فریدون فرخزاد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
فریدون فرخزاد
تصویر فریدون فرخزاد در مجله اطلاعات هفتگی
زادهٔ۱۵ مهر ۱۳۱۷
تهران، ایران
درگذشت۱۶ مرداد ۱۳۷۱ (۵۳ سال)
بن، آلمان
علت مرگترور
مدفنآرامگاه شهر بن، آلمان
تحصیلاتدکترای ناتمام حقوق سیاسی
محل تحصیلدانشگاه مونیخ
پیشه
  • شاعر
  • خواننده
  • مجری تلویزیون
  • مجری رادیو
  • تهیه‌کننده
  • شومن
  • بازیگر
سال‌های فعالیت۱۳۴۷–۱۳۷۱
فرزندانرستم
والدینمحمد فرخزاد
بتول وزیری‌تبار
خویشاوندان

فریدون فرخزاد (۱۵ مهر ۱۳۱۷ − ۱۶ مرداد ۱۳۷۱) شاعر، ترانه‌سرا، خواننده، تهیه‌کننده، کارگردان، مجری تلویزیونی و رادیویی، و مجری مراسم ایرانی بود. او همچنین در چند فیلم و ترانه به بازیگری و آهنگسازی نیز پرداخته بود. فرخزاد پس از انقلاب ۱۳۵۷ به فعالیت سیاسی علیه حکومت جمهوری اسلامی پرداخت و عضو سازمان درفش کاویانی[۱] بود که در جریان قتل‌های زنجیره‌ای ایران، در سال ۱۳۷۱ در شهر بُنِ آلمان ترور شد. از فریدون فرخزاد به‌عنوان «نامی‌ترین شومَن ایران» یاد می‌شود.[۲] او برادرِ فروغ فرخزاد شاعر معاصر ایرانی بود.

زندگی[ویرایش]

کودکی و تحصیلات[ویرایش]

فریدون فرخزاد

فریدون در ۱۵ مهر ۱۳۱۷ در خیابان امیریه،[۳] چهارراه گمرک تهران از پدری تفرشی و مادری کاشانی زاده شد. فریدون فرزند بتول وزیری‌تبار و سرهنگ محمّد فرخزاد است. از دیگر اعضای خانوادهٔ او می‌توان خواهرش فروغ فرخزاد و خواهر بزرگ‌ترش پوران فرخزاد را نام برد. کوچک‌ترین فرزند خانوادهٔ فرخزاد، مهرداد فرخزاد است که به‌عنوان آخرین بازماندهٔ خانوادهٔ فرخزادها روز یکشنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۷ در بیمارستانی در تهران درگذشت. خواهر کوچک‌تر فریدون، گلوریا و برادر دیگر او امیرمسعود نیز درگذشته‌اند. فریدون مدتی در دبستان رازی و بعد در دبیرستان دارالفنون درس خواند و سپس به آلمان رفت. در مونیخ، وین و برلین حقوق سیاسی خواند. پایان‌نامهٔ فوق‌لیسانس علوم سیاسی[۴] را دربارهٔ تأثیر عقاید مارکس بر کلیسا و حکومت آلمان شرقی نوشت و از دانشگاه مونیخ در مقطع کارشناسی ارشد (M.A) دانش‌آموخته شد. سپس در دوره دکتری حقوق سیاسی در همان دانشگاه، مشغول به تحصیل شد اما تحقیق در رسالهٔ دکتری را که در مورد وضعیت حقوق سیاسی احزاب در لهستان بود، ناتمام گذاشت و به ایران بازگشت.[۵]

ازدواج[ویرایش]

او در سال ۱۹۶۲ در آکسفورد با «آنیا بوچکووسکی»، زنی آلمانی که علاقه‌مند به تئاتر و ادبیات بود، ازدواج کرد.[۶] فرزند نخست آن‌ها، «اوفلیا»، در روزهای آغازین زندگی درگذشت و فرزند دوم آن‌ها «رستم» نام داشت که در آسایشگاهی در آلمان نگهداری می‌شد و در روز چهارشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۰ درگذشت. فرخزاد و بوچکووسکی پس از مدتی از هم جدا شدند. فرخزاد برای بار دوم، با دختری ایرانی به نام ترانه سندوزی ازدواج کرد[۷] که آن نیز منجر به جدایی شد.[۴]

اسفندیار منفردزاده مدعی شد که فرخزاد همجنسگرا بوده است.[۸] وی در این باره گفت: مانع اصلی او گرایش جنسی‌اش بود که از آن خجالت نمی‌کشید؛ آن را می‌دانست و می‌خواست که مردم هم آن را بفهمند. وی در اجرایی در استرالیا به گرایش جنسیش به مردان نیز اشاره کرده بود:[۹]

من ۱۰ سال با یک زن زندگی کردم و بی‌نهایت عاشق آن زن بودم. این جمله‌ها را به شما می‌گویم که بدانید من خرده‌برده‌ای با شما ندارم و به هیچ‌کدام شما یک سِنت بدهکار نیستم. ولی شهامت اخلاقی انسان این را ایجاب می‌کند که مثل یک مرد بایستد و به مردم بگوید که من این‌گونه فکر می‌کنم. من ۱۰ سال بعدی زندگی‌ام با یک مرد زندگی کردم و بی‌نهایت عاشق آن مرد بودم.

— فریدون فرخزاد

در سال ۲۰۲۲ نامه‌ای از فرخزاد خطاب به پسرعمه همسر اولش در لهستان یافت می‌شود که بر گرایش‌های همجنسگرایانه فرخزاد صحه می‌گزارد.[۱۰]

زندگی حرفه‌ای[ویرایش]

فرخزاد در سال ۱۹۶۴ اولین مجموعه شعر خود را منتشر کرد که با استقبال منتقدان ادبی همراه بود و او را برنده جایزه ادبی شعر برلین کرد.[۱۱] فریدون فرخزاد چند سالی عضو آکادمی ادبیات جوانان مونیخ بوده و در سال ۱۹۶۶ به رادیو و تلویزیون این شهر نیز راه پیدا کرده است. در رادیو سلسله برنامه‌هایی همراه با طنز و توأم با موسیقی خاورمیانه از جمله ایران تهیه می‌کرده و در تلویزیون مجموعه فیلم رنگی خیابان‌های آلپ را ساخته است.

او در ۱۹۶۷ روی موزیک محلی (فولکلور) ایران، موزیک مدرن ساخت و با این موزیک به فستیوال موزیک اینسبورگ اتریش راه یافت که جایزهٔ اول را هم دریافت نمود. فریدون فرخزاد به‌جز زبان فارسی به زبان‌های آلمانی، انگلیسی و فرانسوی سخن می‌گفت.[۱۱]

در بازگشت به ایران با درخواست او برای تدریس در دانشگاه، مخالفت شد «چون پایان‌نامه‌ام راجع‌به مارکس و مسائل سوسیالیستی بود در هیچ‌کجا به کارم نگرفتند و من مدت یک سال بدون کوچک‌ترین حق و حقوق، گرسنه و درمانده در وطن، آواره بودم.»[۴]

فریدون فرخزاد، به‌جز داشتن تحصیلات آکادمیک در علوم سیاسی، شاعر، نویسنده، برنامه‌پرداز، کارگردان، بازیگر، خواننده و مبتکر چندین برنامهٔ تلویزیونی، از جمله برنامهٔ موفق «میخک نقره‌ای» در ایران بود. تعداد زیادی از هنرمندان مشهور حال حاضر ایران را او به مردم معرفی نمود که ستار، ابی، مرتضی، شهره و شهرام صولتی، لیلا فروهر، نوش آفرین و سلی از جمله آنان هستند. او می‌کوشید شیوهٔ ویژهٔ خود را در زمینهٔ برنامه‌پردازی داشته باشد. بخش‌هایی از شعرهای او به کاباره‌های سیاسی اروپایی شباهت داشت و در لابلای تکه‌های سرگرم‌کننده، انتقادهایی از سیاست‌های روز را می‌گنجانید. فرخزاد در رابطه با مجری‌گری‌اش در تلویزیون گفته است: «همیشه سعی می‌کنم مردم را در یک برنامهٔ سه‌ساعتهٔ تلویزیونی که پر از خنده و شوخی و آواز و رقص است متوجه مطالبی بکنم که ارزش دارد بر روی آن‌ها فکر بشود.»[۱۱]

فریدون فرخزاد میان کودکان خانه نمونه شیر و خورشید سرخ تهران

او در سال۱۳۵۰ در فیلم دل‌های بی آرام، به کارگردانی اسماعیل ریاحی و بازی ایرج قادری و شهلا ریاحی نیز ایفای نقش کرد.[۱۲]

فرخزاد در زمینهٔ موسیقی نیز فعالیت داشت و ملودی‌های روز غربی را در پیوند با شعر فارسی می‌خواند مثل «آداجیو» یا «آیا برامس را دوست دارید؟» و گاه ترانه‌هایی مثل «آواز خوان، نه آواز» و «شهر من تهران» را خود می‌ساخت. آلبوم‌های موسیقی بسیاری نظیر کسی می‌آید، خاطرهٔ یک، شب بود بیابان بود، شهر من، آفتاب می‌شود و آهنگ‌های طلائی از او منتشر شده است.[۱۱]

پس از انقلاب ۱۳۵۷ و مهاجرت[ویرایش]

فریدون فرخزاد پس از انقلاب در پاسخ به درخواست سازمان فدائی برای همکاری هنرمندان با این سازمان، به «کارگاه هنر» ستاد چریک‌های فدائی رفت اما یکی از فرماندهان وقت سازمان دستور داد «فوراً این بچه قرتی را از ستاد بیرون می‌اندازید.»[۴] در همین هنگام او به دادگاه‌های انقلاب اسلامی احضار شد[۱۳] و مدت کوتاهی را در بازداشت به سر برد[۱۴] و سپس به پاریس و بعد شهر لس آنجلس در آمریکا مهاجرت کرد. او کتاب در نهایت جمله آغاز است عشق، را در این شهر منتشر کرد. فرخزاد دربارهٔ انتشار کتابش در لس آنجلس می‌گوید: «این‌جا، شهر نیست، جنگل است. شوره‌زار است، کویر است، مرداب است و بوی تعفن آن جهان را پر کرده است! شاید کتاب من نسیم معطری باشد به مشام جان‌های خسته از خیانت و جنایت! و خجالت می‌کشم که چاپ اول کتابم در لس آنجلس منتشر می‌شود.»

فرخزاد پس از ترک لس آنجلس ابتدا در شهر هامبورگ آلمان و سپس شهر بُن، ساکن شد و به فعالیت‌های سیاسی علیه جمهوری اسلامی پرداخت. او یک پادشاهی‌خواه میهن‌پرست بود و در همهٔ برنامه‌هایش این را آشکارا بیان می‌کرد. در این راستا آثاری نیز از خود به جای نهاده است. آهنگ‌هایی چون پادشاه، همرزمان و ژاله.

فعالیت‌های هنری در خارج از ایران[ویرایش]

فریدون فرخزاد به سال ۱۹۹۱ در فیلم دومش عشق من، وین نقش یک مرد مسلمان متدین را ایفا کرد.[۱۱][۱۵] او در همین سال برای شرکت در جشنوارهٔ فیلم استکهلم که فیلم «عشق من، وین» را نمایش می‌داد به سوئد رفت. این فیلم در جشنوارهٔ استکهلم با استقبال زیادی هم از سوی سوئدی‌ها و هم ایرانی‌ها روبه‌رو شد.[۱۶]

او پس از انقلاب کنسرت‌های متعددی در شهرهای گوناگون جهان برگزار می‌کرد. فرخزاد همچنین به‌مدت چهار سال، برنامه‌های رادیویی «سلام همسایه‌ها» را که برای ایران پخش می‌شد، تهیه می‌کرد. آخرین کتاب شعر فرخزاد به نام «من از مردن خسته‌ام» در انتقاد از حکومت مذهبی ایران بود.[۱۷][۱۸]

پرونده قضایی[ویرایش]

پوران فرخزاد خواهر فریدون فرخزاد می‌گوید که در سال‌های جنگ ایران و عراق، فریدون سه بار به عراق سفر و به نوجوانان اسیر ایرانی در عراق کمک کرده است.[۱۹] در آبان ماه ۱۳۶۷ او یک برنامهٔ گلریزان تلویزیونی را در لس‌آنجلس برای گردآوری کمک به کودکان قربانی جنگ ایران و عراق ترتیب داد. یک سال بعد پلیس لس‌آنجلس تحقیقاتی را در این آغاز و او را متهم کرد که ۲۸ هزار و ۵۰۰ دلار از کمک‌ها را اختلاس کرده و به اروپا گریخته است. و نیز متهم به جعل یک چک تقریباً ۱۳ هزار دلاری شد. در نهایت خود او داوطلبانه در فروردین ۱۳۷۱ به کالیفرنیا بازگشت و خود را به مقام‌های قضایی تسلیم کرد. او به قید وثیقه آزاد شد، اما پروندهٔ قضایی به مرحلهٔ محاکمه نرسید و کمتر از پنج ماه بعد، فرخزاد به قتل رسید.[۹]

قصد برای بازگشت به ایران[ویرایش]

از سوی حکومت جمهوری اسلامی با برخی از شخصیت‌های سرشناس مخالفان حکومت — که در بیرون از ایران اقامت داشتند — تماس برقرار شده و ادعا می‌شود که وضعیت در جمهوری اسلامی برای بازگشت مخالفان، به شرط ادامه ندادن فعالیت سیاسی، تغییر کرده و آنان می‌توانند بدون نگرانی به ایران بازگردند؛ در حالی که بعدها روشن شد که هدف اصلی از چنین تماس‌ها و گفت‌وگوهایی کشتن آن‌هاست که فریدون فرخزاد هم برای رسیدگی به وضعیت (بیماری) مادرش در ایران، این پیشنهاد را می‌پذیرد؛ ولی ترور می‌شود.[۱] به گزارش رادیو فردا و به نقل از دوستان و آشنایانش، او در ماه‌های پایانی زندگی خود، به افسردگی و ناامیدی دچار شده بود.[۲۰]

ترور[ویرایش]

جسد فرخزاد در ۱۶ مرداد ۱۳۷۱ توسط پلیس آلمان کشف شد. طبق نتایج کالبدشکافی، او بین ۹ تا ۱۵ مرداد ۱۳۷۱ در محل سکونتش در شهر بن بر اثر ضربات چاقو به قتل رسیده بود. در آبان ۱۳۷۲، اداره کل ثبت احوال امور خارجه جمهوری اسلامی در سندی تاریخ قتل او را ۹ مرداد ۱۳۷۱ اعلام کرد.[۲۱] همسایه‌های فرخزاد از صدای زوزه‌های دو سگ فرخزاد به پلیس شکایت کرده و همین گزارش سبب کشف جسد می‌شود.[۲۰] به گزارش روزنامه‌ای آلمانی، قاتلان در دهان وی چاقو زده بودند و سی و هفت ضربهٔ کارد آشپزخانه از پشت به او فرود آوردند و جسد مُثله‌شدهٔ او در حالی کشف شد که کاردی در کتف او وجود داشت.[۲۲][۲۳] اما مهراد فرخزاد (برادر فریدون)، که برای شناسایی جسد به پلیس مراجعه کرده بود، شایعه آسیب به دهان را به کلی رد کرده است.[۲۰]

بنابر شواهد پرونده، فرخزاد در روز قتل، مهمان داشته و او برای مهمانش هندوانه‌ای تهیه کرده است و با همان کارد برش هندوانه به قتل رسیده است. جسد فرخزاد به خاطر گذشت زمان و روشن ماندن اجاق برقی در خانه، زودتر از حالت عادی فاسد شده بود و از همین جهت، جسد در کاور پزشکی و تابوت دفن شده است.[۲۰]

به گزارش رادیو فردا در سال ۲۰۲۱، دولت آلمان اعلام کرد از آنجایی که این پرونده هنوز باز است، امکان اعلان رسمی در مورد آن نیست.[۲۴] به گزارش بی‌بی‌سی، «هفتصد مارک قرض بانکی، چند ماه اجارهٔ عقب‌مانده و خاک‌سپاری غریبانهٔ جسد سلاخی‌شدهٔ فرخزاد در «گوری رایگان در شهر بن»، انزوای هنرمند پرآوازه‌ای چون او را تصویر و برخورد بی‌رحمانهٔ جامعهٔ تبعیدی ایرانیان با او را نشان می‌دهد.»[۴]

قاتلان[ویرایش]

بر اساس شواهد پرونده، با توجه به وجود سه فنجان قهوه بر روی میز محل جنایت، قاتلان ۲ یا ۳ نفر بوده‌اند.[۲۰] به گزارش رادیو فردا، دست‌اندرکاران این قتل یکی از آشنایان فرخزاد را برای کشتن او به کار گماشته‌اند.[۹]

تحقیقات رادیو فردا به‌استناد اعتراف‌های ابوالقاسم مصباحی جاسوس سابق جمهوری اسلامی ایران در اروپا، دو فرد را مسئول این ترور می‌داند که شخص اصلی مدت زیادی است درگذشته است و از دوستان فرخزاد در لس آنجلس بوده است. بنابر ادعای مصباحی، این شخص در ایران دارایی‌هایی داشته که آنها بعد از انقلاب ۵۷ توقیف شده‌بود و وی برای آزاد کردن دارایی‌هایش در ایران و جلب نظر جمهوری اسلامی دست به این قتل زده است.[۲۴] اکبر گنجی در گزارشی در کتاب «عالیجناب سرخپوش، عالیجنابان خاکستری» قاتل را یک ایرانی می‌داند که پس از قتل به ایران بازگشته است.[۲۰]

متهمان قتل[ویرایش]

با گذشت سالیان طولانی از این قتل، پلیس آلمان همچنان این پرونده را مختومه اعلام نکرده است.[۲۵]

قتل او به عوامل جمهوری اسلامی ایران نسبت داده شده است. از آنجا که پروندهٔ قتل‌های زنجیره‌ای ایران پیگیری نشد، عاملان و آمران این قتل نیز مشخص نشدند.[۷][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹] ایرج مصداقی، فعال سیاسی و زندانی سیاسی سابق، نیز در گفتگویی که به‌مناسبت نوزدهمین سالگرد درگذشت فریدون فرخزاد با رادیو فردا انجام داد، گفت به‌باور او کشته شدن فرخزاد «قطعاً به‌دست عوامل وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی» انجام شده بود. مصداقی برای دفاع از نظریهٔ خود قتل‌های زنجیره‌ای انجام‌شده در ایران را مثال می‌آورد و تأکید می‌کند در این شکل قتل‌ها، عوامل اطلاعاتی قربانی را به‌اصطلاح رایج میان خود «کاردی» می‌کردند، اتفاقی که دقیقاً در مورد فرخزاد نیز انجام شد و الگوی قتل بسیاری از مخالفان دیگر از جمله «داریوش و پروانه فروهر و کوروش آریامنش (رضا مظلومان) و…» در این مورد نیز تکرار شد.[۳۰] میرزا آقا عسگری (مانی) که کتاب «خنیاگر در خون» دربارهٔ فرخزاد، به قلم او منتشر شده، انتقادهای عیان فریدون فرخزاد از استبداد سیاسی و مذهبی حاکم بر ایران را از انگیزه‌های قاتلان می‌داند و تأکید می‌کند «جرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد.»[۳۰] به گزارش رادیو فردا، پلیس آلمان شواهدی برای دست داشتن ایران در یک عملیات دولتی در این قتل خبر داده است.[۹]

اسماعیل پوروالی، روزنامه‌نگار ملی‌گرای ایرانی و از دوستان فرخزاد، در همان سالی که فریدون فرخزاد به قتل رسید، در مطلبی که در ماهنامهٔ روزگار نو چاپ شد نوشت: «نام فریدون فرخزاد زمانی در فهرست مهدورالدم‌ها قرار گرفت که در سفری به عراق جهت اجرای برنامه برای اسرای ایرانی و یافتن راهی جهت کمک به اسرای خردسال و نوجوان، مذاکراتی را با مقامات امنیتی این کشور در رابطه با برادر سعید محمدی، نوازنده و خوانندهٔ جوانی که فرخزاد او را کشف کرده و مشوّق و حامی او بود انجام داد.» برادر سعید، علی‌اکبر محمدی، خلبان هواپیمایی آسمان و از واحد ویژهٔ پرواز بلندپایگان جمهوری اسلامی بود که گاه خلبانی پروازهای علی خامنه‌ای و علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی را بر عهده داشت. به‌گفتهٔ پوروالی عراقی‌ها به فرخزاد پیشنهاد کرده بودند که با کمک علی‌اکبر محمدی، هاشمی رفسنجانی را با گریز از ایران به بغداد تحویل دهد و در مقابل زمینهٔ آزادی سعید فراهم شود. علی‌اکبر محمدی سرانجام در تاریخ ۲۱ مرداد ۱۳۶۵ موفق می‌شود با یک فروند جت فالکن-۲ که به‌منظور انجام پرواز آزمایشی از فرودگاه رشت به پرواز درآمده بود، با استفاده از حریم هوایی ترکیه، به بغداد بگریزد. هرچند رفسنجانی با او نبود اما عراقی‌ها توانستند از این فرار استفادهٔ تبلیغاتی زیادی کنند. علی‌اکبر پس از یک ماه از عراق به آلمان غربی رفت، اما در ۲۳ دی ۱۳۶۵ در شهر هامبورگ به دست دو فرد ناشناس به قتل رسید. پوروالی می‌نویسد: «دستور قتل فرخزاد را ری‌شهری صادر کرده بود و تیم عملیات، زیر نظر فلاحیان انجام وظیفه می‌کرد.» «فلاحیان دستور بررسی و ارزیابی راه‌های به‌قتل‌رساندن فرخزاد را به تیم بررسی و طراحی سپرد که زیر نظارت مستقیم سعید اسلامی (امامی) قرار داشت.» فرخزاد که برای دیدن مادرش در ایران دلتنگ بود با برخی مقامات اطلاعاتی ایران در آلمان تماس برقرار می‌کند و در نهایت پوروالی نام برخی مأموران اطلاعات را به‌عنوان قاتل فرخزاد معرفی می‌کند.[۳۱] در برابر نیروهای جمهوری اسلامی این اتهام را رد کرده و گروه‌های مختلفی را در مقابله به این جنایت متهم می‌کنند.[۳۲][۳۳]

مجاهدین خلق[ویرایش]

از سوی برخی از مقامات جمهوری اسلامی همچون عباس سلیمی، این قتل به گروه مجاهدین خلق نسبت داده شده است. عباس سلیمی در اینباره مدعی است که فرخزاد با وی تماس گرفته و با وجود حضور در اردوگاه متعلق به مجاهدین خلق (در طول دوران جنگ ایران و عراق)، از آنها اعلام انزجار کرده و قصد داشته به ایران بازگردد. بر اساس این ادعا، مجاهدین خلق یکی از متهمان از جانب طرفداران جمهوری اسلامی در قتل فرخزاد معرفی شده است.[۳۴]

پس از قتل[ویرایش]

جابه‌جایی قبر[ویرایش]

آرامگاه فریدون فرخزاد در شهر بُن آلمان

پس از قتل فریدون فرخزاد، پیکر وی در بخشی از گورستان شهر بُن در گور مجانی[۴] به خاک سپرده شد که متعلق به شهرداری آن شهر بود. با گذشت پانزده سال از زمان قتل، شهرداری بن برای تخریب آرامگاه فرخزاد و شماری دیگر از قبرهای نزدیک وارد عمل شد. در مقابل با تلاش جمعی از دوستداران فریدون فرخزاد به سرپرستی علیرضا قلی‌پور و هماهنگی با شهرداری شهر بن، قبر جدیدی برای نگهداری از بقایای پیکر فریدون فرخزاد خریداری و طی مراسمی فریدون فرخزاد در مکانی تازه و دائمی مجدد به خاک سپرده شد. آرامگاه وی در cimetière bonn nordfriedhof kölnstr ۴۸۷ شهر بن است. علیرضا قلی‌پور که وکالت رسمی خانواده فرخزادها را در خارج از کشور برعهده دارد، می‌گوید قصد دارد پیکر فریدون فرخزاد را به ایران بازگرداند.[۳۰]

یادبود[ویرایش]

هر ساله برای یادبود وی، مراسم سالگردی در قبرستان محل دفن او در اروپا برگزار می‌شود.[۳۵][۳۶]

آثار[ویرایش]

مجموعه اشعار[ویرایش]

نه مرگ آن‌قدر تلخ است، نه زندگی آن‌قدر شیرین، که انسان برای این دو شرفش را بدهد.

گفتاری از فریدون فرخزاد[۳۷]

فریدون فرخزاد از نوجوانی به شعر و سرودن آن علاقه داشت و ازدواج با آنیا او را در کار شعر جدی‌تر ساخت. فرخزاد به زبان آلمانی شعر می‌گفت و می‌نوشت.[۳۸] شعرهایش را به زبان آلمانی برای روزنامهٔ زوددویچه تسایتونگ و نیز مجلهٔ دوزبانهٔ کاوه فرستاد که پیش از او شعرهای سیروس آتابای را نیز انتشار داده بودند. چیزی نمی‌گذرد که مارتین والزر نویسنده معروف، یازده شعر او را برای انتشار در یک جنگ ادبی که انتشارات زورکامپ قصد چاپ آن را داشته برمی‌گزیند.

فرخزاد سرانجام در سال ۱۹۶۴ نخستین مجموعه شعر مستقل خود را با عنوان «فصل دیگر» انتشار داده که تحسین بعضی منتقدان معروف را برانگیخت. شاعر معروف آلمان «یوهانس بوبروفسکی» نیز پیشگفتاری برای «فصل دیگر» نوشت.[۱۱]

پنج ماه بعد از انتشار، جایزهٔ ادبی شعر برلین را نیز از آن خود ساخت که اعطای آن با سخنرانی یوهانس بوبروفسکی همراه بود. او درمورد فرخزاد و سیروس آتابای گفت:

این شاعران ایرانی به ما نشان داده‌اند که در دنیای مملو از وحشت جنگ، هنوز می‌توان زیست![۳۹]

اشعار آلمانی وی از سوی ناشران بزرگ کتاب آلمان به‌عنوان بهترین اشعار سال برندهٔ جایزه شد و در کتابی که همه‌ساله منتشر می‌شود آثار فریدون فرخزاد در ردیف ده شاعر و نویسندهٔ سال چاپ شد. «فصل دیگر»، در ردیف آثار گوته و شیللر قرار گرفت. شعر فرخزاد که دربارهٔ برلین بود نیز جایزهٔ ادبیات برلین را گرفت.[۱۱]

  • من و آن من دیگر
  • در نهایت جمله آغاز است عشق
  • فصلی دیگر (به آلمانی)[۴۰]
در گوشهٔ این اتاقِ تاریکیک باغ نشسته است بیدار
از دوست ندیده جز مذلّتاز غیر کشیده رنجِ بسیار
در ریشهٔ هر گیاهِ سبزشانبوهِ کسالت است و دیوار
بر بامِ بلندِ ابرهایشخورشید نمی‌شود پدیدار
هر ثانیه‌اش هزار سال استدر فاصلهٔ نگاه و دیدار
این باغ منم که خسته از خویشدر خویش خزیده‌ام دوصد بار
عشق است که می‌دهد خزانمعشق است که می‌کند گرفتار

[۴۱]

فیلم‌ها[ویرایش]

برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی[ویرایش]

  • برنامهٔ رادیویی سلام همسایه‌ها
  • برنامهٔ تلویزیونی میخک نقره‌ای
  • برنامهٔ تلویزیونی خیابان‌های آلپ
  • برنامهٔ تلویزیونی دو ساعت با فریدون فرخزاد
  • برنامه تلویزیونی میخک نقره‌ای شکسته

آلبوم‌های موسیقی[ویرایش]

  • کسی می‌آید (اسب سفید-برای جفتم-دریچه-دوست-انقلاب-انتظار-عشق-گفتگو-گل سرخ-کسی می‌آید-محالی-راه گشا)
  • خاطره یک (سلام-آبشار-شب من-پیچک-خاکستر-آوازه خوان-افسوس-می‌گریزی-زد-بی تو هیچم-اسب-بوم بابا بومبا)
  • خاطره دو (شرقی غمگین-موندم از بودنت-آرمانی-سنگدل-درو وانمی‌کنم-سیمپاتی-بخون بخون-اومدی-حالت شب-تاک-Green Field)
  • شب بود، بیابان بود (شب بود، بیابان بود-چشم تو-بهار-شهر من-هوسم عشق-حرف من-کوچه)
  • شهر من (چشم من-بهار-شهر من-هوسم عشق-حرف من-کوچه-بی کلام بهار)
  • سفر عشق
  • دلم گرفته (اسب سفید-برای همیشه-برف زمستان-دلم گرفته-پسرم-سخن از عشق-تنها ماندم-یک گندم-من و تو)
  • درو وانمی‌کنم (آبشار (کرال)-بخون بخون-درو وانمی‌کنم (کرال)-ای شرقی غمگین (کرال)-Green Field-حالت شب-من چه هستم-سنگدل)
  • آفتاب می‌شود
  • آشیانه (آبشار-آشیانه-از من نخواه-بهار-برای جفتم-بی تو می‌میرم-بوم بابا بومبا-درو وانمی‌کنم-دل زارم)
  • دیو تنهایی
  • آهنگ‌های طلائی[۴۲] (سلام- صحبت سلام-آبشار (کرال)-صحبت آبشار-شب من-صحبت مهناز-بارون بهاری-صحبت اکی بنایی-آوازه خوان نه آواز-صحبت رامش-افسوس-صحبت از شمسی اشتری-زائر-صحبت از حمیرا-بی تو هیچم-آشیانه-افتاب-سنگ صبور-مرگ من-صحبت پایانی)

آثار دربارهٔ فرخزاد[ویرایش]

  • خنیاگر در خون؛ نوشته میرزا آقا عسگری («مانی»).[۴۳]
  • شرقی غمگین: یک مستند تلویزیونی که در سه قسمت یک ساعته توسط رادیو فردا در سی‌امین سالگرد به قتل رسیدن او ساخته شد.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ پرویز دستمالچی. «ترور فریدون فرخزاد». اخبار روز.
  2. کرمانی, حسین (2015-07-10), "بزرگداشت فریدون فرخزاد نامی‌ترین شومن ایران", دویچه‌وله فارسی, archived from the original on 2021-10-09, retrieved 2022-08-07
  3. مجلهٔ زن روز، شمارهٔ ۳۰۳، صفحهٔ ۵۹، شنبه ۲۶ دی‌ماه ۱۳۴۹
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ فرج سرکوهی (۱۶ مهر ۱۳۹۱). «‭ ‮فریدون فرخزاد، ترکیبی از تناقض‌های پیچیده‬». BBC ‮فارسی‬. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  5. «فرخزاد Fereydoun Farrokhzad». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۵ آوریل ۲۰۲۰.
  6. «نامه‌های فرخزاد». BBC News فارسی. ۲۰۲۲-۰۸-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «ازهمه جا». روزآنلاین. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۱.
  8. "شب بود - فریدون فرخزاد - YouTube". www.youtube.com. Archived from the original on 2021-12-14. Retrieved 2020-08-16.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ عسگری، هومن. «رازگشایی از یک جنایت مرموز؛ ردپای جمهوری اسلامی در قتل فریدون فرخزاد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۱۴ دسامبر ۲۰۲۱.
  10. «فریدون فرخزاد؛ نامه‌های عاشقانه به یک مرد لهستانی». BBC News فارسی. ۲۰۲۲-۰۸-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ ۱۱٫۴ ۱۱٫۵ ۱۱٫۶ محمود خوشنام (۲۰۰۵-۰۸-۰۵). «نگاهی به کتاب 'خنیاگر در خون' به بهانه سالروز درگذشت فریدون فرخزاد». BBC Farsi. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «. : Iranian Movie DataBase فیلم دل‌های بی آرام :». www.sourehcinema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  13. «(تصویر) احضاریه گوگوش، هایده و حمیرا». فرارو. ۱۳۹۲-۰۴-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  14. میترا شجاعی (۱۳۸۶-۰۶-۱۸). «پیکر فریدون فرخزاد در آرامگاهی جدید». دویچه وله. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ Andisheh، Kourosh (۲۰۲۰-۰۴-۲۹). «I Love Vienna (1991)». Universal Cinema (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  16. زینت هاشمی (۲۰۱۲-۰۸-۰۹). «۲۰ سال از قتل فریدون فرخزاد گذشت». رادیوی سویدن.
  17. ««من از مردن خسته‌ام»». رادیو کوچه. ۱۳۸۸-۰۷-۱۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۱.
  18. «کنسرت فریدون فرخزاد در لندن». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۱.
  19. «فریدون فرخزاد و جنگ ایران و عراق». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۳۸۹-۰۷-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ ۲۰٫۳ ۲۰٫۴ ۲۰٫۵ عسکری، هومن (۲۰۲۱-۰۴-۰۸). «فریدون فرخزاد؛ رازهای یک قتل». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  21. «فریدون فرخزاد؛ رازهای یک قتل». www.radiofarda.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۸-۰۵.
  22. «فریدون فرخزاد؛ هنرمندی که ۳۷ ضربه چاقو به دهانش زدند». ایندیپندنت فارسی. ۲۰۲۰-۰۸-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  23. «یادی از فریدون فرخزاد در بیستمین سال ترور این شومن ایرانی». BBC News فارسی. ۲۰۱۲-۰۸-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ «ردپای تهران در قتل فریدون فرخزاد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۲۸.
  25. «فریدون فرخزاد؛ صدایی که خاموش نخواهد شد – DW – ۱۴۰۱/۵/۱۵». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  26. «یادی از فریدون فرخزاد به مناسبت زادروز او». رادیو فردا.
  27. «شرح ترور فجیع فریدون فرخزاد در کنفرانس شهر بوخوم آلمان دربارهٔ تروریسم دولتی در ایران و جهان». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  28. مینو صابری. ««فریدون در جمع می‌خندید و در تنهایی می‌گریست»». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  29. میترا شجاعی (۲۰۰۷-۰۹-۰۹). «پیکر فریدون فرخزاد در آرامگاهی جدید». دویچه وله فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۱-۱۰-۰۹.
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ ۳۰٫۲ «گزارش قتل فریدون فرخزاد به مناسبت نوزدهمین سالگرد درگذشت وی، هومن عسکری، رادیو فردا». رادیو فردا. ۹ اوت ۲۰۱۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ اکتبر ۲۰۲۱.
  31. نجفی، الاهه (۱۵ مرداد ۱۳۹۲). «فریدون فرخزاد چگونه به قتل رسید؟». رادیو زمانه. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۱۲-۲۷.
  32. «مسئول قتل فریدون فرخزاد در دولت حسن روحانی؟». independentpersian.
  33. لندن، کیهان. «قتل فریدون فرخزاد و بازیگران حقیر سیاست؛ تکرار دروغ آن را به حقیقت تبدیل نمی‌کند!». دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  34. لندن، کیهان. «قتل فریدون فرخزاد و بازیگران حقیر سیاست؛ تکرار دروغ آن را به حقیقت تبدیل نمی‌کند!». دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  35. «جهانی شایسته برای زیستن؛ ۲۵مین سالگرد قتل فریدون فرخزاد – DW – ۱۳۹۶/۵/۱۶». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  36. اسرائیل، رادیو پیام (۲۰۲۲-۰۸-۰۶). «به مناسبت یاد روز ترور زنده یاد فریدون فرخزاد:گفتگوی آقای منشه امیر با فریدون فرخزاد:آرزو می‌کنم در راه آزادیخواهی بمیرم». رادیو پیام اسرائیل. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۳.
  37. «فارسی‌اندیش آلمانی‌سرا». دویچه وله آلمان.
  38. "The Early German Poetry of Fereydoun Farrokhzad". Stanford University.
  39. «هفتاد و پنجمین زادروز فریدون فرخ‌زاد، مرد میدانِ بزم و رزم». amp-dw-com.cdn.ampproject.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۲۱.
  40. «خبرنگاران سبز: قتل وحشیانه یک هنرمند منتقد، سالگرد قتل فریدون فرخزاد». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ سپتامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۱.
  41. کتاب در نهایت جمله آغاز است عشق
  42. «فریدون فرخزاد آهنگ جدید». iranlyric.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.
  43. اسکندر آبادی (۱۳۹۹-۰۵-۱۶). «فارسی‌اندیش آلمانی‌سرا». دویچه وله آلمان. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۷.

پیوند به بیرون[ویرایش]