مرتضی پاشایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
مرتضی پاشایی
مرتضی پاشایی در جشنواره موسیقی مقاومت
مرتضی پاشایی در جشنواره موسیقی مقاومت
اطلاعات پس‌زمینه
نام شناسنامه‌ایمرتضی پاشایی
زاده۲۰ مرداد ۱۳۶۳
تهران، ایران
درگذشته۲۳ آبان ۱۳۹۳ (۳۰ سال)
بیمارستان بهمن، تهران
ژانرپاپ
سال‌های فعالیت۱۳۸۸–۱۳۹۳
سازهای اصلی
گیتار و پیانو
نوع صوتتنور
تحصیلاترشتهٔ گرافیک
آلبوم پرآوازهیکی هست و جاده یکطرفه

[۱]مرتضی پاشایی (زادهٔ ۲۰ مرداد ۱۳۶۳ – درگذشتهٔ ۲۳ آبان ۱۳۹۳) خواننده، آهنگساز، نوازنده و تنظیم کننده، موسیقی پاپ ایرانی بود.

زندگی و فعالیت هنری[ویرایش]

۱۳۶۳-۱۳۸۱ اوایل زندگی[ویرایش]

مرتضی پاشایی در تاریخ ۲۰ مرداد ۱۳۶۳ در صادقیه تهران و در یک خانواده چهار نفره به دنیا آمد.[۲][۳] او از کودکی به موسیقی علاقه‌مند بود و موسیقی را از سیزده سالگی[۴] با نواختن گیتار آغاز کرد و سپس به یادگیری پیانو پرداخت.[۵] مرتضی پاشایی علاوه بر موسیقی به بازیگری نیز علاقه‌مند بود و در دوران مدرسه در چند تاتر به ایفای نقش پرداخت کرد. پاشایی همچنین مدتی به کلاس های بازیگری و تاتر حمید سمندریان می رفت.[۶] مرتضی پاشایی تنظیم را نیز به صورت خودآموز فرا گرفت و دوران سربازی خود را در شهر کرمانشاه گذراند.[۷] وی دانشجؤ رشته گرافیک دانشگاه آزاد اسلامی بود.[۸]

۱۳۸۴-۱۳۸۸ ورود به موسیقی[ویرایش]

مرتضی پاشایی در اواسط دهه ۸۰ از طریق آگهی روزنامه با یک شرکت موسیقی آ‌شنا و سپس وارد همکاری شد. پاشایی در زمان حضورش در آن شرکت موسیقی با مهرزاد امیرخانی آشنا شد، کسی که تنها ترانه سرای ثابت آثار پاشایی تا زمان مرگش بود. حاصل همکاری پاشایی و امیرخانی یک مجموعه آلبوم و چند تک آهنگ بود که برخی از آن ها تا پیش از درگذشت مرتضی پاشایی منتشر نشده بودند.[۹] قطعه «میبخشم»، اولین تک آهنگ مرتضی پاشایی بود که با آهنگ و تنظیم پاشایی و ترانهٔ مهرزاد امیرخانی در سال ۱۳۸۶[۱۰] منتشر شد. پس از ساخت و انتشار چند تک آهنگ، مرتضی پاشایی از آن شرکت موسیقی خارج شد و تصمیم گرفت به صورت مستقل به فعالیتش در زمینه موسیقی ادامه دهد.[۱۱][۱۲]

۱۳۸۸ آغاز فعالیت حرفه‌ای[ویرایش]

مرتضی پاشایی پس از خروج از آن شرکت، به همراه مهرزاد امیرخانی استودیوی شخصیشان را بنا کردند و به ساخت آهنگ پرداختند.[۱۳] آن ها در سال های اول فعالیت هنریشان هم‌خانه بودند و در استودیشان که در یک زیرزمین قرار داشت، زندگی می کردند.[۱۴] پاشایی در سال ۱۳۸۹ شروع به انتشار اینترنتی تک آهنگ هایش کرد و میان این تک آهنگ ها، قطعه «یکی هست» مورد استقبال واقع شد و پاشایی پس از انتشارش به شهرت رسید.[۱۵][۱۶]

همیشه از «یکی هست» تعریف می کردیم و میدانستیم که قطعه زیباییست اما به شخصه انتظار نداشتم تا این حد محبوب شود. همیشه در کنسرت هایم گفته ام که «یکی هست» دلیل آشنایی من و مردم است. مرتضی پاشایی [۱۷]

— مرتضی پاشایی درباره آهنگ یکی هست

پاشایی برای اولین بار در سال ۱۳۸۹ به روی صحنه رفت و به اجرای قطعاتش پرداخت. او سه سانس کنسرت در مشهد و جزیره خارگ برگزار کرد که با استقبال خوبی مواجه شد، به طوری که که تمام بلیط های آن به فروش رسید و بیش از ۲۰۰۰ نفر در این کنسرت ها حضور پیدا کردند.[۱۸] به گفته مرتضی پاشایی، او مجوز کنسرتش را پیش از مجوز آلبومش دریافت کرد و زمانی به روی صحنه رفت که تنها ۴ ماه از آغاز فعالیت رسمی و انتشار قطعاتش گذشته بود.[۱۹][۲۰][۲۱]

من از بچگی به ناصر حجازی علاقه داشتم و رفتنش خیلی از مردم را ناراحت کرد. من هم یکی از آن ها بودم و تصمیم گرفتم قطعه ای را به یادش بخوانم و به او تقدیم کنم. مرتضی پاشایی [۲۲]

مرتضی پاشایی همچین ترانه «تو راست میگی» و‌ «مثل شیشه» را در برای سریال مثل شیشه خواند. این اولین باری بود که مرتضی پاشایی، تیتراژ پایانی یک مجموعه تلویزیونی را میخواند.

پاشایی اولین آلبوم رسمی اش به نام «یکی هست» را پس از اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در مهر ماه ۱۳۹۱ منتشر کرد و به جمع خوانندگان دارای آلبوم پاپ ایران پیوست.[۲۳] او پس از محبوب شدن قطعه «یکی هست»، اولین آلبوم رسمی اش را به همین نام نامگذاری کرد.[۲۴] پاشایی در اولین آلبومش از سبک های مختلفی استفاده کرد. تک آهنگ «آرزو» که در این آلبوم قرار داشت، تنها قطعه مرتضی پاشایی در سبک راک بود.[۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹] [۳۰] پاشایی در ساخت این آلبوم، علاوه بر مهرزاد امیرخانی(به عنوان ترانه سرا) با میلاد ترابی، پازل بند و علی بحرینی نیز همکاری داشت. [۳۱]تعدادی از سایت ها و خبرگزاری های موسیقی پس از انتشار اولین آلبوم مرتضی پاشایی، به پوشش اخبار و نقد و بررسی آن پرداختند.[۳۲][۳۳][۳۴]

مرتضی پاشایی اولین کنسرتش پس از انتشار آلبوم یکی هست را در شهر زنجان برگزار کرد و سپس به همراه محمد علیزاده، یک کنسرت خیریه در شهر قزوین برگزار کرد و به اجرای قطعاتش پرداخت.[۳۵][۳۶] پاشایی سپس اولین کنسرتش در شهر تهران را در تاریخ ۲۱ اسفند ماه ۱۳۹۱ و در سالن نمایشگاه بین المللی برگزار کرد.[۳۷] [۳۸]پوریا پورسرخ از مهمانان این کنسرت بود. پاشایی همچنین در سال ۱۳۹۱ از اولین مهمانان برنامه «خوشا شیراز» با مجری گری علی ضیا بود که به همراه امیر جعفری در آن حضور پیدا کرد و به اجرای زنده قطعه «یکی هست» پرداخت.[۳۹] پاشایی برای دفعات متعددی نیز در برنامه های رادیویی حضور یافت و به اجرای زنده قطعاتش پرداخت.[۴۰][۴۱]

مرتضی پاشایی در آذر ۱۳۹۲ به تشخیص پزشکان به بیماری سرطان معده مبتلا شد.[۴۲] [۴۳]مدیر برنامه‌ و مدیر تیم رسانه ای پاشایی در ابتدا بیماری مرتضی پاشایی را زخم معده ای ساده عنوان کرد اما خبر ابتلای مرتضی پاشایی به سرطان معده، توسط پرسنل بیمارستان به بیرون درج کرد و پاشایی نیز در نهایت این خبر را تایید کرد.[۴۴] [۴۵]به دستور پزشک معالج، او باید سریعا تحت عمل جراحی قرار می‌گرفت با این حال پاشایی که از قبل به دنبال کنندگان و دوست‌دارانش وعده تک آهنگی به نام «بغض» را داده بود، یک روز پیش از عمل جراحی با اصرار زیاد از پزشک معالجش مجوز گرفت تا ضبط آهنگ را را انجام دهد و سپس مورد عمل جراحی معده قرار گرفت.[۴۶] عملی که موفقیت آمیز واقع نشد و برای جلوگیری از پخش شدن بیماری در دیگر قسمت های بدن، به صورت نیمه کاره رها شد.[۴۷] پاشایی پس از مرخص شدن از بیمارستان تنظیم قطعه «بغض» را تمام کرد و پس از متلع شدن از درگذشت همسر بنیامین بهادری در یک سانحه رانندگی، «بغض» را به او تقدیم کرد.[۴۸]

مرتضی پاشایی در تاریخ ۱ تیر ۱۳۹۲ نماهنگ جاده یک‌طرفه را منتشر کرد که با استقبال بی شمار مردم همراه بود.[۴۹] جاده یک‌طرفه در زمان حیات و پس از درگذشت مرتضی پاشایی، به دفعات از صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران پخش شد.[۵۰][۵۱] [۵۲]مرتضی پاشایی با انتشار «جاده یک‌طرفه» در جشن سالانه موسیقی ما در سال ۱۳۹۲ نیز توانست تندیس موسیقی ما به عنوان بهترین قطعه موسیقی پاپ سال ۱۳۹۲ خارج از آلبوم را دریافت کند.[۵۳]

مرتضی پاشایی پس از آشنایی با محمدرضا گلزار و امین حیایی در یک برنامه، به درخواست محمدرضا گلزار یکی از آهنگ هایش به نام «روز برفی» را به وی اهدا کرد. [۵۴][۵۵]در ابتدا قرار بود این اثر تنها توسط محمدرضا گلزار اجرا شود اما با تصمیم مرتضی پاشایی، این کار به صورت دو صدائه اجرا شد.[۵۶] [۵۷]سرانجام قطعه روز برفی با صدای مرتضی پاشایی و محمدرضا گلزار در اسفند ۱۳۹۲ منتشر شد. پاشایی و گلزار چند بار هم به اجرای زنده این قطعه در کنسرت های مرتضی پاشایی پرداختند.[۵۸]

مرتضی پاشایی در نوروز ۱۳۹۳ در بخش کوتاهی از برنامه تلویزیونی فرزاد حسنی که از شبکه دؤ صدا و سیما پخش می شد شرکت کرد و درباره فعالیت هنری و شرایط شیمی درمانی و بیماریش صحبت کرد. وی عنوان کرد که همه چیز طبق برنامه پیش می رود و شیمی درمانی نیز به صورت منظم انجام ،ی شود .[۵۹] [۶۰]او سپس به همراه محمد علیزاده به جزیره کیش سفر کرد و علاوه بر برگزاری کنسرت به قواصی رفتند و مرتضی پاشایی پیام نوروزی خود برای هواداران و مردم را در حین قواصی ضبط کرد.[۶۱] پاشایی همچنین در نماهنگ گروهی فصل بهار که بازخوانی آهنگ ناصر عبداللهی بود و به مناسبت نوروز ۱۳۹۳ منتشر شد. مرتضی پاشایی قطعه عصر پاییزی را برای مجموعه تلویزیونی به همین نام ساخته بود اما مسئولین صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به آن مجوز ندادند و پاشایی نیز عصر پاییزی را در اینترنت منتشر کرد که به یکی از محبوب‌ترین ترانه هایش تبدیل شد.[۶۲]

به گفته مدیر برنامه مرتضی پاشایی: «متاسفانه مرتضی پاشایی در مصاحبه اش با یکی از برنامه های تلویزیونی اعلام کرده بود که مافیای صدا وسیما برای برخی خواننده هاست و آنها اجازه نمی دهند چهره های جدید وارد این بخش شوند. همین صحبت های باعث شده که مدیران صدا و سیما نام او را حذف کنند.»[۶۳]

جوایز و نامزدی‌ها[ویرایش]

جشنواره ها[ویرایش]

سال رده نام قطعه جشنواره جایزه نتیجه
۱۳۹۲ بهترین قطعه موسیقی پاپ خارج از آلبوم سال ۱۳۹۲[۶۴] جاده یک طرفه دومین جشن موسیقی ما تندیس موسیقی ما برنده
۱۳۹۴ بهترین قطعه موسیقی پاپ خارج از آلبوم سال ۱۳۹۳[۶۵] نگران منی سومین جشن موسیقی ما تندیس موسیقی ما برنده
۱۳۹۴ بهترین آهنگساز موسیقی پاپ سال ۱۳۹۴[۶۶] اسمش عشقه سی و یکمین دوره جشنواره موسیقی فجر جایزه باربد نامزدشده

نظرسنجی ها[ویرایش]

سال عنوان خبرگزاری نتیجه
۱۳۹۳ شخصیت منتخب سال ۱۳۹۳[۶۷] بی‌بی‌سی فارسی برنده
۱۳۹۶ بهترین خواننده تیتراژ برنامه ماه عسل موسیقی ما برنده
۱۳۹۶ بهترین آهنگ سال برنامه ترانه باران شبکه شما،ترانه باران برنده
۱۳۹۷ بهترین آهنگ سال برنامه ترانه باران شبکه شما،ترانه باران برنده
۲۰۱۴ تاکنون ده خواننده برتر ایران[۶۸] تاپ‌تنز برنده

بیماری[ویرایش]

در آذر سال ۹۲ بیماری سرطان مرتضی پاشایی توسط پزشکان تشخیص داده شد. او به شیمی درمانی پرداخته و یک بار هم مورد عمل جراحی قرار گرفت.[۶۹] مدیر برنامه وی در ابتدا درمورد بیماری پاشایی، زخم معده را عنوان کرد اما سپس خبر ابتلای وی به سرطان، توسط رسانه‌ها منتشر شد.[۷۰] بدن او به مرور زمان ضعیف و دچار کمبود وزن شد و به علت ریزش مو با یک کلاه قهوه ای بر روی صحنه ظاهر می‌شد.[۶۹][۷۱] مرتضی پاشایی عصر جمعه ۱۶ آبان ۹۳ به بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان بهمن منتقل شد. علت انتقال این خواننده به بخش مراقبت‌های ویژه تب شدید عنوان شد. به‌دلیل شرایط خاص مرتضی پاشایی، پزشکان ملاقات با وی را ممنوع کردند؛ با این حال، عصر یکشنبه ۱۸ آبان تعداد زیادی[۷۲] هنرمندان برای ملاقات با او و افزایش روحیهٔ مرتضی پاشایی در بیمارستان بهمن حاضر شدند و لحظاتی کوتاه در کنارش بودند. همچنین، در ۲۰ آبان معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران و مدیرعامل انجمن موسیقی ایران از وی عیادت کرده بودند.[۷۳]

درگذشت[ویرایش]

پاشایی در ۱۳ آبان ۱۳۹۳ به‌ علت شرایط وخیم بیماری سرطان معده در بیمارستان بهمن تهران بستری شد و بر اثر این بیماری، صبح روز جمعه بیست‌وسوم آبان ۱۳۹۳ (حدود ساعت ۱۰:۳۰ صبح) در بیمارستان بهمنِ تهران درگذشت.[۷۴][۷۵][۷۶][۷۷][۷۸]

مستند آقای خاص[ویرایش]

ساخت فیلم مستند مرتضی پاشایی از زندگی و آثار او که از مدتی قبل از مرگ وی با عنوان «آقای خاص»[۷۹] به کارگردانی شاهین صمدپور آغاز گردیده بود پس از ضبط مراحل نهایی پس از درگذشت وی به پایان رسید و مجموع تصاویر برای تدوین به سید جواد هاشمی رسید. این مستند قرار بود بعد از سالگرد وی پخش شود که به علت اختلافات خانواده مرتضی پاشایی به صورت گسترده پخش نشد و گزیده‌ای از این مستند در فضای مجازی پخش گردید.[۸۰]

مستند روزهای سخت[ویرایش]

مستند روزهای سخت نام مستندی است که از روزهای آخر زندگی مرتضی پاشایی و حال و هوای بیمارستان بهمن، هنرمندان و مردم توسط بهمن بابازاده (خبرنگار موسیقی ما) در سال ۱۳۹۵ تولید و به انتشار رسیده‌ است.[۸۱]

حاشیه‌های پس از درگذشت[ویرایش]

پس از مرگ وی، برخی رسانه‌ها عکس‌ها و فیلم‌هایی از لحظات پایانیِ عمر وی در بیمارستان منتشر کردند که با گلایهٔ خانوادهٔ وی همراه شد.[۸۲][۸۳][۸۴][۸۵][۸۶]

درگیری‌های پراکنده بین پلیس و تجمع‌کنندگان در مراسم یادبود وی روی داد که خبرگزاری دولتی فارس، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۸۷] در مورد این درگیری‌ها گفت که برخی رسانه‌ها سعی در مخالف جلوه دادن پاشایی با جمهوری اسلامی ایران داشتند.[۸۸][۸۹] اعضای خانوادهٔ پاشایی، در بیانیه‌ای، در تأیید گفته‌های خبرگزاری دولتی فارس، گفتند که:

«خانواده و خاندان مرتضی پاشایی افرادی در خط انقلاب و نظام مقدس جمهوری اسلامی و از مریدان اهل بیت هستند.»[۹۰][۹۱]

حاشیه‌های پس از فوت این خواننده پاپ تا مدت‌ها پس از مرگ وی ادامه داشت و خبرهای ضد و نقیض گوناگونی در مورد این خواننده و به ویژه در مورد آثار وی منتشر شد؛ و خانمی خود را نامزد پاشایی معرفی کرد که خانواده مرتضی پاشایی این خبر را کاملاً تکذیب کردند. پدر مرتضی پاشایی در خرداد ماه ۱۳۹۴ (هفت ماه پس از فوت مرتضی پاشایی) در بیانیه‌ای اعلام کرد: (شرایط) همه اعضای این خانواده به گونه‌ای است که در امور مادی و مالی استغناء داشته و هیچ گونه چشم داشتی به اموال حرام و ناحق نداشته‌اند،.... اما متأسفانه عده‌ای از افراد، اهداف ناروای خود را به ما نسبت داده و با فرافکنی، سعی در تشویش اذهان عمومی داشته تا از طریق این جوسازی‌ها بتوانند به قول معروف کلاهی از این نمد برای خود بدوزند.

وی با تأکید بر این موضوع که مرتضی پاشایی در مورد واگذاری امتیاز تولید و پخش آخرین آلبوم به یادگار مانده از خود با هیچ فرد یا موسسه‌ای قراردادی منعقد نکرده و مالکیت مادی و معنوی این اثر هنری متعلق به خانواده وی می‌باشد عنوان داشت: کسانی که ادعای سهم خواهی و بعضاً شراکت در این آلبوم را دارند می‌بایست بدانند که ادعای آنان فاقد وجاهت حقوقی و قانونی است. همه عوامل دخیل در تولید این آلبوم، حقوق مادی خود را گرفته، حتی بعضی از آن‌ها بیش از مبالغ متعارف نیز دستمزد خود را دریافت کرده‌اند.[۹۲]

آلبوم آخر پاشایی پس از درگذشت وی، در ۲۶ مرداد ۱۳۹۴ منتشر شد و در بدو انتشار، با استقبال گسترده‌ای مواجه شد.[۹۳]

  • هم‌زمان با اولین سالگرد مرتضی پاشایی، کتاب سی که به شرح حال زندگی وی پرداخته‌ است توسط انتشارات آرنا منتشر شد.[۹۴]

واکنش خودجوش[ویرایش]

از هنگام بستری شدن وی در بیمارستان، مردم در برابر بیمارستان حضور یافته بودند که با انتشار خبر درگذشت وی بر جمعیت افزوده شد. در پی درگذشت وی، تجمع‌های خودجوشی در سراسر ایران ایجاد شد و مردم به همخوانیِ ترانه‌های او پرداختند.[۹۵][۹۶] همچنین جمعه‌شب در برخی پارک‌های تهران ازجمله پارک لاله و بوستان آب و آتش و همچنین در پارک‌هایی در شهرهای دیگرِ ایران ازجمله مشهد، اصفهان، گرگان، اهواز و … اجتماعات مردمی به یاد وی برگزار شد.[۹۷][۹۸]

انتشار آهنگ‌های وی در بیستمین نمایشگاه مطبوعات و رسانه‌ها، هم‌زمان با انتشار خبر درگذشت او جوّ خاصی به این نمایشگاه داده‌ بود.[۹۹]

بسیاری از مردم در برابر برج میلاد تهران اجتماع کردند که باعث بسته شدن ورودی برج شد. این اجتماع هم‌زمان با اجرای کنسرت وداع توسط حسام‌الدین سراج بود. سیدمحمد میرزمانی، رهبر کنسرت هم گفت: «معمولاً مرسوم نیست که رهبر ارکستر روی صحنهٔ اجرا صحبت کند، اما ازآنجاکه شنیده‌ام امروز مرتضی پاشایی فوت کرده‌ است، درگذشت این هنرمند جوان را تسلیت می‌گویم.»[۱۰۰] رویدادهای پس از مرگِ پاشایی و استقبال گسترده از مراسم تشییع جنازهٔ او باعث بحث‌هایی میان تحلیل‌گران شد،[۱۰۱] که در میان آن‌ها موافقان و مخالفان تحلیل‌های خود را ارائه می‌کردند.

واکنش شخصیت‌ها[ویرایش]

پدیده پاشایی[ویرایش]

پدیده پاشایی بیانگر پدیدهٔ اجتماعی ناشناخته یا فروخفته ایست که در قالب ابراز احساسات جمعی در تجمعات کم‌نظیر مرگ و تشییع خواننده پاپ ایرانی مرتضی پاشایی خود را نشان داد. این پدیده توسط جامعه شناسان علت یابی شده و مورد بازشناسی و بررسی قرار گرفته‌است.

بعضی کارشناسان آن را پدیده عاطفی در برابر فشار مدرنیته دانستند.[۱۱۱]

  • یوسف اباذری، جامعه‌شناس، در بخشی از اظهارات جنجال‌برانگیز خود گفت: «وقتی قرار است سیاست‌زدایی انجام شود، لاجرم چنین وقایعی پیش می‌آید. متوسل می‌شوند به خوانندگان پاپ برای اینکه جای سیاست واقعی را بگیرند.».[۱۱۲]

در این میان این پدیده از نظر بررسی ارزشی منتقدان و مدافعانی و مخالفانی داشت.[۱۱۳]

  • در روز ۱۸ آذر سال ۱۳۹۳، جلسه‌ای در خصوص «پدیدارشناسی فرهنگی یک مرگ؛ بررسی جامعه شناختی پدیده درگذشت مرتضی پاشایی» در تهران برگزار شد. در این جلسه «حمیدرضا جلایی‌پور» تبلیغات را عامل مهمی برای تشکیل جمعیت برشمرد. «محمد سعید ذکایی» گفت: «به اعتقاد من تجربه پاشایی یک نوع اجتماع گرایی پست مدرن یا یک مشارکت عاطفی و اظهاری است.» محمود شهابی این رخداد را مصداق «تخطی کارناوالی» دانست. نعمت‌الله فاضلی دلیل پدیده شدن پاشایی را حرکت به سوی «کلانشهری شدن» دانست. «مهدی منتظر قائم» و «محمدامین قانعی‌راد» این واقعه را کم‌نظیر ندانستند. همچنین یوسف اباذری در این جلسه موسیقی پاشایی را «مبتذل و فالش» توصیف کرد و توجه جوانان به آن را نشانه افت فرهنگی دانست که با اعتراض افراد حاضر مواجه شد.[۱۱۴]
  • حسین باستانی آن را نشانه پیش‌بینی ناپذیری مردم ایران دانست.[۱۱۵]
  • فرنوش امیرشاهی آن را نشان دهندهٔ اهمیت بررسی خلاهای احتمالی موجود با بدنهٔ جامعه دانست. برخی صاحبنظران گستردگی حضور مردم را نشانهٔ فاصله داشتن نظام جمهوری اسلامی و روشنفکران با تفکر عرصهٔ عمومی عنوان کردند و حضور گستردهٔ مردم با دوربین‌های موبایل، نشانهٔ اثرگذاری شبکه‌های اجتماعی دانسته شد.[۱۱۶]
  • به اعتقاد لیلی نیکونظر، در تجمع مردم برای تشییع خواننده پاپ «یک سرکشی از امر مسلط» نهفته‌ است.[۱۱۷]
  • پیام یزدانجو، پای فشردن روشنفکران بر متعجب شدن از این رخداد و ارائهٔ تحلیل‌های متعدد از آن را ناشی از تمایل آنان به «پدیده سازی» برای انجام کار خود عنوان کرد.[۱۱۸]
  • حسن تأمینی نمایندهٔ وقتِ مردم رشت در مجلس شورای اسلامی ایران آن زمان، در نطق میان دستور خود با اشاره به درگذشت مرتضی پاشایی و ترافیک سنگینی که در محل تشییع پیکر او به وجود آمده بود، گفت باید از این مسئله درس بگیریم. مرتضی پاشایی نه راست بود نه چپ بود و نه سیاسی بود، فقط در موسیقی کار می‌کرد. این نشان می‌دهد باید از مسائل حاشیه‌ای و اینکه مردم هنوز تشنه محبت هستند درس بگیریم.[۱۱۹][۱۲۰]

ابعادی از این پدیده در فضای مجازی و رسانه‌ها پس از آن هم ادامه داشت و دارد.[۱۲۱]

تشییع[ویرایش]

مراسم تشییع و خاکسپاری وی در روز یک‌شنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۳ از مقابل تالار وحدت تهران برگزار شد. با وجود قرار داشتن تهران در وضعیت بحرانیِ ناشی از وارونگی هوا، جمعیت کثیری از مردم شرکت کردند. یکی از مسئولان راهنمایی و رانندگی تهران، با اشاره به انسداد مسیر پل حافظ تا خیابان جمهوری اسلامی به‌دلیل حضور گستردهٔ مردم،[۱۲۲] اظهار داشت: طول خیابان ولیعصر و حافظ با بار ترافیکی سنگین مواجه شده‌ است. جمعی از مردم از استان‌های همجوار تهران خود را به مراسم تشییع و خاکسپاری پیکر وی رسانده‌ بودند. برای بهبود ترافیک، پلیس راهنمایی و رانندگی در بهشت زهرا و تالار وحدت حضور یافت.[۱۲۳] همچنین، به‌دلیل ازدحام در بهشت زهرا، دفن پیکر وی در قطعهٔ هنرمندان بهشت زهرا، با تأخیر، شبانه انجام شد.[۱۲۴]

آلبوم‌ها[ویرایش]

نام آلبوم تاریخ انتشار شرکت انتشار دهنده
گل بیتا ۱۳۸۸ اینترنتی
یکی هست ۱۳۹۱ تصویر گستر پاسارگاد
اسمش عشقه ۱۳۹۴ دنیای هنر
گل بیتا ۲ ۱۳۹۴ آوای سمان

تک آهنگ‌ها[ویرایش]

تعداد تک آهنگ‌ها سال‌های انتشار
۶۳[۱۲۵] ۱۳۸۸

۱۳۸۹

۱۳۹۰

۱۳۹۱

۱۳۹۲

۱۳۹۳

۱۳۹۴

۱۳۹۵

۱۳۹۶

۱۳۹۷

۱۳۹۸

۱۳۹۹

۱۴۰۰

۱۴۰۱[۱۲۶]

نماهنگ‌ها[ویرایش]

نام نماهنگ سال انتشار کارگردان
آلبوم یکی هست[۱۲۷] ۱۳۹۱
جاده یک طرفه[۱۲۸] ۱۳۹۲ بهمن تیرگان[۱۲۸]
فصل بهار[۱۲۸] ۱۳۹۳
تیتراژ ابتدایی برنامه ماه عسل[۱۲۹] ۱۳۹۳
نگران منی[۱۳۰] ۱۳۹۳ امین شاکر[۱۳۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «مرتضی پاشایی». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۲-۲۳.
  2. "Learn about Morteza Pashaei". Famous Birthdays (به انگلیسی). Retrieved 2021-06-01.
  3. "Morteza Pashaei age, hometown, biography". Last.fm (به انگلیسی). Retrieved 2021-06-01.
  4. «Morteza Pashaei Lyrics, Music, News and Biography | MetroLyrics». www.metrolyrics.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۰۱.
  5. «برنامه امضا مرتضی پاشایی کامل». آپارات - سرویس اشتراک ویدیو. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۰۱.
  6. «از مقام اول مسابقات اذان تا شاگردی حمید سمندریان/خودمان هم از میزان محبوبیت مرتضی حیرت کردیم». پایگاه خبری تحلیلی نماینده. ۲۰۱۴-۱۲-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  7. «ناگفته های زندگی مرتضی پاشایی».
  8. جم، جدیدترین اخبار ایران و جهان خبرگزاری جام (۱۳۹۳/۰۹/۱۵ - ۱۰:۳۹). «ناگفته‌های زندگی پاشایی از زبان خانواده‌اش/تصاویر». fa. دریافت‌شده در 2021-06-18. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  9. «مهـرزاد امیرخـانی دوست، همکار و همدم مرتضی پاشایی از او و خاطره هایش می گوید - Javanan Magazine» (به انگلیسی). ۲۰۱۷-۰۸-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۷.
  10. «اعتراض ترانه‌سرای آثار مرتضی پاشایی به شایعات؛ مرتضی وضعیتش بهتر از ۲ روز پیش است». خبرآنلاین. ۲۰۱۴-۱۱-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  11. «مهرزاد امیرخانی: بعد از فوت مرتضی، خیلی ها به تب و تاب افتادند که دیده شوند». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  12. «مهرزاد امیرخانی: این صریح‌ترین و بی‌پرده‌ترین حرف های من درباره «مرتضی پاشایی» است». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  13. «مرتضی پاشایی، خواننده محبوب ایرانی، درگذشت». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  14. «مصاحبه کامل با مرتضی پاشایی در برنامه امضا». آپارات - سرویس اشتراک ویدیو. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  15. «مصطفی پاشایی: صحبت‌های فراستی درباره مرتضی از روی حسادت بود». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  16. «درگذشت مرتضی پاشایی، خواننده «جاده یک طرفه»». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  17. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام https://www.aparat.com/v/WeKIg/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%87_%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%D8%B4_%DA%86%D9%86%D8%AF_%D8%B1%D9%88%D8%B2_%D9%82%D8%A8%D9%84_%D8%A7%D8%B2 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  18. «خبرسازترین چهره های ۹۳!». پایگاه خبری و تحلیلی همای خبر. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  19. «عکس/ دلتنگی های پدر مرتضی پاشایی برای پسرش». مشرق نیوز. ۲۰۱۵-۰۹-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  20. «مرتضی پاشایی طرفدار كدام تیم بود، استقلال یا پرسپولیس؟ + عكس». پایگاه خبری تحلیلی نما. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  21. ايران، عصر (۱۳۹۳/۰۹/۲۳ - ۰۱:۳۶). «ترانه ای که پاشایی برای حجازی خواند(موسیقی)». fa. دریافت‌شده در 2021-06-18. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  22. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام https://jamejamonline.ir/fa/news/739282/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%87-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  23. mohammadjelvani (۲۰۱۲-۰۹-۲۵). «اولین آلبوم رسمی مرتضی پاشایی منتشر شد». سايت خبری تحليلی موسيقی پارس :: اخبار موسيقی :: گزارش کنسرت. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  24. «آلبوم «یکی هست» تحت تاثیر کسی نیست». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  25. «نقد آلبوم یکی هست ::آلبومی پر از ملودی‌های غیرایرانی». ganjasong.rzb.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  26. Agency، قوه قضائیه | خبرگزاری میزان | Mizan Online News (۱۳۹۹/۰۸/۲۳ - ۲۱:۴۵). «شش سال از فوت خواننده پاپ گذشت/«مرتضی پاشایی» و طنینی که فراموش نمی‌شود». fa. دریافت‌شده در 2021-06-19. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  27. Agency، قوه قضائیه | خبرگزاری میزان | Mizan Online News (۱۳۹۵/۰۵/۲۰ - ۰۸:۳۹). «"یکی هست" که دیگه نیست». fa. دریافت‌شده در 2021-06-19. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  28. «نقد و بررسی موسیقی های ایرانی». www.bbc.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  29. «مرتضی پاشایی؛ راهی که یک ستاره پیمود». BBC News فارسی. ۲۰۱۴-۱۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  30. «نقد آلبوم یکی هست ::آلبومی پر از ملودی‌های غیرایرانی». ganjasong.rzb.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  31. «یکی هست». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  32. «مرتضی پاشایی؛ راهی که یک ستاره پیمود». BBC News فارسی. ۲۰۱۴-۱۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  33. «نقد آلبوم یکی هست ::آلبومی پر از ملودی‌های غیرایرانی». ganjasong.rzb.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  34. «آلبوم «یکی هست» تحت تاثیر کسی نیست». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  35. «کنسرت خیریه مرتضی پاشایی و محمد علیزاده در قزوین».
  36. «آلبوم «یکی هست» تحت تاثیر کسی نیست». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  37. «اولین کنسرت «مرتضی پاشایی» برگزار می‌شود». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  38. «اولین کنسرت مرتضی پاشایی در تهران».
  39. «خوشا شیرازی ها از خوشا شیراز می گویند :». روزنامه نیم‌نگاه. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۹.
  40. «فایل صوتی یکی از آخرین گفتگوهای مرتضی پاشایی». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
  41. «مرتضی پاشایی در رادیو| دقیقه های آخر و یکی هست».
  42. ايران، عصر (۱۳۹۳/۰۹/۱۵ - ۱۴:۳۱). «ناگفته‌های زندگی مرتضی پاشایی از زبان خانواده‌اش». fa. دریافت‌شده در 2021-06-25. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  43. «مرتضی پاشایی، «خروج از دایره الگوبرداری، مبارزه جانانه با سرطان»». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  44. Behnegarsoft.com (۲۰۱۵-۰۱-۱۴). «مرتضی پاشایی، عاشق زندگی بود - بهار نیوز». پایگاه خبری بهار نیوز. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  45. «گفتگوی و خواندنی با مرتضی پاشایی از بیماری اش تا آلبوم». نایس استار. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  46. hatef (۲۰۱۵-۰۱-۰۳). «داستان خلق ترانه های ماندگار مرتضی پاشایی». سايت خبری تحليلی موسيقی پارس :: اخبار موسيقی :: گزارش کنسرت. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  47. «گفتگوی و خواندنی با مرتضی پاشایی از بیماری اش تا آلبوم». نایس استار. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  48. «مرتضی پاشایی «بغض»اش را به بنیامین تقدیم کرد | موسیقی ما». www.musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  49. 2520 (۲۰۱۹-۱۱-۱۶). «مرتضی پاشایی؛ هنرمندی مردمی با صدای آسمانی». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  50. «کلیپ/ جاده یک‌طرفه «مرتضی پاشایی»». yazdrasa.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵. از پارامتر ناشناخته |کدزبان= صرف‌نظر شد (کمک)
  51. «موسیقی و احکام آن/ آیا موسیقی های صدا و سیما جایز است؟». صاحب نیوز. ۲۰۱۵-۰۴-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  52. «سیاست و سوگ مردمی برای مرتضی پاشایی». www.radiozamaneh.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  53. «دومین جشن همدلی اهالی موسیقی برگزار شد». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  54. Agency، قوه قضائیه | خبرگزاری میزان | Mizan Online News (۱۳۹۹/۰۸/۲۳ - ۲۱:۴۵). «شش سال از فوت خواننده پاپ گذشت/«مرتضی پاشایی» و طنینی که فراموش نمی‌شود». fa. دریافت‌شده در 2021-06-19. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  55. «محمدرضاگلزار:"در رستوران کار میکردم" قسمت دوم مصاحبه اختصاصی تی وی پلاس». سایت اطلاع رسانی محمدرضا گلزار. ۲۰۱۵-۱۱-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  56. hatef (۲۰۱۵-۰۱-۰۳). «داستان خلق ترانه های ماندگار مرتضی پاشایی». سايت خبری تحليلی موسيقی پارس :: اخبار موسيقی :: گزارش کنسرت. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  57. «رضاگلزار : هیچوقت اشک مرتضی پاشایی را ندیدم!». آپارات - سرویس اشتراک ویدیو. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  58. ««محمدرضا گلزار» در کنسرت پاشایی خواند/تصاویر». www.ettehadkhabar.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  59. «آخرین حضور تلویزیونی مرتضی پاشایی در اجرای مشترک فرزاد حسنی و آزاده نامداری». خبرآنلاین. ۲۰۱۴-۱۱-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  60. «آخرین خبر | یادی از اجرای «یکی هست» با صدای مرتضی پاشایی در برنامه جنجالی تحویل سال ٩٣». آخرین خبر. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  61. «محمد علیزاده و مرتضی پاشایی «جز تو» را با یکدیگر خواندند». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  62. ««عصر پائیزی» با صدای «مرتضی پاشایی» از تلویزیون پخش نشد!». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  63. «ماجرای پخش نشدن ترانه مرتضی پاشایی از تلویزیون / «عصرپاییزی» چگونه به فضای مجازی راه یافت؟». خبرآنلاین. ۲۰۱۴-۱۱-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۵.
  64. «نتایج کامل نظرسنجی مردمی سایت موسیقی ما در بخش‌های مختلف». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۰۹.
  65. «نتایج کامل نظرسنجی مردمی سایت موسیقی ما در بخش‌های مختلف». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۰۹.
  66. «جایزه باربد - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد». fa.m.wikipedia.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۰۹.
  67. «مهم‌ترین رویدادها و شخصیت سال ۹۳ از نگاه شما». BBC News فارسی. ۲۰۱۵-۰۳-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۱-۱۰.
  68. "Top 10 Best Iranian Singers". TheTopTens (به انگلیسی). Retrieved 2023-01-10.
  69. ۶۹٫۰ ۶۹٫۱ «جراحی مرتضی پاشایی، بیماری که می‌گفتند زخم معده ای معمولیست».
  70. «راهی که یک ستاره پیمود».
  71. «کمبود وزن مرتضی پاشایی، او عاشق زندگی بود».
  72. «مستند بهمن بابازاده برای مرتضی پاشایی».
  73. «معاون هنری وزیر ارشاد از مرتضی پاشایی عیادت کرد». خبرگزاری برنا. ۲۰ آبان ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۴.
  74. مرتضی پاشایی درگذشت
  75. مرتضی پاشایی درگذشت خبرآنلاین
  76. "مرتضی پاشایی" درگذشت باشگاه خبرنگاران جوان
  77. «مرتضی پاشایی»، خوانندهٔ جوان موسیقی پاپ کشورمان، پس از مدت‌ها مبارزه با بیماری سرطان، صبح امروز جمعه ۲۳ آبان درگذشت. خبرگزاری فارس
  78. «مرتضی پاشایی، خوانندهٔ پاپ ایرانی، درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی.
  79. خبرگزاری مهر
  80. خبرگزاری آنا
  81. «مستند بهمن بابازاده برای مرتضی پاشایی».
  82. گلایهٔ مادر «مرتضی پاشایی» از خوانندهٔ پاپ
  83. سخنان پدر و مادر پاشایی در سوگ پسر
  84. گلایهٔ مادر مرتضی پاشایی از انتشار یک عکس الف
  85. سوءاستفاده از احساسات مردم در پی درگذشت «مرتضی پاشایی»
  86. با دیگران این کار را نکنیم...
  87. چرا خبرهای فارس تکذیب می‌شود؟، بی‌بی‌سی فارسی
  88. انتقاد از پلیس مشهد به‌خاطر برخورد جمعه شب ایسنا
  89. جماعتی که به «پاشایی» هم رحم نکرد خبرگزاری فارس
  90. پسرم عاشق نظام جمهوری اسلامی بود/نام پسرم را لکه‌دار نکنید باشگاه خبرنگاران جوان
  91. «بیانیهٔ خانوادهٔ مرتضی پاشایی:در خط نظام مقدس جمهوری اسلامی هستیم». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ نوامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۹.
  92. پدر مرتضی پاشایی بیانیه داد. ایرنا
  93. «فروش بالای آخرین آلبوم پاشایی در بازار موسیقی». ایران وایر. ۲۲ اوت ۲۰۱۵.
  94. سرگذشت مرتضی پاشایی در کتاب سی. ایرنا
  95. مهر نیوز
  96. هزاران طرفدار پاشایی گردهم آمدند. ایرنا
  97. «یاد «مرتضی پاشایی» در پارک‌های تهران». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  98. «پیکر مرتضی پاشایی تشییع شد/ مردم سنگِ تمام گذاشتند/ مزین شدن تابوت هنرمند به پرچم». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  99. «فضای سنگین نمایشگاه مطبوعات با صدای مرتضی پاشایی». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  100. «کنسرت سراج تحت تأثیر درگذشت پاشایی». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  101. http://www.magiran.com/npview.asp?ID=3063273
  102. تابناک. ««حبیب» به خانه پاشایی رفت».
  103. نیوز، اخبار روز ایران و جهان | آفتاب (۱۳۹۸/۰۵/۲۰ - ۰۹:۳۵). «چرا جامعه». fa. دریافت‌شده در 2022-12-23. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  104. «تاسف وزیر بهداشت از فوت پاشایی و تأکید بر داشتن دورنمایی از وضعیت سرطان در کشور». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  105. «تسلیت کی‌روش در پی درگذشت پاشایی». وبگاه عصر ایران. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  106. «واکنش بازیکنان تیم ملی به درگذشت مرتضی پاشایی». فارس. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  107. http://www.parsine.com/fa/news/208302/پیام-آلن-ایر-درپی-درگذشت-پاشایی-عکس
  108. http://eghtesadeiranonline.com/vdcef78wfjh8fei.b9bj.html
  109. عصر ایران. «چهره‌ها در مراسم ختم مرتضی پاشایی (عکس)».
  110. «واکنش هنرمندان و شخصیت‌ها به درگذشت پاشایی». www.javanonline.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۲-۲۳.
  111. شورش عاطفه بر مدرنیته/ پدیده پاشایی «واکنش جمعی به سرکوب عاطفه در زندگی مدرن» بود بایگانی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine پایگاه علوم اجتماعی اسلامی ایران
  112. اظهارات جنجال‌برانگیز یک جامعه‌شناس دربارهٔ «پدیده پاشایی» عصرایران
  113. مرتضی پاشایی، یک مرگ و هزار تحلیل/ روشنفکری علیه مردم+جدول فارس نیوز
  114. پدیدهٔ پاشایی نتیجهٔ شکاف آگاهی است؛ گزارش شفقنا رسانه از نشست پدیدارشناسی فرهنگی یک مرگ بایگانی‌شده در ۴ مارس ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine، شفقنا
  115. «توهم سود بردن از 'واکنش غیرمنتظره ایرانیان'». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴.
  116. «شوک مرگ یک خواننده سی ساله». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴.
  117. «مرتضی پاشایی، آیین و سیاست». بی‌بی‌سی.
  118. پدیده‌سازی از مرگ مرتضی پاشایی، یک ضد تحلیل، بی‌بی‌سی
  119. «درسی که از مرتضی پاشایی می‌گیریم». ایسنا. ۲۰۱۴-۱۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۶-۰۹.
  120. «- سایت خبری تحلیلی تابناک - اخبار ایران و جهان». TABNAK. ۲۰۱۴-۱۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۶-۰۹.
  121. مریم قاسمی، ادامه دهنده پدیده پاشایی بادبادک مدیا
  122. «ترافیک سنگین در خیابان حافظ/ تمهیدات ترافیکیِ پلیس در مراسم تشییع مرتضی پاشایی». مهر. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  123. «حضور پلیس راهور در محدودهٔ تالار وحدت و قطعهٔ هنرمندان بهشت‌زهرا». فارس. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  124. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۸ مه ۲۰۱۷.
  125. «ترانه‌شناسی مرتضی پاشایی».
  126. "ترانه‌شناسی مرتضی پاشایی". ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. 2022-12-16.
  127. «نماهنگ و تیزر آلبوم یکی هست مرتضی پاشایی».
  128. ۱۲۸٫۰ ۱۲۸٫۱ ۱۲۸٫۲ «نماهنگ جاده یک طرفه».
  129. «تیتراژ ماه عسل ۱۳۹۳ با صدای مرتضی پاشایی».
  130. «موزیک ویدئو نگران منی».
  131. «نگران منی در رادیو جوان».

پیوند به بیرون[ویرایش]