مرتضی پاشایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
مرتضی پاشایی
Morteza Pashaei.jpg
اطلاعات پس‌زمینه
نام شناسنامه‌ایمرتضی پاشایی
زاده۲۰ مرداد ۱۳۶۳
تهران، ایران
خاستگاهایرانی
تاریخ مرگ۲۳ آبان ۱۳۹۳ (۳۰ سال)
بیمارستان بهمن، تهران
علت مرگسرطان معده
سبکپاپ
سال‌های فعالیت۱۳۸۸–۱۳۹۳
سازهای اصلی
گیتار و پیانو
نوع صوتتنور
تحصیلاترشتهٔ گرافیک
آلبوم پرآوازهیکی هست

مرتضی پاشایی (زادهٔ ۲۰ مرداد ۱۳۶۳ – درگذشتهٔ ۲۳ آبان ۱۳۹۳) خواننده، نوازنده، تنظیم‌کننده، آهنگساز و موسیقی‌دان پاپ ایرانی بود.

فعالیت حرفه‌ای[ویرایش]

مرتضی پاشایی در سال ۱۳۸۹ با قرار دادن ترانه‌هایش در فضای مجازی به شهرت رسید. او نخستین آلبوم خود به نام «یکی هست» را در سال ۱۳۹۱ به‌صورت رسمی منتشر کرد. «اسمش عشقه» و «گل بیتا» دو آلبوم دیگرِ او هستند که تا پیش از درگذشتش به‌صورت رسمی منتشر نشده بودند و سرانجام آلبوم «اسمش عشقه» در تابستان ۱۳۹۴ منتشر شد.[۱]


او دانشجوی رشتهٔ گرافیک بوده و از کودکی به موسیقی علاقه داشته‌است. موسیقی را از سیزده سالگی[۲] با نواختن گیتار آغاز کرد و سپس به یادگیری پیانو پرداخت. [۳]

مرتضی پاشایی از سال ۱۳۸۹ با انتشار اینترنتیِ قطعات خود شروع به کار کرد. او با قطعهٔ «یکی هست» به شهرت رسید. صدای خاص و احساسی بودن ترانه‌هایش او را از سایر خواننده‌ها متمایز می‌کرد. ترانه‌سرای بیشتر آهنگ‌هایش مهرزاد امیرخانی بود، که البته رابطه صمیمی با یک دیگر داشته‌اند. مرتضی پاشایی در پاییز سال ۱۳۹۱ باانتشار آلبوم یکی هست به جمع خوانندگان دارای آلبوم پاپ ایران پیوست.

ترانهٔ «یکی هست» از کارهای شاخص پاشایی دانسته می‌شود. وی ترانه جاده یک طرفه را در سال ۱۳۹۲ منتشر کرد که با استقبال زیادی همراه بود.[۴] پاشایی ترانهٔ «عصر پاییزی» را برای مجموعهٔ تلویزیونی به همان نام ساخته‌بود که مسئولان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به آن اجازهٔ پخش ندادند. پاشایی نیز «عصر پاییزی» را در اینترنت منتشر کرد که به یکی از محبوب‌ترین ترانه‌های او تبدیل شد.[۵] او همچنین ترانهٔ «نگران منی» را به‌عنوان تیتراژ برنامهٔ تلویزیونیِ ماه عسل سال ۱۳۹۳ اجرا کرده‌بود و ترانه «مثل شیشه» و «تو راست میگی» را برای فیلم مثل شیشه خواند.[۶]

جوایز[ویرایش]

وی برنده دو جایزه از جشنواره موسیقی ما است.

۱۳۹۳ - برنده تندیس بهترین قطعه موسیقی پاپ، خارج از آلبوم، جشنواره موسیقی ما، انتخاب مردمی، جاده یک‌طرفه[۷]

۱۳۹۴ - برنده تندیس بهترین قطعه موسیقی پاپ، خارج از آلبوم، جشنواره موسیقی ما، انتخاب مردمی، ترانه نگران منی[۸]

بیماری[ویرایش]

در آذر سال ۹۲ مرتضی پاشایی با تشخیص پزشکان به بیماری سرطان مبتلا شد. او به شیمی درمانی پرداخته و یک بار هم مورد عمل جراحی قرار گرفت. [۹] مدیر برنامه وی در ابتدا درمورد بیماری پاشایی، زخم معده را عنوان کرد اما سپس خبر ابتلای وی به سرطان، توسط رسانه ها منتشر شد.[۱۰] بدن او به مرور زمان ضعیف و دچار کمبود وزن شد و به علت ریزش مو با یک کلاه قهوه ای بر روی صحنه ظاهر می شد.[۹][۱۱] مرتضی پاشایی عصر جمعه ۱۶ آبان ۹۳ به بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان بهمن منتقل شد. علت انتقال این خواننده به بخش مراقبت‌های ویژه تب شدید عنوان شد. به‌دلیل شرایط خاص مرتضی پاشایی، پزشکان ملاقات با وی را ممنوع کردند؛ با این حال، عصر یکشنبه ۱۸ آبان تعداد زیادی[۱۲] هنرمندان برای ملاقات با او و افزایش روحیهٔ مرتضی پاشایی در بیمارستان بهمن حاضر شدند و لحظاتی کوتاه در کنارش بودند. همچنین، در ۲۰ آبان معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران و مدیرعامل انجمن موسیقی ایران از وی عیادت کرده بودند.[۱۳]

درگذشت[ویرایش]

پاشایی در ۱۳ آبان ۱۳۹۳ به‌علت شرایط وخیم بیماری سرطان معده در بیمارستان بهمن تهران بستری شد و بر اثر این بیماری، صبح روز جمعه بیست‌وسوم آبان ۱۳۹۳ (حدود ساعت ۱۰:۳۰ صبح) در بیمارستان بهمنِ تهران درگذشت.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]

مستند آقای خاص[ویرایش]

ساخت فیلم مستند مرتضی پاشایی از زندگی و آثار او که از مدتی قبل از مرگ وی با عنوان «آقای خاص»[۱۹] به کارگردانی شاهین صمدپور آغاز گردیده بود پس از ضبط مراحل نهایی پس از درگذشت وی به پایان رسید و مجموع تصاویر برای تدوین به سید جواد هاشمی رسید. این مستند قرار بود بعد از سالگرد وی پخش شود که ب علت اختلافات خانواده مرتضی پاشایی به صورت گسترده پخش نشد و گزیده‌ای از این مستند در فضای مجازی پخش گردید.[۲۰]

مستند روز های سخت[ویرایش]

مستند روز های سخت نام مستندی است که از روز های آخر زندگی مرتضی پاشایی و حال و هوای بیمارستان بهمن، هنرمندان و مردم توسط بهمن بابازاده( خبرنگار موسیقی ما) در سال ۱۳۹۵ تولید و به انتشار رسیده است. [۲۱]

حاشیه‌های پس از مرگ[ویرایش]

پس از مرگ وی، برخی رسانه‌ها عکس‌ها و فیلم‌هایی از لحظات پایانیِ عمر وی در بیمارستان منتشر کردند که با گلایهٔ خانوادهٔ وی همراه شد.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶]

درگیری‌های پراکنده بین پلیس و تجمع‌کنندگان در مراسم یادبود وی روی داد که خبرگزاری دولتی فارس، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۲۷] در مورد این درگیری‌ها گفت که برخی رسانه‌ها سعی در مخالف جلوه دادن پاشایی با جمهوری اسلامی ایران داشتند.[۲۸][۲۹] اعضای خانوادهٔ پاشایی، در بیانیه‌ای، در تأیید گفته‌های خبرگزاری دولتی فارس، گفتند که:

خانواده و خاندان مرتضی پاشایی افرادی در خط انقلاب و نظام مقدس جمهوری اسلامی و از مریدان اهل بیت هستند.[۳۰][۳۱]

حاشیه‌های پس از فوت این خواننده پاپ تا مدت‌ها پس از مرگ وی ادامه داشت و خبرهای ضد و نقیض گوناگونی در مورد این خواننده و به ویژه در مورد آثار وی منتشر شد؛ و خانمی خود را نامزد پاشایی معرفی کرد که خانواده مرتضی پاشایی این خبر را کاملاً تکذیب کردند. پدر مرتضی پاشایی در خرداد ماه ۱۳۹۴ (هفت ماه پس ار فوت مرتضی پاشایی) در بیانیه‌ای اعلام کرد: (شرایط) همه اعضای این خانواده به گونه‌ای است که در امور مادی و مالی استغناء داشته و هیچ گونه چشم داشتی به اموال حرام و ناحق نداشته‌اند،.... اما متأسفانه عده‌ای از افراد، اهداف ناروای خود را به ما نسبت داده و با فرافکنی، سعی در تشویش اذهان عمومی داشته تا از طریق این جوسازی‌ها بتوانند به قول معروف کلاهی از این نمد برای خود بدوزند.

وی با تأکید بر این موضوع که مرتضی پاشایی در مورد واگذاری امتیاز تولید و پخش آخرین آلبوم به یادگار مانده از خود با هیچ فرد یا موسسه‌ای قراردادی منعقد نکرده و مالکیت مادی و معنوی این اثر هنری متعلق به خانواده وی می‌باشد عنوان داشت: کسانی که ادعای سهم خواهی و بعضاً شراکت در این آلبوم را دارند می‌بایست بدانند که ادعای آنان فاقد وجاهت حقوقی و قانونی است. همه عوامل دخیل در تولید این آلبوم، حقوق مادی خود را گرفته، حتی بعضی از آن‌ها بیش از مبالغ متعارف نیز دستمزد خود را دریافت کرده‌اند.[۳۲]

آلبوم آخر پاشایی پس از درگذشت وی، در ۲۶ مرداد ۱۳۹۴ منتشر شد و در بدو انتشار، با استقبال گسترده‌ای مواجه شد.[۳۳]

  • هم‌زمان با اولین سالگرد مرتضی پاشایی، کتاب سی که به شرح حال زندگی وی پرداخته‌است توسط انتشارات آرنا منتشر شد.[۳۴]

واکنش خودجوش[ویرایش]

از هنگام بستری شدن وی در بیمارستان، مردم در برابر بیمارستان حضور یافته بودند که با انتشار خبر درگذشت وی بر جمعیت افزوده شد. درپی مرگ وی، تجمع‌های خودجوشی در سراسر ایران ایجاد شد و مردم به همخوانیِ ترانه‌های او پرداختند.[۳۵][۳۶] همچنین جمعه‌شب در برخی پارک‌های تهران ازجمله پارک لاله و بوستان آب و آتش و همچنین در پارک‌هایی در شهرهای دیگرِ ایران ازجمله مشهد، اصفهان، گرگان، اهواز و … اجتماعات مردمی به یاد وی برگزار شد.[۳۷][۳۸]

انتشار آهنگ‌های وی در بیستمین نمایشگاه مطبوعات و رسانه‌ها، هم‌زمان با انتشار خبر درگذشت او جوّ خاصی به این نمایشگاه داده‌بود.[۳۹]

بسیاری از مردم در برابر برج میلاد تهران اجتماع کردند که باعث بسته شدن ورودی برج شد. این اجتماع هم‌زمان با اجرای کنسرت وداع توسط حسام‌الدین سراج بود. سیدمحمد میرزمانی، رهبر کنسرت هم گفت: «معمولاً مرسوم نیست که رهبر ارکستر روی صحنهٔ اجرا صحبت کند، اما ازآنجاکه شنیده‌ام امروز مرتضی پاشایی فوت کرده‌است، درگذشت این هنرمند جوان را تسلیت می‌گویم.»[۴۰] رویدادهای پس از مرگِ پاشایی و استقبال گسترده از مراسم تشییع جنازهٔ او باعث بحث‌هایی میان تحلیل‌گران شد،[۴۱] که در میان آن‌ها موافقان و مخالفان تحلیل‌های خود را ارائه می‌کردند.

واکنش شخصیت‌ها[ویرایش]

پدیده پاشایی[ویرایش]

پدیده پاشایی بیانگر پدیدهٔ اجتماعی ناشناخته یا فروخفته ایست که در قالب ابراز احساسات جمعی در تجمعات کم‌نظیر مرگ و تشییع خواننده پاپ ایرانی مرتضی پاشایی خود را نشان داد. این پدیده توسط جامعه شناسان علت یابی شده و مورد بازشناسی و بررسی قرار گرفته‌است.

بعضی کارشناسان آن را پدیده عاطفی در برابر فشار مدرنیته دانستند.[۴۹]

در این میان این پدیده از نظر بررسی ارزشی منتقدان و مدافعانی و مخالفانی داشت.[۵۱]

  • در روز ۱۸ آذر سال ۱۳۹۳، جلسه‌ای در خصوص «پدیدارشناسی فرهنگی یک مرگ؛ بررسی جامعه شناختی پدیده درگذشت مرتضی پاشایی» در تهران برگزار شد. در این جلسه «حمیدرضا جلایی‌پور» تبلیغات را عامل مهمی برای تشکیل جمعیت برشمرد. «محمد سعید ذکایی» گفت: «به اعتقاد من تجربه پاشایی یک نوع اجتماع گرایی پست مدرن یا یک مشارکت عاطفی و اظهاری است.» محمود شهابی این رخداد را مصداق «تخطی کارناوالی» دانست. نعمت‌الله فاضلی دلیل پدیده شدن پاشایی را حرکت به سوی «کلانشهری شدن» دانست. «مهدی منتظر قائم» و «محمدامین قانعی‌راد» این واقعه را کم‌نظیر ندانستند. همچنین یوسف اباذری در این جلسه موسیقی پاشایی را «مبتذل و فالش» توصیف کرد و توجه جوانان به آن را نشانه افت فرهنگی دانست که با اعتراض افراد حاضر مواجه شد.[۵۲]
  • حسین باستانی آن را نشانه پیش‌بینی ناپذیری مردم ایران دانست.[۵۳]
  • فرنوش امیرشاهی آن را نشان دهندهٔ اهمیت بررسی خلاهای احتمالی موجود با بدنهٔ جامعه دانست. برخی صاحبنظران گستردگی حضور مردم را نشانهٔ فاصله داشتن نظام جمهوری اسلامی و روشنفکران با تفکر عرصهٔ عمومی عنوان کردند و حضور گستردهٔ مردم با دوربین‌های موبایل، نشانهٔ اثرگذاری شبکه‌های اجتماعی دانسته شد.[۵۴]
  • به اعتقاد لیلی نیکونظر، در تجمع مردم برای تشییع خواننده پاپ «یک سرکشی از امر مسلط» نهفته‌است.[۵۵]
  • پیام یزدانجو، پای فشردن روشنفکران بر متعجب شدن از این رخداد و ارائهٔ تحلیل‌های متعدد از آن را ناشی از تمایل آنان به «پدیده سازی» برای انجام کار خود عنوان کرد.[۵۶]
  • حسن تأمینی نمایندهٔ وقتِ مردم رشت در مجلس شورای اسلامی ایران آن زمان، در نطق میان دستور خود با اشاره به درگذشت مرتضی پاشایی و ترافیک سنگینی که در محل تشییع پیکر او به وجود آمده بود، گفت باید از این مسئله درس بگیریم. مرتضی پاشایی نه راست بود نه چپ بود و نه سیاسی بود، فقط در موسیقی کار می‌کرد. این نشان می‌دهد باید از مسائل حاشیه‌ای و اینکه مردم هنوز تشنه محبت هستند درس بگیریم.[۵۷][۵۸]

ابعادی از این پدیده در فضای مجازی و رسانه‌ها پس از آن هم ادامه داشت و دارد.[۵۹]

تشییع[ویرایش]

مراسم تشییع و خاکسپاری وی در روز یک‌شنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۳ از مقابل تالار وحدت تهران برگزار شد. با وجود قرار داشتن تهران در وضعیت بحرانیِ ناشی از وارونگی هوا، جمعیت کثیری از مردم شرکت کردند. یکی از مسئولان راهنمایی و رانندگی تهران، با اشاره به انسداد مسیر پل حافظ تا خیابان جمهوری اسلامی به‌دلیل حضور گستردهٔ مردم،[۶۰] اظهار داشت: طول خیابان ولیعصر و حافظ با بار ترافیکی سنگین مواجه شده‌است. جمعی از مردم از استان‌های همجوار تهران خود را به مراسم تشییع و خاکسپاری پیکر وی رسانده‌بودند. برای بهبود ترافیک، پلیس راهنمایی و رانندگی در بهشت زهرا و تالار وحدت حضور یافت.[۶۱] همچنین، به‌دلیل ازدحام در بهشت زهرا، دفن پیکر وی در قطعهٔ هنرمندان بهشت زهرا، با تأخیر، شبانه انجام شد.[۶۲]

آلبوم‌ها[ویرایش]

نام آلبوم تاریخ انتشار شرکت انتشار دهنده
گل بیتا ۱۳۸۸ اینترنتی
یکی هست ۱۳۹۱ تصویر گستر پاسارگاد
اسمش عشقه ۱۳۹۴ دنیای هنر
گل بیتا ۲ ۱۳۹۴ آوای سمان

تک آهنگ ها[ویرایش]

تعداد تک آهنگ ها سال های انتشار
۵۶[۶۳] ۱۳۹۳

۱۳۹۴

۱۳۹۵

۱۳۹۶

۱۳۹۷

۱۳۹۸

۱۳۹۹[۶۳]

نماهنگ ها[ویرایش]

نام نماهنگ سال انتشار کارگردان
آلبوم یکی هست[۶۴] ۱۳۹۱
جاده یک طرفه[۶۵] ۱۳۹۲ بهمن تیرگان[۶۵]
فصل بهار[۶۵] ۱۳۹۳
تیتراژ ابتدایی برنامه ماه عسل[۶۶] ۱۳۹۳
نگران منی[۶۷] ۱۳۹۳ امین شاکر[۶۸]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «مرتضی پاشایی، خوانندهٔ محبوب ایرانی، درگذشت». رادیو فردا. ۲۳ آبان ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  2. «مصاحبه کامل با مرتضی پاشایی در برنامه امضا». آپارات - سرویس اشتراک ویدیو. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۱۳.
  3. «مرتضی پاشایی در امضا».
  4. https://www.radiofarda.com/a/f3-interview-about-death-pashai/26692210.html. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  5. «ماجرای پخش نشدن ترانه مرتضی پاشایی از تلویزیون / «عصرپاییزی» چگونه به فضای مجازی راه یافت؟». خبرآنلاین. ۱۹ آبان ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۱۸.
  6. «مرتضی پاشایی، خوانندهٔ جوان پاپ ایرانی، درگذشت». دویچه‌وله. ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  7. «نتایج کامل نظرسنجی مردمی سایت موسیقی ما در بخش‌های مختلف». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵.
  8. «سومین جشن همدلی اهالی موسیقی ایران با اتفاق‌های جالب توجه برگزار شد». Musicema.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «جراحی مرتضی پاشایی، بیماری که می‌گفتند زخم معده ای معمولیست».
  10. «راهی که یک ستاره پیمود».
  11. «کمبود وزن مرتضی پاشایی، او عاشق زندگی بود».
  12. «مستند بهمن بابازاده برای مرتضی پاشایی».
  13. «معاون هنری وزیر ارشاد از مرتضی پاشایی عیادت کرد». خبرگزاری برنا. ۲۰ آبان ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۴.
  14. مرتضی پاشایی درگذشت
  15. مرتضی پاشایی درگذشت خبرآنلاین
  16. "مرتضی پاشایی" درگذشت باشگاه خبرنگاران جوان
  17. «مرتضی پاشایی»، خوانندهٔ جوان موسیقی پاپ کشورمان، پس از مدت‌ها مبارزه با بیماری سرطان، صبح امروز جمعه ۲۳ آبان درگذشت. خبرگزاری فارس
  18. «مرتضی پاشایی، خوانندهٔ پاپ ایرانی، درگذشت». بی‌بی‌سی فارسی.
  19. خبرگزاری مهر
  20. خبرگزاری آنا
  21. «مستند بهمن بابازاده برای مرتضی پاشایی».
  22. گلایهٔ مادر «مرتضی پاشایی» از خوانندهٔ پاپ
  23. سخنان پدر و مادر پاشایی در سوگ پسر
  24. گلایهٔ مادر مرتضی پاشایی از انتشار یک عکس الف
  25. سوءاستفاده از احساسات مردم در پی درگذشت «مرتضی پاشایی»
  26. با دیگران این کار را نکنیم...
  27. چرا خبرهای فارس تکذیب می‌شود؟، بی‌بی‌سی فارسی
  28. انتقاد از پلیس مشهد به‌خاطر برخورد جمعه شب ایسنا
  29. جماعتی که به «پاشایی» هم رحم نکرد خبرگزاری فارس
  30. پسرم عاشق نظام جمهوری اسلامی بود/نام پسرم را لکه‌دار نکنید باشگاه خبرنگاران جوان
  31. «بیانیهٔ خانوادهٔ مرتضی پاشایی:در خط نظام مقدس جمهوری اسلامی هستیم». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ نوامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۹.
  32. پدر مرتضی پاشایی بیانیه داد. ایرنا
  33. «فروش بالای آخرین آلبوم پاشایی در بازار موسیقی». ایران وایر. ۲۲ اوت ۲۰۱۵.
  34. سرگذشت مرتضی پاشایی در کتاب سی. ایرنا
  35. مهر نیوز
  36. هزاران طرفدار پاشایی گردهم آمدند. ایرنا
  37. «یاد «مرتضی پاشایی» در پارک‌های تهران». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  38. «پیکر مرتضی پاشایی تشییع شد/ مردم سنگِ تمام گذاشتند/ مزین شدن تابوت هنرمند به پرچم». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  39. «فضای سنگین نمایشگاه مطبوعات با صدای مرتضی پاشایی». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  40. «کنسرت سراج تحت تأثیر درگذشت پاشایی». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  41. http://www.magiran.com/npview.asp?ID=3063273
  42. تابناک. ««حبیب» به خانه پاشایی رفت».
  43. «تاسف وزیر بهداشت از فوت پاشایی و تأکید بر داشتن دورنمایی از وضعیت سرطان در کشور». خبرگزاری ایسنا. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  44. «تسلیت کی‌روش در پی درگذشت پاشایی». وبگاه عصر ایران. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  45. «واکنش بازیکنان تیم ملی به درگذشت مرتضی پاشایی». فارس. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  46. http://www.parsine.com/fa/news/208302/پیام-آلن-ایر-درپی-درگذشت-پاشایی-عکس
  47. http://eghtesadeiranonline.com/vdcef78wfjh8fei.b9bj.html
  48. عصر ایران. «چهره‌ها در مراسم ختم مرتضی پاشایی (عکس)».
  49. شورش عاطفه بر مدرنیته/ پدیده پاشایی «واکنش جمعی به سرکوب عاطفه در زندگی مدرن» بود بایگانی‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine پایگاه علوم اجتماعی اسلامی ایران
  50. اظهارات جنجال‌برانگیز یک جامعه‌شناس دربارهٔ «پدیده پاشایی» عصرایران
  51. مرتضی پاشایی، یک مرگ و هزار تحلیل/ روشنفکری علیه مردم+جدول فارس نیوز
  52. پدیدهٔ پاشایی نتیجهٔ شکاف آگاهی است؛ گزارش شفقنا رسانه از نشست پدیدارشناسی فرهنگی یک مرگ بایگانی‌شده در ۴ مارس ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine، شفقنا
  53. «توهم سود بردن از 'واکنش غیرمنتظره ایرانیان'». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴.
  54. «شوک مرگ یک خواننده سی ساله». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴.
  55. «مرتضی پاشایی، آیین و سیاست». بی‌بی‌سی.
  56. پدیده‌سازی از مرگ مرتضی پاشایی، یک ضد تحلیل، بی‌بی‌سی
  57. «درسی که از مرتضی پاشایی می‌گیریم». ایسنا. ۲۰۱۴-۱۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۶-۰۹.
  58. «- سایت خبری تحلیلی تابناک - اخبار ایران و جهان». TABNAK. ۲۰۱۴-۱۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۶-۰۹.
  59. مریم قاسمی، ادامه دهنده پدیده پاشایی بادبادک مدیا
  60. «ترافیک سنگین در خیابان حافظ/ تمهیدات ترافیکیِ پلیس در مراسم تشییع مرتضی پاشایی». مهر. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  61. «حضور پلیس راهور در محدودهٔ تالار وحدت و قطعهٔ هنرمندان بهشت‌زهرا». فارس. دریافت‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴.
  62. http://plus.ir/music/4930/
  63. ۶۳٫۰ ۶۳٫۱ «ترانه شناسی مرتضی پاشایی».
  64. «نماهنگ و تیزر آلبوم یکی هست مرتضی پاشایی».
  65. ۶۵٫۰ ۶۵٫۱ ۶۵٫۲ «نماهنگ جاده یک طرفه».
  66. «تیتراژ ماه عسل ۱۳۹۳ با صدای مرتضی پاشایی».
  67. «موزیک ویدئو نگران مني».
  68. «نگران منی در رادیو جوان».

پیوند به بیرون[ویرایش]