رادیو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

رادیو به سیستم یا دستگاهی گفته می‌شود که صدا، پیام، و یا در حالت کلی، یک سیگنال‌ را به وسیله امواج رادیویی منتقل می‌کند. ارتباط رادیویی، ارسال سیگنال‌ها با استفاده از مدولاسیون امواج الکترومغناطیسی و در فرکانس‌های رادیویی است. امواج الکترومغناطیسی می‌توانند از هوا و خلأ بگذرند. اطلاعات (صدا، تصویر، پیام) با استفاده از روش‌های معین و با تغییر بعضی از مشخصه‌های امواج منتشر شده مانند دامنه، فرکانس، فاز یا پهنای پالس منتقل می‌شوند. امواج الکترومغناطیسی یا به‌طور مستقیم و یا از راه بازتاب یا پراش، از محیط (هوا، خلأ) عبور می‌کنند. شدت امواج الکترومغناطیسی، با افزایش فاصله از منبع انتشار، کم می‌شود، و در بعضی موارد هم انرژی آن‌ها توسط محیط انتشار جذب می‌شود (مانند جذب امواج مایکروویو توسط قطرات باران). پارازیت (تداخل) عموماً موج منتشر شده را دچار تغییر می‌کند، این تداخل الکترومغناطیسی از سوی منابع طبیعی (مانند رعد و برق) و یا منابع مصنوعی (مثل دیگر فرستنده‌ها و انتشار دهنده‌های ناگهانی) ناشی می‌شود. همچنین در گیرنده، نویز تولید می‌شود (نویز را نباید با پارازیت یکی دانست). اگر توان نویز و یا تداخل به اندازه کافی زیاد باشد، سیگنال مورد نظر دیگر قابل تشخیص و آشکارسازی نیست. این موضوع اساساً باعث محدود شدن گسترۀ ارتباطات رادیویی می‌شود.

ارسال سیگنال به روش FM[ویرایش]

در رادیوهای وی اِچ اِف (فرکانس بسیار زیاد) به جای مدوله کردن دامنه (AM) از مدوله کردن فرکانس (FM) استفاده می‌شود. در روش اِف‌اِم، سیگنال‌ خروجی میکروفون به جای آن که دامنه موج رادیویی را تغییر دهد، فرکانس آن‌ را تغییر می‌دهند. از روش اِف‌اِم برای پخش استریو و دستیابی به کیفیت عالی استفاده می‌شود، زیرا تداخل کم‌تر از اِی‌ام (AM) در آن تأثیر می‌گذارد.

اجزای یک رادیو[ویرایش]

  • فرستنده

شامل یک منبع سیگنال (اُسیلاتور)، که موج‌ حامل با فرکانس معیّنی تولید می‌کند، و نیز فرایندی برای تغییر بعضی از خصوصیات موجِ‌ حاملِ تولیدشده (مانند دامنه، فرکانس، فاز یا ترکیبی از اینها) بر اساس اطلاعات (صدا، تصویر و ...) است. به این فرایند، مُدولاسیون می‌گویند. فرستنده، موجِ‌ حاملِ مُدوله‌‌شده را پس از تقویت به آنتن می‌دهد که آن را به یک موج‌ الکترومغناطیسی تبدیل می‌کند که می‌تواند از هوا و خلأ عبور کند (گاهی با یک پولاریزاسیون مشخص).

  • گیرنده

امواج الکترومغناطیس به وسیلهٔ آنتن‌ گیرنده دریافت می‌شوند. آنتن گیرنده، امواج را گرفته و آن را به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌کند. گیرنده این سیگنال را آشکار کرده و اطلاعات آن را (صدا، تصویر و ...) استخراج می‌کند.

مثالی از یک رادیو برای ارسال و دریافت صدا[ویرایش]

اجزای فرستنده[ویرایش]

  • میکروفون: صدا را به سیگنال‌ الکتریکی تبدیل می‌کند.
  • نوسان‌ساز: موج‌ حامل را تولید می‌کند.
  • مدوله‌کننده: موج‌ حامل را با سیگنال‌ خروجی میکروفون مُدوله می‌کند (مثلاً دامنه آن را بر اساس سیگنال میکروفون تغییر می‌دهد).
  • تقویت‌کننده: توانِ موج حامل مدوله‌شده را قبل از ورود به آنتن تقویت می‌کند.
  • آنتن فرستنده: موجِ حاملِ مُدوله‌شده را به امواج الکترومغناطیسی تبدیل و منتشر می‌کند.

اجزای گیرنده[ویرایش]

  • آنتن گیرنده: امواج رادیویی را می‌گیرد. این امواج در آنتن، سیگنال‌های ضعیف‌ الکتریکی تولید می‌کنند.
  • تنظیم‌کننده (تیونر): سیگنال‌ یک ایستگاه رادیویی را انتخاب می‌کند و سایر سیگنال‌ها را حذف می‌کند.
  • آشکارساز (دِمُدولاتور): سیگنال صوتی را از موجِ حاملِ مُدوله شده‌استخراج می‌کند.
  • تقویت‌کننده: سیگنال‌ صوتی را برای بلندگو تقویت می‌کند.
  • بلندگو: سیگنال‌ الکتریکی را به ارتعاشات صدایی مشابه آنچه به میکروفون رسیده بود تبدیل می‌کند.

کاربردهای رادیو[ویرایش]

از اولین کاربردهای رادیو، فرستادن پیغام‌ها برای ناوگان‌های دریایی، به صورت تلگراف با استفاده از کد مورس بین کشتی‌ها و زمین بوده و اولین استفاده‌کننده‌ها شامل تفنگداران و ناوهای دریایی ژاپن و روسیه در طول جنگ تسوشیما در ۱۹۰۵ بوده‌است. یکی از استفاده‌های فراموش نشدنی از تلگراف‌های دریایی، به هنگام غرق شدن کشتی تایتانیک در سال ۱۹۱۲ است، که شامل ارتباط بین اپراتور روی کشتی در حال غرق و کشتی‌های نزدیک به آن و ارتباط با ساحل برای گزارش نجات یافتگان بوده‌است.

رادیو برای انتقال دستورها و ارتباط بین نیروی ارتش و نیروی‌های دریایی در جنگ جهانی اول استفاده می‌شده، آلمان‌ها از ارتباط رادیویی برای پیغام‌های سیاسی زمانی که کابل‌های زیر دریا توسط بریتانیایی‌ها قطع می‌شد استفاده می‌کردند. ایالات متحده «اصول چهارده‌گانه» رئیس‌جمهور وقت «وودرو ویلسون» را از طریق رادیو در طول جنگ مخابره می‌کرد.

برنامه‌های رادیویی از سال ۱۹۰۹ توسط «سن خوزه» از کالیفرنیا شروع شد، و در سال ۱۹۲۰ عمومیت پیدا کرد، با کمک به رسمیت شناختن همه‌جانبه توسط گیرنده‌های رادیویی، به ویژه در اروپا و ایالات متحده. در کنار برنامه رادیویی، برنامه‌های زنده، شامل پیغام‌های تلفنی و اعلام پخش برنامه‌ها، در سال ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ همه گیر شد.

دیگر استفاده‌های رادیو در سال‌های قبل از جنگ، توسعه دستگاه‌ها شناسایی هواپیماها و کشتی با کمک رادار بوده. امروزه، رادیو حالت‌های مختلفی دارد، شامل شبکه‌های بی‌سیم (یا وایرلس) و شبکه‌های موبایل، درست مانند برنامه‌های رادیویی.

قبل از ظهور تلویزیون، برنامه‌های رادیویی فقط شامل اخبار و آهنگ نبودند و شامل درام، کمدی، نمایشنامه‌های گوناگون و بسیاری دیگر از سرگرمی‌ها بوده‌است.

از امواج رادیویی علاوه بر پخش صدا، در انواع دیگری از وسایل ارتباطی استفاده می‌شود. ماشین‌های پلیس و آتش‌نشانی، تاکسی‌های تلفنی و آمبولانس‌ها برای برقراری ارتباط با مرکز یا یکدیگر از امواج رادیویی دوطرفه استفاده می‌کنند. تلفن‌های همراه (موبایل) به کمک امواج رادیویی با شبکه اصلی تلفن ارتباط دارند. در تلویزیون برای ارسال تصویر و صدا از امواج رادیویی استفاده می‌شود. فضاپیماها هم به کمک این امواج کنترل می‌شوند. ماشین‌ها، قایق‌ها و هواپیماهای اسباب بازی را نیز می‌توان با امواج رادیوی کنترل کرد.

یک رادیوی قدیمی-موزهٔ آستان قدس رضوی

تصورات نادرست[ویرایش]

گولیلمو مارکونی رادیو را اختراع نکرد بلکه آن را برای ارتباطات و بکارگیری عمومی گسترش داد.[۱] اختراع رادیو به نام مارکنی ثبت شده و امروزه همه او را به عنوان مخترع این وسیله می‌شناسند، در حالی که در سال ۱۹۴۳ دادگاه عالی آمریکا به دلیل اینکه تسلا سال‌ها پیش رادیو را اختراع کرده بود، حق اختراع مارکنی را باطل کرد! امواج رادیویی هم از فرکانس‌هایی هستند که نیاز به فرستنده و گیرنده دارند و تسلا در سال ۱۸۹۳ طی سمینار ملی لامپ‌های الکتریکی این موضوع را عنوان کرده بود. در سال ۱۸۹۷ تسلا اختراع رادیو را در اداره ثبت اختراعات آمریکا به ثبت رساند؛ با این حال در سال ۱۹۰۴ این اداره تصمیمش را عوض و اختراع رادیو را به نام مارکنی ثبت کرد. حمایت توماس ادیسون و آندره کارنجیو از مارکنی دلیل اصلی این موضوع بود که تسلا را از دریافت مزایای اختراعش محروم کرد[۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Rhoads, B. Eric. "Just Who Invented Radio And Which Was The First Station?". QSL.net. Retrieved January 13, 2011.
  2. [۱]

منابع[ویرایش]

دانشنامه کودکان و نوجوانان آکسفورد، چاپ ششم. تهران،: نشر نی، ۱۳۸۸. شابک ‎۹۶۴-۳۱۲-۳۱۲-X (ج. ۱)

پیوند به بیرون[ویرایش]