بهمنیار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ابوالحسن بهمنیار بن مرزبان سالاری (مرگ: ۴۴۶ (جلالی)) نواده مرزبان شاه سالاری و از دودمان سالاریان، فیلسوف ایرانی[۱][۲] [۳][۴][۵] و از برجسته‌ترین شاگردان ابن سینا بود و در درس ابن سینا حضور فعال داشته و پرسش‌های پرسون و مهمی را مطرح می‌کرده که کتاب المباحثات ابن سینا بیش‌تر در پاسخ به پرسش‌های او است. ابن سینا در نامه‌ای به بهمنیار او را به دلیل اهتمام به تحصیل علم ستوده‌است.

از جملهٔ آثار او التحصیل یا التحصیلات است، که آن را به نام دایی خود ابومنصور بهرام بن خورشید بن یزدیار نوشت. او در نوشتن این کتاب از روش استاد ش ابن سینا پیروی کرد و همچنین از آثار او نیز استفاده کرد. این اثر بهمنیار در سده پنجم و سده ششم هجری از آثار مهم فلسفی به‌شمار می‌آمده است. از دیگر آثار او رساله فی مراتب الموجودات و رساله‌ای به نام فی موضوع المعروف بما بعدالطبیعة اند، که هر دو به زبان آلمانی ترجمه شده‌اند. همچنین او کتاب التعلیقات ابن سینا را گرد آورده است.

در باره دین او اختلاف هست. منابع نخستین او را زرتشتی و منابع متاخر مسلمان معرفی کرده‌اند. آقا بزرگ تهرانی در الذریعه یکی از تصنیفات وی را در شمار کتب شیعه آورده‌است.[۶] اما در التحصیل چیزی که گواه مسلمانی او باشد، دیده نمی‌شود.

خانواده و کودکی[ویرایش]

بهمنیار اهل آذربایجان بود و نیاکان ش از فرمان‌روان این سامان بودند.

گویند روزی ابن سینا در بازار همدان از جلوی دکان آهنگری می‌گذشت که کودکی را دید. آن کودک از آهنگر مقداری آتش می‌خواست. آهنگر گفت: ظرف بیاور تا در آن آتش بریزم. کودک که ظرف همراه نداشت، خم شد و مشتی خاک از زمین برداشت و در کف دست خود ریخت. آن گاه به آهنگر گفت: آتش بر کف دستم بگذار. ابن سینا، از تیزهوشی او به شگفت آمد و در دل بر استعداد کودک شادمان شد. پس جلو رفت و نامش را پرسید. کودک پاسخ داد: نامم بهمنیار است. ابن سینا او را به شاگردی گرفت و در پرورش ش کوشید.[نیازمند منبع]

رای و نوآوری در فلسفه[ویرایش]

رای ابن سینا در تصویری که از حرکت دارد، چندان روشن و بی‌گفت‌وگو نیست. بهمنیار اما با اشکالی که بر حرکت قطعیه وارد می‌کند، حرکت را توسطیه می‌داند. این اشکال را سپس‌تر فخر رازی تقریری تازه از همین اشکال پیش‌می‌کشد و حرکت قطعیه را سخت انکار می‌کند.[۷]

نیز به پیروی از استاد رای کسانی را که باور داشتند، جسم مرکب از جزوی ناشکستنی ساخته شده است، باطل می‌دانست. فخر رازی و میرداماد و ملاصدرا بسیار به او استناد کرده اند.

شاگردان[ویرایش]

بهمنیار را مفسر فلسفه ابن سینا و مروّج فلسفه در سده پنجم دانسته‌اند. بسیاری از دانشورانی که چراغ دانش و خرد را در ایران افروخته نگاه داشتند، از شاگردان بهمنیار بوده اند. برجسته‌ترین شاگرد او ابوالعباس لوکری است.

آثار[ویرایش]

  • جام جهان‌نمای (ترجمه التحصیل)، به اهتمام عبدالله نوارائی و محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، ۱۳۶۲

منابع[ویرایش]

  1. "Bahmanyar ibn Marzban". Encyclopedia Islamica. CGIE. Retrieved 26 March 2017.
  2. Nicholas Rescher, "The development of Arabic logic", University of Pittsburgh Press, 1964. pg 157: "Abu 'l-Hasan Bahmanyar ibn al-Marzuban was a Persian, a younger contemporary and respected student of Avicenna"
  3. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Iranica وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  4. Henry Corbin, "History of Islamic philosophy", Kegan Paul International, 1993. pg 174: " good Zoroastrian with a typically Iranian name, Bahmanyar ibn al-Marzuban, whose important work remains "
  5. Rahman, F. "Bahmanyār , Abu'l-Hasan Bahmanyar b. al-Marzuban." Encyclopaedia of Islam. Edited by:P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007
  6. سیدعرب، حسن. «بهمنیاربن مرزبان». دانشنامه جهان اسلام. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ نوامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۳.
  7. عبودیت، عبدالرسول (۱۳۹۵). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. تهران: سمت.
  • صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات ایران (جلد یکم)، انتشارات فردوس، چاپ هفدهم.