سید جواد طباطبایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سید جواد طباطبایی
Javad Tabatabai 2.jpg
زادروز ۲۳ آذر ۱۳۲۴ خورشیدی
تبریز
محل زندگی تهران
ملیت ایرانی
پیشه پژوهشگر

سید جواد طباطبایی (زادهٔ ۲۳ آذر ۱۳۲۴)استاد و پژوهشگر ایرانی در زمینهٔ فلسفه و تاریخ و سیاست است. او عضو سابق هیئت علمی و معاون پژوهشی دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران است. وی از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۵ مشغول تدریس در مؤسسه مطالعات سیاسی-اقتصادی «پرسش» بوده‌است.[۱][۲][۳] طباطبایی در حال حاضر مدیر گروه فلسفهٔ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی است.[۴]

زندگی‌نامه[ویرایش]

طباطبایی در سال ۱۳۲۴ در تبریز به دنیا آمد. در تبریز تحصیل کرد و برای تحصیل در رشتهٔ حقوق به دانشگاه تهران رفت. پس از اخذ لیسانس حقوق از دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی از دانشگاه تهران به فرانسه رفت و در دانشگاه سوربن به ادامهٔ تحصیل پرداخت و با اخذ دیپلم مطالعات عالی D.E.S از رشتهٔ فلسفهٔ سیاسی فارغ‌التحصیل شد.

در سال ۱۳۶۳ با نوشتن رساله‌ای دربارهٔ «تکوین اندیشهٔ سیاسی هگل جوان»، با دریافت درجهٔ ممتاز دکترای دولتی در رشتهٔ فلسفهٔ سیاست به ایران بازگشت. پس از بازگشت به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد و معاون پژوهشی دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران شد. در همان حال، او سردبیری نشریهٔ همین دانشکده را به عهده گرفت. او به اتهام «ملی‌گرایی» از کار برکنار و از دانشگاه اخراج شد. طباطبایی به کار پژوهشی خود در مراکز دیگر ادامه داد و با امکاناتی که در مراکز پژوهشی فرانسه، آلمان، و آمریکا فراهم آمد، پژوهشی دربارهٔ تاریخ اندیشه در ایران را دنبال کرد. او در سال ۱۳۷۶ موفق شد جایزهٔ نخل آکادمیک، عالی‌ترین نشان علمی فرانسه، و مدال نقرهٔ تحقیقات در علم سیاست را از دانشگاه کمبریج کسب کند.[۵] او هم‌اکنون عضو هیئت علمی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی است[۶][۷] دکتر جواد طباطبایی در کنار افرادی همچون محمدعلی قره‌داغی، آیت‌الله شیخ محمدآصف محسنی قندهاری و محمود ایوب موفق به کسب مقام برگزیده در جشنواره فارابی سال ۱۳۹۶ گشته و از سوی رئیس جمهور لوح تقدیر دریافت کردند.[۸]

حضور همزمان در حلقهٔ لوئی آلتوسر و کشیش‌های یسوعی[ویرایش]

او در سال‌های حضور در فرانسه و هم در حلقهٔ لوئی آلتوسر، فیلسوف مارکسیست، بود و هم به حوزهٔ گروهی از کشیش‌های یسوعی‌ای که در مسائل فلسفی در سطح بالایی بودند رفت‌وآمد داشت و با یکی از مفسران مطرح هگل در ارتباط بود. در همین حلقه بود که یادداشت‌ها و حاشیه‌هایی که لنین بر کتاب‌های هگل نوشته بود را ترجمه و با عنوان یادداشت‌هایی دربارهٔ دیالکتیک منتشر کرد. همچنین مجموعه مقاله‌هایی از آلتوسر را با عنوان لنین و فلسفه و چند مقالهٔ دیگر ترجمه و منتشر کرد.[۹]

دیدگاه‌های طباطبایی درباره‌ی اسلام سیاسی، پان‌ترکیسم و زبان پارسی[ویرایش]

طباطبایی در مصاحبه با مجله فرانسوی لیبراسیون بیان کرده‌است که دین اسلام را نظام معنایی مرده و اسلام سیاسی را حرکتی شکست خورده می‌داند.[۱۰] همچنین طباطبایی در مقاله تحت عنوان «بهار عربی و خطر اسلامگرایی» در مورد انقلاب اسلامی ایران اظهار کرده‌است که با حصول انقلاب، اسلام‌گرایان و چپ‌گرایان در نوع دوگانه اسلامی و مارکسیستی، پرچم کودتا را برای غلبه بر آزادی که خودشان از اشاعه‌دهندگان آن بوده‌اند، برافراشتند.[۱۱][۱۲]

طباطبایی از شارحان نظریه ایرانشهری است که در آن کل نظام سیاسی ایران را در گذر تاریخ متأثر از فرهنگ ایران می‌داند.[۱۳]

او طی گفتگویی که با مهرنامه در تابستان سال ۱۳۹۲ داشت، «مبنای اندیشهٔ پان‌ترکیسم را درآمیختگی نوعی فراموشی تاریخی با افسانه‌بافی‌های به ظاهر تاریخی می‌داند که بدل به ملغمه‌ای از بیسوادی و بی‌شعوری شده‌است».[۱۴]

طباطبایی در جستاری تحت عنوان «زبان ملّی و برنامه آموزش زبان‌های محلی» از کوششهایی در راستای تغییر هویت آذربایجانیان پرده برداشته و گفته است: «دولت تدبیر و امید با چه رویی می‌خواهد به مردم آذربایجان، که سده‌ها در قهوه‌خانه‌های شهرهای خود گوش به نقالی داستان‌های شاهنامه سپرده‌اند، اعلام کند که از این پس افسانه‌های «دده قورقود» جای داستان‌های رستم و سهراب را گرفته است. اگر چنین تدبیرها در راستای «بازگشت به خویشتن»ها و «آن‌چه خود داشت»هاست، متولیان باید بدانند که این اجبار به تغییر هویت مردم آذربایجان عین از خود بیگانه ساختن آنان است، زیرا مردمی که هزار سال شاهنامه، دیوان حافظ و گلستان سعدی خوانده‌اند به آسانی به این جعل هویت برای خود تن در نخواهند داد و از این «تدبیرِ» داهیانۀ دولت جز «ناامیدی» از تدبیرهای او حاصل نخواهد شد!»[۱]

جواد طباطبایی زبان فارسی را یکی از قدیمی‌ترین و استوارترین زبانهایی می‌داند که تبدیل به زبان فرهنگی همه‌ی ایرانیان شده‌ است. وی همچنین کوششهای ترک‌‌سازانه را که ازسوی ترکیه و پان‌ترکیستها دنبال می‌شود خطری بزرگ برای ایران می‌داند.[۱۵]

طباطبایی درباره‌ی زبان پارسی می‌گوید: «فارسی، در هر سه مرحلۀ دگرگونی تاریخی آن، زبان «ملّی» ایرانیان بوه است، اما این زبان هرگز به زیان زبان‌های محلی دیگر به زبان ملّی تبدیل نشده‌است، چنان‌که به عنوان مثال هم شاهنامۀ کردی داریم و هم حیدربابایه سلام شهریار. در ایران، در همۀ ادوار تاریخی آن، تنها یک زبان توانسته است به زبان علمی و فرهنگی معیار تبدیل شود، اما همۀ زبان‌های دیگر با توجه به توانایی‌هایی که داشته‌اند نوعی از ادب ویژۀ خود را پدید آورده‌اند. همۀ این زبان‌ها و ادب آن‌ها صورت‌هایی از زبان‌ها و فرهنگ ایران بزرگ هستند و بدیهی است که باید در حفظ آن‌ها کوشید، اما نباید دربارۀ آن‌ها افسافه بافت و خیال‌پردازی کرد.

فارسی جدید، زبانی که از چهارده سده پیش تنها زبان ملّی کشور بوده‌است ––‌ مانند فارسی میانه و نیز دیگر زبان‌های باستانی ایران ––‌ از آغاز دورۀ اسلامی، تنها زبان علمی و معیار ایران بزرگ بوده‌است و تا اطلاع ثانوی همچنان هست. این زبان شالودۀ ملّیت و تشخص همۀ ایرانیان نیز هست، یعنی اگر زبان فارسی نمی‌بود، ایران، مانند کشورهایی مانند هندوستان، پاکستان کنونی، آفریقا و … که زبان‌های عامۀ مردم آن‌ها نتوانسته‌اند یک زبان معیار ملّی ایجاد کنند، ناچار می‌بایست به یکی از زبان‌های معیار دیگر ––‌ که در دورۀ اسلامی عربی در صدر آن‌ها قرار داشت ––‌ سخن می‌گفت.

از دیدگاه تاریخ زبان، ایران، به خلاف بسیاری از دیگر کشورها، تاریخ متمایزی دارد. زبان فارسی، به عنوان زبان «ملّی» همۀ مردم ایران بزرگ، سابقه‌ای طولانی دارد. این زبان مهم‌ترین سند تداوم تاریخ و تاریخ فرهنگ ایران است. ایران تنها کشور مهمی است که مردم آن با حفظ زبان فارسی، به خلاف دیگر کشورهای بسیار دیگری که عرب شدند، ایرانی ماندند.»[۲]

بازتاب در دیگر کشورها[ویرایش]

جمهوری آذربایجان[ویرایش]

سخنرانی جواد طباطبایی در همایش مناسبات قفقاز و ایران در کشور جمهوری آذربایجان بازتاب بسیاری داشت و یکی از سایت‌های خبری-تحلیلی به زبان ترکی آذربایجانی (سایت خبری-تحلیلی بادکوبه[۱۶]) متن کامل سخنرانی طباطبایی را ترجمه و منتشر کرد.[۱۷]

سید جواد طباطبایی

جوایز و افتخارات[ویرایش]

کتاب‌شناسی[ویرایش]

ترجمه[ویرایش]

تألیف[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «آغاز درسگفتارهای جواد طباطبایی دربارهٔ اسپینوزا». 
  2. «درسگفتار فلسفه حقوق توماس قدیس با تدریس سیدجواد طباطبایی برگزار می‌شود». 
  3. سید جواد طباطبایی و https://www.khabaronline.ir/detail/320778/culture/religion.+«درسگفتار فلسفه حقوق با حضور سیدجواد طباطبایی». 
  4. با سید جواد طباطبی، ناشر: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲
  5. علی‌اصغر حق‌دار. «کلیات یک پروژه». در پرسش از انحطاط ایران. چاپ چهارم. تهران: کویر، ۱۳۸۷. ۳۲. شابک ‎۹۶۴-۶۱۴۴-۹۸-۵. 
  6. المیرا حسین‌نژاد. «شناخت‌نامهٔ سید جواد طباطبایی»(فارسی)‎. نصور. بازبینی‌شده در ۱۴ فروردین ۱۳۹۰. «سید جواد طباطبایی پژوهشگر فلسفه و تاریخ و سیاست در سال ۱۳۲۴ در تبریز متولد شد. به گفته خودش: با پایان جنگ جهانی دوم تبریز به اشغال ارتش سرخ درآمد من درست در این شب متولد شدم. وی در دروس فلسفی آیت‌الله غَروی در کلاس‌های اسفار اربعه جواد مصلح شرکت کرده بود. لیسانس حقوق را از دانشگاه تهران گرفت وی از یازده سال تحصیل از دانشگاه سوربن فرانسه مدرک دکتریٰ خود را گرفته و رسالهٔ دکترای خود را تحت عنوان اندیشهٔ سیاسی هگل جوان تدوین و تالیف کرد. وی در دانشگاه‌های سوربن و تهران تدریس و پژوهش کرده، معاون اسبق پژوهشی دانشگاه شهیدبهشتی بوده و عضو هیئت علمی دانشنامهٔ جهان اسلام، برندهٔ جایزه نخل طلای علمی فرانسه به دلیل پژوهش‌های عمیق فلسفی، عضو هیئت علمی دائرةالمعارف فرانسه و تدوین برخی از مدخل‌های آن.» 
  7. کیوان آرام. «دربارهٔ سید جواد طباطبایی»(فارسی)‎. مؤسسهٔ مطالعاتی اندیشه. بازبینی‌شده در ۱۴ فروردین ۱۳۹۰. «- سید جواد طباطبایی، پژوهشگر فلسفه و تاریخ و سیاست، متولد ۱۳۲۴ تبریز - شاگردی و حضور در دروس فلسفی آیت‌الله غروی - شاگردی و حضور در کلاس‌های اسفار اربعه جواد مصلح - لیسانس حقوق از دانشگاه تهران - اخذ دکترای دولتی پس از یازده سال تحصیل از دانشگاه سوربن پاریس با رساله‌ای تحت عنوان اندیشهٔ سیاسی هگل جوان - تدریس و پژوهش در دانشگاه‌های تهران و سوربن و… - معاون اسبق پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی - عضو هیئت علمی دانشنامهٔ جهان اسلام - برنده جایزهٔ نخل طلای علمی فرانسه به دلیل پژوهش‌های عمیق فلسفی - عضو هیئت علمی دائرةالمعارف فرانسه و تدوین برخی از مدخل‌های آن جواد طباطبایی هم‌اکنون تنها به پژوهش و تألیف و تحقیق در تاریخ اسلام و ایران مشغول است.» 
  8. تحریریه آذری ها. «تقدیر رئیس جمهور از سیدجواد طباطبایی در جشنواره فارابی». آذری‌ها. 
  9. مهرنامه. 
  10. «مصاحبه مجله لیبریشن با جواد طباطبایی». مجله لیبریشن، ۲۷ اکتبر ۲۰۰۱ میلادی. 
  11. سید جواد طباطبایی. «بهار عربی و خطر اسلامگرایی». perspectives، نوامبر ۲۰۱۱ میلادی. 
  12. Une fois celui-ci obtenu, islamistes et gauchistes, dans leur double variante marxistes et "islamiques", ont brandi l’étendard du coup d’État pour venir à bout des revendications de la liberté qu’ils avaient euxmêmes contribué à propager.
  13. «ایران همین‌جا است که ایستاده‌ایم». 
  14. حامد زارع، منصور هاشمی، محمد قوچانی. گفتگو با سیدجواد طباطبایی: تسویه حساب با چریک‌ها. . مهرنامه، تابستان ۱۳۹۲. 
  15. سجاد صداقت. «سیدجواد طباطبایی: ایران کشور است، اما عربستان نیست». دیپلوماسی ایرانی، ۶ بهمن ۱۳۹۴.  زبان فارسی یکی از این زبان ها و از قدیمی ترین و استوارترین زبان هاست. فارسی قدیمی ترین زبان جدید دنیاست، یعنی از هزار سال پیش ما چنین حرف می زنیم و چنین می نویسیم. بنابراین فقط چنین زبان هایی هستند که به زبان های فرهنگی بزرگ تبدیل شدند. زبان ترکی زبان استاندارد ندارد و نمی‌تواند در شرایط کنونی داشته باشد. شما اگر از آذربایجان ایران به آن سوی مرز بروید و از ترکیه عبور کنید دیگر زبان همدیگر را نخواهیم فهمید. کار مهمی که ترکیه انجام می دهد این است که زبان استانداردی ارائه دهد و مرکز این کار یکی از دانشگاه های ترکیه است. با این کار ترکیه در پی این است که بتواند زبان های ازبکی، قرقیز، تاتار، ترکمن و... را به زبانی که محصول دوران آتاتورک است، نزدیک کند. این خطر بزرگی برای ماست.
  16. “ANA SƏHİFƏ”də. Baxılmış 2017-11-12də. 
  17. Seyid Cavad Təbatəbai: Qafqaz “tarixi İran” üçün böyük əhəmiyyəti var
  18. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، http://www.cgie.org.ir/fa/author/172/جواد-طباطبایی
  19. https://www.isna.ir/news/96102412375/تقدیر-روحانی-از-۱۹-برگزیده-جشنواره-فارابی

پیوند به بیرون[ویرایش]