ابن ربن طبری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ابن ربان طبری
Ibnr-tabari.jpg
درگذشت بغداد یا مصر
آرامگاه نا مشخص
ملیت ایرانی
پیشه حکیم
فیلسوف
پزشک
روان‌شناس
سال‌های فعالیت قرن چهارم یا سوم
نقش‌های برجسته نویسنده اولین کتاب جامع فلسفه پزشکی
کاشف سل ریوی
لقب شیخ الکتاب
مذهب مزدیسنا
آثار فردوس الحکمه
والدین سهل بن بشر (پدر)

اِبْنِ رَبَّان طَبری، با عنوان کامل ابوالحسن علی ابن سهل ربان طبری، در ایران ربن طبری (به انگلیسی: Ali ibn Sahl Rabban al-Tabari) حکیم، پزشک، فیلسوف و روانشناس شهیر ایرانی سده ۳ قمری (۹ میلادی) در طبرستان مازندران کنونی، کاشف مسری بودن سل ریوی و استاد زکریای رازی بوده است.

زندگی[ویرایش]

از تاریخ تولد و درگذشت وی اطلاعات درستی در دسترس نیست ولی زادگاه او در آمل بوده و مهم‌ترین اطلاعاتی که دربارهٔ زندگی او در دست است، اطلاعاتی است که خود در کتاب‌هایش آورده‌است. وی فرزند سهل بن بشر از منجم یهودی ایرانی در طبرستان بوده است. به سبب همزمانی او با متوکل عباسی می‌توان گفت که وی تا اواخر نیمه اول قرن ۳ (قمری) زنده بوده‌است. عده‌ای با توجه به اینکه «ربن» و «راب» از القاب روحانیون یهود است، او را یهودی انگاشته‌اند.[۱] برخی نیز او را در ابتدا زرتشتی دانسته‌اند.[۲] در حالی که خود در کتاب «الدین و الدولة» آورده‌است که ابتدا مسیحی بوده و سپس با تعمق در اندیشه‌های اسلامی و معانی قرآنی به اسلام گرویده‌است و البته در جایی تأیید نشده. جمال‌الدین قفطی دربارهٔ وی می‌گوید: علی بن ربن الطبری که کنیه اش ابوالحسن بود، در صناعت طب فاضل و در طبرستان در خدمت ولات آن سامان می‌زیست. در علوم حکمتی و طبیعی متبحر و چون در طبرستان فتنه روی داد به ری آمد و محمد بن زکریای رازی در آنجا بخدمتش رسید و از وی بهره گرفت.

پزشکی[ویرایش]

ابن ربن پزشکی را نزد پدرش آموخت، سپس با استفاده از آثار یونانیان و دانشمندان دیگر آن را تکمیل کرد او استاد زکریای رازی است. جوانی‌اش را در طبرستان گذراند. سپس در ۲۲۴ (قمری) به عراق رفت و در سامرا اقامت گزید و مورد احترام معتصم قرار گرفت. او در زمان متوکل و با راهنمایی و در منادمت او اسلام را پذیرفت.

ابن ربن از نظر علمی چنان مقامی داشت که او را همطراز رازی و مجوسی و ابن سینا نام برده و یکی از ۴ دانشمند و پزشک بزرگ مسلمان دانسته‌اند. او مسری بودن سل ریوی کشف کرد.

آثار[ویرایش]

آثار بسیار به او نسبت داده شده که برخی به دست ما رسیده‌اند و از برخی نامشان باقی‌است. معروف‌ترین آثار او:

فردوس الحکمه[ویرایش]

  • فردوس الحکمة، دائرةالمعارفی است طبی و یکی از قدیمی‌ترین و اولین و معتبرترین آثار جامع طب اسلامی و از نخستین کتابهای پزشکی است. ابن ربن در تألیفات این کتاب از نظرات در آثار بقراط، جالینوس، ارسطو، ابن ماسویه، حنین بن اسحاق و رساله‌های هندی و دیگر آثار گذشتگان بهره برده است. فردوس الحکمه نخستین بار متن عربی آن به وسیله محمد زبیر صدیقی به سال ۱۹۲۸ م در برلین به چاپ رسید و در سال ۱۹۷۱ م در بیروت دوباره چاپ شد. هم چنین عبدالکریم سامی جندی با پژوهش دوباره آن به سال ۲۰۰۲ م/۱۴۲۳ ق با همیاری دارالکتب العلمیه در بیروت به چاپ رسانید. کوتاه شده‌ای از آن را رونتال به زبان آلمانی برگرداند. نیز دست نوشته‌های آن در کتابخانه‌های دانشگاه تهران، رامپور، ایاصوفیه، برلین، و بریتانیا و جز آنها دیده شده است. این کتاب در ۷ نوع تدوین یافته است. هر نوع، مشتمل بر چند مقاله است و هر مقاله، خود دارای چند باب است. در مجموع، این اثر، شامل ۳۰ مقاله و ۳۶۰ باب است. برهان‌الدین کرمانی و ابن بیطار از جمله تأثیر یافته گان این اثر ربن طبری هستند.
جلد کتاب چاپ شده فردوس الحکمة در دانشگاه لکنو هندوستان

دیگر[ویرایش]

  • الدین و الدولة فی اثبات نبوة النبی محمد. در این کتاب، ابن ربن حقانیت دین اسلام و برتری آن را بر ادیان دیگر مورد بررسی قرار داده و اطلاعاتی دربارهٔ ادیان هند و فرق گوناگون اسلام و مسیحیت و غیره آورده‌است. اسن کتاب در سال ۱۹۲۳ میلادی در انگلستان از روی نسخه کتابخانه جان ریلاند و همچنین در سال ۱۳۴۲ قمری (مطابق با ۱۹۲۳ میلادی) در چاپخانه المقتطف مصر به چاپ رسید.
  • تحفة الملوک
  • کتاب فی الامثال و الادب علی مذاهب الفرس و الروم و العرب
  • کتاب منافع الاطعمة و الاشربة و العقاقیر
  • کتاب عرفان الحیوة یا ارفاق الحیاة
  • کتاب فی ترتیب الاغذیة
  • کتاب فی الحجامة
  • حفظ الصحة
  • کتاب الرد علی اصناف الناصری
  • الکتاب اللؤلؤ.

تدریس آثار[ویرایش]

آثار وی در دانشگاه گوته فرانکفورت آلمان و دانشگاه بیرمنگام انگلیس تدریس می‌شود.

پانویس[ویرایش]

  1. ابن ربن. لغت‌نامه دهخدا
  2. SN Nasr, p. 416:"Ali b. Rabbani Tabari who was a convert from Zoroastrianism to Islam is the author of the first major work on Islamic medicine, entitled Firdaus al-Hikma."

منابع[ویرایش]

  • SN Nasr, "Life Sciences, Alchemy and Medicine", The Cambridge History of Iran, Cambridge, Volume 4, 1975