محمدحسین غروی اصفهانی

با محمدحسین اصفهانی اشتباه نشود.

محمدحسین غروی اصفهانی
اطلاعات شخصی
زاده	محمدحسین غروی اصفهانی ۲ محرم ۱۲۹۶ هجری قمری کاظمین، عراق
آرامگاه	حرم علی ابن ابی‌طالب شهر نجف

محمدحسین غروی اصفهانی (۱۲۹۶ هـ. ق – ۱۳۶۱ هـ. ق) معروف به غروی اصفهانی فقیه، اصولی، شاعر، عارف و از مجتهدان مشهور معاصر شیعه امامیه بود. وی در اشعارش، به «مفتقر» تخلص می‌کرد.

زندگی

محمدحسین غروی اصفهانی در روز دوم محرم سال ۱۲۹۶ هجری قمری در کاظمین به دنیا آمد. او که فرزند محمدحسن یکی از بازرگانان متدین و ثروتمند بود از این موقعیت در راه تحصیل علم و علوم استفاده نمود.

پدرش اصالتاً نخجوانی بود و پس از امضای قرارداد ترکمانچای نخست به تبریز و بعد به اصفهان مهاجرت کرد و سپس به کاظمین رفت.

محمدحسین در دهه دوم زندگی به حوزه نجف رفت و مشغول تعلیم در نزد استادان حوزه آن روز شد. تحصیل مقدماتی را در محضر شیخ محمدحسن تویسرکانی شروع کرد و تا سن بیست سالگی آن را کامل کرد.

استادان

1. شیخ حسن تویسرکانی
2. سیدمحمد طباطبایی فشارکی
3. آقا رضا همدانی
4. محمدکاظم خراسانی
5. محمدباقر اصطهباناتی
6. شیخ احمد شیرازی

آثار و تالیفات

• الاجتهاد و التقلید و العدالة
• الاصول علی النهج الحدیث
• الطلب و الارادة عند الامامیة و المعتزلة و الاشاعرة، این سه کتاب در یک مجلد بزرگ با نام «بحوث فی الاصول» چاپ شده است.
• چند رساله در مباحث مختلف اصولی
• حاشیه بر رساله قطع شیخ انصاری
• نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، در چهار جلد
• کتاب الاجارة
• صلاة الجماعة
• صلاة المسافر
• حاشیه کتاب المکاسب
• حاشیه بر کتاب الطهارة شیخ اعظم انصاری
• چند رساله فقهی
• الانوار القدسیه (اشعاری دربارهٔ اهل بیت پیامبر اسلام)
• سه منظومه دربارهٔ اعتکاف، روزه و نماز جماعت
• دیوان مفتقر (چند بار با نام دیوان کمپانی چاپ شده)
• الرسالة توضیح المسائل به زبان عربی
• ذخیرة العباد - توضیح المسایل فارسی
• تحفة الحکیم در فلسفه (مشابه منظومه ملاهادی سبزواری)
• رسالة فی اثبات المعاد الجسمانی
• حاشیه بر اسفار ملاصدرا
• مکاتبات فلسفی و عرفانی، مجموعه‌ای از ۱۴ نامه در شرح و تحلیل دو بیت شعر از عطار نیشابوری
• تفسیر قرآن که گویا نیمه تمام مانده و تاکنون چاپ نشده است.

مرجعیت

با درگذشت میرزای نایینی اعلامیه‌ای نوشته شد دربراه این که پس از شیخ انصاری، مثل آیت الله اصفهانی غروی در بین روحانیت شیعه وجود نداشته و در حوزهٔ نجف اشرف نیز چنین است. در بغداد نیز برخی از مقلدان میرزای نایینی به غروی اصفهانی مراجعه کرده‌اند. این اعلامیه را میرزا علی‌اصغر ملکی از شاگردان آخوند خراسانی، سیدابوالقاسم خویی و سید محمدهادی میلانی امضا کرده بودند.

شعر

محمدحسین غروی اصفهانی از معدود علمای تراز اول شیعه بود که در شعر نیز جزو بزرگان و ادیبان به حساب می‌آمد. وی در اشعارش، «مفتقر» تخلص می‌کرد.

از جمله آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

الانوار القدسیة:

این مجموعه، اشعار دل‌انگیزی از آیت الله غروی به زبان عربی است.

دیوان مفتقر یا دیوان کمپانی:

این کتاب، گردآوری اشعار فارسی آیت الله غروی است که با نام دیوان کمپانی، ده‌ها بار چاپ شده است. دلیل نامگذاری این کتاب و معروف شدن او به این لقب، پدرش مرحوم حاج محمدحسن اصفهانی، از جمله تاجران معروف آن زمان، بود. او کمپانی، یا همان شرکت راه‌آهن بغداد-کاظمین را بر عهده داشت، دیوان فرزندش به دیوان کمپانی و نام او نیز به «آیت الله کمپانی» مشهور شد. هرچند بنابر گفته‌ها و شنیده‌ها، خود محمدحسین غروی اصفهانی، از این نام و لقب خوشش نمی‌آمد.

نظر برخی از بزرگان درباره غروی اصفهانی

آقا بزرگ تهرانی

آقا بزرگ طهرانی درباره آیت الله غروی اصفهانی می‌گفت:

«از نوابغ روزگار بود. همانان که با عنصر نبوغ و با ملکات و صلاحیت‌های خدادادی ممتاز و در مواهب الهی غرقند. او پیش دانشمندان هم عصرش محترم و موقر بود و در حوزه نجف چشم‌ها به سوی او دوخته می‌شد. زمان درازی را به تدریس فقه و اصول و علوم عقلی اشتغال داشت. مدرسه او مجمع اهل فضل و کمال بود. گروهی از طلاب با فضیلت از مکتب او فارغ شدند. او جای پای محکمی را در فقه باز کرده بود و در علم اصول دست توانایی داشت. آثارش در این دو وادی بر دیدگاه‌های ژرف و آرای پخته و پاک او دلالت می‌کند، ولی از آنجا که نظرگاه‌های فلسفی او بسیار استوار و محکم بود، بیشتر به تدریس فلسفه شهرت یافت، و کسی از اهل فلسفه در عصر او به پای وی نمی‌رسید»

سیدمحمدحسین طباطبایی

سخن سیدمحمدحسین طباطبایی معروف به علامه طباطبایی درباره او (صاحب تفسیر المیزان):

«مرحوم شیخ، مردی بود جامع میان علم و عمل، رابط میان تقوا و ذوق، دارای طبعی سیال و لهجه‌ای شیرین بود. در فقه و اصول و حکمت و عرفان مؤلفات زیادی دارد که غالب آنها مثل ضروریات یومیه و حیاتی، میان اهل علم دست به دست می‌گردد. سیمایی متواضع و زبانی خاموش و صورتی وارفته داشت و غالباً غرق فکر و به خود مشغول بود و زندگانی ساده‌ای داشت.»

علامه حسینی تهرانی

کلام سیدمحمدحسین حسینی تهرانی صاحب دو کتاب لبُّ اللُباب و روح مجرد دربارهٔ آیت الله غروی:

«مرحوم آیت الله (غروی)، فقیه و اصولی و فیلسوف و حکیمی است که در قرون اخیره به جامعیت او از جهت اتقان علم و دقت نظر و سعه اندیشه و جامعیت بین علم و عمل و اعراض از دنیا و زهد و پاکی، کمتر دیده شده است.»

شیخ محمدرضا مظفر

شیخ محمدرضا مظفر صاحب دو کتاب منطق مظفر و اصول مظفر دربارهٔ او چنین گفته:

«او از آن گوهرهای گرانبها بود که از اقیانوس آفرینش کمتر به دست خواهد آمد. وی عنصری عبقری بود که روزگاران زیادی باید بگذرد تا مادر دهر نظیر او را به دنیا بیاورد. اگر دست تقدیر، او را بر کرسی مرجعیت و ریاست عامه می‌نشاند و زمام روحانیت را به کف با کفایت او می‌گذاشت، دیده می‌شد که چه تحول عظیمی در تشکیلات روحانی اسلام به وجود می‌آورد و چگونه مجرای تاریخ عوض می‌شود. و حتی اگر فاجعه رحلت او چند سالی به عقب می‌افتاد، این حرکت عظمای علمی آشکار می‌شد، ولی افسوس که خواست الهی به امضای دعوت او تعلق گرفت و این ثلمه جبران‌ناپذیر در بنیان روحانیت پدیدار شد. شاید خوانندگان گمان برند که نگارنده همچون «بیوگرافیست‌ها» در ترجمه شخصیت این قهرمان عظیم‌الشان جانب مبالغه و گزاف را گرفته است، ولی آنان که با تصنیفات و تعلیقات بی‌مانندش آشنا می‌شوند، از این سوءظن استغفار می‌کنند.»

درگذشت

محمدحسین غروی اصفهانی در پنجم ذیحجه سال ۱۳۶۱ هجری قمری برابر ۲۳ آذر ۱۳۲۱ شمسی در نجف درگذشت و در حرم علی بن ابی طالب در حجره ای کنار گلدسته شمالی حرم به خاک سپرده شد. مصطفی خمینی و علامه حلی نیز در کنار او دفن هستند.

پیوند به بیرون

• نظریه حق از دیدگاه محمدحسین غروی اصفهانی(محقق اصفهانی)
• زمینی‌که‌سندش‌به‌نام«مردم»زده‌شد