مهدی بازرگان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 |
|
| تولد | ۱۲۸۶ |
| مرگ | ۳۰ دی ۱۳۷۳ ژنو |
| مدفن | قم |
| زمینه فعالیت | سیاسی، اجتماعی مذهبی |
| منصب | نخست وزیر دولت موقت |
| ملیت | ایرانی |
| محل زندگی | تهران |
| مذهب | شیعه |
| وبگاه رسمی | http://www.bazargan.com
|
- «بازرگان» تغییر مسیری به این صفحه است. برای کاربردهای دیگر بازرگان (ابهامزدایی) را ببینید.
مهدی بازرگان (۱۲۸۶ - ۳۰ دی ۱۳۷۳)، استاد دانشگاه، فعال سیاسی و اولین نخست وزیر ایران بعد از انقلاب ۱۳۵۷ (رییس دولت موقت) بود.
بازرگان در کنار محمود طالقانی و یدالله سحابی، یکی از سه بنیانگذار نهضت آزادی ایران و همچنین از موسسین انجمن اسلامی دانشجویان در دانشکده فنی دانشگاه تهران بود. وی بعد از انقلاب اسلامی نخست وزیر دولت موقت شد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] دوران کودکی و جوانی
مهدی بازرگان در سالهای انقلاب مشروطه، در خانوادهای مذهبی آذربایجانی متولد شد. پدرش، حاج عباسقلی تبریزی، پس از چندی در تهران مقیم شد و به عنوان یکی از تاجران سرشناس بازار تهران مطرح گردید. او پس از تحصیلات مقدماتی، در سال ۱۳۰۶ در میان اولین گروه محصلین ممتاز اعزامی دولت پهلوی قرار گرفت به همراه افرادی چون محمد قریب به کشور فرانسه رفت. او در مدرسه حرفه و فن شهر پاریس در رشتهٔ ترمودینامیک و نساجی تحصیل کرد و پس هفت سال در سال ۱۳۱۳ به ایران بازگشت.
مهدی بازرگان اولین نفری است که در تاریخ ایران زیر عنوان بورسیه به تحصیل در کشور دیگری پرداختهاست [۱]
[ویرایش] نهضت ملی نفت
وی در دوران دکتر محمد مصدق(رهبر جنبش ملی شدن صنعت نفت) به عنوان رییس هیئت مدیره خلع ید از شرکت نفت انگلیسی به آبادان رفت و به عنوان رییس هیات مدیره موقت شرکت برگزیده شد. اما پس از مدتی به علت برخی کارشکنیها از سوی عوامل مذهبی از این سمت استعفا داد.
[ویرایش] دوران پس از کودتای ۲۸ مرداد
وی پس از کودتا ریاست شرکت آب و فاضلاب تهران را بر عهده گرفت و و موفق شد اولین شبکه لولهکشی آب را در تهران احداث کند. او همچنین در این سالها در تأسیس نهضت مقاومت ملی به همراه آیتالله سید رضا زنجانی و آیتالله انگجی و آیتالله سید محمود طالقانی نقشی مهم داشت. در سال ۱۳۳۴ و درپی شناسایی چاپخانه مخفی نهضت مقاومت ملی توسط فرمانداری نظامی تهران، همراه چندی دیگر از سران نهضت دستگیر شد و به زندان افتاد.
بازرگان در سال ۱۳۴۰ به همراه محمود طالقانی و یدالله سحابی نهضت آزادی ایران را پایهگذاری کرد. در سوم بهمن ۱۳۴۱ نضهت آزادی اقدام به انتشار اعلامیهای در اعتراض به انقلاب سفید نمود که با واکنش تند حکومت همراه شد و باعث دستگیری سران نهضت و عده دیگری از فعالان نهضت شد. محاکمه بازرگان و سران و فعالان نهضت آزادی در سالهای ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ به اتهام اقدام برضد امنیت کشور، ضدیت با سلطنت مشروطه و اهانتهای گستاخانه به مقام شامخ سلطنت در دادگاه نظامی برگزار شد. این دادگاه پس از ۳۱ جلسه رای به محکومیت متهمان داد و اکثر افراد به حبسهای طولانی مدت محکوم شدند. بازرگان نیز به ۱۰ سال زندان محکوم شد. او پس از دوره کوتاهی در زندان قصر به زندان برازجان در استان بوشهر تبعید شد و در سال ۱۳۴۶، پس از پنج سال زندان و تبعید آزاد شد و فعالیتهای علمی، مذهبی و اجتماعی خود را از سر گرفت. وی در این دوران در تشکیل کمیسیون ایرانی دفاع از حقوق بشر و زندانیان سیاسی نقش موثری ایفا کرد.
[ویرایش] انقلاب ۱۳۵۷
وی در جریان انقلاب ۱۳۵۷ تلاش زیادی برای تغییر حکومت به صورتی آرام و با همه پرسی پرداخت و حتا شاپور بختیار از طریق وی (به علت سابقه آشنایی در جبهه ملی) و مهندس عباس امیر انتظام حاضر به نوشتن استعفا نامه شد[نیازمند منبع] و متن آن به تایید آیت الله سید محمد حسینی بهشتی و آیت الله طالقانی رسید و قرار شد که شخصا با آیت الله خمینی دیدار کند اما در نهایت قضیه بی نتیجه ماند.[نیازمند منبع]
با پیروزی انقلاب آیت الله خمینی حکم نخست وزیری دولت موقت را به نام او صادر کرد. او به مدت ۹ ماه (۲۷۵ روز) سمت نخست وزیری موقت را بر عهده داشت. پس از اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان در ۱۳ آبان وی و دولت او به طور کامل استعفا کردند.
| کابینهٔ اول مهندس بازرگان - سال۵۸-۱۳۵۷ | |||||||||||
| ردیف | وزیر | وزارتخانه | ردیف | وزیر | وزارتخانه | ||||||
| ۱ | شکوهی، رجایی | آموزشوپرورش | ۱۲ | طاهری | راه | ||||||
| ۲ | اسلامی | ارتباطات | ۱۳ | میناچی | جهانگردی | ||||||
| ۳ | امیرانتظام | سخنگو | ۱۴ | احمدزاده | صنایع | ||||||
| ۴ | اردلان | دارایی | ۱۵ | شریعتمداری | علوم | ||||||
| ۵ | سنجابی،یزدی | خارجه | ۱۶ | دوزدوزانی، حبیبی | ارشاد | ||||||
| ۶ | صدر | بازرگانی | ۱۷ | فروهر | کار | ||||||
| ۷ | سامی | بهداشت | ۱۸ | حاج سیدجوادی | کشور | ||||||
| ۸ | یدالله سحابی | مشاور | ۱۹ | کتیرایی | مسکن | ||||||
| ۹ | ایزدی | کشاورزی | ۲۰ | معین فر | نفت | ||||||
| ۱۰ | مبشری | دادگستری | ۲۱ | تاج | نیرو | ||||||
| ۱۱ | مدنی،چمران | دفاع | |||||||||
[ویرایش] دوران پس از استعفا
بازرگان بعد از استعفا از نخست وزیری در دوره اول مجلس شورای اسلامی به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد.
او تا پایان عمر خود در تمام دورههای انتخابات ریاست جمهوری و مجلس ثبت نام کرد اما پس از دوره اول مجلس همواره از سوی حاکمیت رد صلاحیت میشد.
رد صلاحیت او در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۶۴ (در رقابت با علی خامنهای) منجر به آن شد که برخی مراجع از جمله آیت الله سید محمدکاظم شریعتمداری، آیت الله مرعشی نجفی و آیت الله سید صادق روحانی انتخابات را تحریم کردند [۲] همچنین در نتیجه فشارهای مختلف و بازداشت مکرر اعضای نهضت آزادی ایران، فعالیتهای نهضت آزادی که وی یکی از موسسان آن بود نیز تا حدود زیادی محدود گردید. نهضت آزادی در دوران جنگ ایران و عراق، مخالفت خود را با ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر اعلام کرد که این امر بر فشارها افزود. سرانجام بازرگان در ۳۰ دی ۱۳۷۳ درضمن سفر درمانی، در ژنو درگذشت و بعد از انتقال پیکر او به تهران، در قم دفن شد.
پس از درگذشت وی بنیاد فرهنگی مهدی بازرگان امور مربوط به آثار و افکار او است. از مهندس بازرگان ۱۰۵ عنوان کتاب منتشر شدهاست.[۳]
[ویرایش] پانویس
- ↑ بر گرفته از کهن دیارا، فرح پهلوی
- ↑ . کتاب خاطرات هاشمی رفسنجانی، (امید و دلواپسی) خاطرات سال ۱۳۶۴ صفحه ۲۳۵ و ۲۳۶
- ↑ فهرست آثار بازرگان - وبگاه رسمی مهندس مهدی بازرگان. بازدید در تاریخ ۲۵ ژوئن ۲۰۰۸.
[ویرایش] منابع
- سرهنگ غلامرضا نجاتی. تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا، ۹۶۴-۳۱۷-۴۶۹-۷.
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] پیوند به بیرون
- وبگاه رسمی مهدی بازرگان
- زندگینامه مهدی بازرگان از سایت نهضت آزادی
- بخشهایی از سخنان مهدی بازرگان در مجلس اول شورای اسلامی
- سخنان مهندس بازرگان و آیت الله خمینی در مراسم تحلیف اولین رییس دولت جمهوری اسلامی
- انعکاس خبر مرگ مهندس بازرگان در روزنامه نیویورک تایمز
| نخستوزیران جمهوری اسلامی ایران |
|---|
|
مهدی بازرگان • محمدعلی رجایی • محمدجواد باهنر • محمدرضا مهدوی کنی • میرحسین موسوی |
