مهدی بازرگان

«بازرگان» تغییر مسیری به این صفحه است. برای کاربردهای دیگر بازرگان (ابهام‌زدایی) را ببینید.

برای دیگر کاربردها، بازرگان (ابهام‌زدایی) را ببینید.

مهدی بازرگان
۷۵امین نخست‌وزیر ایران اولین نخست‌وزیر جمهوری اسلامی
مشغول به کار ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ – ۱۵ آبان ۱۳۵۸
Deputy	عباس امیرانتظام
قبلی	شاپور بختیار (نخست‌وزیر نظام پادشاهی ایران)
بعدی	محمدعلی رجایی
وزیر امور خارجه ایران موقت
مشغول به کار ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ – ۲۳ فروردین ۱۳۵۸
نخست وزیر	خودش
قبلی	کریم سنجابی
بعدی	ابراهیم یزدی
عضو مجلس شورای اسلامی
مشغول به کار ۱۴ اردیبهشت ۱۳۵۹ – ۱۶ اردیبهشت ۱۳۶۳
Constituency	تهران
اطلاعات شخصی
تولد	۱۰ شهریور ۱۲۸۶ ۱ سپتامبر ۱۹۰۷(1907-09-01) بازرگان, آذربایجان غربی, ایران
مرگ	۳۰ دی ۱۳۷۳ ۲۰ ژانویه ۱۹۹۵ (۸۷ سال) زوریخ, سوئیس
ملیت	ایران
احزاب سیاسی	نهضت آزادی ایران
فرزندان	زهرا، عبدالعلی، ابوالفضل، فرشته، محمدنوید
مادر علمی	École Centrale Paris
دین	شیعه
امضاء
وبگاه	Official website

مهدی بازرگان (۱۲۸۶ در تهران - ۳۰ دی ۱۳۷۳ در ژنو) معروف به مهندس بازرگان، سیاستمدار، استاد دانشگاه و پژوهشگر قرآن اهل ایران است. او نخستین، نخست وزیر ایران پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی (رییس دولت موقت) و نخستین دانشیار دانشگاه تهران بود.

بازرگان، در کنار محمود طالقانی و یدالله سحابی، یکی از بنیادگذاران نهضت آزادی ایران و همچنین از فعالان در ارتباط با انجمن اسلامی دانشجویان در دانشکده فنی دانشگاه تهران بود.

دوران کودکی و جوانی

مهدی بازرگان در جوانی

مهدی بازرگان در سال‌های انقلاب مشروطه، در خانواده‌ای مذهبی آذربایجانی زاده شد. پدرش، حاج عباسقلی آقا تجارتی تبریزی، پس از چندی در تهران مقیم شد و به عنوان یکی از تاجران سرشناس بازار تهران مطرح گردید. وی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه سلطانیه تهران و متوسطه را در دارالمعلمین مرکزی به پایان رساند و سپس در سال ۱۳۰۶ در میان نخستین گروه محصلان ممتاز اعزامی دولت پهلوی قرار گرفت و به کشور فرانسه رفت. او در مدرسه حرفه و فن شهر پاریس در رشتهٔ ترمودینامیک و نساجی تحصیل کرد و پس هفت سال در سال ۱۳۱۳ به ایران بازگشت. مهدی بازرگان جزو نخستین گروه از فارغ التحصیلانی است که در تاریخ ایران زیر عنوان بورسیه به تحصیل در کشور دیگری پرداخته‌است.^{[یادکرد دقیق]}

نهضت ملی شدن صنعت نفت

وی در دوران دکتر محمد مصدق(رهبر جنبش ملی شدن صنعت نفت) به عنوان رییس هیئت مدیره خلع ید از شرکت نفت انگلیسی به آبادان رفت و به عنوان رییس هیات مدیره موقت شرکت برگزیده شد. اما پس از مدتی به علت برخی کارشکنی‌ها از سوی عوامل مذهبی از این سمت استعفا داد.^{[نیازمند منبع]}

دوران پس از کودتای ۲۸ مرداد

وی پس از کودتا ریاست شرکت آب و فاضلاب تهران را بر عهده گرفت و و موفق شد نخستین شبکه لوله‌کشی آب را در تهران احداث کند. او همچنین در این سالها به همراه پیشوایان مذهبی مانند سید رضا زنجانی، سید ابوالفضل زنجانی و انگجی و سید محمود طالقانی در تأسیس نهضت مقاومت ملی نقشی مهم داشت. در سال ۱۳۳۴ و درپی شناسایی چاپخانه مخفی نهضت مقاومت ملی توسط فرمانداری نظامی تهران، همراه چندی دیگر از سران نهضت دستگیر شد و به زندان افتاد. مهندس بازرگان از هیات موسسین جبهه ملی دوم (جبهه ملی ایران) بودند. جبهه ملی دوم در روز ۲۳ تیرماه ۱۳۳۹ توسط یک هیأت مؤسس ۳۵ نفری شامل سید باقر کاظمی، اللهیار صالح، غلامحسین صدیقی، دکتر کریم سنجابی، دکتر سجادی، دکتر مهدی آذر، اصغر پارسا، ادیب برومند، مهدی بازرگان، کاظم حسیبی، احمد زیرک‌زاده و آیت‌الله محمود طالقانی تشکیل شد و روز سی‌ام تیرماه ۱۳۳۹ اعلامیه تشکیل جبهه ملی دوم (جبهه ملی ایران) به طور گسترده انتشار یافت. مهندس بازرگان در کنگره ۱۳۴۱ جبهه ملی دوم (جبهه ملی ایران) نیز از سوی اعضای کنگره به همراه آیت‌الله طالقانی به صورت منفرد (به دلیل عدم تصویب عضویت نهضت آزادی) به سمت عضو شورای مرکزی جبهه ملی دوم (جبهه ملی ایران) انتخاب شدند بازرگان در سال ۱۳۴۰ به همراه محمود طالقانی و یدالله سحابی نهضت آزادی ایران را پایه‌گذاری کرد. در سوم بهمن ۱۳۴۱ نهضت آزادی اقدام به انتشار اعلامیه‌ای در اعتراض به انقلاب سفید نمود که با واکنش تند حکومت همراه شد و باعث دستگیری سران نهضت و عده دیگری از فعالان نهضت شد. محاکمه بازرگان و سران و فعالان نهضت آزادی در سال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ به اتهام اقدام بر ضدامنیت کشور، ضدیت با سلطنت مشروطه و اهانت‌های گستاخانه به مقام شامخ سلطنت در دادگاه نظامی برگزار شد. این دادگاه پس از ۳۱ جلسه رای به محکومیت متهمان داد و اکثر افراد به حبس‌های طولانی مدت محکوم شدند. بازرگان نیز به ۱۰ سال زندان محکوم شد. او پس از دوره کوتاهی در زندان قصر به زندان برازجان در استان بوشهر تبعید شد و در سال ۱۳۴۶، پس از پنج سال زندان و تبعید آزاد شد و فعالیتهای علمی، مذهبی و اجتماعی خود را از سر گرفت. وی در این دوران در تشکیل کمیسیون ایرانی دفاع از حقوق بشر و زندانیان سیاسی نقش موثری ایفا کرد.

نقش مهدی بازرگان در انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی

روی جلد مجله امید ایران در تاریخ ۱۳ فروردین ۱۳۵۸: بازرگان «رای آری به جمهوری اسلامی» را در صندوق می‌اندازد، در حالی که در اندیشه «جمهوری دموکراتیک» است.

وی در جریان انقلاب ۱۳۵۷ تلاش زیادی برای تغییر حکومت به صورتی آرام و با همه‌پرسی داشت و حتی شاپور بختیار از طریق وی (به علت سابقه آشنایی در جبهه ملی) و مهندس عباس امیر انتظام حاضر به نوشتن استعفا نامه شد^{[نیازمند منبع]} و متن آن به تایید سید محمد حسینی بهشتی و سید محمود طالقانی رسید و قرار شد که شخصاً با روح‌الله خمینی دیدار کند اما در نهایت قضیه بی نتیجه ماند.

با پیروزی انقلاب، خمینی حکم نخست وزیری دولت موقت را به نام بازرگان صادر کرد.

متن حکم انتصاب بازرگان به نخست وزیری:

حکم انتصاب به نخست‌وزیری دولت موقت

در تاریخ۱۵/۱۱/۱۳۵۷ توسط آقای هاشمی رفسنجانی در مدرسه علوی قرائت گردید. بسم‌الله الرحمن الرحیم جناب آقای مهندس مهدی بازرگان بنا به پیشنهاد شورای انقلاب برحسب حق شرعی و حق قانونی ناشی از آراء اکثریت قاطع قریب به‌اتفاق ملت ایران که طی اجتماعات عظیم و تظاهرات وسیع و متعدد در سراسر ایران نسبت به رهبری جنبش ابراز شده‌است و به‌موجب اعتمادی که به ایمان راسخ شما به مکتب مقدس اسلام و اطلاعی که از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم جناب‌عالی را بدون در نظر گرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص مأمور تشکیل دولت موقت می‌نمایم تا ترتیب اداره امور مملکت و خصوصاً انجام رفراندوم و رجوع به آراء عمومی ملت دربارهٔ تغییر نظام سیاسی کشور به جمهوری اسلامی و تشکیل مجلس مؤسسان از منتخبین مردم جهت تصویب قانون اساسی نظام جدید و انتخاب مجلس نمایندگان ملت و برطبق قانون اساسی جدید را بدهید. مقتضی است که اعضاء دولت موقت را هرچه زودتر با توجه به شرایطی که مشخص نموده‌ام تعیین و معرفی نمائید. کارمندان دولت و ارتش و افراد ملت با دولت‌موقتِ شما همکاری کامل نموده و رعایت انضباط را برای وصول به اهداف مقدس انقلاب و سامان یافتن امور کشور خواهند نمود. موفقیت شما و دولت موقت را در این مرحلهٔ حساسِ تاریخی از خداوند متعال مسئلت می‌نمایم.

روح‌الله الموسوی الخمینی

او به مدت ۹ ماه (۲۷۵ روز) سمت نخست وزیری موقت را بر عهده داشت. پس از اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ هیات دولت به ریاست مهندس بازرگان تشکیل جلسه داد وبرای بار سوم استعفا نمودو از سوی جریان حاکم تلاش شد تا استعفای وی در نتیجهٔ اشغال سفارت آمریکا وانمود شود.

محسن رضایی، از فرماندهان سپاه پاسداران و دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در مورد انتخاب بازرگان اظهار می‌دارد:

اگر امام در اوایل انقلاب بازرگان را بر سر کار نمی‌گذاشت شاید انقلاب به ثمر نمی‌رسید، بازرگان بزرگترین کلاهی بود که امام بر سر آمریکا گذاشت، ایشان نیرویی را به کار گرفت که امریکا احساس خطر نکند.

وزرای کابینهٔ مهندس بازرگان

ر.	وزیر	وزارت‌خانه	ر.	وزیر	وزارت‌خانه
۱	شکوهی، رجایی	آموزش‌وپرورش	۱۲	طاهری	راه
۲	اسلامی	ارتباطات	۱۳	میناچی	جهانگردی
۳	امیرانتظام	سخنگو	۱۴	احمدزاده	صنایع
۴	اردلان	دارایی	۱۵	شریعتمداری	علوم
۵	سنجابی،یزدی	خارجه	۱۶	دوزدوزانی، حبیبی	ارشاد
۶	صدر	بازرگانی	۱۷	فروهر	کار
۷	سامی	بهداشت	۱۸	حاج سیدجوادی	کشور
۸	یدالله سحابی	‬مشاور	۱۹	کتیرایی‌‏‎	مسکن
۹	ایزدی	کشاورزی	۲۰	معین‌فر	نفت
۱۰	مبشری	دادگستری	۲۱	تاج	نیرو
۱۱	مدنی،چمران	دفاع	۲۲	عزت الله سحابی	سازمان برنامه و بودجه
۲۳	شاه‌حسینی‏‏	تربیت بدنی	۲۴

دوران پس از برکناری

بازرگان بعد از استعفا از نخست وزیری در دوره اول مجلس شورای اسلامی به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد.

او تا پایان عمر خود در تمام دوره‌های انتخابات ریاست جمهوری و مجلس ثبت نام کرد اما پس از دوره اول مجلس همواره از سوی حاکمیت رد صلاحیت می‌شد.

رد صلاحیت او در انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۶۴) برای رقابت با علی خامنه‌ای منجر به آن شد که برخی مراجع از جمله سید محمدکاظم شریعتمداری، سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی و محمدصادق روحانی انتخابات را تحریم کردند همچنین در نتیجه فشارهای مختلف و بازداشت مکرر اعضای نهضت آزادی ایران، فعالیت‌های نهضت آزادی که وی یکی از موسسان آن بود نیز تا حدود زیادی محدود گردید. نهضت آزادی در دوران جنگ ایران و عراق، مخالفت خود را با ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر اعلام کرد که این امر بر فشارها افزود.

درگذشت

مهدی بازرگان در ۳۰ دی ۱۳۷۳ خورشیدی در ضمن سفر درمانی در ژنو درگذشت و بعد از انتقال پیکر او به تهران و تشییع از مقابل حسینیه ارشاد، در قم دفن شد. بنا به وصیت بازرگان، پیکرش در مقبره بیات در نزدیکی آرامگاه فاطمه معصومه و در کنار والدین و برخی از اقوامش به خاک سپرده شد.

پس از درگذشت وی بنیاد فرهنگی مهدی بازرگان امور مربوط به آثار و افکار او است. از مهندس بازرگان ۱۰۵ عنوان کتاب منتشر شده‌است.

آثار

کتاب‌ها

کتاب‌های چاپ شده از مهدی بازرگان:

• آتیه شرکت ملی نفت ایران، ۱۳۳۰
• آتیه صنعت در ایران، ۱۳۲۸
• آثار عظیم اجتماع، ۱۳۲۹
• آموزش تعالیم دینی، ۱۳۳۸
• آموزش قرآن، کتاب اول، ۱۳۳۸
• آموزش قرآن، کتاب دوم، ۱۳۳۸
• آموزش قرآن، کتاب سوم، ۱۳۴۳
• آموزش قرآن، راهنمای کتاب اول، ۱۳۴۳
• آموزش قرآن، راهنمای کتاب دوم، ۱۳۴۳
• آیین خوشبختی (مقدمه کتاب)، ۱۳۳۵
• احتیاج روز، ۱۳۳۶
• اختیار، ۱۳۲۸
• ارمغان فرنگ، ۱۳۱۳
• از خداپرستی تا خودپرستی، ۱۳۳۱
• اسلام جوان، ۱۳۴۱
• اسلام مکتب مبارز و مولد، ۱۳۴۰
• انتظارات مردم از مراجع، ۱۳۴۱
• انسان و خدا، ۱۳۳۹
• انگیزه و انگیزنده، ۱۳۴۸
• اول به فکر ایران! دوم به‌فکر ایران!! سوم هم به‌فکر ایران!!!، ۱۳۳۰
• باد و باران در قرآن، ۱۳۴۳، زندان قصر، شهریور ۱۳۴۴
• بازی جوانان با سیاست، ۱۳۲۱
• بررسی نظریه اریک فروم، ۱۳۵۵
• برنامه ترتبیت و تعلیم دینی، ۱۳۳۸
• بسازیم یا برایمان بسازند، ۱۳۳۵
• بعثت و ایدئولوژی، ۱۳۴۳
• بعثت و تکامل، ۱۳۴۶
• بهره‌برداری از پالایشگاه نفت در آبادان، ۱۳۳۰
• بی‌نهایت کوچک‌ها، ۱۳۲۸
• پراگماتیسم در اسلام، ۱۳۲۸
• تأثیر ملی شدن نفت در وضع صنعتی ایران، ۱۳۳۱
• تبلیغ پیغمبر، ۱۳۴۲
• ترمودینامیک در زندگی، ۱۳۳۴
• توحید، طبیعت، تکامل، ۱۳۵۶
• جنگ دیروز و فردا، ۱۳۳۴
• چرا با استبداد مخالفیم، ۱۳۴۲
• چشم هم‌چشمی، ۱۳۴۴
• چگونه باشیم، ۱۳۲۹
• چند کلمه دیگر در زمینه تغییر خط، ۱۳۳۸
• چیزی که به فکر آن نیستیم، ۱۳۲۷
• خاطرات زندان، (۱۳۴۶ ۱۳۴۲)
• خاطرات سفر حج، ۱۳۳۹
• خاطراتی از دوران جوانی،(۱۳۲۲ ۱۳۱۹)
• خانه مردم، ۱۳۳۸
• خدا در اجتماع، ۱۳۴۴
• خداپرستی و افکار روز، ۱۳۳۷
• خودجوشی، ۱۳۴۰
• در وصف صنعت، ۱۳۱۱
• درس دین‌داری، ۱۳۴۰
• دعا، ۱۳۴۲
• دل و دماغ، ۱۳۲۶
• دومین ناهار اهواز، ۱۳۳۰
• دین و تمدن، ۱۳۵۰
• ذره بی‌انتها، ۱۳۴۴
• راه طی شده، ۱۳۲۶
• رضایت از خانه، ۱۳۲۶
• روح ملت‌ها (مقدمه کتاب)، ۱۳۴۳
• زمستان تهران و دود بخاری‌ها، ۱۳۲۳
• زندان هارون‌الرشید یا آتشکده ساسانی، ۱۳۲۳
• سازگاری ایرانی، ۱۳۴۳
• سازمان مسافربری شهر تهران، ۱۳۲۳
• سرچشمه استقلال، ۱۳۲۷
• سِرِّعقب افتادگی ملل مسلمان، ۱۳۳۰
• ضریب تبادل مادیات و معنویات، ۱۳۲۲
• طرح یک پیشنهاد برای حل عبور و مرور خیابان‌های تهران، ۱۳۳۸
• عشق و پرستش، ۱۳۳۶
• علمی‌بودن مارکسیسم، ۱۳۵۴
• علی و اسلام، ۱۳۳۹
• غرض از تأسیس نهضت آزادی ایران،۱۳۴۰
• قیمتی‌تر از نفت، ۱۳۳۰
• کار در اسلام، ۱۳۲۵
• گزارش فنی از بنای ساختمان بانک ملی اصفهان، ۱۳۲۳
• گفتگویی با خانواده از زندان(۱۳۴۳ ۱۳۴۲)
• ما معلمیم یا مربی، ۱۳۲۸
• مدافعات در دادگاه بدوی نظامی، ۱۳۴۲
• مذهب در اروپا، ۱۳۲۱
• مرز میان دین و سیاست، ۱۳۴۱
• مرگ زنگنه یا انتحار ملی، ۱۳۳۰
• مسئله وحی، ۱۳۴۱
• مسلمان اجتماعی و جهانی، ۱۳۳۸
• مطهرات در اسلام، ۱۳۲۲
• مهندس خارجی، ۱۳۳۴
• مهندس خلیل ارجمند، مرد ایمان و... ، ۱۳۲۳
• نقشه شهرها و طرز تشکیل دماغ‌ها در ایران، ۱۳۲۹
• نماز، ۱۳۲۰
• نیک‌نیازی، ۱۳۴۶
• یادداشتی از سفر حج، ۱۳۳۹

نگارخانه

• 

  مهندس مهدی بازرگان هنگام سخنرانی پس از دریافت حکم نخست‌وزیری

• 

  مهندس مهدی بازرگان در کنار یاسر عرفات

• 

  خبر انتصاب مهندس مهدی بازرگان به نخست‌وزیری

• 

  خبر راهپیمایی مردمی به پشتیبانی بازرگان در روزنامه اطلاعات

جستارهای وابسته

• دولت موقت
• عباس امیرانتظام
• ترتیب نزول آیات قرآن بر اساس مدل ریاضی مهندس مهدی بازرگان

جمهوری اسلامی ایران
سیاست و حکومت ایران
ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران قانون اساسی رهبری سید علی خامنه‌ای مجلس خبرگان رهبری محمدرضا مهدوی کنی مجمع تشخیص مصلحت نظام علی اکبر هاشمی رفسنجانی قوای سه گانه قوه مجریه قوه مقننه قوه قضائیه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران ستاد کل نیروهای مسلح ارتش جمهوری اسلامی ایران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران رهبر و نهادهای وابسته بیت رهبری نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه‏ها نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران مجمع تشخیص مصلحت نظام دادگاه ویژه روحانیت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ستاد اجرایی فرمان امام (ره) کمیته امداد امام خمینی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی سازمان تبلیغات اسلامی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی سازمان اوقاف و امور خیریه سازمان حج و زیارت آستان قدس رضوی عباس واعظ طبسی دولت (قوه مجریه) رئیس جمهور محمود احمدی نژاد معاون اول رئیس جمهور محمدرضا رحیمی وزارتخانه‌ها وزارت امور اقتصادی و دارایی سید شمس‌الدین حسینی وزارت کشور مصطفی محمدنجار وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات محمدحسن نامی وزارت امور خارجه علی‌اکبر صالحی وزارت اطلاعات حیدر مصلحی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی محمدحسن طریقت منفرد وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح احمد وحیدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سید محمد حسینی وزارت دادگستری مرتضی بختیاری وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی اسدالله عباسی وزارت راه و شهرسازی علی نیکزاد وزارت صنعت، معدن و تجارت مهدی غضنفری وزارت نفت رستم قاسمی وزارت ورزش و جوانان محمد عباسی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران محمود بهمنی قوه مقننه شورای نگهبان مجلس شورای اسلامی کمیسیون‌های تخصصی مجلس شورای اسلامی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی دیوان محاسبات کشور قوه قضائیه دیوان عالی کشور دیوان عدالت اداری دادستانی کل کشور سازمان بازرسی کل کشور سازمان قضایی نیروهای مسلح سازمان ثبت اسناد و املاک کشور شوراهای عالی شورای عالی انقلاب فرهنگی شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران شورای عالی استان‌ها شورای عالی مناطق آزاد تجاری - صنعتی شورای عالی فضای مجازی رهبران سید روح‌الله خمینی حسین علی منتظری (قائم مقام سابق رهبری) سید علی خامنه‌ای روسای جمهوری ابوالحسن بنی‌صدر محمدعلی رجایی سید علی خامنه‌ای اکبر هاشمی رفسنجانی سید محمد خاتمی محمود احمدی‌نژاد نخست وزیران مهدی بازرگان محمدعلی رجایی محمدجواد باهنر محمدرضا مهدوی کنی میرحسین موسوی (آخرین) روسای مجلس شورای اسلامی اکبر هاشمی رفسنجانی(دوره اول و دوم و یک سال از دوره سوم) مهدی کروبی(سه سال دوره سوم و دوره ششم) علی اکبر ناطق نوری(دوره چهارم و پنجم) غلامعلی حدادعادل (دوره هفتم) علی اردشیرلاریجانی(دوره هشتم) رؤسای قوه قضائیه سید محمد حسینی بهشتی سید عبدالکریم موسوی اردبیلی محمد یزدی محمود هاشمی شاهرودی صادق لاریجانی حکومت محلی و شوراها فرمانداری شهرداری شورای شهر شورای محلات دهداری شورای روستا انتخابات‌ها آخرین: انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی پیش رو: انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۹۲) انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا (۱۳۹۲)

منابع

سرهنگ غلامرضا نجاتی. تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا. شابک ‎۹۶۴-۳۱۷-۴۶۹-۷. 

پیوند به بیرون

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به مهدی بازرگان در ویکی‌گفتاورد موجود است.

• وب‌گاه رسمی مهدی بازرگان
• زندگینامه مهدی بازرگان از سایت نهضت آزادی
• بخش‌هایی از سخنان مهدی بازرگان در مجلس اول شورای اسلامی در یوتیوب
• سخنان مهندس بازرگان و آیت‌الله خمینی در مراسم تحلیف اولین رییس دولت جمهوری اسلامی
• انعکاس خبر مرگ مهندس بازرگان در روزنامه نیویورک تایمز
• زندگینامه مهندس مهدی بازرگان
• مهندس مهدی بازرگان در دهه ۱۳۳۰
• مصاحبه خواندنی مهندس مهدی بازرگان در باره دکترچمران