میرعلی تبریزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
برای میر علی هروی از نستعلیق‌نویسان بزرگ سده دهم هجری به میر علی سادات حسینی هروی مراجعه شود.
میرعلی تبریزی
درگذشت ۸۵۰ (قمری)
،
ملّیت ایرانی
رشته خوشنویسی

میر علی تبریزی یا میر علی هروی تبریزی (درگذشت ۸۵۰ ه‍. ق) با لقب قدوة الکتاب (به‌معنی پیشگام خوشنویسان) فرزند میر علی سلطانی از خوشنویسان به‌نام و از مفاخر خوشنویسی ایرانی در سده هشتم و نهم هجری (چهاردهم و پانزدهم میلادی) است. او را واضع و مبدع خط زیبای نستعلیق می‌دانند که از قله‌های رفیع هنر ایرانی است.

از جزئیات زندگی این استاد بزرگ خوشنویسی اطلاعات زیادی در دست نیست بجز آنکه مدتی در تبریز می‌زیسته و وفاتش به سال ۸۵۰ ه‍. ق (۱۴۴۶-۱۴۴۷ م) اتفاق افتاده‌است.[۱] دانشنامه بریتانیکا تولد او را حدود ۱۳۶۰ و درگذشتش را ۱۴۲۰ میلادی هر دو در تبریز ذکر کرده است.[۲]

در نیمه اول سده نهم دو نفر با نام میرعلی تبریزی می‌زیسته‌اند: یکی میرعلی بن الیاس تبریزی و دیگری میرعلی بن حسن تبریزی که میر علی فرزند حسن را بنیان‌گذار خط نستعلیق می‌دانند.[۳]

هرچند پیش از زمان میرعلی تبریزی نیز در برخی از دست نبشته‌ها و اسناد نوعی خط بسیار نزدیک به نستعلیق دیده می‌شود[۴][۵][۶] ولی میرعلی تبریزی بود که این خط را به صورت مستقلی عرضه نمود و به آن هویتی آشکارا داد و دارای قواعدی مشخص کرد. از این رو استادان بعدی، ابداع خط نستعلیق را به او نسبت داده‌اند.[۷][۸][۹] به هر حال می‌توان گفت که اگر میرعلی واضع این خط نباشد او بود که به این خط روش روشن داد.[۱۰]

نسخ تعلیق اگر خفی و جلی است واضع الاصل خواجه میرعلی است

گفته می‌شود میرعلی از ترکیب دو خط نسخ و تعلیق خط زیبایی پدید آورد که در ابتدا به «نسختعلیق» و سپس موسوم به نستعلیق گردید و همان است که اکنون خط زیبای پارسی بدان نوشته می‌شود. [۱۰] در رساله‌های قدیمی خوشنویسی داستانی نقل شده که میرعلی شبی در خواب، پرواز غازها را دید و حرکات سیال نستعلیق را از حرکات نرم بدن این پرندگان هنگام پرواز الهام گرفت.[۱۱][۱۲]

شکل اولیه خط نستعلیق و ترکیبات آن در ابتدا ساده‌تر بود، اما میرعلی آن‌را کامل کرد. ویژگی شکل تزیینی این خط، برای نوشتن اشعار بسیار مناسب است. آرتور پوپ هنرشناس و ایرانشناس مشهور می‌گوید: «... نسخ خطی کامل و متعادل است و تعلیق خطی تاثیرگذار و حاکم. با ترکیب ویژگی‌های این دو خط، نستعلیق که بسیار نوازشگر، شیک، آرام و ملایم است، به‌وجود آمده‌ است. این نوع خط که ایرانی‌ها آن را ترویج داده‌اند تصویری عالی از تمدن و جهان‌دیدگی را به نمایش می‌گذارد.» ظهور نستعلیق به کاربرد خط تعلیق کاملا پایان داد و بعدها توسط جعفر تبریزی، سلطانعلی مشهدی، میر عماد حسنی و دیگران به کمال پختگی رسید. [۱۳]

میرعلی که مدتی در بغداد در دربار سلطان احمد جلایر (۷۸۳-۸۱۳ ه‍. ق) بود کلیات فارسی «خواجوی کرمانی» را به‌تاریخ ۷۹۸ ه‍. ق به خط نستعلیق در بغداد نوشت و هرچند زبان مردم بغداد همیشه عربی بوده‌ است.[۱۴] این نسخه‌ای از مثنوی «همای و همایون» اثر خواجوی کرمانی در موزه بریتانیا به خط او موجود است.[۱۵]

پانویس[ویرایش]

  1. فرهنگ دهخدا
  2. دانشنامه بریتانیکا
  3. پیدایش و سیر تحول هنر خط ص ۱۳۵
  4. خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران – حیدرآباد
  5. Atiq R. Siddiqui P۱۷
  6. Annemarie Achimmel
  7. راهجیری، علی:۷۲-۷۵
  8. فضائلی، حبیب‌الله. اطلس خط. : ص ۴۴۴
  9. منشی قمی، احمدبن حسین. گلستان هنر: شانزده
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ فضایلی ص ۴۵۳ و ۴۵۴
  11. Atiq R. Siddiqui P۱۷
  12. Annemarie Achimmel
  13. مرقعات خط
  14. خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران – حیدرآباد
  15. دانشنامه بریتانیکا

منابع[ویرایش]

  • فضایلی، حبیب‌الله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
  • Sarita Book House, Delhi، The story of Islamic Calligraphy،Atiq R. Siddiq.
  • «Mīr ʿAlī of Tabriz». دانشنامه بریتانیکا. بازبینی‌شده در ۲۴ ژانویه ۲۰۱۱. 
  • The Metropolitan Museum of Art، Islamic Calligraphy،Barbara Rivolta،Annemarie Achimmel
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Mir Ali Tabrizi»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۱ آوریل ۲۰۰۸).
  • خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران – حیدرآباد
  • مرقعات خط
  • فرهنگ دهخدا، زیل واژه میرعلی تبریزی
  • به‌کوشش: یساولی، جواد. پیدایش و سیر تحول هنر خط. انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ش