انسان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
- برای دیگر کاربردها انسان (ابهامزدایی) را ببینید.
- برای دیگر کاربردها بشر (ابهامزدایی) را ببینید.
|
انسان |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| طبقهبندی علمی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Homo sapiens sapiens توصیفگر: لینه، ۱۷۵۸ |
انسان خردمند با نام علمی Homo sapiens یا در تداول عامه انسان (یا بشر) یک پستاندار دو پا از خانوادهٔ کپیهای بزرگ میباشد. مدارک بدست آمده از دیانای نشان دهنده آن است که انسانهای مدرن نزدیک به ۲۰۰٫۰۰۰ سال پیش در آفریقا سرچشمه گرفتند، انسانهایی دارای هوش تکامل یافته بالا، توانا در تجزیه دلایل، زبان سخن گفتن، درونگرایی و احساسات بودند. این استعداد پیشرفت روانی با بههم پیوستن یک بدن راستقامت با توانایی راه رفتن با بازوان آزاد برای کنترل اشیاء که انسانها را مجاز به رفتن سفرهای طولانی و استفاده از هر نوع ابزاری میساخت شکل گرفت.
انسانها امروزه در هر نقطه از جهان با هر اقلیمی بهجز قطب جنوب بطور ثابت ساکن شدهاند. جمعیت انسانها در زمین در سر شماری ژوئیه سال ۲۰۰۸ زیر ۶٫۷ میلیارد نفر بودهاست.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه
[ویرایش] بنیاد
[ویرایش] پیشرفت تمدن
[ویرایش] محل سکونت و جمعیت
[ویرایش] زیستشناسی
[ویرایش] فیزیولوژی و ژنتیک
نوع بدن انسانها اساسا متغیر است. اگر چه اندازه بدن انسانها عمدتا به مسائل ژنتیکی و از آن گذشته به عادتهای غذایی و ورزش بستگی دارد. میانگین قد یک انسان بالغ تقریبا ۱٫۵ تا ۱٫۸ متر (۵ تا ۶ فوت) است، هر چند در مناطق مختلف این میانگین متفاوت است. میانگین وزن برای یک انسان ۷۶ تا ۸۳ کیلوگرم (۱۶۸ – ۱۸۳ پوند) برای مردان و ۵۴ تا ۶۴ کیلوگرم (۱۲۰ – ۱۴۰ پوند) برای زنان میباشد، شایان ذکر است که وزن بر اساس موقعیت جغرافیایی میتواند تغییر کند. (علاوه بر اینها به: بیماری اضافه وزن و کسری وزن نیز بستگی دارد)
بر خلاف بسیاری پستانداران انسان توانایی راه رفتن بر روی دو پا را دارد. بدین ترتیب زندگی با بازوان آزاد و کنترل اشیاه بوسیله دستها فراهم است.
با اینکه انسان در مقابل بسیاری از پستانداران بی مو است، بعوض رشد موی انسانها عمدتا در قسمتهای بالای سر، زیر بغل و دور آلت تناسلی قرار دارد. انسانها دارای کیسههای موی بیشتری در بدن خود چه در زنان و چه در مردان نسبت به شامپانزهها هستند، اما دیدن آنها مشکل است.
رنگ مو و پوست انسانها به وجود رنگدانهها بستگی دارد. رنگ پوست انسانها میتواند خیلی قهوهای تیره یا صورتی کمرنگ بسته به تعداد رنگ دانهها باشد، در صورتکی محدوده رنگ موی انسانها از بور تا قهوهای تا قرمز تا بطور عادی مشکی میباشد.
[ویرایش] چرخه زندگی
چرخه زندگی انسان همانند بسیاری از پستانداران است. لقاح تخمک درون رحم زن یک جنین را ایجاد میکند. زمانی که یک دوره سی و هشت هفتهای (معادل ۹ ماه) از بارداری گذشت و جنین به طور کامل رشد کرد از بدن زن زاییده میشود و به طور مستقل برای اولین بار به عنوان یک کودک نفس میکشد. بیشتر از همه شایان ذکر است که کودک در جوامع نوین به عنوان یک شخص به طور کامل مورد حمایت قانون است.
در مقایسه گونههای دیگر، زایمان انسانها خطرناک است. این عمل دردناک بعد از بیست و چهار ساعت یا بیشتر که غیر طبیعی نیست منجر به مرگ مادر یا کودک شدهاست.
در کشورهای توسعه یافته به طور مثال کودکان ۳ تا ۴ کیلوگرم (۶ تا ۹ پوند) وزن دارند و قد آنها نیز بین ۵۰ تا ۶۰ سانتی متر (۲۰ یا ۲۴ اینچ) در زمان تولد میباشد. هر چند وزن کم کودکان در زمان تولد در کشورهای توسعه یافته رایج است اما همین مسئله سطح بالایی از مرگ و میر کودکان را در این مناطق در بر میگیرد.
بعد از تولد رشد انسان تا چند سال ادامه دارد به نوعی تا زمان رسیدن به بلوغ جنسی در ۱۲ تا ۱۵ سالگی، رشد فیزیکی در زنان تا نزدیکای ۱۸ سالگی و برای مردان این رشد تا ۲۱ سالگی ادامه دارد. عمر انسانها در طبقه بندی عددی متفاوت است ولی به ترتیب مرحله به: نوزاد، کودک، نوجوان، جوان، بزرگسال، میان سال و کهن سال تقسیم میشود. در تمام مدت این مراحل گوناگونی پرورش و مدت زمان دورهها وجود دارد.
در مقایسه با دیگر پستانداران، انسان تنها موجودی است که در دوره نوجوانی ۲۵٪ از رشد خود را با سرعت انجام میدهد، برای مثال در شامپانزهها این مقدار ۱۴٪ است.
در انسانها یک تفاوت مهم در عمر متوسط آنها در نقاط مختلف جهان وجود دارد. بطور کلی در کشورهای توسعه یافته میانگین سنی ۴۰ سال (بالاترین میانگین در موناکو با ۴۵٫۱ سال) میباشد. در کشورهای جهان سوم میانگین سنی بین ۱۵ تا ۲۰ سال است. عمر متوسط در هنگ کنگ چین ۸۴٫۴ سال برای زنان و ۷۸٫۹ سال برای مردان است. در صورتی که در سوآزیلند افریقا بخاطر بیماری ایدز میانگین عمر متوسط برای هر دو جنس ۳۱٫۳ سال است، در حالی که در اروپا از هر پنج نفر یک نفر ۶۰ سال یا بیشتر سن دارد و این در صورتی است که در سوآزیلند از هر بیست نفر فقط یک نفر به ۶۰ سالگی یا بیشتر از این سن میرسد.
تعداد افراد صد ساله (انسانهایی که صد سال یا بیشتر سن دارند) در جهان توسط سازمان ملل ۲۱۰٫۰۰۰ نفر در سال ۲۰۰۲ اعلام شدهاست، بجز در یک نفر با نام جین کالمنت که به سن ۱۲۲ سالگی رسیده و وضعیت جسمانی خوبی نیز ندارد.
[ویرایش] عادتهای غذایی
[ویرایش] روانشناسی
مغز در انسان مرکز دستگاه عصبی است و نقش مرکز اصلی کنترل سیستم عصبی خارجی را بر عهده دارد. مغز کنترل کننده فعالیتهای سطح پایین و غیرارادی بدن مانند هضم و تنفس است و از طرفی وظیفه کنترل فعالیتهای سطح بالا و خودآگاه مانند تفکر و استدلال را نیز بر عهده دارد. این فعالیتهای شناختی و مغز و همچنین نتایج رفتاری آنها مبنای تحقیقات در علم روانشناسی را تشکیل میدهد.
با توجه به قابلیتهای بالای مغز انسان در فعالیتهای سطح بالا مغز انسان به عنوان هوشمندترین مرکز عصبی در بین تمامی گونههای حیوانی شناخته میشود. در حالی که بسیاری از حیوانات قادر به ساختن ساختارها و استفاده از ابزارهای ساده –بیشتر با استفاده از غریزه یا تقلید- هستند مغز انسان قادر به ساختن ساختارهای بسیار پیچیده و وسیع است و این قابلیت به طور واضحی در طول زمان روشن شدهاست. حتی ابزارها و بناهای ساخته شده به وسیله انسانهای اولیه هم بسیار پیشرفتهتر از هر ابزار یا بنایی بودند که به وسیله حیوانات ساخته شده.
با وجود قابلیتهای شناختی پیشرفته در انسان, میتوان بسیاری از این قابلیتها را به طور ابتدایی در بقیه گونههای حیوانات یافت. انسان شناسی مدرن در تلاش اثبات این موضوع است که «تواناییهای موجود در مغز انسان در مقایسه با حیوانات سطح بالا، گذشته از سطح بالایشان یک سطح از تکامل هستند و نه یک گونه جدید.» [۱]
[ویرایش] هوشیاری و افکار
[ویرایش] انگیزه و احساسات
[ویرایش] تمایلات جنسی و عشق
[ویرایش] تمدن
[ویرایش] زبان
توانایی انسان برای انتقال مفاهیم، ایدهها و اندیشهها از طریق سخن گفتن یا نوشتن یکی از تواناییهای بی همتای انسان نسبت به گونههای دیگر است. بر خلاف روشهای مکالمه دیگر پستانداران که محدود است، زبان انسانها بسیار گسترده و آزاد بوده و استفادههای گونانی در موقعیتهای مختلف دارد.
[ویرایش] روحانیت و اعتقاد به خدا
دین – بعضی وقتها «ایمان» به طور کلی به عنوان یک عقیده درباره ماوراء طبیعه مقدس، خدایی، موازین اخلاقی، راه و روشی خاص، ارزشها، نهادها و مراسم وابسه به اینجور عقاید تعریف شدهاست. در مسیر ایجاد دین، دین از تغییر شکلهای زیاد توسط فرهنگ و جنبههای فکری انحصاری ایجاد شدهاست. تعدادی از عمده سوالات و مشکلات مذهبی با زندگی پس از مرگ (به طور کلی معاد)، منشاء حیات (منبعهای گوناگون از داستانهایی که بیشتر جنبه افسانه دارند)، ماهیت اصلی جهان (فلسفه آفرینش جهان از دیدگاه مذهبی)، جهان آخرت و «اخلاق نیک و بد چیست؟» مرتبط است.
یک پاسخ عمومی توسط ادیان برای این چنین سوالاتی، وجود خداوند غیر مادی که به عنوان خالق موجودات است یا وجود یک خداوند فوق العاده میباشد، اگر چه همه دینها یکتا پرستی نمیکنند و تعدادی از آنها بخصوص در میان آیینهای شرقی، خدواندی جز خداوند یکتا را میپرستند.
معنویات، ایمان یا گرفتاری در مسائل مهم روحی یا نفسانی یکی از تفاوتهای نزدیک در انسانها را در برمیگیرد که همواره به دنبال پاسخی اساسی درباره سوالاتی نظیر جایگاه انسان در جهان، معنای زندگی و راه درست زندگی کردن است. بهر حال این گونه مسائل توسط فلسفه و مقداری هم توسط علم مورد بررسی قرار میگیرند.
در دیدگاه ادیانی چون اسلام، مسیحیت و یهودیت، که به ادیان ابراهیمی نیز معروفند، خداوند یکتا خالق همه انسانها است و منشاء تمام انسانها حضرت آدم و حوا میباشند.
[ویرایش] فلسفه و خوداندیشی
[ویرایش] هنر، موسیقی و ادبیات
وجود آثار هنری از گذشتههای دور در آثار هنری پیش از تاریخ تا آثار هنری عصر جدید با بشریت همراه بودهاست. هنر یک نمود غیر جاندار از رفتار انسانها و یک خصوصیت کلیدی متمیاز کننده انسان از گونهها دیگر است. هنر قدمت تاریخی نزدیک به ۳۵٫۰۰۰ سال پیش را دارد، درست زمانی که بشر توانست اندیشیدن را آغاز کند.
[ویرایش] دانش و فناوری
[ویرایش] نژاد
، نژاد پرستی انسانها معمولا خود را با توجه به نژاد خود دستهبندی میکنند و این در حالی است که اعتبار نژاد به عنوان یک دستهبندی معتبر بیولوژیکی زیر سوال است. دستهبندیهای نژادی انسانها معمولا بر پایه تبار و خصوصیات ظاهری به ویژه رنگ پوست و خصوصیات چهرهاست. این دستهبندیها ممکن است حاوی برخی از اطلاعات مربوط به خصوصیات غیر مشهود انسانی مانند امکان ابتلا به برخی از بیماریهای پیشرفته و خاص نیز باشد. امروزه مدارک و شواهد به دست آمده در علم ژنتیک و باستانشناسی گواه بر واحد بودن منشا انسانهای اولیه در شرق آفریقا دارد. تحقیقات اخیر ژنتیکی نشان دادهاست که انسانهای ساکن در آفریقا دارای بیشترین گوناگونی نژادی نسبت به مناطق دیگر جهان هستند. با این حال در مقایسه با بسیاری از حیوانات تسلسل نژادی در انسانها بسیار به هم شبیهاست.
وجود نژادهای مختلف در جهان همچنین میتواند موجب رفتارهای مغایر و برخوردهای نژادپرستانه در بین گروهها و ملیتهای مختلف شود. [۲]
[ویرایش] جامعه، دولت و علم سیاست
[ویرایش] جنگ
[ویرایش] اقتصاد و بازرگانی
[ویرایش] طبقهبندی علمی
انسان جانوری متعلق به زیرسلسلهٔ یومتازوآ (Eumetazoa) (هوپسزیان)، شاخهٔ دوسوئیان (Bilateria)، بالاشاخه پسیندهانیان (Deuterostomia)، شاخه طنابداران، زیرشاخه مهرهداران، فروشاخه آروارهداران (Gnathostomata)، رده آبپردهداران (Amniota)، بالارده چهاراندامان (Tetrapoda)، رده پستانداران، زیررده تریا (دَدان) (Theria)، فرورده جفتداران (Eutheria)، بالاراسته فَرانَخستیها (Euarchontoglires)، راسته نخستیها، فروراسته سادهبینیان (Haplorrhini)، کوچکراسته راستبینیان (Catarrhini)، بالاخانواده میمونان (Hominoidea)، خانواده میمون آدمنما (Hominidae)، زیرخانواده میمون آدموار (Homininae)، تبار انسانتباران (Hominini)، سردهٔ انسان، گونه انسان هوشمند (H. sapiens)، زیرگونه انسان دانای دانا (H. s. sapiens) است.
[ویرایش] تاریخ
انسان نوین ۱۳۰۰۰۰ سال پیش در آفریقا نشات گرفتهاست.
[ویرایش] مراحل زندگی انسان
- نوزاد (تا ۲ ماهه)
- شیرخوار (تا ۱۸ ماهه)
- نوپا (یک تا دو ساله)
- نوباوه (۲ تا ۵ ساله)
- نونهال (۶ تا ۱۲ ساله)
- نوجوان (۱۳ تا ۱۵ ساله)
- جوان (۱۵ تا ۳۵ ساله)
- میانسال (۳۵ تا ۵۰ ساله)
- سالمند (۵۰ تا ۶۰ ساله)
- سالخورده (۶۰ تا ۷۰ ساله)
- کهنسال (۷۰ ساله و بیشتر)
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
[ویرایش] پیوندها
|
|||
|---|---|---|---|
|
زیرشاخهٔ ششپایان: سختپوستان: آرتمیا • پاروپا • خرچنگ آب شیرین • خرچنگ دریایی • خرچنگ • دافنی • سپرمیگو • شاهمیگو • شپشکماهی • کریل • کشتیچسب • میگو قلابداران: عنکبوت دریایی، خرچنگ نعل اسبی، بسیارپایان: خردپا • صدپا • کوتولهپا • هزارپایی دیگر بیمهرگان
شاخهٔ کیسهتنان (کنیداریا): اوبلیا • ایروکانجی دریا • چتر دریایی • زنبور دریایی • شقایق دریایی • عروس دریایی • عروس ساقدار دریایی • فیزالیا • قلم دریایی • مرجان بادبزنی • مرجان دریایی • هیدر خارپوستان: آفتابگردان دریایی • توتیای دریایی • خارپوست دریایی • خیار دریایی • دلار شنی • زنبق دریایی • ستاره دریایی • ستاره شکننده • ستاره سبدی • مینای دریایی نرمتنان: بسصدفی • بیصدفی • پروانه دریایی • تکپارهصدفی • حلزون دوکفه • حلزون سیب • خارهچسب • دوکفهای • سپرپا • سرپاور (هشتپا، دهپا) • شکمپا • صدف خوراکی • صدف مروارید • گوشماهی • گهواره دریایی • لیسه • لیسه دریایی • ناوپا کرمها: کرم پهن • کرم حلقوی (از جمله: زالو) • کرم لولهای اسفنجیان: اسفنج آهکی • اسفنج دریایی • چنداسفنجی • سختاسفنج طنابداران دریایی: آبدزدک دریایی • آتشتن • سالپ • لاله دریایی |
