سید ابوالقاسم خوانساری (میرکبیر)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سید ابوالقاسم جعفر موسوی خوانساری یا سید ابوالقاسم خوانساری (۱۱۵۸–۱۰۹۰ ق) معروف به میرکبیر فقیه، مجتهد، پژوهشگر و شاعر ایرانی سده دوازدهم هجری قمری و هم دوره صفویان بود.[۱][۲] او در سال ۱۰۹۰ قمری در اصفهان دیده به جهان گشود و سرسلسله خاندان خوانساری است.[۳]

تبار[ویرایش]

میر سید ابوالقاسم جعفر خوانساری فرزند حسین پسر قاسم پسر محب‌اﷲ از نوادگان سید صالح قصیر (امامزاده سید صالح قصیر) و او از نوادگان موسی بن جعفر است.

وی در پیشگفتار کتاب مناهج المعارف خود را ابوالقاسم بن الحسین الحسینی الموسوی معرفی نموده است.[۴]

نسب وی بنا به تبارنامه زیر به موسی بن جعفر می‌رسد:[۵]

«ابوالقاسم جعفر ابن حسین بن قاسم بن محبّ‌الله ابن مهدی بن زین‌العابدین بن ابراهیم بن کریم‌الدین بن رکن‌الدین بن سید زین‌الدین بن سید صالح الشهیر بالقصیر ابن سید محمد بن محمود بن سید حسین بن حسن بن احمد بن ابراهیم بن سیّد المجاهد عیسی بن حسن بن حسین بن یحیی بن ابراهیم بن حسن بن عبدالله ابن الامام الهمام مولانا موسی بن جعفر علیهماالسلام»

زندگی[ویرایش]

او پس از تحصیل علوم زمان خودش در فتنه افغان در سال ۱۱۴۳ قمری به خوانسار روستای قودجان آمد و در آنجا زندگی کرد. از این رو نسبت خانوادگی او هم اصفهانی و هم خوانساری است، ولی افراد بعدی خاندان پس از او، تنها نام خانوادگی خوانساری داشته‌اند.

سرانجام او در سال ۱۱۵۸ قمری در سن ۶۸ سالگی در قودجان درگذشت.[۶][۷][۸]

تحصیل[ویرایش]

میر کبیر در ابتدای جوانی در کلاسهای درس محمدباقر مجلسی حضور یافته، نزد وی و آقا جمال خوانساری شاگردی کرد. وی اغلب درسهای خود را از داییش ملا حسین جیلانی لبنانی (درگذشته ۱۱۲۹ ق)، از عالمان دوره صفوی، فرا گرفت و به درجه اجتهاد رسید.

اجازه روایت را از از محمدباقر مجلسی، ملا حسین جیلانی لبنانی، محمدصادق بن محمد سراب تنکابی و ملا محمدطاهر بن مقصودعلی اصفهانی دریافت نمود. میرکبیر مجتهدی بود که بر علم کلام، ادبیات و ملل و نحل هم مسلط بود و با عالمان ادیان دیگر مناظره می‌کرد. او صاحب خط زیبایی بود و از کتابهای دیگر نسخه برداری می‌نمود.

شاگردان[ویرایش]

از شاگردان وی می‌توان به عباس بن حسن بلاغی نجفی (درگذشته ۱۱۷۸ ق) اشاره نمود.[۹]

فرزندان[ویرایش]

میرکبیر پنج فرزند به نامهای حسین، علی، حسن، محمد و محمدتقی داشت؛ که سید حسین خوانساری (درگذشته ۱۱۹۱ ق) صاحب حواشی بر شرح لمعه پسری به نام سید ابوالقاسم جعفر (درگذشته ۱۱۹۱ ق و معروف به میرصغیر) داشت.

هم چنین سید محمدباقر خوانساری (درگذشته ۱۳۱۳ ق) صاحب روضات الجنات و نوه میرصغیر، سید ابوالقاسم موسوی خوانساری (درگذشته ۱۳۸۰ قمری) معروف به ریاضی، سید محمدتقی خوانساری (درگذشته ۱۳۳۱ خورشیدی)، سید احمد خوانساری (درگذشته ۱۳۶۳ خورشیدی) معروف به آیت‌الله العظمی خوانساری و محمود محمودی خوانساری (درگذشته ۱۳۶۶ خورشیدی) از نوادگان او هستند.[۱۰]

آثار[ویرایش]

  • مناهج المعارف
معروف‌ترین اثر وی کتاب «مناهج المعارف» یا «مناهج المعارف در بیان اصول دین» یا «فرهنگ عقاید شیعه» به زبان فارسی است. این کتاب با مقدمه مبسوط سید احمد روضاتی در سال ۱۳۵۱ خورشیدی به چاپ رسیده است.[۱۱][۱۲][۱۳]

او در ادب پارسی نیز رساله‌ها و اشعاری داشته است و از دیگر آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:[۱۴][۱۵][۱۶]

منابع[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. روضاتی، سیداحمد. مناهج المعارف. تهران، چاپخانه حیدری، ۱۳۵۱. 
  2. بزرگداشت فقیه محقق آیت‌الله العظمی میر سید ابوالقاسم جعفر خوانساری معروف به میرکبیر، سازمان تبلیغات اسلامی
  3. علمای خوانسار، استانداری استان اصفهان
  4. مناهج المعارف - نسخه متنی، کتابخانه دیجیتالی تبیان
  5. وبگاه نجفی زاده در تاریخ و فلسفه علم
  6. نام کتاب: تاریخ اسلام نویسنده: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم جلد: ۳۱ صفحه: ۷
  7. روضاتی: دو گفتار، (قم، کتابخانه تخصصی اسلام و ایران، ۱۳۷۸هـ. ش) ص ۷–۹۶.
  8. ? Clerics in Iran & Iraq,The Akhbari-Usul Conflict Reconsideredدر (مجله Iranian Studies سال ۱۸، شماره ۳، زمستان ۱۹۸۵) ص ۳۴ – ۳.
  9. تاریخ حدیث شیعه در سده‌های دوازدهم و سیزدهم هجری، نوشته حسین صفره، جلد ۱، صفحهٔ ۳۱۸
  10. خاندان خوانساری، دانشنامه جهان اسلام
  11. WorldCat library catalog
  12. م‍ن‍اه‍ج ال‍م‍ع‍ارف در ب‍ی‍ان اص‍ول دی‍ن، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
  13. مناهج المعارف در اصول دین، بنیاد محقق طباطبایی
  14. محمدباقر خوانساری، جلد ۲، صفحهٔ ۱۹۸
  15. مجمع الفوائد، صفحه ۱–۴۳
  16. آقا بزرگ طهرانی، الذریعة، جلد ۶
  17. نام کتاب: آیینه پژوهش نویسنده: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم جلد: ۹۳ صفحه: ۱۵