سید حسین طباطبایی قمی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید حسین طباطبایی قمی
آیت الله العظمی سیدحسین طباطبائی قمی.jpeg
شناسنامه
نام کامل سید حسین طباطبایی قمی
لقب آیت‌الله‌العظمی، مرجع تقلید
نسب سادات طباطبائی
تاریخ تولد

۲۶ آذر ۱۲۴۴

درگذشت : ۱۶ اسفند ۱۳۲۵
زادگاه قم ایران
محل تحصیل سامرا، تهران، نجف
محل زندگی سامرا، تهران، مشهد، کربلا، نجف
مدفن نجف
اطلاعات علمی
استادان میرزای شیرازی
محدث نوری
آخوند خراسانی
سید محمدکاظم طباطبایی یزدی
شیخ فضل‌الله نوری
میرزا محمدتقی شیرازی
شاگردان علامه امینی
محمدتقی بهلول
میرزا حسن موسوی بجنوردی
سید مهدی حسینی شیرازی
مجتبی قزوینی
ملا عباس تربتی
سید محمود طالقانی
هاشم قزوینی
مهدی الهی قمشه‌ای
محمد کوهستانی
احمد خسروشاهی
محمود حلبی
سید مصطفی صفایی خوانساری
حسینعلی راشد
عباسعلی اسلامی
سید محمدصادق روحانی
سید حسن طباطبایی قمی
سید تقی طباطبایی قمی
و ...
تالیفات تالیفات متعدد فقهی

سید حسین طباطبایی قمی (معروف به حاج آقا حسین قمی) (۲۶ آذر ۱۲۴۴ در قم - ۱۶ اسفند ۱۳۲۵ در نجف) فرزند حاج میرزا محمود قمی و از مراجع بزرگ تقلید معاصر است. وی بعد از درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی مرجعیت عامه شیعه را بر عهده داشت.[۱][۲]

به دنبال سیاست‌های تغییر لباس در دوران پهلوی اول، وی در تیرماه ۱۳۱۴ به پیشنهاد علمای مشهد جهت مذاکره با رضاشاه در مورد این سیاست‌ها راهی تهران شد. قمی در تهران در حصر قرار گرفت و ممنوع الملاقات شد.[۳][۴] دستگیری وی توسط رضاشاه زمینه ساز تجمع واقعه مسجد گوهرشاد شد.[۱][۲]

وی کمتر از ۴ ماه پس از قبول مرجعیت عامه شیعه، در سن ۸۱ سالگی درگذشت. پس از درگذشت وی، سید حسین طباطبایی بروجردی مرجعیت عامه شیعه را بر عهده گرفت.

سید حسن طباطبایی قمی و سید تقی طباطبایی قمی مراجع تقلید عصر حاضر، از فرزندان وی بودند. همچنین سید صدرالدین صدر داماد وی بود و سید موسی صدر و سید رضا صدر نوه‌های او بودند.

تولد[ویرایش]

سید حسین طباطبایی قمی در ۲۶ آذر ۱۲۴۴ (۲۸ رجب ۱۲۸۲ هجری قمری) در قم به دنیا آمد.[۵][۶]

تحصیلات[ویرایش]

وی تحصیلات ابتدایی خود را در قم شروع کرد و تا اوان بلوغ در قم به تحصیل مبادرت ورزید و سپس در پی تکمیل تحصیلات راهی تهران شد و درس‌های دوره سطح مانند معالم، قوانین، شرح لمعه، و رسائل و مکاسب را نزد اساتید آن حوزه خواند. وی پس از پنج سال تحصیل تهران را به مقصد عراق ترک کرد.

او در ۲۲ سالگی عازم مکه و مدینه شد و در بازگشت، وارد نجف گردید و پس از زیارت، راهی سامرا شد و در جلسه درس میرزای شیرازی شرکت کرد و پس از دو سال اقامت در سال ۱۳۰۶ قمری بار دیگر به تهران بازگشت.[۷][۸]

وی در حوزه علوم عقلی و عرفان شاگرد میرزا ابوالحسن جلوه، شیخ علی مدرس یزدی و میرزا محمود قمی بود و درس فقه و اصول را نزد میرزاحسن آشتیانی و شیخ فضل‌الله نوری گذراند. در ۱۳۱۱ قمری برای تکمیل تحصیلات خود به نجف رفت و از محضر میرزا حبیب‌الله رشتی، ملا علی نهاوندی، آخوند خراسانی و سید محمدکاظم طباطبایی یزدی بهره برد. وی تهذیب اخلاق را در محضر علامه سید مرتضی کشمیری و علم حدیث را در نزد علامه محدث نوری فرا گرفت. پس از آن به سامرا رفت و نزد میرزا محمدتقی شیرازی عمده تحصیلات خود را به انجام رساند و در نهایت از او اجازه اجتهاد گرفت.[۹][۱۰][۲]

آغاز مرجعیت[ویرایش]

با توجه به درخواست اهالی مشهد از محضر مرجع تقلید عامه زمان حضرت آیت الله میرزا محمدتقی شیرازی، در فرستادن عالمی با تقوا و مجتهدی دانا، ایشان سید حسین طباطبایی قمی را در پذیرش این امر خطیر مناسب دانسته و سفر به مشهد و اقامت در آنجا را به وی پیشنهاد کردند. بدین ترتیب وی پس از ده سال سکونت در سامرا، به سوی آستان قدس امام هشتم عزم سفر کرد.[۱۰]

او با ورود به مشهد، با برپایی نماز جماعت، ارتباط خود را با مردم برقرار کرد و با پاسخگویی به سؤالات مردم و رسیدگی به وضعیت محرومان و مستضعفان پرداخت و زعامت و سرپرستی حوزه علمیه را به عهده گرفت و علاوه بر رسیدگی به امور محصلان علوم دینی، دانش فقه و اصول را برای طالبان علم، در منزل خود تدریس می‌کرد. گرچه مرحوم قمی از دادن رساله و قبول مسوولیت مرجعیت امتناع می‌کرد، ولی با اصرار و مراجعه فراوان جمع زیادی از متدینین، رساله احکام فارسی ایشان در سال ۱۳۵۱ قمری به چاپ رسید و مرجعیت ایشان از آن تاریخ آغاز گردید.[۱۰]

حصر خانگی و واقعه مسجد گوهرشاد[ویرایش]

سید حسین طباطبایی قمی نسبت به اقدامات ضد مذهبی رضاخان همیشه موضع سختی می‌گرفت. به دنبال اجباری شدن کلاه شاپو و سیاست‌های تغییر لباس در دوران پهلوی اول، وی در تیرماه ۱۳۱۴ به پیشنهاد علمای مشهد جهت مذاکره با رضاشاه در مورد این سیاست‌ها راهی تهران شد.[۱]

آیت الله قمی پس از ورود به تهران، به ری رفت و در باغ سراج‌الملک ساکن شد. مردم تهران به طور گسترده به ملاقات او می‌رفتند و رژیم پهلوی محل اقامت او را تحت محاصره قرار داد. خبر بازداشت این مرجع تقلید با اعتراضات مردم، به ویژه مردم مشهد مواجه شد. مردم در حرم مطهر و مسجد گوهرشاد اجتماع کرده و به سخنان وعاظ و خطبا همچون محمدتقی بهلول گوش فرا می‌دادند و هر روز بر ابعاد اعتراضات مردم افزوده می‌شد. تا این که در نهایت مأموران حکومتی در روز چهاردهم ربیع‌الثانی و در واقعه مسجد گوهرشاد به جمع روحانیون و مردم که در مسجد گوهرشاد دست به تحصن زده بودند، حمله‌ور شده و دست به کشتار زدند. پس از کشتار و سرکوب مردم در مسجد گوهرشاد، رژیم پهلوی در سال ۱۳۵۴ قمری او را از ایران به عراق تبعید کرد. به همین علت از این سال به بعد مرجعیت ایشان به کربلا منتقل شد.[۲]

با وجود حاج آقا حسین قمی، وضع عمومی حوزه تغییر یافت و جلسات درس و بحث رونق دیگری گرفت. ایشان در کنار اداره حوزه و زعامت دینی مردم و انجام رسالت عظیت مرجعیّت، از تدریس و تربیت شیفتگان علم دریغ ننمود و دروس خارج فقه و اصول را برای جویندگان آن بیان می‌کرد.[۲]

فتوای جهاد[ویرایش]

سید حسین طباطبایی قمی در دوران حضور در حوزه علمیه کربلا در جریان اشغال عراق در جنگ جهانی دوم، به همراه دیگر علمای عراقی و ایرانی مقیم این کشور، فتوای جهاد علیه متفقین را صادر کرد و خواهان مقابله با اشغاگران شد.[۱]

بازگشت به ایران[ویرایش]

با سقوط رضاشاه، طباطبایی قمی در سال ۱۳۲۲ به مشهد بازگشت. او از دولت خواست که به خواسته‌هایی چون لغو کشف حجاب، انحلال مدارس مختلط، برپایی نماز جماعت و تعلیم قرآن و درس دینی در مدارس، آزادی حوزه‌های علمیه، کاهش فشار اقتصادی از دوش طبقه ضعیف، تلاش برای تعمیر قبور ائمه بقیع عمل کند. به دنبال حمایت مردم این خواسته‌ها عملی شد.[۱]

ترور احمد کسروی[ویرایش]

پس از ترور احمد کسروی در تاریخ ۲۰ اسفند ۱۳۲۴, سید حسین طباطبایی قمی از نجف به نخست وزیر احمد قوام تلگرافی زد و خواستار آزادی سریع ضاربان شد و نگرانی خودش را از عدم تقدیر دولت از شجاعت ضاربان کسروی بیان کرد.[۱۴]

سرانجام ضاربان تحت فشار علما و رهبران مذهبی و بازاریان با نفوذ، بعد از محاکمه کوتاهی، آزاد شدند.

مرجعیت عامه شیعه[ویرایش]

بعد از درگذشت مرجع عامه وقت آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، حسین طباطبایی قمی راهی نجف شد. علما و مجتهدان نجف اشرف با از دست دادن آیت الله اصفهانی در پی مرجع عام دیگری، برای سپردن مرجعیت عامه شیعیان و سرپرستی حوزه علمیه نجف به او بودند و تنها شخصیت ارزنده و والامقام حضرت آیت الله سید حسین طباطبایی قمی را لایق این مسؤولیت می‌دانستند. پس از اصرار فراوان ایشان چاره‌ای جز قبول مسوولیت ندید و با در دست گرفتن این امر خطیر موافقت کرد.[۲][۱۰]

تالیفات[ویرایش]

وی تالیفات متعددی بر جای گذاشته است که عمدتاً به زبان عربی نوشته شده است. در زیر عناوین تعدادی از کتابهای وی آمده است:[۱]

شاگردان[ویرایش]

برخی از شاگردان مطرح وی در حوزه‌های علمیه به شرح زیر هستند.[۱۰][۲]

درگذشت[ویرایش]

اطلاعیه درگذشت مرجع تقلید عامه وقت آیت‌الله‌العظمی حسین قمی در سال ۱۳۲۵ هجری شمسی و انتقال مرجعیت عامه به آیت‌الله‌العظمی حسین بروجردی

سید حسین طباطبایی قمی کمتر از ۴ ماه پس از مرگ سید ابوالحسن اصفهانی، در ۱۶ اسفند ۱۳۲۵ (۱۴ ربیع‌الاول ۱۳۶۶ هجری قمری) در نجف فوت کرد. نقل است که او پس از قبول مرجعیت عامه شیعه؛ آنقدر ازین بار گرانسنگ در حرم حسین بن علی گریه کرد، که از شدت ضعف و گریه‌های شدید در سن ۸۱ سالگی درگذشت.[۱۵][۱۶]

پس از درگذشت وی، سید حسین طباطبایی بروجردی مرجعیت عامه شیعه را بر عهده گرفت و تا حدود ۱۵ سال این عنوان را در اختیار داشت.

او در جوار مرقد علی بن ابی‌طالب و در غرفه ۳۰ حرم ایشان به خاک سپرده شد. تشیع و خاکسپاری وی با حضور انبوهی از مراجع، علما، شاگردان، شخصیت‌های سیاسی، روحانیون، طلاب و خاندان قمی و خاندان‌های وابسته برگزار گردید.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ گنجینه معارف - آیة الله العظمی حاج حسین طباطبایی قمی
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ سید حسین طباطبایی قمی
  3. «علت نامگذاری ۲۱ تیر ماه به عنوان روز حجاب و عفاف». دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی کاشان، ۲۱ تیر ۱۳۹۴. 
  4. تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد، ۱۳۷۸، سند شماره ۲، صص ۱۱ ۱۰
  5. عباس حاجیانی، عنصر فضیلت و تقوا، ص ۱۳؛
  6. شیخ عباس قمی، فوائد الرضویه، ص ۳.
  7. سید محسن امین عاملی، اعیان الشیعه، ج ۶، ص ۱۶۹
  8. آقا بزرگ تهرانی، نقباء البشر، ج ۲، ص ۶۵۳.
  9. شریف رازی. گنجینه دانشمندان. 1353. 264-266. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ آیت الله سید حسین طباطبایی قمی
  11. آقا بزرگ تهرانی، نقباء البشر، ج ۲، ص ۶۵۳.
  12. آقا بزرگ تهرانی، نقباء البشر، ج ۲، ص ۶۵۳
  13. مجله حوزه، ش ۳۰، ص ۳۳
  14. ترور احمد کسروی
  15. عباس حاجیانی دشتی. عنصر فضیلت و تقوی حضرت آیت‌الله العظمی قمی (قدس‌سره). مفید (محلاتی)، ۱۳۷۲. ۳۵. 
  16. مجله نور علم، شماره اول، سال دوم، ص ۹۰.