محمدباقر وحید بهبهانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

محمدباقر اصفهانی معروف به وحید بهبهانی، (۱۱۱۷ هـ. ق، اصفهان[۱] - ۲۹ شوال ۱۲۰۵ هـ. ق، کربلا[۱]) فقیه[۲] و مجتهد[۲] شیعه[۲] و احیاگر مکتب اصولی است. پدرش محمد اکمل بهبهانی، و مادرش نوهٔ ملا محمد صالح مازندرانی و آمنه بیگم مجلسی (دختر مجلسی اول و خواهر محمدباقر مجلسی) بود. علامه بهبهانی از سوی سیدمحمد طباطبایی اصفهانی، «وحید عصر» لقب گرفت و به دلیل اقامتی طولانی در شهر بهبهان، او را «وحید بهبهانی» خوانده‌اند و به لقب‌های دیگری، همچون «استاد اکبر»، «استاد کل»، «علامه ثانی» و «محقق ثالث» مشهور است. محقق بهبهانی از دوستان و افراد مورد وثوق علامه سید حسین موسوی خوانساری (استاد میرزای قمی و علامه بحرالعلوم) بود و همواره در طول زندگی با وی مباحثات علمی داشت. خاندان بحرالعلوم، شهرستانی و سید علی طباطبایی (صاحب ریاض) از نوادگان دختری وحید بهبهانی می‌باشند.

انتساب به شیخ مفید[ویرایش]

تا مدت‌ها چنین پنداشته می‌شد که نسب محمدباقر وحید بهبهانی به شیخ مفید می‌رسد. اما انتشار کتاب زندگانی سردار کابلی نوشتهٔ غلامرضا کیوان سمیعی سبب رد چنین انتسابی شد. کیوان سمیعی در این کتاب از سردار کابلی نقل کرده که وصیت نامه‌هایی که این انتساب را ایجاد می‌کنند، بر مبنای وصیتنامه‌ای هستند که سید جعفر اعرجی کاظمینی ملقب به معین الاشراف، در زمان آقا اسدالله امام جمعه (نوادهٔ آقا محمد علی) برای خوشایند وی نوشته و در ازای آن به تملک روستای چشمه سفید در نزدیکی کرمانشاه تمایل داشته است.[۳] اگرچه بنا بر نقل سردار کابلی آقا اسدالله چندان از این جعل خشنود نشد، اما پس از وی فرزندانش هریک نسخه‌ای از آن برای خود تهیه کرد.

این شجره نامهٔ جعلی زمانی عمومیت یافت که در سال ۱۳۵۳ قمری (۱۳۱۳ خورشیدی و ۱۹۳۴ میلادی)، سید محسن جبل عاملی برای تهیهٔ منابع لازم برای تألیف کتاب اعیان الشیعه به ایران و کرمانشاه آمد و این شجره نامه به وی داده شد. از آنجا که این کتاب بعدها به عنوان منبعی شاخص برای نسب شناسی بزرگان شیعه به کرات مورد استفاده قرار گرفت، شائبهٔ انتساب خاندان آل آقا نیز بارها با استناد به این کتاب نقل شد و به صورت غلطی مصطلح درآمد. سید محمد محسن حسینی طهرانی در کتاب نوروز در جاهلیت و اسلام به این مطلب اشاره می‌کند که هم محمدباقر وحید بهبهانی و هم پسرش محمدعلی بهبهانی هر دو از محققین علمای رجال محسوب می‌شده‌اند و هر دو در کتاب هایشان بارها نام شیخ مفید را برده و از وی مطالبی نقل کرده‌اند، اما هیچگاه خود را به وی منسوب نکرده‌اند، در حالی که هر دو به منسوب ساختن خود به علمای پیش از خود علاقه‌مند بوده‌اند.[۴] به گفتهٔ وی از انتساب محمدباقر وحید بهبهانی و خاندان آل آقا به شیخ مفید تا زمان آقا اسدالله هیچ سندی در دست نیست و بنابراین این انتساب به شیخ مفید سندیت ندارد و اشتباه است.

تحصیلات[ویرایش]

محمدباقر بهبهانی مقدمات، ادبیات، حدیث و معقول را نزد پدرش و دیگر استادان اصفهان فراگرفت. پس از درگذشت پدرش به نجف رفت و در محضر سید محمد طباطبایی بروجردی و سیدصدرالدین رضوی قمی همدانی، به کسب علوم نقلی و عقلی پرداخت و مدارج عالی علوم اسلامی را طی کرد. آن گاه نجف را به قصد بهبهان ترک کرد.

وی پس از سی سال در بهبهان و ارشاد و تدریس، در ۱۱۵۹ ق راهی عتبات شد. او ابتدا به نجف رفت، سپس به سوی کربلا رفت تا نهضت اصلاحی خویش را در آن جا ادامه دهد. علامه مامقانی صاحب تنقیح المقال چنین نقل می‌کند: «وحید بهبهانی از بهبهان به نجف هجرت کرد و در درس استادان نجف حاضر شد. چون خود را از درس آنان بی‌نیاز دید، به کربلا رفت...».

شاگردان[ویرایش]

۱− سید محمدمهدی بحرالعلوم (سرآمد شاگردان[۵])

۲− شیخ جعفر کاشف‌الغطا[۶]

۳− محمدتقی رازی معروف به صاحب حاشیه[۷]

۴− محمدباقر شفتی[۸]

۵− مهدی نراقی[۹]

۶− ملااحمد نراقی[۱۰]

۷− سید علی طباطبایی (صاحب ریاض)[۵]

۸− سید محمد مهدی شهرستانی[۵]

۹− میرزای قمی[۲]

۱۰− علامه محمد ابراهیم کلباسی[۱۱]

تالیفات[ویرایش]

وی بیش از ۷۳ جلد کتاب در فقه و اصول و رجال و حدیث نوشت. مهمترین آنان به قرار زیر است:

۱- م‍ص‍اب‍ی‍ح ال‍ظلام ف‍ی ش‍رح م‍ف‍ات‍ی‍ح ال‍ش‍رای‍ع (شرح مفاتیح ال‍ش‍رای‍ع ملا محسن فیض کاشانی) در ۸ جلد[۱۲]

۲- حاشیه الوافی[۱۳]

۳− الفوائد الحائریه[۱۳]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ آیت‌الله العظمی محمدباقر بهبهانی (وحید بهبهانی) | مدفن
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ زندگینامه آیت‌الله محمدباقر وحید بهبهانی
  3. کیوان سمیعی، غلامرضا، زندگانی سردار کابلی (مشتمل بر حوادث افغانستان در قرن نوزدهم میلادی و مباحث علمی دینی تاریخی ادبی و اجتماعی و تراجم جماعتی از علماء و فضلاء و شعراء)، تهران: زوار، چاپ اول: ۱۳۶۲، ص ۱۰۶.
  4. حسینی طهرانی، سید محمد محسن، نوروز در جاهلیت و اسلام: تحقیقی پیرامون نوروز و آداب آن در قبل و بعد از اسلام، تهران: مکتب وحی، ‌‫‬‌۱۳۹۳، فصل سوم، ص ۱۱۰–۱۰۶.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ محمد باقر وحید بهبهانی
  6. میرزا محمدعلی حبیب آبادی، مکارم آلاثار دراحوال رجال دو قرن 14و13، ج3، ص854.
  7. مصلح الدین مهدوی، دانشمندان و بزرگان اصفهان، جلد اول، 1384، ص 409
  8. راسخون - مقالات موضوعی - زندگی نامه ی آیت‌الله سید محمد باقر شفتی رحمت‌الله علیه
  9. محمد باقر وحید بهبهانی
  10. روزنامه رسالت
  11. حضرت آیت‌الله شیخ محمد ابراهیم کلباسی
  12. لیست مدارک یافت شده
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ آدینه بوک: حاشیه الوافی ~محمدباقر وحیدبهبهانی

پیوند به بیرون[ویرایش]

سایت حوزه

جستارهای وابسته[ویرایش]