سید عبدالکریم موسوی اردبیلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
رئیس دیوان عالی کشور
مشغول به کار
۱۳۶۰ – ۱۳۶۸
رهبر آیت‌الله روح‌الله خمینی
پیش از او: سید محمد بهشتی
بعد از او: مرتضی مقتدایی
دادستان کل کشور
مشغول به کار
۱۳۵۸ – ۱۳۶۰
رهبر آیت‌الله روح‌الله خمینی
پیش از او: فتح‌الله بنی‌صدر
بعد از او: محمدمهدی ربانی املشی
اطلاعات شخصی
تولد میر کریم موسوی کریمی
۸ بهمن ۱۳۰۴
اردبیل، ایران
مرگ ۳ آذر ۱۳۹۵ (۹۰ سال)
تهران
ملیت ایرانی
دین اسلام شیعه

میرکریم موسوی کریمی[۱][۲] معروف به سید عبدالکریم موسوی اردبیلی (زادهٔ ۸ بهمن ۱۳۰۴ – درگذشته ۳ آذر ۱۳۹۵، تهران[۳]) از مراجع تقلید ایرانی شیعه بود. او از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ رئیس دیوان عالی کشور، و عالی‌ترین مقام قضایی ایران بود. او در سالهای پایانی عمرش ریاست دانشگاه مفید را بر عهده داشت.

موسوی اردبیلی پیش از انقلاب ایران به اداره و سرپرستی روحانیت اردبیل، عضویت هیئت مدیرهٔ مجلهٔ «مکتب اسلام»، تدریس و تألیف مشغول بود. از مشاغل و مسئولیت‌های او پس از انقلاب اسلامی می‌توان به عضویت در شورای انقلاب، عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی، عضویت در هیئت سه نفرهٔ رسیدگی به اختلاف بنی‌صدر و دیگران، نمایندگی دورهٔ اول مجلس خبرگان رهبری، دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عالی کشور، عضو شورای عالی قضایی و عضویت در شورای بازنگری قانون اساسی و مسئولیت اجرای فرمان شش ماده‌ای آیت‌الله خمینی اشاره کرد.[۴]

سالهای اولیه زندگی و تحصیلات[ویرایش]

جمهوری اسلامی ایران
Emblem of Iran.svg

سیاست و حکومت ایران


او در ۸ بهمن ۱۳۰۴ در شهر اردبیل به دنیا آمد. پدرش میرعبدالرحیم، روحانی بود و مادرش را در کودکی از دست داد. وی تحصیلات خود را در دوران کودکی و در مکتب‌خانه آغاز کرد و در سال ۱۳۱۹ وارد مدرسهٔ علمیهٔ ملاابراهیم در شهر اردبیل شد. در دورانی که وی وارد مدرسه طلبگی گشت، این مدارس به علت اقدامات رضا شاه رونق چندانی نداشتند؛ مثلاً در همان زمان فقط چهار طلبه در آن مدرسه درس حوزوی می‌خواندند. بعد از اینکه متفقین خاک ایران را اشغال کردند و رضاشاه برکنار شد، رونق این مدارس بیشتر شد؛ در نتیجه موسوی اردبیلی در همان مدرسه به تدریس مشغول شد. وی در سال ۱۳۲۲ برای خواندن درس حوزوی در مراتب بالاتر وارد شهر قم شد و حدوداً سه سال در این شهر اقامت گزید. وی در قم شاگرد کسانی چون سید محمدرضا گلپایگانی، سید احمد خوانساری بود.

موسوی اردبیلی در ۱۶ آبان ۱۳۲۴ همراه با یکی از همشهریانش که همزمان در قم طلبه بود، به طرف نجف در عراق حرکت کردند و از طریق اروندرود و با قایق به عراق رفتند. در نجف وی همراه با همسفرشان به مدرسه «سید» رفتند و حدوداً دو سال در نجف اقامت داشت. بعد از مدتی جو سیاسی عراق به هم‌ریخت و همزمان نامه‌ای نیز حاکی از بیماری پدرش به دست وی رسید. مجموع این رویدادها باعث شد که وی به همراه دو تن دیگر از دوستانش به قم بازگردد. نخست تصورش بر این بود که دوباره به نجف برای ادامه تحصیل باز خواهد گشت؛ اما این‌گونه نشد. وی در قم فعالیت خود را در حوزهٔ علمیهٔ قم ادامه داد و حتی در انتشار مجله‌ای در قم به نام «مکتب اسلام» نیز سهیم بود.

بازگشت به اردبیل[ویرایش]

وی در سال ۱۳۳۹ به علت بیماری و ضعف به توصیهٔ پزشکان مجبور به مراجعت به اردبیل شد. وی فعالیت‌هایی در اردبیل انجام داد که به علت نیمه‌کاره ماندن این فعالیت‌ها تا سال ۱۳۴۷ در اردبیل ماند تا این کارها به پایان برسند. فعالیت‌های وی در بازگشت به اردبیل شامل بازسازی مدارس، تدریس علوم حوزوی و همچنین تصمیم به احداث یک کارخانه بود که با ممانعت شاه روبه‌رو شد.

او در اردبیل فعالیت‌های سیاسی نیز انجام داد؛ در زمان جنگ شش روزه اعراب و اسراییل بود که در آن زمان حکومت ایران از اسراییل حمایت و بر ضد اعراب خبر منتشر می‌کرد که موسوی اردبیلی در منبرهای خود به حمایت از اعراب سخنرانی کرد و باعث شد که حکومت تصمیم به دستگیری وی بگیرد. هرچند به خاطر اعتصاب بقیهٔ روحانیون از این کار منصرف شده به تذکر اکتفا کرد.

یکی از آثار موسوی اردبیلی که در اردبیل انتشار یافت، کتاب «جمال ابهی» بود که در پاسخ به اظهارات بهاییان نوشته شده بود. شهر اردبیل محل زندگی یکی از هجده نفر از پیروان اولیه علی محمد باب که شخصی به نام ملایوسف اردبیلی بود. بهاییان ملایوسف اردبیلی را اهل روستای ملایوسف در نزدیکی اردبیل می‌دانند. از دیگر بهاییان اردبیلی امین‌العلماء است که در سال ۱۳۳۸ در اردبیل زندگی می‌کرد و بهاییان از وی به نام شهید بهاییت یاد می‌کنند. وی در سال ۱۳۴۷ به خاطر فشارهای حکومت تصمیم به مهاجرت به تهران می‌گیرد و برای اینکه دولت متوجه تصمیمش نشود، به بهانهٔ کمک به زلزله‌زدگان مشهد از اردبیل خارج می‌گردد و به تهران می‌آید.

انقلاب و پس از آن[ویرایش]

با اوج گیری انقلاب در سال ۱۳۵۶، موسوی اردبیلی به همراه گروهی از روحانیان سیاسی نزدیک به آیت‌الله خمینی به فکر تأسیس گروهی سیاسی برای انسجام بیشتر روحانیت بودند. گویا مرتضی مطهری و محمد حسینی‌بهشتی برای چنین کاری پیش‌قدم شدند و سیدعلی خامنه‌ای، علی مشکینی، محمدجواد باهنر، محمد مفتح و سید عبدالکریم موسوی‌اردبیلی نیز به آنان پیوستند و گروهی با نام "جامعه روحانیت مبارز تهران" را تشکیل دادند. در پنجم آبان ۱۳۵۶ این گروه با صدور بیانیه ای به مناسبت درگذشت فرزند ارشد آیت الله خمینی رسماً اعلام موجودیت کرد.

آیت‌الله خمینی در دی‌ماه سال ۱۳۵۷ اقدام به تاسیس شورای انقلاب کرد که موسوی اردبیلی یکی از اعضای آن بود. وی عضویت خود در این شورا را تا انحلال آن در سال ۱۳۵۹ حفظ کرد. در ۳۰ بهمن ۱۳۵۷ وی به همراه برخی از همفکران خود جامعه روحانیت مبارز اقدام به تاسیس حزب جمهوری اسلامی نمودند.

آیت الله موسوی اردبیلی در اسفند ۱۳۵۸ با حکم آیت الله خمینی به سمت دادستان کل کشور منصوب شد و تنها یک روز پس از انفجار دفتر حزب جمهوری در هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ و مرگ آقای بهشتی در این حادثه، آیت‌الله خمینی در حکمی جدید، وی را به جای بهشتی به ریاست دیوانعالی کشور منصوب کرد. موسوی‌اردبیلی پس از آن و تا زمان مرگ آیت‌الله خمینی در همین سمت باقی ماند و وظیفه تدوین قوانین کیفری، جزائی و حقوقی دادگستری و انطباق آن‌ها با موازین شرع و فقه اسلامی را داشت. موسوی اردبیلی هم‌چون دولت میرحسین موسوی و اکثریت مجلس در دهه ۶۰ وابسته به جناح چپ بود.

در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۶۸، آیت الله موسوی اردبیلی با حکم آیت الله خمینی به عنوان یکی از اعضای شورای بازنگری در قانون اساسی منصوب شد. در واقع این شورا با هدف تغییر در قانون اساسی طراحی شده و مهمترین هدف آن تغییر در شرایط رهبری بود. پس از مرگ آیت الله خمینی و انتخاب رهبر جدید وی‌ به قم مراجعت کرد و مدتی پس از استقرار در قم، اعلام مرجعیت کرد و در کنار آن، به تاسیس دانشگاه مفید پرداخت.[۵]

اول آذرماه ۱۳۹۵ آیت‌الله موسوی اردبیلی دچار ایست قلبی شد و به کما رفت و برای بستری به بیمارستان لالهٔ تهران منتقل شد.[۶] وی در ظهر ۳ آذر ۱۳۹۵ به‌علت عارضهٔ قلبی و فرورفتن در کمای عمیق، در ۹۰ سالگی درگذشت.[۳]

موضع‌گیری‌های سیاسی[ویرایش]

موسوی اردبیلی در اعتراض‌ها به نتایج انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ در بیانیه‌های خود از الزام برای رسیدگی به حقوق تضییع شده مردم سخن گفت که این بیانیه‌ها با اعتراض شدید حامیان سید علی خامنه‌ای نظیر حسین شریعتمداری و جعفر شجونی مواجه شد.[۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳] موسوی اردبیلی هم‌چنین پس از اعتراض‌ها به نتایج انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ با خانواده‌های بازداشت شدگان پس از انتخابات دیدارهایی داشت و بارها نسبت به این بازداشت‌ها اعتراض کرد.[۱۴][۱۵][۱۶]

آثار[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. شناسنامه نشریهٔ نامه مفید معاونت امور مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  2. میر کریم موسوی اردبیلی (موسوی کریمی) دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «آیت‌الله عبدالکریم موسوی اردبیلی دار فانی را وداع گفت». خبرگزاری فارس. بازبینی‌شده در ۳ آذر ۱۳۹۵. 
  4. ««اعضای سابق شورای عالی انقلاب فرهنگی»»(فارسی)‎. ایران‌فرهنگ. بازبینی‌شده در ۲۳ تیر ۱۳۸۸. 
  5. «موسوی اردبیلی؛ قاضی‌القضاتی که با سیاست قهر کرد». بی بی سی فارسی. ۳ آذر ۱۳۹۵. 
  6. «آیت‌الله موسوی اردبیلی در بیمارستان بستری شد». خبرگزاری فارس. بازبینی‌شده در ۳ آذر ۱۳۹۵. 
  7. آفتاب - آیت‌الله موسوی اردبیلی حرمت شکنی در حرم امام خمینی را محکوم کرد
  8. جنبش راه سبز - آیت‌الله موسوی اردبیلی: خشونت، زور و زندان موجب نفرت و بدبینی به دین می‌شود
  9. حمایت آیت‌الله موسوی اردبیلی از "جنبش سبز" آشکار شد | ایران | Deutsche Welle | 6 آوریل 2011
  10. BBC فارسی - ایران - انتقاد شدید آیت‌الله موسوی اردبیلی از رفتار صورت گرفته در کشور
  11. انتقاد شدید حسین شریعتمداری به بیانیه موسوی اردبیلی در حمایت از سران فتنه + متن بیانیه
  12. نامه شجونی به آیت‌الله موسوی اردبیلی
  13. جهان نیوز - اظهارات دور از واقع آیت‌الله موسوی اردبیلی در مورد امام
  14. جنبش راه سبز - آیت‌الله صانعی: استبدادی که امروز شاهد آن هستیم در تاریخ بی‌سابقه است
  15. Khodnevis - موسوی‌اردبیلی: صحبت درباره زندانیان سیاسی با رهبری فایده نداشت
  16. آفتاب - دیدار خانواده مشاوران بازداشت‌شده مهندس موسوی با آیات عظام

منابع[ویرایش]