سید جواد ذبیحی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سید جواد ذبیحی
ZABIHI.jpg
زادروز۱۳۰۹
درگذشت۲۴ تیر ۱۳۵۹
ملیتایرانی
شناخته‌شده برایآوازخوانی، مناجات‌خوانی، گویندگی اذان
تأثیرپذیرفتگانمحمدرضا شجریان
دیناسلام
مذهبتشیع

سید جواد ذبیحی درکه‌ای (زادهٔ ۱۳۰۹ شمیران – درگذشتهٔ ۲۴ تیر ۱۳۵۹ تهران[۱]) مؤذن و خواننده دعاهای مذهبی و آوازهای اصیل ایرانی بود.[۲][۳]

زندگی‌نامه[ویرایش]

سید جواد در سال ۱۳۰۹ زاده شد. پدرش سید اسدالله ذبیحی درکه‌ای، مداحی از ساکنان روستای درکه واقع در شمال تهران بود. جواد ذبیحی از جوانی نیز فینه عربی به سر می‌گذاشت و در نشست‌های مذهبی تهران و شهرستان‌ها شرکت می‌کرد. با وجود آن‌که تحصیلات رسمی نداشت، تمام ردیف‌های آوازی را به خوبی می‌شناخت. او از سال ۱۳۳۶ با همکاری داوود پیرنیا و هنرمندانی چون حسن کسائی، رضا ورزنده، جلیل شهناز، احمد عبادی، مرتضی محجوبی، علی تجویدی، پرویز یاحقی، حسین تهرانی، مهدی خالدی و فرهنگ شریف، وارد عرصهٔ موسیقی غیر مذهبی شد و آوازهای زیبایی را با همراهی ساز این هنرمندان به یادگار گذاشت. او به همراه ساز آواز نمی‌خواند، بلکه در ابتدا آن‌ها دقایقی بداهه‌نوازی می‌کردند و سپس ذبیحی یک آواز کامل را بدون ساز می‌خواند و در انتها بار دیگر هنرمندان به اجرای موسیقی‌سازی می‌پرداختند. در سال ۱۳۴۷ مجموعه‌ای از اشعار منتخب توسط وی که در مناجات‌های خود در رادیو ایران می‌خواند در ۱۶۵ صفحه با مقدمهٔ محمد محیط طباطبایی و توسط انتشارات عطایی به چاپ رسید. عنوان آن نغمه‌های آسمانی است. ذبیحی همچون خواجه عبدالله انصاری بر خواندن مناجات‌های فارسی که برای عموم قابل فهم و اثرگذار است تأکید داشت.

پیشینهٔ وی و حضور در دربار موجب شد تا پس از انقلاب ۱۳۵۷ مورد غضب انقلابیون قرار گیرد. آنان که به آرشیو رادیو دسترسی داشتند نمونه‌های منحصر به فردی از صدای او را از بین بردند. به همین دلیل امروز به جز آثار بی‌کیفیت ضبط شده از روی رادیو و چند کاست موجود نزد شاگردان و دوستداران ذبیحی، اثر باکیفیتی از او در میان نیست. پس از انقلاب برای مدتی زندانی شد و پس از آزادی چند نفری به در منزل وی رفتند و به بهانهٔ اجرای مراسم نیایش او را با خود بردند و به طرزی فجیعی به قتل رساندند. عصر آن روز، روزنامه اطلاعات به نقل از گروه شاهین گزارشی را چاپ کرد که قتل سید جواد ذبیحی را به دلیل مداحی و مناجات‌خوانی او در رادیوی وابسته به رژیم گذشته به گردن گرفتند.[۴] بعدها صادق خلخالی در کتاب خاطرات خود که در سال ۱۳۷۹ منتشر شد، نام سید جواد ذبیحی را در فهرست کسانی قرار داد که حکم اعدامشان را صادر کرده‌است.[۵][۶]

محمدعلی ابطحی در نوشته‌ای با عنوان «تاریخ شفاهی رادیو» در رابطه با کشته شدن سید جواد ذبیحی می‌نویسد: «ذبیحی‌ها دو برادر بودند که در رادیو تهران و مشهد برنامهٔ مذهبی، دعای سحر و اذان اجرا می‌کردند. البته جواد ذبیحی که در تهران بود مشهورتر بود. صدای خوبی هم داشت. آن‌ها در رادیو فقط اشعار مذهبی می‌خواندند ولی آخر اشعارشان گاه به گاه برای سلامت وجود ذات همایونی دعا می‌کردند. برادر بزرگتر که در تهران می‌خواند ردیف‌های موسیقی را می‌شناخت ولی همیشه مناجات‌هایش را بدون موزیک خواند. بلافاصله بعد انقلاب دستگیر شد و بعد مدت کوتاهی آزاد شد. اما بعد از مدتی توسط نیروهای مذهبی انقلابی ربوده شده و در بیابان‌های اطراف تهران کشته شد. یادم هست در مشهد چند نفر از روحانیون طرفدار شاه یا مخالف مبارزات مورد کینهٔ مضاعفی قرار داشتند که آن‌ها را نیز به بیابان‌های اطراف بردند و بلاهای مختلف و از جمله قتل بر سر آنان آمد.»[۷]

منابع[ویرایش]

  1. «سید جواد ذبیحی، مناجات‌خوانِ مقتول». توانا. ۲۵ مه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۹ ژوئن ۲۰۱۸.
  2. «سید جواد ذبیحی، تک صدای متناقض دوران سیاه». خبرگزاری تسنیم. ۱۲ آذر ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  3. «مناجات‌خوانی که اعدام شد». فرارو. ۳۰ خرداد ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۹.
  4. «صدایی که دور شد/یادی از بهترین مناجات‌خوان معاصر مرحوم سید جواد ذبیحی». خیمه (وبگاه حوزه). مهر و آبان ۱۳۸۶.
  5. خاطرات آیت‌الله خلخالی. سایه. ۱۳۷۹. صص. ۳۵۷. شابک ۹۶۴-۵۹۱۸-۲۵-۱.
  6. «آن «ربّنا»، این «ربّنا»». تورجان.
  7. «Mohammad Ali Abtahi - Weblog». www.webneveshteha.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۱۳.

پیوند به بیرون[ویرایش]