نعمت‌الله نصیری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نعمت‌الله نصیری
Nasiri 1.gif
ارتشبد نعمت‌الله نصیری
محل تولد سمنان
تاریخ تولد امرداد ۱۲۸۹
۱۹۱۱
محل مرگ پشت بام مدرسه رفاه تهران
تاریخ مرگ ۲۶ بهمن ۱۳۵۷
۱۶ فوریه ۱۹۷۹
درجه IIArmy-Arteshbod.png تیمسار ارتشبد
فرماندهی رییس شهربانی کل کشور
سومین رئیس ساواک
کارهای مهم سفیر ایران در پاکستان
همسر پروین نصیری
زلیخا خلوتی
فرزندان محمدرضا، زرین ناز


ارتشبد نعمت‌الله نصیری (مرداد ۱۲۸۹ سمنان، ۲۶ بهمن ۱۳۵۷ تهران) سومین رئیس سازمان امنیت و اطلاعات کشور (ساواک) در زمان پادشاهی محمدرضا پهلوی بود.

ارتشبد نعمت‌الله نصیری، فارغ‌التحصیل ممتاز دانشکده افسری بود. پدرش محمد نصیری (عمیدالممالک) و مادرش زرین تاج خانم نام داشت. نصیری فرماندهی هنگ یک از لشکر گارد شاهنشاهی و فرماندهی گارد سلطنتی را بر عهده داشت.

وی در خلال کودتای ۲۸ مرداد، محاصره خانه محمد مصدق و ابلاغ فرمان محمدرضا پهلوی مبنی بر عزل محمد مصدق از نخست وزیری را برعهده داشت.

به تاریخ ۱۳ مهر ۱۳۵۰، همزمان با جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی، به درجهٔ ارتشبدی ارتقاء پیدا کرد و در شهریور ۱۳۵۷، پس از برقراری حکومت نظامی در تهران و تغییر کابینهٔ دولت، هنگامی که سفیر ایران در پاکستان بود به تهران احضار و به زندان اوین روانه شد. وی پس از انقلاب ۱۳۵۷، علی‌رغم مخالفت[نیازمند منبع] دولت موقت انقلابی مهدی بازرگان، مخفیانه و به حکم سید روح‌الله خمینی بر پشت‌بام مدرسه رفاه اعدام گردید.

مسئولیت‌ها و فعالیت‌ها[ویرایش]

مشاغل وی به ترتیب عبارت بودند از: فرمانده دسته مسلسل سنگین، فرمانده دسته و گروهان دانشکده افسری، معاون دانشکده تکمیلی، فرمانده گردان ۲ هنگ ۱۸ کرمان، فرمانده گردان مستقل سیرجان، فرمانده گردان پیاده دانشکده افسری، فرمانده دوره تکمیلی و معاون رسته پیاده دانشکده افسری، رئیس ستاد دژبان مرکز، فرمانده دانشکده پیاده، در سال ۱۳۲۹ ابتدا به فرماندهی هنگ پیاده پهلوی و سپس با درجه سرهنگی به فرماندهی گارد شاهنشاهی منصوب شد.[۱]

وی مدتی رییس شهربانی بود، و پس از آن به ریاست سازمان ساواک منسوب شد.

ماجرای عزل مصدق[ویرایش]

فرمان انتصاب سـرلشکر زاهدی به نخست وزیری، که نصیری مسئولیت ابلاغ آن را داشت.

هنگامی که محمدرضا به همراه ثریا، همسرش در رامسر بود حکم برکناری مصدق را امضاء کرد.

در ۲۲ مرداد ۱۳۳۲، نصیری با سمت فرمانده گارد شاهنشاهی، مأموریت یافت که فرامین شاه را مبنی بر انفصال دکتر محمد مصدق از نخست وزیری و انتصاب سرلشکر زاهدی به آنها برساند. بنابراین نصیری از رامسر وارد تهران شد و نخست فرمان انتصاب سرلشکر زاهدی را به وی داد و آنگاه فرمان عزل مصدق را به وی ابلاغ نمود ولی به هنگام بازگشت از منزل دکتر مصدق، سرتیپ ریاحی که در آن زمان رئیس ستاد ارتش بود وی را توقیف و روانه زندان کرد.

زندان رفتن نصیری، پلکان پیشرفت او شد تا بعدها به سمت رئیس ساواک رسید. وی ابتدا سرهنگ بود اما بعد از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و بازگشت شاه سپهبد فضل‌الله زاهدی به وی درجه سرتیپی داد که این کار موجب ناراحتی شاه شد زیرا دادن درجه را شاه مختص به خود می‌دانست .

ریاست بر ساواک[ویرایش]

نصیری بیش از ۱۳ سال ریاست سازمان ساواک را (تا آخرین ماه‌های حکومت پهلوی) بر عهده داشت. وی مستقیماً با شخص شاه در ارتباط بود. عملکرد وی از جمله ایجاد فضای رعب آور امنیتی در کشور، دستگیری و شکنجه شدید هزاران نفر در سراسر ایران و برخورد آهنین ساواک را یکی از دلایل انقلاب ۵۷ دانسته‌اند.

در دوران مدیریت وی بر ساواک ، «کمیته مشترک ضد خرابکاری» برای هماهنگ کردن اقدامات امنیتی ساواک، ارتش، شهربانی و ژاندامری وقت در محل زندان ویژه، واقع در خیابان فردوسی، کوچه شاهچراغی که بعد از انقلاب به زندان توحید تغییر نام یافته و مورد استفاده قرار گرفت و نهایتاً در سال ۸۱ تعطیل گردید، تشکیل شد.

اتهام فساد مالی و دستگیری[ویرایش]

وی جزو اولین مقاماتی بود که برای فرو نشاندن خشم مردم در انقلاب ۵۷ ابتدا از ریاست سازمان ساواک برکنار و بعنوان سفیر به پاکستان فرستاده شد و سپس در شرایطی که محمد رضا پهلوی هنوز ایران را ترک نکرده بود، در شهریور ۱۳۵۷ توسط دولت ازهاری با اعزام یک هواپیمای اختصاصی به ایران بازگردانده و بازداشت شد.

روزنامه‌های تهران به نقل از مقامات، اتهام فساد مالی از جمله دریافت وامی به ارزش ۷۴۳ میلیون دلار ( با بهره ۳ درصد ) را از دیگر اتهامات و دلایل بازداشت وی بر شمردند.[۲]

انقلاب و حکم اعدام[ویرایش]

نصیری در زمان دستگیری
مدفن نصیری در بهشت زهرا

با اوج گیری انقلاب ۱۳۵۷، شاه دستور انحلال ساواک را داد و نصیری که در آن زمان سفیر ایران در پاکستان بود به ایران فراخوانده شد و به زندان افتاد. با پیروزی انقلاب، دادگاهی انقلابی برای محاکمه وی تشکیل شد.

نعمت‌الله نصیری که در زندان دژبان جمشیدیه به سر می‌برد، سرانجام در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ بدست انقلابیون دستگیر و پس از ضرب و شتم در دادگاه انقلاب به ریاست صادق خلخالی گیوی به اعدام محکوم شد.[۳] وی در ساعت ۲۳:۴۵ روز پنجشنبه ۲۶ بهمن ۱۳۵۷ در پشت بام مدرسه رفاه در تهران تیرباران شد و در بهشت زهرا (قطعه: ۸۲، ردیف: ۲۹، شماره: ۳۶) به خاک سپرده شد.[۴]

زندگی شخصی[ویرایش]

نصیری پس از طی تحصیلات مقدماتی و عادی در اول مهر ۱۳۱۳ با درجه نایب دومی از مدرسه صاحب‌منصبی فارغ‌التحصیل و از بین چهل و دو نفر، شاگرد هشتم شد.[۵] نصیری در طول اشتغال ۶۰ نشان داخلی و خارجی دریافت کرد.[۶] وی دو بار ازدواج کرد که همسر نخست او پروین خواجوی مازندرانی و همسر دوم زلیخا خلوتی نام داشت. از نصیری دو فرزند به نامهای محمدرضا و زرین‌ناز بر جای مانده‌است.[۷]

سلف:
حسن پاکروان
سازمان اطلاعات و امنیت کشور

خورشیدی

جانشین:
ناصر مقدم

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. حسین فرودست، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج ۲، جستارهایی از تاریخ معاصر (تهران: اطلاعات، ۱۳۷۰)، ص ۵۰۹.
  2. «احتمالاً ارتشبد نصیری در ساواک بازجویی می‌شود». رادیو زمانه، ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  3. صادق خلخالی. «انقلاب اسلامی و توطئه گروهک‌ها». در خاطرات آیت‌الله خلخالی. چاپ پنجم. تهران: نشر سایه، ۱۳۸۰. ۳۶۰. ISBN 964-5918-25-1. 
  4. وبگاه بهشت زهرا
  5. اسناد مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۳۴۱۳۸، ۳۴۰۴۴ـ پ.
  6. اسناد مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۳۴۲۱۱ـ پ. حسین فرودست، ص ۵۰۹. فوق العاده روزنامه کیهان، جمعه ۲۷-۱۱-۱۳۵۷، ص ۲.
  7. اسناد مؤسسه تاریخ معاصر ایران، ۳۴۰۴۶ ـ پ.

منابع[ویرایش]