مرضیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مرضیه
مرضیه.jpg
اطلاعات پس‌زمینه
نام اصلی مرضیه (اشرف‌السادات) مرتضایی هفشجانی
تولد ۱ فروردین ۱۳۰۳
۱۹۲۴ (میلادی)
تهران
ملیت ایران پرچم ایران
مرگ ۲۱ مهر ۱۳۸۹ (۸۶ سال)
۱۲ اکتبر ۲۰۱۰
پاریس
سبک‌(ها) موسیقی کلاسیک ایرانی
سال‌های فعالیت خواننده
وب‌گاه وب‌گاه رسمی مرضیه

مرضیه مرتضایی (ملقب به اشرف‌السادات)[۱] با نام هنری مَرضیه (زاده ۱ فروردین ۱۳۰۳ خورشیدی - درگذشته ۲۱ مهر ۱۳۸۹ خورشیدی) خواننده ایرانی است. وی در سال ۱۳۷۳ از ایران خارج شد و پس از پناهندگی به فرانسه، به شورای ملی مقاومت ایران، سخنگوی سازمان مجاهدین خلق پیوست. وی در سال ۱۳۸۹، در اثر سرطان در پاریس درگذشت.

زندگی‌نامه[ویرایش]

اشرف‌السادات مرتضایی[۲]با نام هنری مرضیه در ۱ فروردین سال ۱۳۰۳ در تهران در خانواده‌ای هنردوست چشم به جهان گشود و در ساعت ۱ ظهر ۲۱ مهر ماه سال ۱۳۸۹، در ۸۶ سالگی در اثر بیماری سرطان در پاریس درگذشت. پدرش، سید حسن مرتضایی هفشجانی و مادرش، ربابه، از یک خانواده هنردوست بودند. در خانواده و اقوام او هنرمندانی از قبیل مجسمه‌ساز، نقاش و مینیاتوریست و موسیقیدان بودند. اما مادرش بود که بطور خاص او را تشویق به خواندن کرد و در همه دوران زندگی‌اش از او پشتیبانی می‌کرد.

وی در مصاحبه‌ای دربارهٔ خود گفته‌بود:

«در زمانی که خانواده‌های ایرانی به ندرت فرزندان دخترشان را برای تحصیل علم می‌فرستادند پدر من با وجود اینکه یک فرد روحانی بود؛ مرا تشویق به آموزش تحصیلات مرسوم زمان نمود. وقتی که من آغاز به خواندن کردم خواننده شدن برای زنان خیلی غیرعادی بود و در عین حال یک خواننده در آن زمان باید هم دانش مدرسه‌ای می‌داشت و هم دانش کلاسیک موسیقی و هم چنین یک صدای خوب. در ضمن استادان موسیقی زیادی باید صدای او را تأیید می‌کردند و همچنین تئوری موسیقی را باید بخوبی می‌دانست. من سال‌های زیادی را به آموختن در زیر نظر استادان بزرگ موسیقی ایرانی گذراندم پیش از اینکه شروع به خواندن کنم.»[نیازمند منبع]

مرضیه در سال ۱۹۴۲ (۱۳۲۱ خورشیدی) زیر نظر اسماعیل مهرتاش، استاد بزرگ موسیقی، فعالیت هنری خود را آغاز کرد. در ابتدا با بازی در نقش شیرین در نمایش «خسرو و شیرین» در تئاتر باربد در تهران به محبوبیت رسید.[۳] این نمایش که ۳۷ شب روی صحنه بود برای او یک کامیابی بزرگ و سریع به بار آورد و با استقبال بسیار مردم روبه‌رو شد. مرضیه پس از آن به چنان شهرت و مهارتی در خواندن آواز دست یافت که تصنیف‌نویسان و شاعران برای اجرای آثار خود توسط این هنرمند با یکدیگر رقابت می‌کردند.

در سال ۱۳۵۴ خورشیدی (۱۹۷۵ میلادی) جشن دویستمین سال استقلال آمریکا در مدیسن اسکوئر گاردن (واقع در شهر نیویورک) برگزار شد که در آن کشورهای زیادی دارای غرفه بودند. از ایران مرضیه و عارف از طرف رادیو برای مأموریت رفته بودند و هر روز در آنجا برنامه اجرا می‌کردند.[۴]

تصانیف دو صدایی[ویرایش]

مرضیه در طول دوره هنری خود ۵ بار تصانیف دو صدایی خواند که ۳ بار از آن با استاد بنان، یک بار با علی بهاری و یک بار هم با نوه دختری خود، جانان خرم بوده. چنگ رودکی که به جوی مولیان معروف شد با همکاری استاد بنان، آهنگسازی استاد روح‌الله خالقی و شعری از رودکی خلق شد. همین تصنیف در کنسرت سالن المپیا پاریس در سن ۸۳ سالگی که در واقع آخرین حضور او در صحنه بود با همراهی ارکستر اپرای پاریس و نیز جانان خرم نوه مرضیه که بخشهای مربوط به بنان را می‌خواند بازسازی و با تنظیم مجدد توسط محمد شمس بازخوانی شد.

مطلع شعر:

بوی جوی مولیان آید همی / یاد یار مهربان آید همی

دواثر دیگر اجرا شده با استاد بنان مربوط به برنامه رادیویی گلهای رنگارنگ ۲۵۴ و ۱۳۴ است که بصورت آواز ضبط و در دسترس است.

اما تصنیف دیگر که در سالهای نخست ورود مرضیه به دنیای هنر با همکاری علی بهاری سروده شده بود سالها بود که در گذر زمان از یادها و نظرها محو شده بود بطوری که خود مرضیه هیچگاه وجود چنین اثری را ابراز نکرد. بنا به گفته استاد بزرگ لشکری، بعد از ساخت تصنیف، وی احساس می‌کند بخشی از فضای تصنیف خالی است و نیاز به یک صدای مردانه دارد از همین رو از علی بهاری که در استودیو مشغول نواختن ویولن بوده درخواست می‌کنند تا با مرضیه در این مورد همکاری کند و ایشان هم می‌پذیرند. شعر تصنیف (موی سپید) از کارهای استاد کرمانشاهی است.

مطلع شعر:

ای شب ای شب کو صبح امیدم / رحمی آخر بر موی سپیدم

پس از انقلاب اسلامی[ویرایش]

مرضیه در سال ۱۳۷۳ بعد از پانزده سال خاموشی برای همیشه از ایران خارج شد و در فرانسه به تشویق دوستان دیرینه اش خانم مریم و دکتر هدایت‌الله متین دفتری به شورای ملی مقاومت پیوست و پناهندگی گرفت. او در سفرهای گوناگون به کشورهای مختلف کنسرت‌های زیادی در حمایت از شورا و در مخالفت با سیاستهای هنرستیزانه جمهوری اسلامی ایران ارائه داد.{مدرک} در این دوران او با هنرمندان و شاعران و آهنگسازان و نوازندگان مشهوری چون محمد شمس، شاپور باستان‌سیر، عماد رام، آندرانیک و شاعرانی محمد علی اصفهانی ،اسماعیل وفا یغمایی و نیز هنرمند انگلیسی راس پاپل رهبر ارکستر سمفونیک فستیوال لندن و دکتر حمیدرضا طاهر زاده استاد موسیقی اصیل ایرانی و هنرمند بریتانیایی، لرد یهودی منوهین، کارهای متعددی ارائه نموده‌است.[نیازمند منبع]

گوشه‌ای از مراسم خاکسپاری مرضیه در حومه پاریس، ۱۸ مارس ۲۰۱۰ میلادی

ورود دوباره مرضیه به صحنه، به هر دلیل و با هر امکان، رویدادی جذاب و کنجکاو کننده برای شنوندگان آثار او در سال‌های پیش از انقلاب بود. رفتار و گفتار مرضیه نیز این رویداد را جذاب‌تر می‌کرد. در یکی از نخستین کنسرت‌هایش در لوس‌آنجلس، زمانی که شنوندگان با یکی از ترانه‌ها دست زدند، خطاب به آنها گفت: «من مطرب نیستم، وقتی می‌خوانم فقط گوش بدهید.» کنسرت به گزارش لوس‌آنجلس تایمز با «تدابیر شدید امنیتی» برگزار و عبور همه شرکت‌کنندگان از زیر ردیاب‌های فلزی، موجب ۴۵ دقیقه تأخیر شد.[۵]

از آثار معروف او در این دوره «مثل مهتاب» با شعر محمد علی اصفهانی و سرودهای زن کاوه میهن و سرود ارتش آزادی با شعرهای اسماعیل وفا و آهنگسازی محمد شمس است که سالها عضو مجاهدین و عضو شورای ملی مقاومت بودند. محمد علی اصفهانی و یغمایی بعدها بدلایل شخصی از آن استعفا دادند.

فعالیت‌سیاسی[ویرایش]

مرضیه از سال ۱۳۷۰ عضو شورای ملی مقاومت که سخنگوی سازمان مجاهدین خلق محسوب می‌شود بود. پس از سقوط صدام، مرضیه مدت ۱۰ روز در مرز عراق و اردن سرگردان بود تا سرانجام موفق شد از این کشور خارج شود و به اروپا برود.[۶] وی در سال ۱۳۷۳ پس از دیدار با مریم رجوی، پیوستن خود را به شورای ملی مقاومت ایران اعلام کرد. یک سال بعد با اجرای کنسرتی در رویال آلبرت هال لندن، حضور موفق خود را در صحنه هنر و مقاومت ایران به ثبت رساند. وی در ادامه همین فعالیتهای سیاسی و هنری خود کنسرتهای متعددی در شهرهای مختلف جهان از جمله لس آنجلس، دوسلدورف، استهکلم، وین، دورتموند، اورهاوزن، پاریس و... اجرا کرد. یکی از کارهای هنری او اجرای کنسرتی بر فراز تانکها و در حضور رزمندگان شورای ملی مقاومت ایران در شهر اشرف بود.{مدرک} مرضیه در طول سفر ده روزه خود به عراق از چندین واحد ارتش آزادی بخش بازدید کرد و در حالی که صدها تانک و هزاران نفر از افراد ارتش آزادی بخش دور او را محاصره کرده بودند به بالای یکی از تانک‌ها رفت و نخستین کنسرت خود را اجرا کرد.[نیازمند منبع]

آلبوم‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: ترانه شناسی مرضیه
  • سنگ خارا
  • در فکر
  • دیدی که رسوا شد دلم
  • خواب نوشین
  • آیین وفا
  • مینای شکسته
  • در خلوت غم
  • از من بگذرید
  • برق نگاه
  • بت چین
  • بیداد زمان
  • عشق خود حاشا مکن
  • دلم می‌سوزد
  • تو رو میخواد
  • مثل جنگل
  • الهه ناز
  • وادل من
  • مناجات

درگذشت[ویرایش]

مرضیه سال‌های پایانی عمرش را در پاریس گذراند.[نیازمند منبع] در فروردین ۱۳۸۹ دخترش هنگامه امینی را که مبتلا به بیماری سرطان بود از دست داد و چندی بعد خود نیز ظهر روز چهارشنبه ۲۱ مهرماه ۱۳۸۹، در سن ۸۶ سالگی بر اثر بیماری سرطان در بیمارستان آمریکایی‌ها در شهر پاریس درگذشت.[۷][۸]

تنها پسر او که حاصل ازدواج دوم اوست در آمریکا زندگی می‌کند. همچنین نوه دختری او جانان خرم بتازگی ترانه‌هایی خوانده که از جمله آن می‌توان به ترانه دختر کولی که سالها پیش مادربزرگش خوانده بود اشاره کرد. جانان هم اکنون در پاریس زندگی می‌کند.[۹]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «داستان خوانندگی مرضیه». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۱ مارس ۲۰۱۴. 
  2. مرضیه انسانی معتقد بود و بویژه به شاه نعمت‌الله ولی - عارف و شاعر همدوره حافظ و درویش و سرکش در برابر خشکه مقدس‌ها که عشق و آزادگی و افتادگی مرامش بود - ارادت داشت.
  3. نقش فرهاد را عبدالوهاب شهیدی بازی می‌کرد
  4. گپی با عارف: تجلیل از مرد آواز ایران - یا بیژن فرهودی در تلویزیون صدای آمریکا ، تاریخ پخش سال ٢٠٠٧ میلادی(وبگاه یوتوب)
  5. پژمان اکبرزاده. «غروب مرضیه در «صبح روشنایی‌ها…»»(فارسی)‎. رادیو زمانه، ۱۵ اکتبر ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۰. 
  6. مرضیه
  7. «مرضیه، خواننده ایرانی، درگذشت»(فارسی)‎. وب‌گاه بی‌بی‌سی فارسی، ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰. 
  8. «خاکسپاری مرضیه در گورستانی در حومه پاریس»(فارسی)‎. وب‌گاه بی‌بی‌سی فارسی، ۱۸ اکتبر ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰. 
  9. «مرضیه، خواننده ایرانی، در پاریس درگذشت»(فارسی)‎. وب‌گاه رادیو فردا، ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۰. 

پیوند به بیرون[ویرایش]