بیژن سمندر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بیژن سمندر
Bijansamandar.jpg
زادروز ۱۳۱۶ ه‍.ش
شیراز
ملیت ایرانی
نام‌های دیگر دکتر بیژن سمندر
پیشه شاعر و ترانه‌سرا نوازنده
همسر ژاله
والدین احمد سمندر، لیلی

بیژن سمندر (زادهٔ ۱۳۱۶ خورشیدی در شیراز) شاعر و ترانه‌سرای ایرانی است. او به‌دلیل سرودن شعر با گویش شیرازی مشهور است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

بیژن سمندر در ۱۳۱۶ خورشیدی در شهر شیراز از مادر و پدر شیرازی به‌دنیا آمد. پدر او دکتر داروساز بود. اولین مشوق بیژن در راه هنر، پدرش بود که او را از خردسالی با خرید سه‌تار به راه هنر راهنمایی کرد. تحصیلات ابتدایی تا لیسانس را در شیراز به‌سر برد. آغاز درخشش او در دبیرستان سلطانی تحت راهنمایی‌های علی‌محمد کامرانی، معاون وقت آن دبیرستان، که دایی او نیز بود، آغاز شد که با توجه به اعزام برترین دانش‌آموزان به اردوی رامسر و برگزاری مسابقات کشوری در آن محل، او در هر سال تحصیلی در یک رشته در ایران اول شد. سال اول مقام اول در مسابقهٔ خط و خوشنویسی در سراسر ایران؛ سال دوم مقام اول در مسابقهٔ ادبیات در سراسر ایران؛ سال سوم مقام اول مسابقهٔ موسیقی در سراسر ایران و اعزام به اروپا را به‌دست‌آورد.
سمندر، مدرک دکتری خود را در رشتهٔ ادبیات در خارج کشور کسب کرد. با توجه به علاقهٔ بسیار به هنر، دکتری معماری خود را در شهر واشینگتن دریافت کرد.
او بنیان‌گذار سرودن شعر به گویش شیرازی بود و از کتاب‌هایش با گویش شیرازی می‌توان از مجموعه شعر و تفسیر با عنوان‌های شعر شیراز و شعر شهر نام برد، که هر دو اثری تحقیقی و کاوشگرانه در فرهنگ عامیانهٔ مردم شیراز است. به قول خود او، بهتر است اکنون درمورد خود تحقیق کنیم و اثر به جا بگذاریم تا بعدها خارجی‌ها درمورد ما تحقیق کنند، که البته این کنایه از ترجمه و رمزگشایی خط میخی توسط خارجی‌ها بود.
پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران به آمریکا مهاجرت کرد و در آن کشور شیوهٔ جدیدی در شعر ایرانی بنیاد نهاد و مبیّن آن کتاب میکس شعر است که هر بیت از یک مصرع پارسی و یک مصرع انگلیسی تشکیل شده‌است.
در سال‌های منتهی به کهن‌سالی، به بیماری پارکینسون مبتلا شد، که با حمایت و مراقبت‌های همسرش ژاله، در مرکز مراقبت از این‌گونه بیماران بستری شد (۱۳۸۷ ه‍. ش). البته شایان ذکر است علاقه‌مندان به این هنرمند گرامی با یاری انتشارات کتاب گویا برایش به‌مناسبت چهار دهه فعالیت هنری، مراسم یادبودی با عنوان ایران خلیج پارس (Iran Persian Gulf) در تاریخ شنبه ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۰۵ میلادی در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس، تالار فروید به گردانندگی هما سرشار، با سخنان جمال عابدی، عباس توفیق، کورش امیرجاهد و کیخسرو بهروزی برگزار شد که او به‌علت بیماری به‌سختی توانست در این مراسم شرکت کند. وی هم‌اکنون شدیداً گرفتار بیماری آلزایمر است و تقریباً کسی را نمی‌شناسد.

به‌دلیل عدم برگشت به وطن، تعدادی از اشعار او توسط شاعران دیگر به سرقت رفت.[نیازمند منبع]

اشعار بیژن سمندر توسط بسیاری از خواننده‌ها اجرا شده‌است. از محبوب‌ترین آنها ترانه گل سنگم است که توسط بیش از چهار خواننده خوانده شده‌است که می‌توان از بین آنها اِمِل سایِن (خوانندهٔ تُرک) و هایده را نام برد.

ترانه‌شناسی بیژن سمندر[ویرایش]

خواننده نام ترانه ترانه‌سرا آهنگساز تنظیم آلبوم
ابی کوه یخ بیژن سمندر سیاوش قمیشی منوچهر چشم‌آذر کوه یخ
ابی جعبهٔ جواهر بیژن سمندر سیاوش قمیشی منوچهر چشم آذر کوه یخ
ابی مدادرنگی بیژن سمندر سیاوش قمیشی منوچهر چشم آذر خلیج
اندی مادر بیژن سمندر اندی اندی خواستگاری
اندی و بیژن مرتضوی عید شما مبارک بیژن سمندر ناصر چشم آذر فرخ آهی لیلی
اندی چی بگم بیژن سمندر شماعی زاده و اندی اندی جاده ابریشم
هایده گل سنگ بیژن سمندر انوشیروان روحانی انوشیروان روحانی مهمون
هایده عالم یک رنگی بیژن سمندر صادق نوجوکی صادق نوجوکی شانه‌هایت
هایده شوریده سر بیژن سمندر صادق نوجوکی صادق نوجوکی شب عشق
هایده گل کاغذی بیژن سمندر ناصر چشم آذر ناصر چشم آذر گل واژه
هایده زندگی بیژن سمندر صادق نوجوکی صادق نوجوکی
هایده عسل چشم بیژن سمندر ناصر چشم آذر ناصر چشم آذر بزن تار
هایده ترانه سال بیژن سمندر انوشیروان روحانی انوشیروان روحانی فریاد
معین لیلی و مجنون بیژن سمندر حسن شماعی زاده حسن شماعی زاده هوس
معین ناجی بیژن سمندر صادق نوجوکی صادق نوجوکی پنجره
شهرام شب‌پره شاپرک بیژن سمندر سیاوش قمیشی منوچهر چشم‌آذر شاپرک
حبیب گلاله بیژن سمندر حبیب جهان شمس آفتاب‌مهتاب
سیاوش قمیشی خواب بارون بیژن سمندر سیاوش قمیشی نوید نحوی خواب بارون
سیاوش قمیشی از ماست که بر ماست بیژن سمندر سیاوش قمیشی نوید نحوی خواب بارون
مارتیک اگه برگزدی بیژن سمندر منوچهر چشم‌آذر منوچهر چشم‌آذر حریر
مارتیک یار من خیلی خوبه بیژن سمندر منوچهر چشم‌آذر منوچهر چشم‌آذر حریر
مارتیک ناز یار بیژن سمندر بیژن سمندر منوچهر چشم‌آذر بهار
مارتیک آشفته بیژن سمندر شماعی زاده داود اردلان بهار
مارتیک یاد تو هستم بیژن سمندر صادق نوجوکی صادق نوجوکی مهمون
شهره دو دلبر بیژن سمندر صادق نوجوکی صادق نوجوکی مهمون
شهره سوگلی بیژن سمندر صادق نوجوکی صادق نوجوکی
شهره کلید بیژن سمندر حسن شماعی زاده عبدی یمینی
شهره صولتی عروسی بیژن سمندر حسن شماعی زاده منوچهر چشم آذر
شهره صولتی دخترا و پسرا بیژن سمندر حسن شماعی زاده منوچهر چشم آذر
حسن شماعی‌زاده شک بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر
حسن شماعی‌زاده وای چه شیرینه بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر
حسن شماعی‌زاده نمیگی دوستم داری بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر افاق
حسن شماعی‌زاده i love you بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر افاق
حسن شماعی‌زاده زرگری بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده نوید نحوی افاق
حسن شماعی‌زاده rap بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر افاق
حسن شماعی‌زاده یه فرصت دیگه بده بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده آندرانیک خداحافظ
حسن شماعی‌زاده بیشتر و بیشتر بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده نوید نحوی خداحافظ
حسن شماعی‌زاده من تو رو میخوام بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده کاظم عالمی خداحافظ
حسن شماعی‌زاده جناغ بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده نوید نحوی خداحافظ
حسن شماعی‌زاده برکه بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده نوید نحوی خداحافظ
حسن شماعی‌زاده دختر مردم بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده نوید نحوی دختر مردم (حالا حالاها)
حسن شماعی‌زاده عاشقم دوست دارم بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده فریدون حیدرنیا دختر مردم (حالا حالاها)
حسن شماعی‌زاده نپری ز دستم بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر دختر مردم (حالا حالاها)
حسن شماعی‌زاده دیوار موش داره بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر دختر مردم (حالا حالاها)
حسن شماعی‌زاده بپر اینور دیوار بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده نوید نحوی دختر مردم (حالا حالاها)
حسن شماعی‌زاده مامانم بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده کاظم عالمی غزلک
حسن شماعی‌زاده من تو رو میخوام بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده کاظم عالمی گل
حسن شماعی‌زاده غوغا بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده مجید قربانی گل
حسن شماعی‌زاده منو صدا کردی بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده نوید نحوی گل
حسن شماعی‌زاده جناق بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده نوید نحوی گل
حسن شماعی‌زاده شک بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر گل
حسن شماعی‌زاده وای چه شیرینه بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر گل
حسن شماعی‌زاده ساعت هفت شب بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده مهداد زند کریمی ساعت هفت شب
شماعی‌زاده و فتانه تولدت مبارک بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده انوشیروان روحانی - شماعی‌زاده آتش روی خاکستر
حسن شماعی‌زاده آروم آروم بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده شوبرت آواکیان پرواز عشق
حسن شماعی‌زاده جل الخالق بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده جرج پاتر وند پرستش
حمیرا حسود (عشق زیاد) بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر
فتانه نامهربون بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده
مارتیک با من از عشق نترس بیژن سمندر مارتیک منوچهر چشم‌آذر نیلوفر
مارتیک خواب بیژن سمندر مارتیک منوچهر چشم‌آذر خواب
مارتیک دنبال عشق می‌گشتم بیژن سمندر مارتیک مارتیک خواب
مارتیک ناز ناز من بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر خواب
مارتیک موطلایی بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر خواب
مارتیک دوستت دارم بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده با شما
شجریان مگه نه بیژن سمندر عطاالله خرم مگه نه
ویگن وطن بیژن سمندر ویگن وطن
سامان ترکم نکن بیژن سمندر آندرانیک آندرانیک الهه عشق
بیژن مرتضوی خدای مستون بیژن سمندر صادق نوجوکی صادق نوجوکی
شهره صولتی کاغذ سفید بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده حسن شماعی‌زاده گرفتار
شهره صولتی طلوع بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده حسن شماعی‌زاده گرفتار
شهرام شب پره پریا بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر پریا
شهرام شب پره عروسی بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم‌آذر
شهرام شب پره من و تو بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده راب شرک
شهرام شب پره موندنی نیستم بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده مهداد زند کریمی
مهستی هم صدا بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر
مهستی باز بگو بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر
لیلا فروهر یار بیژن سمندر حسن شماعی‌زاده منوچهر چشم آذر

آثار ادبی و تحقیقی[ویرایش]

  • پَرَندوش (مجموعه شعر) سیاه‌مشق‌های شاعرانه
  • شعر شیراز (مجموعه شعر و تفسیر) به لهجهٔ شیرازی، تحقیق و پژوهش در فرهنگ مردم شیراز
  • شعر شهر (مجموعه شعر و تفسیر) به لهجهٔ شیرازی، کاوش در فرهنگ عامیانهٔ شیراز
  • میکس شعر (مجموعه شعر فارسی و انگلیسی)، پدیده‌ای تازه در شعر فارسی، چاپ آمریکا
  • سمندر (مجموعه شعر) چاپ آمریکا
  • شعرک‌های ژاپنی (ترجمه) با مقدمه‌ای پیرامون تاریخ و ادبیات ژاپن
  • ترانک (مجموعهٔ ۱۱۰ ترانه)

سوابق فرهنگی و اداری[ویرایش]

  • امور کنسولیِ سفارت ایران - واشینگتن
  • رابط وزارت اطلاعات در ادارهٔ اطلاعات سازمان ملل متحد
  • نمایندهٔ رادیو تلویزیون ملی ایران در اتحادیهٔ رادیو و تلویزیون‌های آسیا
  • کارشناس فرهنگی ممالک آسیایی و آفریقایی
  • ادارهٔ شعر و ترانهٔ گروه موسیقی تلویزیون ملی ایران
  • ادارهٔ آرشیو فیلم ایران
  • ادارهٔ امور بورس دانشجویان مقیم خارج (وزارت فرهنگ و هنر)
  • سردبیر رادیو ایران (کمیتهٔ نمایشات)
  • سردبیر رادیو ایران (کمیتهٔ جوانان)
  • سردبیر ماهنامهٔ هنر و مردم (نشریهٔ تحقیقی و علمی وزارت فرهنگ و هنر)

سوابق هنری[ویرایش]

  • مقام اول در مسابقهٔ خط و خوشنویسی در سراسر ایران (دوران تحصیل)
  • مقام اول در مسابقهٔ ادبیات در سراسر ایران (دوران تحصیل)
  • مقام اول در مسابقهٔ موسیقی در سراسر ایران و اعزام به اروپا (دوران تحصیل)
  • اجرای کنسرت در تلویزیون و مراکز فرهنگی کشورهای اروپایی
  • اجرای کنسرت در مراکز فرهنگی و علمی آمریکا

آثار میهنی[ویرایش]

  • سرود مهرگان (برندهٔ مسابقهٔ بین شاعران و آهنگسازان کشور)
  • سرود روز پدر (برندهٔ مسابقهٔ بین شاعران و آهنگسازان کشور)
  • سرود بین‌المللی چمبوری پیشاهنگی (انگلیسی و فارسی) برای اجتماع بین‌المللی پیشاهنگان جهان

(ملودی و رهبری اجرای سرودهای یادشده از حشمت سنجری، موسیقی‌دان برجستهٔ ایرانی و رهبر ارکستر سمفونیک و ارکسترهای بزرگ بین‌المللی است)

آثار موسیقی (تکنوازی)[ویرایش]

  • آلبوم تار (صفحهٔ ۳۳دور استریو)، تولید نیویورک (لیریکورد کمپانی)
  • آلبوم شعر و آواز موسیقی (صفحهٔ ۳۳دور استریو)، تولید نیویورک (لیریکورد کمپانی)
  • صدای شاعر: کاست شعرهای شیرازی با تار و سه‌تار شاعر (تولید تهران - برای جشن‌های فرهنگ و هنر فارس)
  • صدای شاعر: کاست شعرهای شیرازی با تار شاعر، تولید شیراز
  • موسیقی متن اشعار حافظ (سه‌تار سُلو) کاست (از انتشارات رادیو - لس‌آنجلس)
  • مثنوی کوتاه سرنوشت (حاوی تار و اشعار و آهنگ‌های شاعر؛ کاست شماره ۳۵۰ شرکت ساندکس - لس‌آنجلس)
  • دشتر و دیلمان (حاوی تار و اشعار شاعر؛ کاست شماره ۱۲۴ شرکت ترانه - لس‌آنجلس)

آثار موسیقی (فولکلور)[ویرایش]

  • راه شیراز برای تو دوره
  • دم شاه‌چراغ زیر چلچراغ وعده کردی
  • پشت فرمونداری

ترانه‌ها و خواننده‌ها[ویرایش]

معروف‌ترین ترانه‌های او

  • گل سنگ - هایده
  • نوروز آمد - هایده
  • از ماست که بر ماست - از آلبوم خواب بارون از سیاوش قمیشی
  • تنها بودم - از آلبوم غوغا از رضا رویگری
  • مدادرنگی - از آلبوم خلیج از ابی
  • عسل‌چشم - از آلبوم بزن تار از هایده
  • شوریده‌سر - از آلبوم شب عشق از هایده
  • دوستت دارم - از آلبوم با شما از مارتیک
  • بهانه - از آلبوم بهانه از لیلا فروهر
  • نازنین - از آلبوم Love Story از لیلا فروهر
  • ناجی - از آلبوم پنجره از معین
  • گلاله - از آلبوم آفتاب‌مهتاب از حبیب
  • ارباب وفا - از آلبوم مسافر از معین
  • لیلی و مجنون - از آلبوم هوس از معین
  • یار من خیلی خوبه - از آلبوم حریر از مارتیک
  • دو دلبر (مارتیک) - از آلبوم مهمون از مارتیک
  • یا تو هستم (مارتیک) - از آلبوم مهمون از مارتیک
  • بی‌وفا - از آلبوم دیروز امروز از ویگن
  • عشق‌های قدیم - از آلبوم دیروز امروز از ویگن
  • نازنین - از آلبوم سلطان عشق از ویگن
  • پرستو (نوشتن لیریک) - از آلبوم پرستو از جمیل
  • یار سی تو می‌گُم (محلی شیرازی) (نوشتن لیریک) - از آلبوم سکه از ایمان شاهی
  • سکه (نوشتن لیریک) - از آلبوم سکه از ایمان شاهی
  • مرا بگذار و بگذر (نوشتن لیریک) - از آلبوم سکه از ایمان شاهی
  • گل‌گشت - از آلبوم گل‌بانو از ستار
  • ها بله - حسین میری

ترانهٔ آسمان (کویتی‌پور)

منابع[ویرایش]

  • کتاب سمندر، چاپ انتشارات دانیسی، لس‌آنجلس
  • مصاحبه با بیژن سمندر، رادیو
  • مقالهٔ شهنام کامرانی درمورد بیژن سمندر در وبلاگ مربوط
  • پیچ مارتیک در ویکی‌پدیای فارسی
  • پیج ترانه‌ شناسی حسن شماعی‌زاده در ویکی پدیای فارسی

پیوند به بیرون[ویرایش]