لیگ آزادگان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو

ورزش به خصوص فوتبال در سال‌های پیش از ۱۳۳۴ در قالب مسابقاتی متمرکز با حضور قهرمانان رشته‌های مختلف در کشور برگزار می‌شد. در آن زمان فوتبال ایران با ساختاری به نام لیگ یا مسابقات باشگاهی غریبه بود و فوتبال تنها در قالب مسابقات استانی یا رقابت بین قهرمانان استان‌ها در سراسر کشور انجام می‌شد. شاید یکی از قدیمی ترین مسابقاتی که در تاریخ فوتبال ایران به ثبت رسیده‌است، دیدارهای متمرکزی بود که در سال ۱۳۳۹ شمسی برگزار و با قهرمانی تیم شاهین آبادان به پایان رسید. این رقابت‌ها در ۶ گروه برگزار شد و تیم‌های برتر هر گروه به دیدار پایانی راه یافتند اما چون اکثریت تیم‌های حاضر در این مسابقات منتخب استان‌ها بودند، نمی‌توان نام آن را رقابت‌های باشگاهی یا لیگ نهاد. دو سال بعد تیم دارایی فاتح چنین تورنمنتی شد و در سال‌های ۱۳۴۶ و ۱۳۴۷ پاس در این مسابقات به مقام نخست دست یافت. در مجموع اما آمارنویسان فوتبال ایران، سال ۱۳۴۹ را آغاز فوتبال باشگاهی ایران می‌دانند، مسابقاتی که در زمان ریاست مصطفی مکری برای اولین بار جنبه رقابت‌های باشگاهی به خود گرفت زیرا تمام تیم‌های حاضر در آن باشگاهی بودند. تیم استقلال یا همان تاج پیشین قهرمان آن دوره نام گرفت ولی یک سال بعد پرسپولیس موفق به فتح آن جام شد تا قهرمانان این مسابقات تیم‌های سرخابی تهران باشند. تجربه برگزاری این مسابقات توجه بیشتر مردم به این رشته ورزشی، گسترش فوتبال در زمین‌های خاکی مناطق مختلف تهران و شهرهای دیگر و همچنین افزایش امکانات ابتدایی برای این ورزش در نقاط مختلف کشور، زمینه ایجاد مسابقات معتبری به نام تخت جمشید را در فوتبال ایران فراهم کرد. این رقابت‌ها از سال۱۳۵۲ به صورت رسمی آغاز شد تا فوتبال باشگاهی ایران وارد مرحله جدیدی از برنامه ریزی و انضباط اجرایی شود.

فهرست مندرجات

[ویرایش] تاریخچه

آغاز جام تخت جمشید

در اوایل دهه پنجاه هجری شمسی فوتبال در ایران جنبه عمومی پیدا کرده و چندین مسابقه مختلف در استان‌های بزرگ کشور برگزار شد. در سال ۱۳۵۲ شمسی(۱۹۷۳ میلادی) و در زمان ریاست آتابای بر فدراسیون فوتبال تصمیم بر آن شد تا مسابقات فوتبال باشگاهی در ایران همانند لیگ‌های معتبر اروپایی برگزار شود. از این رو پس از انجام برنامه ریزی این رقابت‌ها، نام جام تخت جمشید بر آن نهاده شد تا سمبل و معرفی برای تاریخ ایران باستان باشد. اولین دوره مسابقات جام تخت جمشید با حضور دوازده تیم آغاز شد، در نهایت و بعد از انجام بازی‌های رفت و برگشت بین تیم‌های حاضر در این مسابقات، پرسپولیس که بر خلا ف اکثر تیم‌های حاضر در آن جام از طریق بخش خصوصی اداره می‌شد، عنوان قهرمانی را در اولین دوره این رقابت‌ها از آن خود کرد. تاج (استقلال فعلی) نایب قهرمان شد و پاس به مقام سوم دست یافت. در سال ۱۳۵۳ تاج (استقلال فعلی) توانست عنوان قهرمانی را به دست آورد اما در سال ۱۳۵۴ بار دیگر پرسپولیس فاتح این رقابت‌ها نام گرفت. در سال‌های ۱۳۵۵ و ۱۳۵۶ این تیم پاس بود که موفق شد دو جام قهرمانی متوالی را بر بالای سر ببرد. ششمین دوره این مسابقات با پیروزی انقلاب اسلامی ناتمام ماند تا فوتبال باشگاهی ایران مدت‌ها به صورت غیررسمی برگزار شود.


فوتبال ایران از جام قدس تا جام آزادگان


وقوع انقلاب اسلامی در ایران و همچنین جنگ تحمیلی با عراق باعث شد لیگ فوتبال ایران با یک دهه وقفه مواجه شود. در این سال‌ها مسابقات فوتبال در داخل کشور با حضور تیم‌هایی با نام استان‌ها یا مسابقات باشگاهی با تعداد محدود در داخل استان‌ها برگزار می‌شد. البته در سال ۱۳۶۴ مسابقاتی با عنوان جام قدس برگزار شد که تیم تهران الف موفق شد بالاتر از تیم‌های تهران ب و مازندران قرار گرفته و عنوان قهرمانی را به دست آورد. در سال ۱۳۶۷ بازی‌هایی با عنوان جام هفدهم شهریور با حضور ۱۷ تیم تهرانی در این شهر برگزار شد و در نهایت پرسپولیس با کسب ۴۰ امتیاز از ۱۶ بازی بالاتر از تیم‌های دارایی، اکباتان و استقلال قرارگرفت و عنوان قهرمانی را از آن خود کرد. در سال ۱۳۶۸ این مسابقات بار دیگر با عنوان جام قدس پیگیری شد و این بار تیم فوتبال استقلال موفق شد به مقام قهرمانی دست یابد. در پایان این رقابت‌ها و در دوره ریاست ناصر نوآموز بر فدراسیون فوتبال، طرح برگزاری مسابقاتی با عنوان جام آزادگان با حضور تیم‌هایی از سراسر ایران تصویب شد. پاس فاتح اولین دوره این مسابقات که در سال ۱۳۶۹ برگزار شد نام گرفت. این تیم در سال بعد هم موفق به کسب عنوان قهرمانی در این جام شد و در همین زمان نیز جام قهرمانی باشگاه‌های آسیا را با شکست نماینده عربستان در دیدار فینال به ایران آورد. پس از دو قهرمانی متوالی پاس نوبت به نارنجی پوشان تهرانی (سایپا) رسید تا در سال‌های ۱۳۷۱ و ۱۳۷۲ دوبار پیاپی فاتح این جام شدند. پرسپولیس در سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ جام قهرمانی را از آن خود کرد تا بار دیگر سرخپوشان پایتخت در فوتبال ایران قدرت نمایی کنند. در سال ۱۳۷۵ استقلال فاتح این رقابت‌ها نام گرفت و جواز حضور در مسابقات قهرمانی باشگاه‌های آسیا را هم به دست آورد اما در دیدار فینال آن مسابقات با نتیجه ۲ بر یک مغلوب جوبیلوایواتای ژاپن شد. پرسپولیسی‌ها در سال ۱۳۷۶ با اختلاف ۱۲ امتیازی از استقلال سومین قهرمانی خود را در جام آزادگان جشن گرفتند، آنها فصل بعد هم با ۵۴ امتیاز و اختلاف ۷ امتیاز با استقلال برای چهارمین بار فاتح این مسابقات شدند. در سال ۱۳۷۸ که آخرین دوره مسابقات جام آزادگان برگزار شد، استقلالی‌ها با ۵۰ امتیاز و بالاتر از پرسپولیس ۴۶ امتیازی به مقام نخست دست یافتند تا آخرین جام این مسابقات به کلکسیون افتخارات این باشگاه اضافه شود.


شش دوره لیگ برتر شش قهرمان


در چهارمین سال ریاست صفایی فراهانی بر فدراسیون فوتبال برتر، هیات رئیسه سازمان لیگ برتر تصمیم به برگزاری لیگ حرفه‌ای در مسابقات باشگاهی ایران گرفت که در نهایت نام لیگ برتر روی آن نهاده شد. برنامه‌های این لیگ با هدف پیشرفت فوتبال باشگاهی در ایران تدوین و تصویب شد اما تعدادی از آئین نامه‌های در نظر گرفته شده برای برگزاری این لیگ پس از گذشت هفت سال همچنان جنبه اجرایی به خود نگرفته‌است. در این مدت نحوه سقوط و صعود تیم‌ها به این مسابقات بارها تغییر کرده‌است تا تنها نام این رقابت‌ها لیگ حرفه‌ای باشد ولی در اجرا در حد لیگ‌های آماتور است. در سال ۱۳۷۹ آخرین دوره جام آزادگان با قهرمانی استقلا ل به پایان رسید تا در اولین سال از دهه ۸۰ شاهد برگزاری لیگ حرفه‌ای در ایران باشیم. براساس تصویب مسوولا ن اجرایی این رقابت‌ها اولین دوره لیگ برتر با حضور ۱۴ تیم آغاز می‌شد، ۱۲ تیم آخرین دوره جام آزادگان بدون سقوط دو تیم آخر به دسته پایین تر، به اضافه دو تیم ملوان و ابومسلم که از زیر گروه صعود کرده بودند، تیم‌های حاضر در این مسابقات را تشکیل می‌دادند. اولین دوره مسابقات لیگ برتر از روز یازدهم آبان ماه سال ۱۳۸۰ (۴ نوامبر سال ۲۰۰۱) آغاز شد و در روز هفتم خرداد ماه سال ۱۳۸۱ (۲۸ می‌سال ۲۰۰۲) باقهرمانی عجیب و غریب پرسپولیس به پایان رسید. در آن مسابقات در حالی که استقلا ل تا هفته ما قبل پایانی با دو امتیاز از پرسپولیس پیش بود در هفته آخر با یک گل مغلوب میزبان خود ملوان شد تا پرسپولیس به لطف پیروزی ۱ بر صفر در خانه برابر فجر سپاسی با ۴۹ امتیاز قهرمان اولین دوره این پیکارها نامیده شود. سپاهان اصفهان شگفتی ساز دومین دوره لیگ برتر بود و توانست با هدایت مربی جوان خود فرهاد کاظمی با اختلا ف ۷ امتیاز نسبت به تیم دوم جدول رده بندی، دومین جام قهرمانی لیگ برتر را به خانه ببرد. جام قهرمانی سومین دوره این مسابقات به سبز پوشان تهرانی رسید. شاگردان مجید جلا لی در رقابتی میلی متری با استقلا ل موفق شدند با ۳۵ امتیاز قهرمان جام سوم شوند تا بار دیگر استقلا لی‌ها به خاطر ۲ امتیاز جام قهرمانی را از دست بدهند. جام چهارم که با اضافه شدن دو تیم به تیم‌های پیشین با حضور ۱۶ تیم برگزار شد، به یک تیم دیگر شهرستانی رسید تا فوتبال ایران به صورت رسمی از حالت دو قطبی خارج شود. فولا د خوزستان با هدایت نناد نیکولیچ که وارث ۵ سال جوانگرایی بگوویچ وعملکرد مردانی چون مبعلی، کعبی، میرزاپور و... بود موفق شد با ۶۴ امتیاز جام قهرمانی را به اهواز ببرد. استقلا لی‌ها که در ۵ دوره لیگ برتر موفق به فتح جام این مسابقات نشده بودند، با عزمی جزم در لیگ پنجم شرکت کردند اما این بار هم برای فتح جام رقابتی سخت با سبزپوشان پایتخت داشتند. البته این بار آبی پوشان موفق شدند با اختلاف یک امتیاز نسبت به پاس با ۵۹ امتیاز قهرمانی لیگ برتر را هم به کارنامه افتخارات گذشته خود اضافه نمایند. ششمین دوره لیگ برتر، آوردگاه نبرد چهارتیم سایپا، استقلا ل، پرسپولیس و استقلا ل اهواز برای فتح جام ششم بود. این چهار تیم تا روز پایانی لیگ برای قهرمانی رقابتی پایاپای داشتند ولی در نهایت این نارنجی پوشان پایتخت بودند که در سایه هدایت مربی جوان و پرافتخار خود علی دایی جام قهرمانی را بالا ی سر بردند. البته اگر اشتباه کمک داور در هفته بیست و نهم (ما قبل پایانی) رخ نمی‌داد استقلا ل اهواز در هفته آخر شانس بیشتری نسبت به سه تیم دیگر برای قهرمانی داشت اما در نهایت جام در کرج باقی ماند.

[ویرایش] لیگ ۸۶-۸۷

[ویرایش] صعودکننده‌ها و سقوط کننده‌ها در شش دوره گذشته

در سال ۱۳۸۱-۱۳۸۰ دو تیم تراکتورسازی تبریز و استقلال رشت از بین ۱۴ تیم لیگ برتر به لیگ دسته ۱ باشگاههای کشور سقوط کردند و در همان سال دو تیم صنعت نفت آبادان و استقلال اهواز که به عنوان دو تیم برتر لیگ دسته ۱ شناخته شده بودند جواز حضور در لیگ برتر فصل ۱۳۸۲-۱۳۸۱ را به دست آوردند. در پایان فصل ۱۳۸۲-۱۳۸۱ تیم صنعت نفت آبادان که همان فصل برای اولین بار وارد لیگ برتر شده بود دوباره به لیگ دسته اول بازگشت؛ ضمن اینکه ملوان انزلی هم به لیگ دسته ۱ سقوط کرد در حالیکه دو تیم پگاه گیلان و شمومک نوشهر تازه واردان لیگ برتر بودند. در پایان فصل ۱۳۸۳-۱۳۸۲ باز هم یکی از تیم‌هایی که تازه به لیگ برتر آمده بود یعنی شموشک به همراه سایپا باید به لیگ دسته اول سقوط می‌کردند. اما... فدراسیون فوتبال تصمیم گرفت که تعداد تیم‌های لیگ برتر را از ۱۴ تیم به ۱۶ تیم افزایش دهد. ولی راه حلی برای این موضوع نداشت. پس از تشکیل جلسات فراوان این حکم صادر شده که: دو تیم اول لیگ دسته ۱ به طور مستقیم به لیگ برتر صعود کنند و دو تیم سقوط کننده از لیگ برتر به همراه دو تیم سوم و چهارم لیگ دسته ۱ به شکل دوره‌ای با هم بازی کنند و در نهایت دو تیم برتر هم جواز حضور در لیگ برتر فصل ۱۳۸۴-۱۳۸۳ را پیدا کنند. دو تیم ملوان انزلی و صباباطری به عنوان دو تیم اول لیگ دسته ۱ به طور مستقیم وارد لیگ برتر فصل ۱۳۸۴-۱۳۸۳ شدند و دو تیم سایپا و شموشک به همراه دو تیم صنعت نفت آبادان و شهید قندی یزد وارد مرحله پلی آف شدند و در پایان بازیهای دوره‌ای دو تیم لیگ برتری قبلی یعنی شموشک و سایپا به عنوان صدرنشینان مرحله پلی‌آف در لیگ برتر ابقا شدند. در پایان فصل ۱۳۸۴-۱۳۸۳ تیم پیکان تهران و پگاه گیلان به عنوان تیمهای پانزدهم و شانزدهم لیگ برتر به لیگ دسته ۱ سقوط کردند و در همان در لیگ دسته ۱ اتفاق عجیبی افتاد: تیمهای شهید قندی یزد، راه‌آهن تهران، صنعت نفت آبادان و (هما تهران) که تیمهای اول و دوم گروههای دوگانه لیگ دسته ۱ بودند برای کسب دو سهمیه در لیگ برتر با هم به رقابت دوره‌ای پرداختد. پس از پایان ۵ بازی صعود تیم شهید قندی یزد به لیگ برتر مسجل شده بود و مشخص بود که تیم دوم هم یکی از تیمهای صنعت نفت و راه آهن خواهد بود؛ در شرایطی که صعود صنعت نفت به لیگ برتر بسیار راحتر از صعود راه‌آهن بود. آخرین بازی راه‌آهن در مرحله پلی‌آف با شهید قندی بود. در شرایطی که شهید قندی بازیهای قبلی خود را با نتایج خوبی پشت سر گذاشته بود با نتیجه عجیب ۶-۰ به راه‌آهن تهران باخت و راه‌آهن توانست به دلیل تفاضل گل بهتر نسبت به صنعت نفت جواز حضور در لیگ برتر را به دست آورد و صنعت نفت ناکام بماند... تیم صنعت نقت ابتدا به فدراسیون فوتبال شکایت کرد ولی تبانی تیم‌های شهید قندی و راه‌آهن اثبات نشد. به هر حال صنعت نفت فصل بعد (۱۳۸۵-۱۳۸۴) را در لیگ دسته یک بازی کرد ولی در پایان با بدشانسی در گروه خود سوم شد و نتوانست به مرحله پلی‌آف صعود کند؛ این تیم هم‌چنان شکایت خود را پیگیری می‌کرد. در فصل ۱۳۸۵-۱۳۸۴ تیم شهید قندی که تازه وارد لیگ برتر شده بود دوباره به لیگ دسته یک بازگشت و تیم شموشک نوشهر هم به عنوان تیم پانزدهم به دسته ۱ سقوط کرد. در آن فصل رقابت‌های پلی‌آف لیگ دسته یک به شکل دوره‌ای برگزار نشد بلکه به شکل ضربدری برگزار شد. تیم پگاه گیلان صدرنشین گروه ۱ با تیم مس کرمان تیم دوم گروه ۲ بازی کرد و مغلوب شد تا مس کرمان برای اولین بار به لیگ برتر راه یابد. تیم پیکان هم که صدرنشین گروه ۲ بود توانست هما تهران، تیم دوم گروه ۱ را شکست دهد و دوباره و پس از وقفه‌ای یک ساله به لیگ برتر باز گردد. فصل ۱۳۸۶-۱۳۸۵ آغاز شد و صنعت نفت شکایت خود را به دیوان عالی عدالت ارجاع داد و پس از انجام چند بازی در لیگ دسته یک، حکم دیوان عالی عدالت به نفع صنعت نفت صادر شد و فدراسیون فوتبال موظف بود صنعت نفت را به لیگ برتر راه دهد. اما فدراسیون فوتبال اعلام کرد که مسابقات لیگ برتر در حال برگزاری است و نمی‌توان یک تیم را از وسط فصل وارد لیگ کرد و صنعت نفت باید یک فصل منتظر بماند تا به لیگ برتر بیاید و در این مدت لازم نیست که در لیگ دسته یک بازی کند. به این ترتیب تعداد تیم‌های لیگ دسته ۱ از ۲۴ تیم به ۲۳ تیم کاهش یافت. مشکلی که وجود داشت این بود که چه طور امکان پذیر بود که دو تیم از لیگ دسته ۱ به اضافه صنعت نفت به لیگ برتر صعود کنند در حالی که فقط ۲ تیم از لیگ برتر به لیگ دسته ۱ می‌آمدند؟ در آن صورت تعداد تیم‌های لیگ برتر ۱۷ تیم می‌شد. به این ترتیب فدراسیون فوتبال بار دیگر تصمیم عجیبی گرفت: تصمیم بر این شد که دو تیم اول لیگ دسته ۱ به طور مستقیم به لیگ برتر صعود کنند و دو تیم بازنده پلی‌آف (سوم و چهارم) به همراه دو تیم سقوط کننده از لیگ برتر (پانزدهم و شانزدهم) به شکل حذفی با هم دیدار کنند. و برنده ها هم بار دیگر با هم دیدار کنند و برنده نهایی، سهمیه لیگ برتر را کسب کند و صنعت نفت هم که از قبل به طور مستقیم به لیگ برتر صعود کرده بود. به این ترتیب تعداد تیمهای لیگ برتر از ۱۶ تیم به ۱۸ تیم افزایش می‌یافت. در پایان فصل تیمهای پگاه گیلان، شیرین فراز کرمانشاه، تراکتورسازی تبریز، شهرداری بندرعباس توانسند راهی مرحله پلی‌آف شوند. تیم پگاه (صدرنشین گروه ۲) توانست تیم شهرداری بندرعباس (تیم دوم گروه ۱) را شکست داده و به طور مستقیم به لیگ برتر صعود کند. هم‌چنین تیم شیرین فراز کرمانشاه (تیم دوم گروه ۱) هم تراکتورسازی تبریز (صدرنشین گروه ۱) را شکست داد و سهمیه دیگر لیگ برتر را کسب کرد. تیمهای فولاد خوزستان و راه‌آهن تهران هم به عنوان تیمهای پانزدهم و شانزدهم لیگ برتر راهی مرحله پلی‌آف شدند. در این مرحله تیمهای راه‌آهن و فولاد به ترتیب با شکست دادن تیمهای تراکتورسازی و شهرداری بندرعباس راهی فینال پلی‌آف شدند و دیدار غینال در شهر اصفهان و در ورزشگاه فولادشهر برگزار شد که دو تیم پس از پایان وقتهای قانونی با نتیجه ۰-۰ به کار خود پایان دادند و در دقیقه ۲۶ وقتهای اضافه تیم راه‌آهن تهران موفق شد که یک گل وارد دروازه فولاد کند و بازی با همین نتیجه پایان یافت. به این ترتیب تیم راه‌آهن آخرین سهمیه لیگ برتر را کسب کرد و فولاد هم به لیگ دسته ۱ سقوط کرد.

[ویرایش] گروه اول

 

[ویرایش] گروه دوم

[ویرایش] قهرمانان ادوار گذشته


۲۲ آقای گل در ۲۴ دوره


فوتبال باشگاهی در ایران تاکنون ۲۴ دوره مختلف در چارچوب مسابقات جام تخت جمشید، جام قدس، جام آزادگان و لیگ برتر را پشت سرگذاشته‌است. در این ۲۴ دوره به غیر از سال ۱۳۵۷ که ششمین دوره لیگ تخت جمشید ناتمام ماند، فوتبال ایران ۲۲ آقای گل داشته‌است که در مجموع ۲۲۴ گل توسط آنها وارد دروازه حریفان شده‌است. غلا مرضا عنایتی با ۲۱ گل زده در پنجمین دوره لیگ برتر بیشترین آمار گل زده را در یک فصل به خود اختصاص داده و حسین کلا نی در سال ۱۳۵۰ با ۷ گل زده کمترین گل زده را در این چارچوب داشته‌است. در این مدت غلا محسین مظلومی با پیراهن تاج (استقلال فعلی) و غلا مرضا عنایتی با پیراهن تیم‌های ابومسلم و استقلال توانسته‌اند در سه دوره عنوان آقای گلی مسابقات لیگ ایران را از آن خود کنند. در زیر اسامی، تعداد گل، زمان کسب عنوان آقای گل توسط مردان کفش طلایی فوتبال ایران به شرح زیر است:

● اولین لیگ ۱۸ تیمی


هفتمین دوره لیگ برتر فوتبال با اضافه شدن دو تیم دیگر با ۱۸ تیم و بدون رئیس فدراسیون آغاز شده‌است و با قهرمانی پرسپولیس خاتمه یافت. به نظر می‌رسید تیم‌های پرسپولیس، استقلال، سپاهان، سایپا و استقلال اهواز جزو مدعیان فتح جام هفتم باشند ولی در این بین فقط تیم‌های پرسپولیس و سپاهان مدعیان اصلی قهرمانی بودند به طوری که دیدار هفته‌ی پایانی سپاهان و پرسپولیس که حساس‌ترین بازی تاریخ لیگ برتر ایران بود حکم فینال این لیگ را نیز داشت. هر چند تیم‌های صباباطری، ایومسلم و پاس همدان هم خوش درخشیدند ولی نتوانستند مدعی اصلی قهرمانی باشند. جالب این‌جاست که در حین ناباوری استقلال در جایگاه سیزدهم و سایپا - مدافع عنوان قهرمانی در جایگاه یازدهم قرار گرفتند.

[ویرایش] منابع


زبان‌های دیگر