عاشیق
عاشیقها نوازندگان و آوازخوانانی هستند که در ایران، جمهوری آذربایجان، ترکیه، ترکمنستان، قفقاز و دیگر مناطق ترکنشین هنرنمایی میکنند. عاشیقهای آذربایجان وارث یکی از غنیترین بخشهای ادبیات و فرهنگ شفاهی آسیا هستند.[۱] برخی از کارشناسان معتقدند که فرهنگ عاشیقی یادگار شاه اسماعیل صفوی در فرهنگ ایرانی است. دربار شاه اسماعیل، محل پرورش عاشیقها بوده و «عاشیق قربانی» اولین عاشیقی بود که در این دربار فعالیت میکرد. آنان خنیاگرانی بودند که مردم از هرجهت تأییدشان میکردند.[۲]
عاشیقها در فرهنگ آذربایجان جایگاه ویژهای بهدلیل نقش آنها در انتقال فرهنگ و ادبیات شفاهی مردم دارند. عاشیق در گذشته نقش بسیار بااهمیتی در فرهنگ ترکی داشتهاست. اسم قدیمی عاشیق، «اوزان» بودهاست. عاشیقها در میان ترکمنان باغشی یا بخشی نامیده میشوند.
محتویات |
دییشمه [ویرایش]
نوعی مبارزه و مسابقه میان دو عاشیق از طریق آواز و موسیقی است.[۳] در گذشته رسم بر این بوده است که در پایان این مبارزه عاشیق مغلوب، سازش را به رقیبش میبخشید. داستان رقابت خسته قاسم و لزگیاحمد در میان عاشیقهای ایران معروف است. به این نوع مبارزه در برخی نواحی ایران همچون ساوه و همدان، آچوب باغلَمه (açub bağleme) گفته میشود.
ساز عاشیقی [ویرایش]
ساز عاشیقی با نامهای قوپوز، چگور و ساز شناخته میشود؛ گر چه در برخی نواحی ایران برخی از عاشیقها سازهایی غیر از چگور مینوازند؛ به عنوان مثال (در همدان) خانمیرزا، مرحوم عاشیق صحبت و مرحوم عاشیق اکبر غفوری تار مینواختند و مرحوم عاشیق سلمان نغمات ترکی را با تار و ویولن مینواخت و میخواند.
داستانهای عاشیقها [ویرایش]
چندین داستان بهصورت نظم (قوشما) و نثر (سوز) توسط عاشیقها آفریدهشده و بهصورت شفاهی به نسلهای بعدی منتقل شدهاست.
مشهورترین داستانهای عاشیقها:
جستارهای وابسته [ویرایش]
منابع [ویرایش]
- ↑ محمدرضا درویشی، دایرةالمعارف سازهای ایرانی، صفحهٔ ۲۳۰، مؤسسهٔ فرهنگی هنری ماهور، تهران، ۱۳۸۰
- ↑ خبرگزاری آفتاب. محمدرضا درویشی: زبان عاشیقها برای مردم بیگانه شدهاست.
- ↑ نمایش و موسیقی در ایران، تحقیق و تألیف جهانگیر نصری اشرفی، تهران: انتشارات اَروَن، ۱۳۸۳
