شیخ عبیدالله نهری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حوزه تقریبی نفوذ شیخ عبیدالله نهری.

عبیدالله نهری (شیخ عبیدالله نهری ۱۸۲۶/۱۸۲۷ - ۱۸۸۳/۱۸۸۴)، رهبر قیام کردها در حکاری در امپراتوری عثمانی. شیخ عبیدالله نهری از اواخر سال ۱۸۷۹م. تا دسامبر سال ۱۸۸۰م. سرزمین‌های فاصله میان دریاچه ارومیه تا دریاچه وان را تحت کنترل نیروهای خود درآورد. این قیام در دسامبر سال ۱۸۸۰م. بر اثر حمله نیروهای عثمانی شکست خورد.

شجره نامه[ویرایش]

شجره نامه خانوادهٔ نهری نشان می‌دهد که اصلیتشان به شیخ عبدالقادر گیلانی می‌رسد که در سالهای مابین ۱۰۷۸-۱۱۶۶ می‌زیست و فرقه‌ای مذهبی تحت عنوان قادری تأسیس کرد. یکی از مروجان این عقیده، شیخ عبدالعزیز بود که در آکره (در شمال موصل) ساکن شد و در آنجا به ترویج عقیده قادریه پرداخت. پس از وی، پسرش شیخ ابوبکر به روستای استونی از توابع شمذینان رفت و بازماندگانش، از جمله پسرش شیخ حیدر و سه یا چهار نسل پس از وی در همانجا ماندند. سپس، در روزگار ملا هجیج، برخی از این خاندان، به ملائیان و برخی دیگر به دیمانه سفلی در خومارو کوچ کرده و تا زمان ملا صالح در انجا اقامت گزیدند. ملا صالح دو پسر به نام سید عبدالله و سید احمد داشت. سید عبدالله پسر ملا صالح مرید و جانشین مولانا خالید شد و به ارشاد طریقت نقشبندی پرداخت. او نهری را به عنوان مقر حود برگزید و از آن زمان این محل اقامتگاه این خانواده شد. این ناحیه که در اواخر قرن نوزدهم و آغاز سده بیستم، یکی از ۳ ناحیه شمذینان را تشکیل می‌داد، در کتیبه‌های قبل از میلاد فراوان از آن بحث شده است. سید عبدالله با اینکه ابتدا فقط نفوذ معنوی و مذهبی داشت اما سپس کوشید تا از نفوذ خود استفاده کرده و در جهت ایجاد و گسترش حس ناسونالیسم کرد بهره جوید. این امر، در دوره شیخ عبیدالله به اوج خود رسید. شیخ عبیدالله پسر سید طاها در سال ۱۸۳۰م. متولد شد. وی در میان ایل‌های کرد ایران و عثمانی نفوذ کلام زیادی داشت و مردم فراوانی گرد وی جمع شده بودند. به همین جهت دو دولت ایران و عثمانی سعی در جلب همکاری و کشیدن وی به طرف خود داشتند. در جنگی که بین عثمانیها و روسها اتفاق افتاد، شیخ عبیدالله به جهت هم مذهب بودن با عثمانیها به نفع آنها اقدام کرد وبا سی هزار سواره و پیاده موجب شکست روسها گردید. از این جهت بین عثمانیها مقامی بلند داشت.

مرکز فرماندهی شورش در اشنویه[ویرایش]

حمله شیخ عبیدالله به ارومیه در تاریخ ارومیه خیلی اهمیت داشت؛ می‌توان گفت که خیلی از وقایعی که در یکصد سال اخیر در آذربایجان و به ویژه ارومیه رخ داده از همین واقعه سرچشمه می‌گیرد.[۱]

در زمان اقبال الدوله (حاکم ارومیه) محال اشنویه، دشتبیل و صومای برادوست و مرگور و بعضی جاهای دیگر به طریق تیول به شیخ واگذار شد. این امر باعث شد که اشنویه مرکز فرماندهی شورش قرار گیرد. اضافه بر آن، عبدالله خان و ابراهیم خان زرزا که از حکومت شاهزاده احمد میرزا جبر بی حد دیده و حتی از حکومت اشنویه برکنار شده بودند، به اتفاق حاجی رحیم خان شوهر خواهر اقبال الدله به مکاتبه با شیخ پرداخته و وی را به دادخواهی می‌خواندند. به همین منظور، پسر شیخ عبیدالله «شیخ عبدالقادر» برای تمهید مقدمات و هماهنگی با عبدالله خان و ابراهیم خان به اشنویه آمد و توانست با سرخیل ایل راوند «فقی یوسف» دیدار کند و وی را نیز با خود همراه سازد. نزدیکی ایلات اشنویه (هرکی و زرزا) به شیوخ نهری تنها به علت ظلم و ستم سران قاجاری نبود، بلکه این ایلات از قدیم‌الایام در استان شمذینان و گور در کنار شیوخ نهری بسر می‌بردند و پیوندهای محکمی بین آنها وجود داشت. چنان که گفته شد شیخ ابوبکر از سران نهری اولین بار در ناحیه هرکی و روستای استونی اقامت گزید و سپس در دهه‌های بعد، شیوخ نهری کرسی مذهبی خود را به ناحیه زرزان - محل ایل زرزا - منتقل کردند.

شیخ عبیدالله نهری برادر زن عباس میرزا ولیعهد فتحعلی شاه بود زیرا پدرش شیخ سید طه نقشبندی نهری یکی از دختران خود را به عقد عباس میرزا درآورد واز او سومین شاه قاجار یعنی محمد شاه قاجار متولد شد.

منابع[ویرایش]

  1. انزلی، حسن، «اورمیه در گذر زمان»، ص۱۶۵.

تاریخ کردستان: محوی، حسرتیان، لازاریف، واسیلییه وا، ژیگالینا - ترجمه منصور صدقی، کامران امین آوه. نشر فروغ. ص. ۱۳۱ - ۱۳۵

پیوند به بیرون[ویرایش]