قالی
قالی یا قالین الگو:فرش، نوعی گستردنی بافته شده از الیاف پنبه، پشم و در بعضی موارد ابریشم است که معمولاً برای پوشش زمین به کار میرود. از آنجا که قالی و فرش همیشه نقشهای زیبا بر خود داشتهاند، امروزه به جنبهٔ تزئینی آن نیز توجه میشود.
محتویات |
[ویرایش] ریشهشناسی واژههای مربوط به گستردنیها
در زبان پهلوی واژههای گوناگونی برای اشاره به انواع گستردنیها به کار برده میشد: برای قالی نفیس از بَت یا بوپ، برای نمد و فرش از نمت استفاده میشود و برای فرش و بستر از ویستَرْگ که از ویستردن (wistardan) گرفته شده که در فارسی امروز، گستردن گفته می شود.
اما واژهٔ قالی از نام شهری به نام قالین در ارمنستان(بخشی از ایران باستان) گرفته شدهاست. این واژه با معنی جدید از ترکی به فارسی راه یافتهاست.∗.
معنای «بوب» در لغتنامه دهخدا چنین آمدهاست:
فرش و بساط خانه... فرشی که آن را انبوب نیز گویند... در ارمنی، بوب و پهلوی، بوپ. در تاریخ طبری از ابوجعفر محمد بن جریر طبری (حدود ۲۶۶ - ۳۱۰) و ترجمه و تالیف ابو علی محمد بلعمی (۳۲۵) واژه «بساط» مترادف فرش آمدهاست و آنجا که از «فرش بهارستان» سخن میرود که در حملهٔ اعراب به ایران از کاخ تیسفون بدست آمدهاست در معجم البلدان از یاقوت حموی (اوایل سده هفتم هجری قمری) چنین میآید: «بساطی یافتند از دیبا، شصت ارش اندر شصت ارش». در نُزهَة القُلوب حمدالله مستوفی (۷۵۰) از قول ابوعون صاحب کتاب الذیج چنین آمدهاست: «در قالیقلا فرشی بافته میشود که آن را قالی نامند و قالی نسبت اختصاری است به شهر قالیقلا و قالیقلا شهری است در ارمنستان کبیر... از عهد انوشیروان، هنوز ارمنستان بدست ایرانیان بود تا اسلام آمد...«ارمینیاغس» یکی از مردم ارمنستان زمام حکومت... را در دست گرفت. پس از وی زنی به حکومت رسید بنام «قالی» و شهری ساخت و آن را«قالیقاله» نامید که به معنای احسان است.»
[ویرایش] پیشینهٔ قالی
تاریخچهٔ بافت قالی (یا فرش) تا آنجا که دانسته شده است به هزارهٔ پنجم و ششم پیش از میلاد در آسیای مرکزی برمیگردد. قالی ایرانی پازیریک، قدیمیترین قالی یافتهشده جهان است که در سیبری کشف شده و بافت ایران در دوران هخامنشیان است. قالیبافی در سده ۱۰ میلادی به وسیلهٔ مورها به اسپانیا شناسانده شد. جنگهای صلیبی باعث شد تا قالیهای ترکی به اروپا برود که در آنجا بیشتر از دیوار آویزان میشد و یا بر روی میزها قرار میگرفت. بنابراین، از آغاز آشنایی اروپاییان با قالی، آنها به آن به دیدهٔ یک اثر هنری و نه یک زیرانداز مینگریستند. پس از گسترش تجارت در سده ۱۷، قالیهای ایرانی به شکل چشمگیری به اروپای غربی شناسانده شد.
امروزه مراکز عمدهٔ تولید و بافت قالی، کشورهای ایران، پاکستان، هند، ترکیه، شمال آفریقا، منطقهٔ قفقاز، نپال، اسپانیا، ترکمنستان و تبت میباشند.
[ویرایش] جستارهای وابسته
- قالی ایرانی
- قالی اردکان
- قالی بافی استان اصفهان
- ریسندگی پشم
- تابلو فرش
- موزه فرش
- قالی پازیریک
- قالی کاشمر
- طراحی فرش
- قالی بختیاری
[ویرایش] پانویس
- ^ فرهنگ لغت عمید.
[ویرایش] منابع
- فرهنگ لغت عمید.
- Wikipedia contributors, "Carpet", Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/wiki/Carpet (accessed August ۲۲, ۲۰۰۷).
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
مجموعهای از گفتاوردهای مربوط به قالی در ویکیگفتاورد موجود است. |
 |
در ویکیانبار منابعی در رابطه با قالی موجود است. |
 |
معنای واژهٔ «قالی» را در ویکیواژه ببینید. |
- سایت علمی پژوهشی فرش ایران
- سایت اطلاع رسانی فرش ایران (بانک جامع فرش و دستبافتههای ایران)
- قالی ایرانی در ویکیپدیای انگلیسی
