بیجار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Bijar
Modern Bidjar rug.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان کردستان
شهرستان بیجار
بخش مرکزی
نام(های) دیگر بیجارگروس
مردم
جمعیت

۴۷٬۹۲۶ نفر[۱][۲][۳]

سال برآورد جمعیت = ۱۳۹۰
جغرافیای طبیعی
مساحت ۷٬۷۳۰ کیلومترمربع
ارتفاع از سطح دریا ۱٬۹۴۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۰٫۸ سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه ۳۳۸٫۵ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه ۱۰۷
اطلاعات شهری
ره‌آورد قالی بیجار، قالیچه، گلیم بیجار، ترشی هفت بیجار، شیرینی شیرمال سنتی، حلواسوهانی
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۷
شناسهٔ ملی خودرو Flag of Iran.svg ایران ج ۶۱
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر بیجار بام ایران خوش آمدید
تصویر شهر بیجار از جنوب به شمال بین سال‌های ۱۹۱۸-۱۹۱۴ (جنگ جهانی اول)

بیجار (به کردی: Bîcar) یکی از شهرهای استان کردستان، مرکز شهرستان بیجار و از قدیمی‌ترین شهرهای ایران است. بیجار در گذشته مرکز ولایت گروس بوده است.
این شهر با ارتفاع ۱٬۹۴۰ متر از سطح دریا از مرتفع‌ترین شهرهای ایران به حساب می‌آید، شهر بیجار از لحاظ ارتفاع ۷۷۰ متر از تهران و ۴۲۵ متر از سنندج بلندتر است.
فاصله شهر بیجار تا سنندج مرکز استان کردستان ۱۴۲ و تا شهر تهران ۴۷۲ کیلومتر می‌باشد.
شهر بیجار از شمال غربی به کوه نقاره کوب (به کردی: نه‌قاره کووت) با ارتفاع ۲٬۲۱۰ متر و از مغرب به کوه نِسار با ارتفاع ۲٬۳۵۰ متر و از جنوب غربی به کوه بادامستان محدود می‌شود.
شهرستان بیجار از شمال شرقی با استان زنجان، از شمال غربی با استان آذربایجان غربی، از شرق با استان همدان، از غرب با شهرستان‌های دیواندره و سنندج، و از جنوب با شهرستان قروه همسایه است.
بیجار منطقه‌ای کوهستانی است، با آب و هوایی سرد و خشک.
جمعیت این شهر بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ برابر با ۴۷،۹۲۶ نفر می‌باشد.[۱]
اهالی شهر بیجار به زبان کردی سورانی با لهجهٔ گروسی (به کردی: گه‌ڕووسی) سخن می‌گویند.[۴] همچنین در منطقه بیجارگروس به گویش‌های کلهری و گورانی نیز تکلم می‌کنند.[۵][۶][۷][۸]
مردم این شهر پیرو دین اسلام (تشیع و تسنن) هستند.

محتویات

تاریخ[ویرایش]

بیجار شهری است بسیار قدیمی و تاریخی، برخی از مورخان قدمت آن را به هزاره سوم پیش از میلاد مسیح نسبت می‌دهند.[۹]

دوران مادها[ویرایش]

در دوران مادها ایران به دو قسمت بزرگ تقسیم شده بود قسمت اول ماد کوچک یا آتروپاتن که شامل آذربایجان و قسمتی از کردستان بوده و قسمت دوم ماد بزرگ به پایتختی اکباتان همدان که بیشتر مناطق ایران را شامل می‌شد اما مناطق گروس به عنوان مرز بین دو قسمت ماد بوده و به حدی به دو پایتخت ماد در آذربایجان تخت سلیمان و همدان نزدیک بوده است که گاهی آن را جز ماد کوچک و گاهی جز ماد بزرگ به شمار آورده‌اند به طوری که دیاکونوف نویسنده تاریخ ماد گروس را جز ماد کوچک و حسن پیرنیا نویسنده تاریخ ایران باستان جز ماد بزرگ می‌داند والیزابت ناومان بیجار را در آخرین مرحله از راه ارتباطی پایتخت آذربایجان به اکباتان پایتخت مادها می‌داند بااستناد به نوشته‌های دیاکونوف و ناومان بیجار گروس را جزئی از قلمرو ماد کوچک آتروپاتن به شمار می‌آید که در طول دوران ماد حدود ۱۳۰ سال به علت اهمیت سوق الجیشی بالای خود همیشه از مراکز مورد توجه مادها بوده است.

دوران هخامنشیان[ویرایش]

منطقه بیجار گروس جز ساتراپ دهم هخامنشان بوده و برابر نوشته‌های حسن پیرنیا اسب‌های ممتاز و قالی در همدان و گروس در دوران هخامنشیان به طور فراوان وجود داشته است و اسب‌ها و قالی‌های این دو ناحیه در کشور مشهور بوده‌اند که شهرت قالی‌های گروس از مرزهای ایران گذشته و در دوره‌های اخیر نیز در شمار قالی‌های بسیار مستحکم و معتبر جهانی قرار گرفته است حال با استناد به این مدارک و آثار بر ما روشن می‌گردد که گروس در دوران هخامنشیان نیز مانند دوران مادها از مراکز مهم اقتصادی و کشاورزی غرب ایران بوده است هر چند که از اهمیتش نسبت به دوران مادها کاسته شده و آن توجه‌ای که شاهان ماد به دلیل موقعیت ویژه‌اش قرار گرفتند در مرز بین دو پایتخت ماد نسبت به آن داشتند دیگر در دوران هخامنشی از آن توجه خبر نبود و با دور شدن پایتخت‌ها از منطقه گروس روز به روز از اهمیت منطقه کاسته شده است.

حمله مغول‌ها[ویرایش]

مغول‌ها در زمان حمله خود به ایران به بیجار نیز حمله کردند چنگیزخان مغول در ۱۰ کیلومتری بیجار در جاده‌ای که اکنون به دیواندره ختم می‌شود، اقامت گزید، و در بالای کوهی به همین نام در ۵ کیلومتری شهر قلعه‌ای ساخت که اکنون نیز به تپه قلعه (چنگیز قلعه) معروف است.[۱۰]

دوره صفویه[ویرایش]

شاه اسماعیل صفوی هنگام لشکر کشی به غرب ایران از این منطقه عبور کرده است. همچنین بازار بیجار در این دوره بنا شده است.[نیازمند منبع]

دوره قاجار[ویرایش]

در این زمان ایران از نظر تقسیمات اداری و حکومتی به پنج حکمرانی و دوازده حکومت نشین تقسیم شد که اولین حکمرانی آذربایجان مقر ولیعهد که شامل آذربایجان، همدان، زنجان و گروس بوده است بنابراین گروس در این دوران جز آذربایجان محسوب می شده و تحت حاکمیت نایب السلطنه بوده است.[۱۱]

جنگ جهانی اول[ویرایش]

در خلال جنگ جهانی اول بین سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ میلادی راه بر نیروهای بیگانه در بیجار باز شد. در سال ۱۹۱۶ ولایت گروس توسط روس‌ها و سپس عثمانی‌ها مورد حمله قرار گرفت و به تصرف آنان درآمد و شهر بیجار در جریان جنگ جهانی اول بارها بین دو دولت عثمانی و روسیه دست به دست گردید و صدمه فراوانی به شهر و مردم وارد آمد به طوری که بعد از جنگ حدود نیمی از جمعیت خود را از دست داد که تعدادی از آنهادر اثر جنگ و قحطی بعد از جنگ کشته شدند و تعدادی نیز با وجود آمدن این شرایط سخت مجبور به مهاجرت از این ولایت شدند، نیروهای انگلیس هم بعد از روس‌ها و عثمانی‌ها وارد بیجار شدند، در این دوره بازار بیجار نیز به آتش کشیده شد و از این مکان که متعلق به دوران صفوی بوده جز ویرانه چیزی باقی نماند پس از جنگ جهانی اول و بیرون رفتن قوای روسی و عثمانی گروس رونق گذشته خود را از دست داد.

تصاویر بیجار در جنگ جهانی اول[ویرایش]

قبل از تقسیم‌بندی استانی[ویرایش]

ولایت گروس در محدوده حکومت اردلان حوالی ۱۸۳۵

شهر بیجار قبل از تقسیم بندی استانی مرکز ولایت گروس بوده است، گروس به محدوده‌ای شامل قسمت‌هایی از استان‌های قزوین، زنجان، همدان و کردستان کنونی اطلاق می‌شده است.

دوران پهلوی[ویرایش]

با تقسیمات سیاسی کشور در سال ۱۳۱۶ شمسی که برای اولین بار بود در دوران پهلوی صورت می‌گرفت گروس از یک ولایت نیمه مستقل تنها به یک شهرستان کوچک به نام بیجار گروس که شامل هفت دهستان و ۲۶۷ روستای آباد بوده است، تبدیل شد.

استان‌های شش‌گانه[ویرایش]

پس از نهضت مشروطیت، اولین قانون تقسیمات کشوری تحت عنوان قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام در ۱۴ ذیقعده ۱۳۲۵ به تصویب رسید که بر اساس ماده ۲ آن، کشور به چهار ایالت آذربایجان ، کرمان و بلوچستان، فارس، و خراسان تقسیم شده بود. بر اساس قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران ، مصوب ۱۶ آبان ۱۳۱۶، کشور به شش استان و پنجاه شهرستان تقسیم شد. مطابق این قانون ، تقسیمات کشوری به ترتیب عبارت بود از: استان، شهرستان، بخش، دهستان، قصبه و ده. استان‌های کشور شامل استان‌های شمال، شمال‌غرب، شمال‌شرق، غرب، جنوب و استان مکران بود. در این تقسیم‌بندی استان‌های کشور با توجه به موقعیت جغرافیایی استقرار آنها و جهات اربعه، نام‌گذاری گردیدند که بیجارگروس در استان غرب جای گرفت. گستردگی استان غرب به گونه ای بود که از نواحی کردستان تا خرمشهر و آبادان کنونی را در بر می گرفت و دوازده شهرستان تابع آن عبارت بودند از: کردستان، گروس، کرمانشاهان، باوندپور، پشت‌کوه، لرستان، بروجرد، همدان، ملایر، خرمشهر، آبادان و کهگیلویه. [۱۲] [۱۳]

استان‌های ده‌گانه[ویرایش]

نخستین استان‌های ایران بر پایهٔ قانون اصلاح‌شدهٔ تقسیمات کشوری.

بر طبق قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران (مصوب ۳ بهمن ۱۳۱۶)، تعداد استان‌ها از شش استان به ده استان تغییر کرد. نام استان‌ها به ترتیب از یکم تا دهم شد. هر استان از چند شهرستان و هر شهرستان از چند بخش تشکیل می شد. علاوه بر این ده استان ، پایتخت و نواحی پیرامون آن ، استان مستقل تهران را تشکیل می داد. تا ۱۳۲۷ تعداد این استان‌ها ثابت ماند. استان پنجم شامل یازده شهرستان : ایلام ، شاه‌آباد، قصرشیرین، کرمانشاهان، سنندج، سقز، ملایر، نهاوند، تویسرکان، همدان و بیجار.

استان‌ چهارم[ویرایش]

با تقسيم آذربايجان و دواستان به نام استان‌های سوم و چهارم شهرستان بيجارگروس از استان پنجم جدا و به استان چهارم يا همان استان آذربايجان غربی پيوست، اين تقسيم بندی در حدود سال ۱۳۱۸ شمسی انجام گرفت و بيجار گروس تا سال ۱۳۲۵ از توابع استان چهارم بود. استان چهارم شامل شهرستان‌های:

  • ۱ـ خوی
  • ۲ـ رضائیه (ارومیه)
  • ۳ـ مهاباد
  • ۴ـ مراغه
  • ۵ ـ بیجار[۱۴]

ضمیمه استان همدان[ویرایش]

شهرستان بیجار از سال ۱۳۲۵ تا سال ۱۳۳۷ در تقسیمات کشوری به استان همدان پیوست.

پیوستن به استان کردستان[ویرایش]

با تشکیل استان کردستان در سال ۱۳۳۷ شهرستان بیجارگروس به کردستان پیوست. شهر بیجار هم‌اینک مرکز شهرستان بیجار و در بخش مرکزی این شهرستان جای گرفته است.

بخش دهستان شهر
مرکزی دهستان حومه (بیجار)
دهستان خورخوره
دهستان سیلتان
دهستان نجف‌آباد
دهستان سیاه منصور
بیجار
توپ‌آغاج[۱۵]
چنگ الماس دهستان بابارشانی
دهستان پیرتاج
دهستان خسروآباد
بابارشانی
پیرتاج
کرانی دهستان طغامین
دهستان کرانی
دهستان گرگین
یاسوکند

جغرافیای طبیعی و انسانی[ویرایش]

بیجار منطقه‌ای است کوهستانی در امتداد سلسله جبال غربی ایران و یک سوم اراضی آن تقریباً کوهستانی است. نوع زمین و ساختمان آن مرکب از سنگ‌هایی رسوبی به‌ویژه ترکیبات رسی و آهکی و شنی مخلوط می‌باشد که مربوط به دگرگونی‌های دوران سوم زمین‌شناسی است. این شهر در طول ۴۷ درجه و ۳۶ دقیقه شرقی گرینویچ و عرض شمالی ۳۵ دجه و ۵۲ دقیقه استوا واقع شده است. ارتفاع بیجار از سطح دریا ۱٬۹۴۰ متر می‌باشد، شهر بیجار ۷۷۰ متر از تهران و ۴۲۵ متر از سنندج بلندتر است واز لحاظ ارتفاع بعد از شهرکرد دومین شهر بلند ایران به حساب می‌آید. بیجار دارای آب و هوای سرد و خشک است.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

کوه‌های بیجار[ویرایش]

بیجار منطقه‌ای است کوهستانی در امتداد سلسله جبال غربی ایران و یک سوم اراضی آن تقریبا کوهستانی است. نوع زمین و ساختمان آن مرکب از سنگ‌هایی رسوبی مخصوصا ترکیبات رسی و آهکی و شنی مخلوط می‌باشد که مربوط به دگرگونی‌های دوران سوم زمین‌شناسی است.

کوه‌های شمالی بیجار بیشتر خاکی است واز شمال غرب به جنوب شرق کشیده شده‌اند و خط‌الراس آن حد طبیعی بین شهرستان بیجار با شهرستان‌های تکاب و ماه‌نشان می‌باشد. بلندترین قله‌های این رشته کوه‌ها عبارتند از امامزاده ایوب انصار، زرنیخ، و شاه‌نشین.

کوه‌های جنوب بیجار خط‌الراس آنها حد طبیعی بین شهرستان بیجار و شهرستان قروه می‌باشد؛ و بلندترین قلۀ آن زیره با ارتفاع ۲٬۶۴۲ متر است.

کوه‌های مرکزی بیجار تقریباً موازی با کوه‌های شمالی کشیده شده است و از نزدیکی شهر بیجار و پیرتاج گذشته و به کوه‌های فرقان متصل می‌گردد. بلندترین قله‌های آن شامل سرقیصه، نقاره کوب، پنجه‌علی، تماشا، حمزه عرب و چنگ الماس می‌شود.

کوه‌های منطقه بیجار

شاه نشین| چنگ الماس | زرنیخ | حمزه عرب | شاها | چهل تن | چنگیز قلعه | چهل تن | سنگ پا |پنجه علی | زاغه | نسار | سر قیصه| نقاره کوب | بادامستان |

منطقه حفاظت‌شده بیجار[ویرایش]

منطقه حفاظت‌شده بیجار در استان کردستان و در موقعیت N۳۶۰۰ تا N۳۶۱۲ عرض شمالی و E۴۷۲۵ تا E۴۷۵۳ طول شرقی واقع شده است. مساحت آن ۳۱٬۶۱۲ هکتار می‌باشد.[۱۶] این منطقه مهمترین زیستگاه طبیعی استان است که با وسعتی معادل ۲۳٬۰۰۰ هکتار در شمال شرقی استان قرار گرفته است این منطقه از شمال به روستای حسن‌چاروق، حسن‌آباد یاسوکند و رودخانه قم‌چقای، از غرب به جاده آسفالته در دامنه‌های غربی کوه سلیم و از طرف جنوب به جاده کمر زرد و امتداد رودخانه قزل‌اوزن و از طرف مشرق به جاده قدیمی زنجان محدود می‌گردد. این منطقه به دلیل قرار گرفتن در میان سلسله ارتفاعات و تحت تأثیر جریان‌های رطوبتی، از ریزش‌های جوی نسبتاً کافی برخوردار بوده و تعداد زیادی چشمه دائمی و فصلی در آن دیده می‌شود و از لحاظ حیات وحش غنی بوده و توده‌های مختلف پستانداران و پرندگان، خزندگان، و انواع ماهی در این منطقه وجود دارد که از آن جمله می‌توان به قوچ و میش ارمنی، آهو، خرس قهوه‌ای، گراز، گربه وحشی، خرگوش و انواع پرندگان مانند حواصیل خاکستری، کبک، چکاوک و جانداران آبی مانند سگ آبی، عروس ماهی، سیاه ماهی و سس ماهی اشاره نمود.[۱۷]

رودخانه‌ها و منابع آب شهرستان بیجار[ویرایش]

مسیر رودخانه قزل اوزن
نام رودخانه محل سرچشمه محل ریزشگاه
قمچقا کوههای چیچکلو رودخانه قزل اوزن
قزل اوزن کوههای سارال و چهل‌چشمه دریای خزر
کوه‌زن کوههای سراب شهرک رودخانه قزل اوزن
اوزن دره کوه‌های سلطان‌آباد و شیرکش علیا رودخانه تلوار
چم کوههای مبارک بالا و صیدان به رودخانه شور ملحق شده و نهایتاً به تلوار می‌ریزد.

سد گلبلاغ[ویرایش]

سد گلبلاغ
اطلاعات کلی
نام رسمی: سد گلبلاغ
کشور: ایران ایران
رودخانه: اوزن دره
محل: ۱۵کیلومتری بیجار
نوع سد: خاکی، مخزنی، با هسته رسی
ارتفاع از پی: ۲۶ متر
طول تاج: ۶۸۸ متر
اطلاعات مخزن
حجم مخزن: ۵/۷ میلیون متر مکعب
پانویس‌ها


سد خاکی گلبلاغ در ۱۵ کیلومتری محور بیجار - قروه بر روی رودخانه اوزن دره احداث شده که با حجم مخزن ۸ میلیون متر مکعبی ظرفیت آبیاری حداقل ۸۰۰ هکتار از اراضی پایاب سد را دارد.

سد گلبلاغ از حیث منابع آبی غنی بوده و در حال حاضر از زیر کشت بردن محصولاتی مختلفی نظیر گندم و جو و بالاخص سیب زمینی از آب این سد استفاده می‌شود. پرورش انواع ماهی نیز در این سد صورت می‌گیرد. پرورش ماهی قزل آلا از درصد بالایی در این سد برخوردار است.

مشخصات فنی سد:

  • نوع سد: خاکی – مخزنی – با هسته رسی
  • طول تاج: ۶۸۸ متر
  • ارتفاع از پی: ۲۶ متر
  • حجم مفید مخزن: ۵/۷ میلیون متر مکعب
  • سطح زیر کشت: ۸۰۰ هکتار[۱۸]

آب وهوا[ویرایش]

نقشه اقلیمی ایران، شهر بیجار در منطقه کوهستانی سرد قرار گرفته است.

این منطقه دارای آب و هوایی نیمه خشک است. به علت ارتفاع زیاد منطقه نسبت به سایر مناطق استان، اختلاف درجه حرارت سردترین روز سال با گرم ترین روز سال به ۷۹ درجه سانتی گراد می‌رسد. حداقل دما در منطقه مربوط به بهمن ماه با ۳۸ درجه سانتی گراد زیر صفر و حداکثر آن مربوط به ماه‌های تیر و مرداد با ۴۱ درجه سانتی گراد بالای صفر بوده است. متوسط بارش سالیانه منطقه ۹/۴۳۹ میلی‌متر است. طول مدت ماه‌های خشک منطقه به ۴ ماه می‌رسد و تعداد روزهای یخبندان منطقه ۱۰۷ روز می‌باشد.

وضع جوی شهر بیجار بر حسب ماه (سال ۱۳۹۰)[ویرایش]

دمای هوا (درجه سانتی گراد)[۱۹]
ماه معدل حداقل معدل حداکثر حداقل مطلق حداکثر مطلق متوسط
فروردین ۴/۳ ۱۵/۵ ۲۱/۸ ۹/۹
اردیبهشت ۸ ۱۸/۲ ۲/۸ ۲۴/۴ ۱۳/۱
خرداد ۱۳/۴ ۲۷/۶ ۷/۶ ۳۴/۸ ۲۰/۵
تیر ۱۷/۵ ۳۲/۹ ۱۱/۲ ۳۷/۴ ۲۵/۲
مرداد ۱۷/۴ ۳۳/۵ ۱۴/۸ ۳۷/۲ ۲۵/۵
شهریور ۱۳/۱ ۲۸/۴ ۸/۲ ۳۳/۶ ۲۰/۷
مهر ۹/۶ ۲۲/۲ -۰/۸ ۲۷ ۱۵/۹
آبان ۱ ۸/۹ -۱۰/۲ ۱۸/۴ ۵
آذر -۴/۵ ۴/۸ -۹/۶ ۱۲/۲ ۰/۲
دی -۳/۷ ۴/۳ -۹/۲ ۱۱/۶ ۰/۱
بهمن -۶/۵ ۰/۷ -۱۷/۸ ۸/۲
اسفند -۴/۶ ۳/۱ -۱۳/۸ ۱۲/۶ -۰/۸

مردم‌شناسی[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰: جمعیت شهرستان بیجار برابر با ۹۳٬۷۱۴ نفر، ۴۶۶۱۳ مرد و ۴۷۱۰۱ نفر زن می‌باشد که ۲۶۱۲۷ خانوار را شامل می‌شود جمعیت نقاط شهری: ۵۲٬۲۸۳ نفر، ۲۶۰۲۳ مرد و ۲۶۲۶۰ زن، ۱۴۹۷۰ خانوار می‌باشد. جمعیت نقاط روستایی: ۴۱۴۳۱ نفر، ۲۰۵۹۰ مرد و ۲۰۸۴۱ زن، ۱۱۱۵۷ خانوار می‌باشد. آمار مهاجرت مردم این شهر بسیار بالاست، دلایل عمده‌ای همچون بیکاری و کمبود امکانات مسبب این امر هستند.

هرم جمعیتی بیجار در سال ۹۰[۲۰]
مردان سن زنان
۴  +۱۰۰  ۱
۴  ۹۵-۹۹  ۸
۳۰  ۹۰-۹۴  ۴۱
۲۷۳  ۸۵-۸۹  ۲۱۱
۴۹۷  ۸۰-۸۴  ۵۴۲
۸۱۸  ۷۵-۷۹  ۷۲۵
۱٬۰۸۵  ۷۰-۷۴  ۹۳۷
۹۶۲  ۶۵-۶۹  ۱٬۱۵۲
۱٬۴۹۴  ۶۰-۶۴  ۱٬۸۲۷
۲٬۲۱۳  ۵۵-۵۹  ۲٬۲۴۵
۲٬۱۴۶  ۵۰-۵۴  ۲٬۲۸۵
۲٬۳۲۹  ۴۵-۴۹  ۲٬۴۶۳
۲٬۹۸۱  ۴۰-۴۴  ۳٬۱۹۰
۳٬۲۴۰  ۳۵-۳۹  ۳٬۵۷۷
۳٬۴۲۶  ۳۰-۳۴  ۳٬۹۲۵
۴٬۷۶۷  ۲۵-۲۹  ۴٬۷۵۶
۵٬۵۱۲  ۲۰-۲۴  ۵٬۱۴۶
۴٬۷۹۹  ۱۵-۱۹  ۴٬۵۷۰
۳٬۴۴۱  ۱۰-۱۴  ۳٬۲۸۲
۳٬۱۷۶  ۵-۹  ۳٬۰۰۶
۳٬۴۱۴  ۰-۴  ۳٬۲۱۲

زبان[ویرایش]

اهالی شهر بیجار به زبان کردی سورانی با لهجهٔ گروسی (به کردی: گه‌ڕووسی) سخن می‌گویند.[۲۱] همچنین در منطقه بیجارگروس به گویش‌های کلهری و گورانی نیز تکلم می‌کنند.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵] گروسی (به کردی: گه‌ڕووسی) یکی از لهجه‌های کردی است. این زبان بیشتر در مناطق بیجار گروس و قروه تکلم می‌شود. کردی گروسی رابط بین کردی سورانی با کلهری است چنانکه گویش و کاربرد لغات کمتر کلهری بوده ولی لهجهٔ سخن گفتن همانند کردی سورانی (سنندجی) می‌باشد. البته کلماتی رانیز از کردی کرمانجی (شکاکی) به قرض گرفته است.

دین و مذهب[ویرایش]

مردم این شهر پیرو دین اسلام (تشیع و تسنن) هستند.

در چند دهه گذشته یهودیان نیز در شهر زندگی می‌کردند که مهاجرت کرده‌اند.

آیین‌های سنتی[ویرایش]

  • دیدن روباه را به فال نیک می‌گرفتند
  • پشت سر مسافر آب می‌پاشند
  • برگزاری باشکوه مراسم چهارشنبه سوری
  • مردم منطقه مراسم عید باستانی و ملی نوروز را هم باشکوه برگزار می‌کنند.
  • یکی از مراسم نوروز شال گردش نام دارد که رسمی پرطرفدار است. دراین رسم جوانان به پشت بام‌ها رفته و با آویختن شال گردن خود یا پارچه‌ای دراز از صاحب خانه عیدی طلب می‌کنند. صاحبخانه نیز آجیل، شیرینی، تخم مرغ پخته، پول و شکلات را داخل شال گره زده و با گفتن این عبارت «خدا مرادت را بدهد» شال را رها می‌کند.[نیازمند منبع]
  • در شب یلدا برای نو عروس‌ها عیدی می‌برند.

غذاها و خوراک‌های محلی[ویرایش]

  • ترشی هفت بیجار
  • خوراک گوشت برَخیله
  • آش تُرش
  • رب انگور
  • حلوای پُرشِکَه و گژنیز
  • خورش گیلاخه
  • خورش کنگر
  • خورش خَلال با گوشت چرخ شده
  • کوکوسبزی با نوعی تره (ترگ خانه گان)، (ترهٔ خان‌ها)
  • قیماغ
  • شَلَم (آش شلغم)
  • خوراک غازیاغی (نوعی تَره)
  • آش دوغ (به کردی: ئاشدو)
  • آش پُرشکَه
  • کالویج (کله‌جوش)
  • سوپ غازیاغی (قازیاغَه)
  • حلوا سوهانی
  • برساق (نان روغنی)[۲۶]
  • شیرینی شیرمال سنتی

بازی‌های محلی بیجار[ویرایش]

افراد سرشناس بیجار گروس[ویرایش]

صنایع[ویرایش]

کارخانه‌ها و معادن بیجار[ویرایش]

  • شرکت سیمان کردستان (بیجار)
  • شرکت گچ کردستان
  • شرکت گچ شور سو
  • معدن آهن شهرک
  • معدن آهک قمشلو
  • معدن گچ قره بگ
  • معدن نمک میدان
  • معدن مرمر گراچقا، باشوکی، نوبهار، قشلاق لو
  • معدن سنگ تراورتن حسین‌آباد کمر زرد
  • کارخانه آسفالت[۲۷]

شرکت سیمان کردستان (بیجار)[ویرایش]

بزرگ‌ترین واحد صنعتی استان کردستان در شمال غربی شهر بیجار واقع شده است. در سال ۱۳۶۸ مقدمات اجرای کارخانه سیمان کردستان شکل گرفت و در سال ۱۳۶۹ عملاً مقدمات اجرایی فراهم گردید و کارخانه سیمان کردستان در سال ۱۳۷۵ به‌بهره‌برداری رسید و در حال حاضر با ظرفیت تولید ۳۲۰۰ تن کلینکر در روز به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

موقعیت جغرافیایی و مشخصات کلی کارخانه:

  • محل استقرار کارخانه: کیلومتر ۵ شمال غربی بیجار
  • ظرفیت اسمی کارخانه: ۳٬۲۰۰ تن کلینکر در روز
  • ارتفاع از سطح دریا: ۲٬۰۱۷ متر
  • متوسط حداقل و حداکثر دما: حداکثر ۳۷+ و حداقل ۲۴- درجۀ سانتی‌گراد
  • سرعت و جهت باد غالب: ۳۲ متر در ثانیه
  • میزان بارندگی سالیانه: ۶۱۹ میلی‌متر
  • شدت احتمالی زلزله: ۹۸ درجۀ مرکالی

انواع محصولات شرکت سیمان کردستان

  • سیمان تیپ I – کلاس ۳۲۵
  • سیمان تیپ I – کلاس ۴۲۵
  • سیمان تیپ I – کلاس ۵۲۵
  • سیمان تیپ II
  • سیمان پرتلند پوزولانی
  • سیمان پرتلند پوزولانی ویژه
  • سیمان پرتلند سرباره‌ای[۲۸]

سیلو و انبارهای گندم[ویرایش]

شهرستان بیجار به دلیل تولید فراوان گندم به انبار غله باختر معروف است. سیلو و انبارهای گندم شهر بیجار علاوه بر ذخیره محصولات شهرستان بیجار محل ذخیره گندم دیگر نقاط استان نیز می‌باشد.[۲۹]

صنایع دستی[ویرایش]

قالی بیجار

قالی، قالیچه، گلیم، جاجیم و ... از برجسته ترین صنایع دستی منطقه بیجار محسوب می‌شوند.

قالی بیجار[ویرایش]

بیجار بعنوان یکی از متقدمین صنعت فرش بافی در ایران به حساب می‌آید، مناطق قالی بافی در گذشته و حال شامل شهر بیجار و روستاهای اطرافش است.[۳۰] تعداد زیادی از قالی‌های قدیمی کردستان که هم‌اینک در موزه‌های بزرگ فرش در داخل و خارج کشور نگهداری می‌گردند از قالی‌های بافت بیجار هستند. قالیبافی در این شهر دارای سابقه دیرینه‌ای است و قدمت بافت قالی‌های تاریخ دار بیجار (موجود در خارج از کشور) به سال ۱۲۶۶ (ه. ق) باز می‌گردد. ویژگی شاخص قالی بیجار، ساختار متراکم این قالی هاست. بافت آنها به گونه‌ایست که نمی‌توان آن‌ها را تا کرد. در مراحل اولیه تجارت فرش، این گونه فرش‌ها را «لول» می‌نامیدند. این کلمه بیانگر استحکام بیش از حد فرش‌های بیجار است. برای تولید این فرش که مانند تخته محکم است، یک پود بسیار ضخیم را علاوه بر یکی دو پود نازک، وارد بافت فرش می‌کنند. این عمل به صورت متناوب در تار و پود فرش تکرار می‌شود. با کوبیده شدن گره‌ای فرش توسط شانه آهنی، بافت فرش بسیار محکم‌تر می‌شود. نقش فرش‌های این منطقه بیشتر شامل طرح‌های منظم است و به نسبت نوع روستایی آن، دارای خطوط ملایم‌تر و نقش مایه‌هایی طبیعی‌تری است. در این طرح‌ها، نقوش کلاسیک ایرانی بزرگ شده و در کنار نقش‌هایی که تحت تأثیر مدل‌های روستایی و قبیله‌ای است، دیده می‌شوند. این قالیچه‌ها که از جذابیت و گیرایی خاص برخوردارند، بافتی ظریف دارند و اصالت و سادگی در طرح و رنگ آنها مشهود است.[۳۱]

طرح‌ها[ویرایش]

معروفترین طرحهای امروزی در منطقه عبارتند از: شکارگاه مانند شکارگاه ترنج دار – شکارگاه دورنما - طرحهای تصویری مانند طرحهای لیلی و مجنون و طرحهای مینیاتور و داستانهای اسطوره‌ای -گل فرنگ مانند گل فرنگ مستوفی، گل فرنگ طره دار، گل فرنگ لچک ترنج دار، دسته گل، گل فرنگ و اسلیمی (پیچی)، گل و بلبل و گلدانی، طرح خرچنگی - طرح بندی مانند بندی خاتم شیرازی، بندی گل فرنگ، مینا خانی، دار و- گل مانند ربعی دار و گل، مستوفی دار و گل شاه عباسی مانند شاه عباسی افشان، لچک ترنج دار، کف ساده- اسلیمی مانند اسلیمی گل فرنگ، اسلیمی هندسی یا سرداری، دهن اژدری - درختی مانند درختی بید مجنون، درختی گل و بلبل، درختی دورنما، درختی گلدانی، درختی ترمه- ماهی درهم مانند ماهی بیجار، ماهی سنه، ماهی افشار، ماهی میرک، ماهی زبیده، ماهی حسن تیمور، سگ ماهی، ماهی زنبوری، ماهی ریز- طرحهای هندسی مانند سمن بر خانم، اسلیمی شکسته، خاتم شیرازی.

رنگ بندی[ویرایش]

یکی از مشخصه‌های قالی بیجار یا گروس، رنگهای بکار رفته در آن است. تضاد جسورانه بین رنگهای به کار رفته، زیبائی این قالیها را دو چندان می‌کند. رنگهای ناب و شادی که بافنده کرد برای قالیهایش انتخاب می‌کند. بیانگر طبیعت سرد وحشی و در عین حال رنگارنگ کردستان است در قالی‌های گروس به کار بردن رنگهای شاد و تند مانند قرمز و رنگهای متمایل به آن بویژه رنگهای: چهره‌ای (یک اصطلاح محلی برای رنگ صورتی پررنگ) و صورتی و پوست پیازی، مشکی، سفید، حنایی و انواع سبزها در زمینه‌های سرمه‌ای و سفید و قرمز زیاد به چشم می‌خورد. بکار بردن رنگهای سبز و سفید و پیازی و کاهی بر زمینه لاکی شادابی دیگری بر فرشهای گروس می‌دهد و نقشها را در دید واضح و روشن و برجسته می‌نمایاند. این جسارت را در کاربرد نوعی از رنگ زرد می‌توان دید که خاص بیجار است و حتی در قالیهای کف ساده که متن آنها ساده و خلوت می‌باشد به کار میرفته است. در فرشهای بیجار مانند بافته‌های برخی از مناطق غربی ایران گاهی کیفیت دو رنگی (رگه) نیز دیده می‌شود. تعداد رنگها در قالی بیجار از ۲۷ رنگ تجاوز نمی‌کند و رنگهای قرمز و سفید و سرمه‌ای بیش از دیگر رنگها به کار می‌رود و رنگهای تند و تیز آبی نیز به چشم می‌خورد.[۳۲]

گلیم بیجار[ویرایش]

آثار باستانی و تاریخی بیجار گروس[ویرایش]

این منطقه دارای بیش از ۶۰ اثر باستانی و تاریخی است که تعدادی از آنها در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده ولی بیشتر این آثار از بین رفته است.

بیش از صد تپه باستانی در منطقه بیجار کشف شده است.

دژ و قلعه قمچقا (دره شاهان)[ویرایش]

دژ و قلعه قمچقا (دره شاهان) در فاصله ۶۰ کیلومتری شمال بیجار و یک کیلومتری شمال روستای قم چقا و داخل منطقه حفاظت‌شده بیجار قرار دارد. به نظر کارشناسان قلعه تاریخی قمچقای بیجار دارای کتیبه‌ای با نقش هیروگلیف و به خط هراتیک می‌باشد و جزو قدیمی ترین کتیبه‌های نییمه تصویری ایران قلمداد گردیده و کتیبه آن با خط سومریان قابل مقایسه است. ارتفاع دیواره‌های این قلعه به ۲۰۰ متر می‌رسد و تنها راه ارتباطی قلعه با خارج، گذرگاه باریکی می‌باشد که ساخته و پرداخته دست صاحب هنری است که یک نفر به دشواری می‌تواند از آن عبور کند. وسعت قلعه بالغ بر ۵۰۰۰ متر مربع با مخازن متعدد آب است که در سنگ کنده شده و پناهگاه زیرزمینی آن با عمق ۴۱ پله به صورت تونلی از سنگ کنده شده و به زیر قلعه هدایت می‌شود. از قلعه بزرگ قم چقا در عصر پارت‌ها و ساسانیان نیز استفاده شده که هم‌زمان با محاصره آتشکده آذرگشسب در تخت سلیمان (۱۰۰ کیلومتری شمال همین قلعه) به وسیله هراکیلوس امپراتور روم، موجبات تخریب آن فراهم شده است. این قلعه از نظر قدمت بسیار حائز اهمیت است و در برهه‌های گوناگون مورد استفاده اقوام مختلفی واقع شده است؛ بنابراین قلعه و دژ قم چقا یکی از قلعه‌های با ارزش و تاریخی شناخته شده ایران می‌باشد. بعضی احتمال می‌دهند که جام مارلینگ در آنجا مدفون است.

بازارها و ساختمان‌های قدیمی[ویرایش]

شهر بیجار در گذشته دارای چند بازار مهم بوده که بعضی از آن‌ها هنوز رونق گذشته خود را حفظ کرده‌اند. بازار قدیمی این شهر به نام «بازار بزرگ» مشهور است و دیگر بازارها عبارتند از: بازار افتخار نظام، قیصریه سالار و قیصریه سید لشکر و بازار امیر تومان که با دو سرا به نام‌های سرای کهنه و سرای تازه در گذشته محل تجارت تاجرهای افغان، تبریزی، همدانی و زنجانی بوده است و اکنون نیز دارای دو تیمچه به نام شهبازخان و تیمچه امیر تومان است که جایگاه دکان‌های بازاریان می‌باشد.

مجموعه بازار بیجار[ویرایش]

مجموعه بازاربیجار
نام مجموعه بازاربیجار
کشور Flag of Iran.svg ایران
شهرستان بیجار
اطلاعات اثر
کاربری بازار، مجموعه
دیرینگی دوره قاجار
دورهٔ ساخت اثر دوره قاجار
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۲۵۹۱
تاریخ ثبت ملی ۲۷ بهمن ۱۳۷۸

مجموعه بازار بیجار مربوط به دوره قاجار است و در بیجار، خیابان شهید اردلان واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۵۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۳۳]

بازار در مرکز شهر بیجار واقع شده است در حقیقت آنچه که ار بافت قدیمی شهر بیجار باقیمانده است، مجموعه بازار آن شامل یک راسته طولانی شمالی –جنوبی و تیمچه‌ای بنام حاج شهباز و سرایی به نام سرای امیر تومان است. اکنون تعداد شانزده باب حجره از بافت معماری قدیم بازار در دو طرف راسته اصلی باقیمانده و مابقی حجره‌ها و راسته‌ها دستخوش تغییرات شده است. در پوشش مغازه‌ها از طاق و تویزه استفاده شده است موقعیت جعرافیایی بیجار بر سر راه کردستان و آذربایجان موجب گردیده که این بازار، وسعت گستردگی خاص شکل گرفته باشد. علت قرارگیری در مسیر راه کاروان‌رو تجاری در گذشته از رونق قابل توجهی برخوردار بوده است. تاریخ دقیق ساخت آن مشخص نیست و لی به نظر می‌رسد که نوع معماری و بقایای وضعیت موجود احتمالاً در دوره قاجار ساخته شده باشد.[۳۴]

تیمچه حاج شهباز[ویرایش]

در ضلع شرقی راسته بازار بزرگ بیجار تیمچه‌ای زیبا قراردارد که بنام تیمچه حاج شهباز معروف است این اثر معماری دارای یک فضای سرپوشیده مرکزی است که حجره‌هایی در پیرامون آن شکل گرفته است ویژگی معماری این تیمچه نوع قوسها و کاربندیهایی است که در سقف آن مورد استفاده قرار گرفته است و همچنین بقیه نورگیرهای آن در سقف و در ترکیب با کاربندیهای تصویری زیبا را ایجاد نموده که نشانگر تفکر و ذوق بالا و قابل توجه معمار ساختمان است.

سرای امیرتومان[ویرایش]

در ضلع غربی بازار بیجار سرایی قدیمی وجود دارد که در افواه محلی به تیمچه امیر تومان معروف است. به علت مجاورت با پارکی کوچک موقعیت بسیار مناسبی در شهر بیجار دارد این سرا دارای یک حیاط مرکزی است که حجره‌هایی در پیرامون شکل گرفته است پلان آن به شکل هشت و نیم هشت است و در یک طبقه با مصالح خشت و آجر و سنگ ساخته شده است ومحل تجارت مهمی در جنب بازار قدیمی بیجار بوده است این بنا هم احتمالا در دوره قاجار ساخته شده است.

چهارباغ گروس[ویرایش]

چهارباغ گروس عمارت و باغی در جنوب شهر بیجار، منسوب به دوره صفویان، دارای کوشکی دو طبقه، آب‌نماها و مجسمه‌های مرمرین بود. در مرآة البلدان احداث آن به سال ۱۱۰۴ ه. ق نسبت داده شده است.(اعتمادالسلطنه، ج ۴، ص ۱۹۰۴ـ ۱۹۰۵).[۳۵] این چهارباغ در زمان لطفعلی‌خان حاکم گروس و همزمان با دوره صفویه بنا شده است. دورادور پارک را درختان صنوبر احاطه کرده بود، همچنین درختان میوه.[۳۶] ساختمان‌ها و بناهای این باغ و محوطه زیبا و معروف متاسفانه از بین رفته است.

چارباغ گروس در مرآة البلدان به قلم اعتمادالسلطنه:

چارباغ گروس باغی است در سمت جنوب قصبه بیجار واقع و به واسطه خیابانهای طویل عریض منقسم به چهار قسمت شده و به همین جهت موسوم به این اسم شده. در این باغ درختهای تبریزی قوی هیکل سر به هوا کشیده و با وجود عظمت و قطر طوری با هم مرادف و در یک خط مستقیم واقع است که گوئی دیواری راست و مرتفع می‌باشد. در این باغ اقسام میوه‌های خوب به عمل می‌آید خاصه سیب و گلابی آن که کمال امتیاز را دارد. در وسط باغ عمارتی عالی بنا کرده‌اند. در جلو یکی از ایوانها که به اصطلاح اهل بلد تالار ایوان نامیده می‌شود، در طرف شرق، حوضی از مرمر ساخته شده که به آن امتیاز، حوض کمتر دیده می‌شود. حوض مزبور از مرمر زرد منقوش است. در چهار گوش حوض چهار مجسمه اژدر از مرمر ساخه شده که از دهن آنها آب جاری می‌شود. به علاوه روی اضلاع حوض و پیچ و خم اژدرها فواره‌های کوچک از مرمر ساخته شده که از همه آنها آب جستن کرده به حوض می‌ریزد. پاشویه حوض نیز از مرمر منبت است. الحق حجاری و منبت‌کاری این حوض طوری ممتاز است که ناظرین و بینندگان را واله می‌نماید. چهار ایوان (تالار ایوان) بزرگ دارد که طول دهنه هر یک چهارده ذرع و نیم است و هر ایوان به واسطه دو ستون مرتفع که از چوب منبت با سر ستونهای چوبی منبت ترتیب یافته افراشته شده است، در وسط، عمارت بالاخانه ساخته شده که مشرف به تالارها است و ارسی‌های کار قدیم ممتاز و شیشه‌بری‌های ریزه بسیار اعلی دارد که محل نظر است و ارسی‌ها را که بالا کنند تالارها منظر بالاخانه می‌شود. این عمارت و باغ را مرحوم لطفعلی‌خان حاکم گروس جد ششمی جناب حسنعلی‌خان وزیر فوائد ـ که در اواخر سلطنت شاه سلیمان و در تمام مدت پادشاهی سلطان حسین صفوی حکومت گروس را داشته ـ در سنه هزار و صد و چهار هجری بنا کرده است و چون در امتداد زمان و انقلابات رو به خرابی نهاده بود، مرحوم جنت جایگاه نایب‌السلطنه عباس میرزا طاب‌الله ثراه هنگام عبور از گروس و اقامت دو روزه در بیجار و حوالی آن به محمدصادق خان مرحوم والد جناب حسنعلی‌خان که آن زمان حاکم آنجا بوده امر به تعمیر آن فرمودند و مبلغی هم از برای مصارف و مخارج تعمیر آن به محمدصادق خان دادند و مرحوم مشارالیه با کمال سلیقه در مرمت و توسعه عمارت و باغ مزبور کشیده ازاره‌های تالارها را مرمر کرده و استاد محمد رضای حجار مشهور اصفهانی آنها را حجاری و منبت نموده و کتبیه‌ای هم که اشعار بسیار خوب دارد به خط میرزا رضای خوشنویس معروف در مرمرهای ازاره ترقیم یافته که شعر آخری آن که ماده تاریخ تعمیر آنجا است و مطابق با سنه هزار و دویست و چهل و چهار می‌باشد این است:

کلک هجران بهر تاریخش بزد جامی و گفت «دایما شاداب باد از مقدمت این لاله‌زار»

و ایهامی در این شعر است و آن در لفظ بزد جامی است یعنی معادل عدد «جامی» را منها کنند باقی ماده تاریخ است.[۳۷]

جاذبه‌های گردشگری بیجار[ویرایش]

از نقاط دیدنی این شهر می‌توان به:

پیست اسکی نسار[ویرایش]

پیست اسکی نسار در شهر بیجار قرار گرفته است، این پیست یکی از پنج تفرجگاه مهم استان کردستان به شمار می‌رود. پیست اسکی نسار بیجار استثنایی ترین پیست اسکی کشور است چون که مشرف به شهر و دسترسی به آن آسان است. به علاوه طول و شیب پیست به گونه‌ای است که به راحتی می‌توان مسابقات کشوری و بین‌المللی را در آن برگزار نمود.[۳۸]

مشخصات پیست اسکی برف و چمن نسار[ویرایش]

پیست اسکی برف نسار دارای وسعتی در حدود ۱۱۲ هکتار است، طول پیست در حدود ۹۰۰ متر و عرض آن ۱۲۰ متر است. این پیست در سال ۱۳۸۸ افتتاح شد، مساحت پیست چمن ۲ هکتار (طول ۳۳۰ متر و عرض ۶۰ متر) آماده می‌باشد که فاز دوم آن به همین متراژ در حال احداث می‌باشد.[۳۹]

امکانات ورزشی و رفاهی پیست[ویرایش]

ردیف عناوین توضیحات
۱ تله سیژ به طول ۱۳۰۰ متر
۲ تله کابین
۳ پیست کوب
۴ مدرسه اسکی
۵ پارکینگ
۶ هتل
۷ رستوران

تاریخچهٔ شهرداری بیجار[ویرایش]

تاریخ تاسیس شهرداری بیجار به سال ۱۳۰۸ هجری شمسی در زمان احمدشاه قاجار بازمی‌گردد، که در آن دوران بلدیه نام داشت.[۴۰] نخستین رئیس بلدیهٔ بیجار مهذب تویسرکانی بود. بعد از جنگ جهانی اول سیدموسی نقیب‌زمانی چند دوره به‌عنوان شهردار بیجار برگزیده شد، اقدامات برجستهٔ نقیب زمانی عبارت بودند از:

  • به منظور تامین سلامتی مردم از وجود دکتر رفائیل بدیعی در مقام پزشک شهرداری استفاده کرد.
  • احداث خیابان طالقانی فعلی حد فاصل بیمارستان سابق تا منطقهٔ تازه آباد، خیابان توحید جنوبی از در قلعه (میدان طالقانی) تا ابتدای بنیاد شهید و خیابان شهدا از چهار راه شهرداری به طرف شمال تا چهار راه پست و از آنجا به طرف غرب تا ابتدای باغ شاهرخ‌آباد (میدان فاضل فعلی).
  • بر روی رودخانهٔ حاکمی (نزدیک شرکت نفت فعلی تازه‌آباد) که در آن زمان جنگل و فضای سبز بود، پلی با تیر چوبی ساخت ودر همان نزدیکی به منظور دسترسی آسان و سریع مردم به آب آشامیدنی سالم، تونلی با زاویه ۳۰ درجه و پله‌های متعدد به قناتی که در زیر زمین جریان داشت، وصل کرد که به آن چاممبر (چاه انبار) می‌گفتند. بیشتر خانه‌ها دارای دار و درخت بودند و ازآب چشمه سراب و یا کاریز امین و سایر قنوات و چشمه‌های شهر حق آب داشتند.

شکل شهری و وظایف شهرداری در آن دوره[ویرایش]

جوی‌های آب روشن و زلال در کوچه‌ها و معابر جریان داشت که براساس کانال کشی‌های گذشته انجام شده بود. میرآب‌های شهرداری وظیفه داشتند که بر تقسیم درست آب بین باغات، مزارع و خانه‌ها و... نظارت کنند. در آن ایام امکانات برق وجود نداشت، شهرداری وظیفه داشت شب‌ها کوچه و بازار را با فانوس روشن کند. زباله‌ها را با الاغ می‌بردند، تمام کارهای عمرانی با دست انجام می‌شد. شهرداری تعدادی گاری داشت که آنها را به اسب می‌بستند.
بعدها کسانی چون ابوالفتح نقیب‌حضرتی، ابوالقاسم اردلان، صمد امیرانی، موسی شریعت و مسلم نسرین شهردار بیجار شدند و غلامرضا طوماری هم، مدتی سرپرست بود. البته گاهی حکما فرمانداران علاوه بر پست اصلی، سرپرستی شهرداری را هم بر عهده داشتند.

ساختمان شهرداری[ویرایش]

در اواخر حکومت پهلوی اول سال ۱۳۱۸ ساختمان فعلی شهرداری بیجار در ضلع جنوبی چهار باغ صفویه توسط استاد حسین لرزاده با یک سالن بزرگ مرکزی، شش اتاق پیرامون، سه گوشوارهٔ جانبی و زیرزمین طراحی و به وسیلهٔ دو نفر از معماران محلی به نامهای استاد عبدالحسین معمار و پسرش غلامرضا معمار ساخته شد؛ که به عمارت حکومتی یا فرمانداری معروف بود و از آن تاریخ به بعد شهرداری به این مجموعه منتقل شد. این ساختمان زیبا که سقفش شیروانی بود، در حال حاضر هم وجود دارد و قسمت‌های دیگری به آن اضافه شده است. براساس یاداشت‌های علی‌اصغر امیرانی هدیه‌ای شامل یک قطعه فرش دو زرعی ماهی میرک از طرف مسئولین محلی برای استاد لرزاده فرستاده شد که استاد بعدها فرش را در کربلا به حرم امام حسین هدیه کرد.

  • در سالهای ۱۳۲۸ شمسی نیروگاه برق بیجار با یک دستگاه مولد بزرگ دیزلی که با آب استخر خنک می‌شد، زیر نظر شهرداری کار خود را آغاز کرد و محل آن روبروی حسینیه بود.
  • در سال ۱۳۳۴ لزوم نوسازی شهر در دستور کار مسئولین وقت قرار گرفت و سید محمدعلی اشرف‌زاده شهردار بیجار شد، اقدامات برجسته او عبارتند از:
  • خیابان توحید شمالی را در سال ۱۳۳۵ احداث کرد.
  • سقف قسمتی از بازار که در زمان جنگ جهانی اول به وسیلهٔ روس‌ها به آتش کشیده شده بود را با شیروانی پوشاند.
  • نخستین کمپرسی شهرداری که فرمان آن سمت راست قرار داشت در همین ایام مورد بهره‌برداری قرار گرفت.
  • پل چوبی منطقهٔ تازه‌آباد برداشته شد و به جای آن پل جدیدی با سنگ سیمان به صورت طاق ضربی احداث شد که در حال حاضر هم وجود دارد.

بعد از اشرف‌زاده، خطیبی سر کار آمد. اقدامات مهم خطیبی:

  • در این ایام مقدمات لوله‌کشی آب آشامیدنی و آسفالت خیابان‌ها به وسیلهٔ شهرداری فراهم شد و در سال ۱۳۴۰ آب در لوله جریان پیدا کرد.

بعد از خطیبی، خلیل جعفری سکان هدایت شهرداری را به دست گرفت.

  • جعفری نخستین حمام نمره استان کردستان را در محل حوزهٔ علمیهٔ فعلی ساخت، این مجموعه دارای حمام‌های عمومی و شش نمره خصوصی بود.
  • میدان مرکزی شهر میدان رضا شاه (طالقانی فعلی) و میدان و بلوار شهید «رحمانی» از کارهای جعفری است که برروی گورستان‌های قدیمی شهر ایجاد شد.
  • آرم شهرداری بیجار که یک قطعه فرش را در میان دو خوشهٔ گندم نشان می‌دهد و سمبل فرهنگ و هنر و اقتصاد شهر است در زمان او طراحی شد.
  • خلیل جعفری نواخانه‌ای هم برای فقرا ساخت، با مرگ ناگهانی او بر اثر سکته قلبی، نصرت‌الله امیرانی شهردار شد ومدتی هم عبدالباقی رفیع سرپرست بود.
  • در سال ۱۳۴۸ با توجه به لزوم توسعه استان کردستان رئوفی که فردی آبادگر شناخته می‌شد، استاندار کردستان شد، او همزمان در شهرهای سنندج، سقز و بیجار طرح‌های بزرگی را به اجرا گذاشت.
  • بلوار ۳ کیلومتری اصلی بیجار به نام بلوار آریامهر (بلوار امام فعلی)، میدان حلوایی (سپاه)، بلوار سراب (شهید چمران)، میدان سراب (جانبازان) و خیابان‌های شهید اردلان و مدرس و... از کارهای مهم او در بیجار هستند.

متاسفانه رئوفی به بافت تاریخی و فرهنگی شهر و برج و باروهای آن توجهی نکرد و آنها را ویران کرد. در همین ایام کسانی چون عبدالله اسدی، خیرالله فرامرزی، بیگلری و نصرت‌الله امیرانی (برای دومین بار) شهردار بیجار شدند و ناصر الوندی هم مدتی سرپرست شهرداری را بر عهده داشت.
آخرین شهردار بیجار قبل از انقلاب پنجاه و هفت، محمدرضا پاکزاد بود.[۴۱][۴۲]

ترابری[ویرایش]

جاده ۳۵ مسیر زنجان - بیجار
جاده ۲۳
جاده ۳۵

شهر و شهرستان بیجار از لحاظ مسیر ارتباطی جاده‌ای از موقعیت خوبی برخوردار است، بیجار تنها راه ارتباطی میان استان کردستان و استان زنجان می‌باشد، همچنین جاده بیجار - تکاب، یکی از اراه‌های ارتباطی استان کردستان با استان آذربایجان غربی است، از سمت شرق جاده بیجار - کبودرآهنگ و بیجار - بهار هم یکی از راه‌های ارتباطی مابین استان کردستان و استان همدان می‌باشد. راه‌های ارتباطی بیجار در داخل استان کردستان از جنوب به قروه و از شرق به شهره‌های دیواندره و سنندج منتهی می‌شود.

مسافت بیجار تا شهرهای مختلف
مبدا مقصد مسافت
بیجار سنندج ۱۴۸ کیلومتر
بیجار تهران ۴۳۳ کیلومتر
بیجار همدان ۱۶۱ کیلومتر
بیجار زنجان ۱۷۰ کیلومتر
بیجار قزوین ۲۶۸ کیلومتر
بیجار اراک ۳۵۵ کیلومتر
بیجار ارومیه ۳۸۷ کیلومتر
بیجار تبریز ۴۱۵ کیلومتر
بیجار اصفهان ۶۵۵ کیلومتر

محلات شهر[ویرایش]

محله‌ها و معابر قدیمی و جدید شهر بیجار

سراب | قلعه برجگه | قلعه حلوایی (کوی حلوایی) | قلعه تخت (کوی تخت) | پشت قلعه | تازه آباد | پشت بازار | پای قَپان | محلهٔ موسایی‌ها | محله چال | یارمجه | محمودآباد | باغ سالاری | الماسیه | مرزبان | ریگ سیاه | فرحی | بادامستان | عسگرآباد | کوی فرهنگیان | کوی کارمندان | شهرک مهدیه | بلوار امام | شهرک آفتاب |

تفرجگاه‌های داخل شهر[ویرایش]

  • پیست اسکی نسار(برف و چمن)
  • کوهستان پارک نسار
  • بلوار امام
  • پارک شاهد (شهر بازی)
  • پارک سراب
  • پارک ۱۵ خرداد
  • پارک الغدیر

مراکز آموزشی[ویرایش]

امکانات و اماکن ورزشی[ویرایش]

  • استادیوم فوتبال (۱۷شهریور)
  • پیست اسکی برف و چمن نسار
  • پیست موتور سواری[۴۵]
  • پیست اسب سواری
  • زورخانه
  • سالن ۲هزارنفره (شهدا) چند منظوره
  • سالن ورزشی (کارگران) چند منظوره
  • خانه کشتی (سالن کشتی)[۴۶]
  • سالن ورزشی چند منظوره بانوان[۴۷]
  • استخر
  • سالن المپیک
  • مجموعه ورزشی شهدای گمنام (استخرشنای بزرگسالان و نونهالان، سالن بدنسازی و ژیمناستیک، سونای‌خشک و بخار، سالن آیروبیک بانوان)[۴۸]
  • خانه پینگ‌پنگ

منابع[ویرایش]

* سیمای بیجار گروس و مشاهیر آن، محمد علی کوشا، سنندج، انتشارات دانشگاه کردستان، ۱۳۷۸ش.

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «درگاه ملی آمار ایران». بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  2. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  3. «سرشماری نفوس و مسکن ۱۳۹۰». 
  4. زبان مردم بیجار فرمانداری بیجار
  5. زبان مردم بیجار شهرداری بیجار
  6. نگاهی به فرهنگ و آیین‌های مردم کردستان / مردمی شجاع اهل موسیقی و جشن
  7. سازمان میراث فرهنگی و صنایع گردشگری
  8. کانون وکلای دادگستری استان کردستان
  9. BĪJĀR-iranicaonline
  10. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  11. مریوانی محمد، بیجار در گذر زمان، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۲
  12. http://www.dastour.ir/brows/?lid=%20%20%20%20%2024519
  13. http://www.webcitation.org/6EZdZ4rK1
  14. http://www.dastour.ir/Brows/?lid=24595
  15. خبرگزاری مهر: چهار شهر جدید به نقشه تقسیمات کشوری اضافه شد. ۹ بهمن ۱۳۹۱.
  16. http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/مناطق_تحت_حفاظت/بیجار_،_کردستان.htm
  17. http://kurdistan.ichto.ir/Default.aspx?tabid=1712
  18. سد خاکی گلبلاغ بیجار
  19. اداره کل هواشناسی استان کردستان
  20. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بازبینی‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۰. 
  21. زبان مردم بیجار فرمانداری بیجار
  22. زبان مردم بیجار شهرداری بیجار
  23. نگاهی به فرهنگ و آیین‌های مردم کردستان / مردمی شجاع اهل موسیقی و جشن
  24. سازمان میراث فرهنگی و صنایع گردشگری
  25. کانون وکلای دادگستری استان کردستان
  26. غذاها و خوراک‌های محلی بیجار گروس
  27. کارخانه‌ها و معادن بیجار (بیجار)
  28. سیمان کردستان (بیجار)
  29. سیلو و انبارهای بیجار آماده خرید و ذخیره‌سازی گندم/ پیش بینی خرید 145 هزار تن گندم
  30. BĪJĀR-iranicaonline
  31. شهرداری بیجار
  32. شهرداری بیجار
  33. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  34. [http://www.bijar.gov.ir/Default.aspx?TabID=37 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان ]
  35. دانشنامه جهان اسلام
  36. ČAHĀRBĀḠ-E GARRŪS
  37. دانشنامه جغرافیای تاریخی جهان اسلام
  38. http://www.bijar.ir/HomePage.aspx?TabID=4841&Site=bijarPortal&Lang=fa-IR
  39. http://www.skifed.ir
  40. تاریخ تاسیس شهرداری بیجار
  41. تاریخچهٔ شهرداری بیجار
  42. امیرانی علی‌اصغر، یادداشت‌های علی‌اصغر امیرانی مدیر مجله خواندنی‌ها
  43. [www.iau-bijar.ac.irدانشگاه آزاد اسلامی واحد بیجار]
  44. [www.pnubijar.ac.irدانشگاه پیام نور مرکز بیجار]
  45. پیست موتورسوار کراس شهید منصوری شهرستان بیجار افتتاح شد
  46. بهره‌برداری ازمجهزترین خانه کشتی کشور در بیجار
  47. افتتاح بزرگترین سالن ورزشی بانوان غرب کشور در بیجار
  48. بهره‌برداری از مجموعه ورزشی شهدای گمنام بیجار