بیجار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Bijar
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان کردستان
شهرستان بیجار
بخش مرکزی
نام(های) دیگر بیجار‌گروس
سال شهرشدن دارای قدمت تاریخی
مردم
جمعیت

۵٢٬٢٨٣ نفر[۱] [۲][۳]

سال برآورد جمعیت = ١٣٩٠
مذهب اسلام (تشیع)(تسنن)
جغرافیای طبیعی
مساحت ۷۷٣۰ کیلومترمربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۹۴۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۰٫۸ سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۳۳۸٫۵ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه ۱۰۷
اطلاعات شهری
ره‌آورد قالی بیجار، قالیچه، گلیم، ترشی هفت بیجار،نان شیرمال، حلواسوهانی
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۷۲
شناسه ملی خودرو Flag of Iran.svg ایران ج ۶۱
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر بیجار بام ایران خوش آمدید.

بیجار (به کردی: Bîcar) یکی از شهرهای استان کردستان،مرکز شهرستان بیجار و از قدیمی ترین شهرهای ایران است. بیجار در گذشته مرکز ولایت گروس بوده است. این شهر با ارتفاع ۱٬۹۴۰ متر از سطح دریا بعد از شهرکرد دومین شهر بلند ایران به حساب می آید، شهر بیجار از لحاظ ارتفاع ۷۷۰ متر از تهران و ۴٢۵ متر از سنندج بلندتر است. فاصله شهر بیجار تا سنندج مرکز استان کردستان ۱۴۲ و تا شهر تهران ۴۷۲ کیلومتر می‌باشد. شهرستان بیجار از شمال شرقی با استان زنجان،از شمال غربی با استان آذربایجان غربی،از شرق با استان همدان ،از غرب با شهرستانهای دیواندره و سنندج ، و از جنوب با شهرستان قروه همسایه است. بیجار منطقه‌ای کوهستانی است،با آب و هوایی سرد و خشک. جمعیت این شهر بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ١٣٩٠ برابر با ۵٢٬٢٨٣ نفر و ۱۴٬٩۷٠ خانوار می‌باشد.[۱] اهالی شهر بیجار به زبان کردی سورانی با لهجه‌ی گروسی (به کردی: گەڕووسی) سخن می‌گویند.[۴] مردم این شهر پیرو دین اسلام (تشیع و تسنن) هستند.

محتویات

تاریخ شهر

بیجار شهری است بسیار قدیمی و تاریخی. برخی از مورخان قدمت آن را به هزاره سوم پیش از میلاد مسیح نسبت میدهند. [۵]

دوران مادها

در دوران مادها ایران به دو قسمت بزرگ تقسیم شده بود قسمت اول ماد کوچک یا آتروپاتن که شامل آذربایجان و قسمتی از کردستان بوده و قسمت دوم ماد بزرگ به پایتختی اکباتان همدان که بیشتر مناطق ایران را شامل می شد اما مناطق گروس به عنوان مرزبین دو قسمت ماد بوده و به حدی به دو پایتخت ماد در آذربایجان تخت سلیمان و همدان نزدیک بوده است که گاهی آن را جز ماد کوچک و گاهی جز ماد بزرگ به شمار آورده اند به طوری که دیاکونوف نویسنده تاریخ ماد گروس را جز ماد کوچک و حسن پیر نیا نویسنده تاریخ ایران باستان جز ماد بزرگ میداند والیزابت ناومان بیجار رادر آخرین مرحله از راه ارتباطی پایتخت آذربایجان به اکباتانا پایتخت مادها میداندو ماد نیز بااستناد به نوشته های دیاکونوف و ناومان بیجار گروس را جزئی از قلمرو ماد کوچک آتروپاتن به شمار می آوریم و میدانیم که در طول دوران ماد حدود ۱۳۰ سال به علت اهمیت سوق الحبیشی بالای خود همیشه از مراکز مورد توجه مادها بوده است

دوران هخامنشیان

منطقه بیجار گروس جز ساتراپ دهم هخامنشان بوده و برابر نوشته های حسن پیر نیا اسبهای ممتاز و قالی در همدان و گروس در دوران هخامنشیان به طور فراوان وجود داشته است و اسب ها و قالی های این دو ناحیه در کشور مشهور بوده اند که شهرت قالی های گروس از مرزهای ایران گذشته و در دوره های اخیر نیز در شمار قالی های بسیار مستحکم و معتبر جهانی قرار گرفته است حال با استناد به این مدارک و آثار بر ما روشن می گردد که گروس در دوران هخامنشیان نیز مانند دوران مادها از مراکز مهم اقتصادی و کشاورزی غرب ایران بوده است هر چند که از اهمیتش نسبت به دوران مادها کاسته شده و آن توجه ای که شاهان ماد به دلیل موقعیت ویژه اش قرار گرفتند در مرز بین دو پایتخت ماد نسبت به آن داشتند دیگر در دوران هخامنشی از آن توجه خبر نبود و با دور شدن پایتخت ها از منطقه گروس روز به روز از اهمیت منطقه کاسته شده است.

حمله مغول ها

مغول ها در زمان حمله خود به ایران به بیجار نیز حمله کردند چنگیزخان مغول در ۱۰ کیلومتری بیجار در جاده‌ای که اکنون به دیواندره ختم می‌شود،اقامت گزید،و در بالای کوهی به همین نام در ۵ کیلومتری شهر قلعه ای ساخت که اکنون نیز به تپه قلعه (چنگیز قلعه) معروف است.[۶]

دوره صفویه

شاه اسماعیل صفوی هنگام لشکر کشی به غرب ایران از این منطقه عبور کرده است. همچنین بازار بیجار در این دوره بنا شده است.[نیازمند منبع]

دوره قاجار

در این زمان ایران از نظر تقسیمات اداری و حکومتی به پنج حکمرانی و دوازده حکومت نشین تقسیم شد که اولین حکمرانی آذربایجان مقر ولیعهد که شامل آذربایجان , همدان , زنجان و گروس بوده است بنابراین گروس در این دوران جز آذربایجان محسوب می شده و تحت حاکمیت نایب السلطنه بوده است [۷]

جنگ جهانی اول

در خلال جنگ جهانی اول بین سالهای ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ میلادی راه بر نیروهای بیگانه در بیجار باز شد، در سال ۱۹۱۶ ولایت گروس توسط روسها و سپس عثمانی ها مورد حمله قرار گرفت و به تصرف آنان درآمد و شهر بیجار در جریان جنگ جهانی اول بارها بین دو دولت عثمانی و روسیه دست به دست گردید و صدمه فراوانی به شهر و مردم وارد آمد به طوری که بعد از جنگ حدود نیمی از جمعیت خود را از دست داد که تعدادی از آنهادر اثر جنگ و قحطی بعد از جنگ کشته شدند و تعدادی نیز با وجود آمدن این شرایط سخت مجبور به مهاجرت از این ولایت شدند،نیروهای انگلیس هم بعد از روس ها و عثمانی ها وارد بیجار شدند،در این دوره بازار بیجار نیز به آتش کشیده شد و از این مکان که متعلق به دوران صفوی بوده جز ویرانه چیزی باقی نماند پس از جنگ جهانی اول و بیرون رفتن قوای روسی و عثمانی گروس رونق گذشته خود را از دست داد.

تصاویر بیجار در جنگ جهانی اول

قبل از تقسیم بندی استانی

ولایت گروس در محدوده حکومت اردلان حوالی ۱۸۳۵

شهر بیجار قبل از تقسیم بندی استانی مرکز ولایت گروس بوده است، گروس به محدوده ای شامل قسمت هایی از استانهای قزوین،زنجان،همدان و کردستان کنونی اطلاق میشده است.

دوران پهلوی

با تقسیمات سیاسی کشور در سال ۱۳۱۶ شمسی که برای اولین بار بود در دوران پهلوی صورت می گرفت گروس از یک ولایت نیمه مستقل تنها به یک شهرستان کوچک به نام بیجار گروس که شامل هفت دهستان و ۲۶۷ روستا ی آباد بوده است تبدیل شد.

استان‌های شش گانه

در این تقسیم بندی استان‌های کشور با توجه به موقعیت جغرافیایی استقرار آنها و جهات اربعه، نامگذاری گردیدند که شهر بیجار در استان غرب جای گرفت.

  • استان غرب شامل شهرستان های: کردستان،گروس، کرمانشاهان، باوندپور، پشت کوه، لرستان، بروجرد، همدان، خرمشهر و آبادان، خوزستان، کهکیلویه[۸]

استان‌های ده گانه

نخستین استان‌های ایرانبرپایهٔ قانون اصلاح‌شدهٔ تقسیمات کشوری.

در نوزدهم دیماه سال ۱۳۱۶، با اصلاح قانون تقسیمات کشوری و براساس ماده یک آن، کشور ایران مطابق نقشه و صورت ضمیمه به ۱۰ استان و ۴۹ شهرستان تقسیم شد. در این اصلاحیه نیز، هر استان مرکب از چند بخش و هر بخش مرکب از چند دهستان و هر دهستان مرکب از چند قصبه و ده است.[۹] بیجار در این تقسیم بندی در استان چهارم جای گرفت. استان چهارم شامل شهرستان‌های:

  • ۱ـ خوی
  • ۲ـ رضائیه (ارومیه)
  • ۳ـ مهاباد
  • ۴ـ مراغه
  • ۵ ـ بیجار

تغیرات تدریجی استان‌های ده گانه

از سال ۱۳۱۶ به بعد تغییراتی در تفسیمات کشوری به استناد تبصره ماده ۲ قانون سال ۱۳۱۶ به وجود می‌آید. و شهر بیجار بعنوان مرکز شهرستان بیجار در استان کردستان جای می گیرد. [۱۰]

تقسیمات کشوری شهرستان بیجار

بخش دهستان شهر
مرکزی دهستان حومه (بیجار)
دهستان خورخوره
دهستان سیلتان
دهستان نجف‌آباد
دهستان سیاه منصور
بیجار،توپ‌آغاج[۱۱]
چنگ الماس دهستان بابارشانی
دهستان پیرتاج
دهستان خسروآباد
بابارشانی،پیرتاج
کرانی دهستان طغامین
دهستان کرانی
دهستان گرگین
یاسوکند

جغرافیای طبیعی و انسانی

بیجار منطقه ای است کوهستانی در امتداد سلسله جبال غربی ایران و یک سوم اراضی آن تقریباً کوهستانی است . نوع زمین و ساختمان آن مرکب از سنگ هایی رسوبی مخصوصاً ترکیبات رسی و آهکی و شنی مخلوط می باشد که مروبط به دگرگونی های دوران سوم زمین شناسی است . این شهر در طول 47 درجه و 36 دقیقه شرقی گرینویچ و عرض شمالی 35 دجه و 52 دقیقه استوا واقع شده است. ارتفاع بیجار از سطح دریا ۱٬۹۴۰ متر می‌باشد،شهر بیجار ۷۷۰ متر از تهران و ۴٢۵ متر از سنندج بلندتر است واز لحاظ ارتفاع بعد از شهرکرد دومین شهر بلند ایران به حساب می آید. بیجار دارای آب و هوای سرد و خشک است.

موقعیت جغرافیایی

کوه‌های بیجار

بیجار منطقه ای است کوهستانی در امتداد سلسله جبال غربی ایران و یک سوم اراضی آن تقریباً کوهستانی است . نوع زمین و ساختمان آن مرکب از سنگ هایی رسوبی مخصوصاً ترکیبات رسی و آهکی و شنی مخلوط می باشد که مروبط به دگرگونی های دوران سوم زمین شناسی است .

کوه‌های منطقه بیجار

شاه نشین| چنگ الماس | زرنیخ | حمزه عرب | شاها | چهل تن | سنگ پا |پنجه علی | زاغه | نسار | سر قیصه| نقاره کوب | بادامستان |

منطقه حفاظت‌شده بیجار

منطقه حفاظت‌شده بیجار در استان کردستان و در موقعیت N3600 تا N3612 عرض شمالی و E4725 تا E4753 طول شرقی واقع شده است. مساحت آن ۳۱۶۱۲ هکتار می باشد.[۱۲] این منطقه مهمترین زیستگاه طبیعی استان است که با وسعتی معادل ۲۳۰۰۰ هکتار در شمال شرقی استان قرار گرفته است این منطقه از شمال به روستای حسن چاروق، حسن‌آباد یاسوکند و رودخانه قم‌چقای، از غرب به جاده آسفالته در دامنه‌های غربی کوه سلیم و از طرف جنوب به جاده کمر زرد و امتداد رودخانه قزل‌اوزن و از طرف مشرق به جاده قدیمی زنجان محدود می‌گردد. این منطقه به دلیل قرار گرفتن در میان سلسله ارتفاعات و تحت تأثیر جریانهای رطوبتی، از ریزش‌های جوی نسبتاً کافی برخوردار بوده و تعداد زیادی چشمه دائمی و فصلی در آن دیده می‌شود و از لحاظ حیات وحش غنی بوده و توده‌های مختلف پستانداران و پرندگان، خزندگان، و انواع ماهی در این منطقه وجود دارد که از آن جمله می‌توان به قوچ و میش ارمنی، آهو، خرس قهوه‌ای، گراز، گربه وحشی، خرگوش و انواع پرندگان مانند حواصیل خاکستری، کبک، چکاوک و جانداران آبی مانند سگ آبی، عروس ماهی، سیاه ماهی و سس ماهی اشاره نمود.[۱۳]

تصاویر منطقه حفاظت‌شده بیجار

رودخانه‌ها و منابع آب شهرستان بیجار

مسیر رودخانه قزل اوزن
نام رودخانه محل سرچشمه محل ریزشگاه
قمچقا کوههای چیچکلو رودخانه قزل اوزن
قزل اوزن کوههای سارال و چهل‌چشمه دریای خزر
کوه‌زن کوههای سراب شهرک رودخانه قزل اوزن
اوزن دره کوه های سلطان‌آباد و شیرکش علیا رودخانه تلوار
چم کوههای مبارک بالا و صیدان به رودخانه شور ملحق شده و نهایتاً به تلوار میریزد.

سد گلبلاغ

سد گلبلاغ
اطلاعات کلی
نام رسمی: سد گلبلاغ
کشور: ایران پرچم ایران
رودخانه: اوزن دره
محل: ۱۵کیلومتری بیجار
نوع سد: خاکی،مخزنی،با هسته رسی
ارتفاع از پی: ۲۶ متر
طول تاج: ۶۸۸ متر
اطلاعات مخزن
حجم مخزن: ۵/۷ میلیون متر مکعب
پانویس‌ها


سد خاکی گلبلاغ در ۱۵ کيلومتری محور بيجار - قروه بر روی رودخانه اوزن دره احداث شده که با حجم مخزن ۸ ميليون متر مکعبی ظرفيت آبياری حداقل ۸۰۰ هکتار از اراضی پاياب سد را دارد.

سد گلبلاغ از حیث منابع آبی غنی بوده و در حال حاضر از زیر کشت بردن محصولاتی مختلفی نظیر گندم و جو و بالاخص سیب زمینی از آب این سد استفاده میشود. پرورش انواع ماهی نیز در این سد صورت میگیرد. پرورش ماهی قزل آلا از درصد بالایی در این سد برخوردار است.

مشخصات فنی سد:

  • نوع سد : خاکی – مخزنی – با هسته رسی
  • طول تاج : ۶۸۸ متر
  • ارتفاع از پی : ۲۶ متر
  • حجم مفید مخزن : ۵/۷ میلیون متر مکعب
  • سطح زیر کشت : ۸۰۰ هکتار[۱۴]

آب وهوا

این منطقه دارای آب و هوایی نیمه خشک است . به علت ارتفاع زیاد منطقه نسبت به سایر مناطق استان ، اختلاف درجه حرارت سردترین روز سال با گرم ترین روز سال به ۷۹ درجه سانتی گراد می رسد . حداقل دما در منطقه مربوط به بهمن ماه با ۳۸ درجه سانتی گراد زیر صفر و حداکثر آن مربوط به ماه های تیر و مرداد با ۴۱ درجه سانتی گراد بالای صفر بوده است . متوسط بارش سالیانه منطقه 9/439 میلی متر است . طول مدت ماه های خشک منطقه به ۴ ماه می رسد و تعداد روزهای یخبندان منطقه ۱۰۷ روز می باشد .

مردم‌شناسی

جمعیت

طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ١٣٩٠: جمعیت شهرستان بیجار برابر با ۹۳٬۷۱۴ نفر ، ۴۶۶١٣ مرد و ۴٧١٠١ نفر زن می باشد که ٢۶١٢٧ خانوار را شامل میشود جمعیت نقاط شهری : ۵٢٬٢٨٣ نفر ، ٢۶٠٢٣ مرد و ٢۶٢۶٠ زن ، ١۴٩٧٠ خانوار می باشد. جمعیت نقاط روستایی : ۴١۴٣١ نفر ، ٢٠۵٩٠ مرد و ٢٠٨۴١ زن ، ١١١۵٧ خانوار می باشد. آمار مهاجرت مردم این شهر بسیار بالاست،دلایل عمده‌ای همچون بیکاری و کمبود امکانات مسبب این امر هستند.

هرم جمعیتی بیجار در سال ۹۰[۱۵]
مردان سن زنان
۴  +۱۰۰  ۱
۴  ۹۵-۹۹  ۸
۳۰  ۹۰-۹۴  ۴۱
۲۷۳  ۸۵-۸۹  ۲۱۱
۴۹۷  ۸۰-۸۴  ۵۴۲
۸۱۸  ۷۵-۷۹  ۷۲۵
۱٬۰۸۵  ۷۰-۷۴  ۹۳۷
۹۶۲  ۶۵-۶۹  ۱٬۱۵۲
۱٬۴۹۴  ۶۰-۶۴  ۱٬۸۲۷
۲٬۲۱۳  ۵۵-۵۹  ۲٬۲۴۵
۲٬۱۴۶  ۵۰-۵۴  ۲٬۲۸۵
۲٬۳۲۹  ۴۵-۴۹  ۲٬۴۶۳
۲٬۹۸۱  ۴۰-۴۴  ۳٬۱۹۰
۳٬۲۴۰  ۳۵-۳۹  ۳٬۵۷۷
۳٬۴۲۶  ۳۰-۳۴  ۳٬۹۲۵
۴٬۷۶۷  ۲۵-۲۹  ۴٬۷۵۶
۵٬۵۱۲  ۲۰-۲۴  ۵٬۱۴۶
۴٬۷۹۹  ۱۵-۱۹  ۴٬۵۷۰
۳٬۴۴۱  ۱۰-۱۴  ۳٬۲۸۲
۳٬۱۷۶  ۵-۹  ۳٬۰۰۶
۳٬۴۱۴  ۰-۴  ۳٬۲۱۲
محدوده‌هایی که بنا بر اطلاعات سازمان سیا در آن‌ها زبان کردی به عنوان زبان مادری سخن گفته می‌شود.

زبان

اهالی شهر بیجار به زبان کردی سورانی با لهجه‌ی گروسی (به کردی: گەڕووسی) سخن می‌گویند.[۱۶]

دین و مذهب

مردم این شهر پیرو دین اسلام (تشیع و تسنن) هستند.

در چند دهه گذشته یهودیان نیز در شهر زندگی می‌کردند که مهاجرت کرده اند.

آیین‌های سنتی

  • دیدن روباه را به فال نیک می گرفتند
  • پشت سر مسافر آب می پاشند
  • برگزاری باشکوه مراسم چهارشنبه سوری
  • مردم منطقه مراسم عید باستانی و ملی نوروز را هم باشکوه برگزار می‌کنند.
  • یکی از مراسم نوروز شال گردش نام دارد که رسمی پرطرفدار است. دراین رسم جوانان به پشت بام ها رفته و با آویختن شال گردن خود یا پارچه‌ای دراز از صاحب خانه عیدی طلب می کنند. صاحبخانه نیز آجیل، شیرینی، تخم مرغ پخته، پول و شکلات را داخل شال گره زده و با گفتن این عبارت «خدا مرادت را بدهد» شال را رها می کند.[نیازمند منبع]
  • در شب یلدا برای نو عروس‌ها عیدی می‌برند.

غذاها و خوراک‌های محلی

  • ترشی هفت بیجار
  • خوراک گوشت برَخیله
  • آش تُرش
  • رب انگور
  • حلوای پُرشِکَه و گژنیز
  • خورش گیلاخه
  • خورش کنگر
  • خورش خَلال با گوشت چرخ شده
  • کوکوسبزی با نوعی تره(ترگ خانه گان)،(تره ی خان ها)
  • قیماغ
  • شَلَم (آش شلغم)
  • خوراک غازیاغی (نوعی تَره)
  • آشدو (آش دوغ)
  • آش پُرشکَه
  • کالویج (کله جوش)
  • سوپ غازیاغی (قازیاغَه)
  • حلوا سوهانی
  • بِرساق (نان روغنی)[۱۷]

بازی‌های محلی بیجار

افراد سرشناس بیجار گروس

صنایع

کارخانه‌ها و معادن بیجار

  • شرکت سیمان کردستان (بیجار)
  • شرکت گچ کردستان
  • شرکت گچ شور سو
  • معدن آهن شهرک
  • معدن آهک قمشلو
  • معدن گچ قره بگ
  • معدن نمک میدان
  • معدن مرمر گراچقا ، باشوکی ، نوبهار ، قشلاق لو
  • معدن سنگ تراورتن حسین آباد کمر زرد
  • کارخانه آسفالت[۱۸]

شرکت سیمان کردستان (بیجار)

بزرگ‌ترین واحد صنعتی استان کردستان در شمال غربی شهر بیجار واقع شده است. در سال ۱۳۶۸ مقدمات اجرای کارخانه سیمان کردستان شکل گرفت و در سال ۱۳۶۹ عملاً مقدمات اجرایی فراهم گردید و کارخانه سیمان کردستان در سال ۱۳۷۵ به‌بهره‌برداری رسید و در حال حاضر با ظرفیت تولید ۳۲۰۰ تن کلینکر در روز به فعالیت خود ادامه می دهد.

موقعیت جغرافیایی و مشخصات کلی کارخانه:

  • محل استقرار کارخانه: کیلومتر ۵ شمال غربی بیجار
  • ظرفیت اسمی کارخانه: ۳۲۰۰ تن کلینکر در روز
  • ارتفاع از سطح دریا: ۲۰۱۷ متر
  • متوسط حداقل و حداکثر دما: حداکثر Cْْ ۳۷+ و حداقل Cْْ ۲۴-
  • سرعت و جهت باد غالب: ۳۲ متر در ثانیه
  • میزان بارندگی سالیانه: ۶۱۹ میلیمتر
  • شدت احتمالی زلزله: ۹۸ درجة مرکالی

انواع محصولات شرکت سیمان کردستان

  • سیمان تیپ I – کلاس 325
  • سیمان تیپ I – کلاس 425
  • سیمان تیپ I – کلاس 525
  • سیمان تیپ II
  • سیمان پرتلند پوزولانی
  • سیمان پرتلند پوزولانی ویژه
  • سیمان پرتلند سرباره‌ای[۱۹]

سیلو و انبارهای گندم

شهرستان بیجار به دلیل تولید فراوان گندم به انبار غله باختر معروف است. سیلو و انبارهای گندم شهر بیجار علاوه بر ذخیره محصولات شهرستان بیجار محل ذخیره گندم دیگر نقاط استان نیز می باشد.[۲۰]

صنایع دستی

قالی بیجار

قالی، قالیچه،گلیم،جاجیم و ... از برجسته ترین صنایع دستی منطقه بیجار محسوب میشوند.

قالی بیجار

بیجار بعنوان یکی از متقدمین صنعت فرش بافی در ایران به حساب می آید،مناطق قالی بافی در گذشته و حال شامل شهر بیجار و روستاهای اطرافش است.[۲۱] تعداد زیادی از قالی های قدیمی کردستان که هم‌اینک در موزه‌های بزرگ فرش در داخل و خارج کشور نگهداری می‌گردند از قالی های بافت بیجار هستند.قالیبافی در این شهر دارای سابقه دیرینه ای است و قدمت بافت قالی های تاریخ دار بیجار (موجود در خارج از کشور) به سال ۱۲۶۶ (ه.ق) باز می گردد. ویژگی شاخص قالی بیجار، ساختار متراکم این قالی هاست. بافت آنها به گونه‌ایست که نمی توان آن‌ها را تا کرد. در مراحل اولیه تجارت فرش، این گونه فرش‌ها را «لول» می‌نامیدند. این کلمه بیانگر استحکام بیش از حد فرش‌های بیجار است. برای تولید این فرش که مانند تخته محکم است، یک پود بسیار ضخیم را علاوه بر یکی دو پود نازک، وارد بافت فرش میکنند. این عمل به صورت متناوب در تار و پود فرش تکرار می‌شود. با کوبیده شدن گره‌ای فرش توسط شانه آهنی، بافت فرش بسیار محکم‌تر می‌شود. نقش فرش‌های این منطقه بیشتر شامل طرح‌های منظم است و به نسبت نوع روستایی آن، دارای خطوط ملایم‌تر و نقش مایه‌هایی طبیعی‌تری است. در این طرح‌ها، نقوش کلاسیک ایرانی بزرگ شده و در کنار نقش‌هایی که تحت تأثیر مدل‌های روستایی و قبیله‌ای است، دیده می‌شوند. این قالیچه‌ها که از جذابیت و گیرایی خاص برخوردارند، بافتی ظریف دارند و اصالت و سادگی در طرح و رنگ آنها مشهود است.[۲۲]

طرح‌ها

معروفترین طرحهای امروزی در منطقه عبارتند از : شکارگاه مانند شکارگاه ترنج دار – شکارگاه دورنما - طرحهای تصویری مانند طرحهای لیلی و مجنون و طرحهای مینیاتور و داستانهای اسطوره ای -گل فرنگ مانند گل فرنگ مستوفی، گل فرنگ طره دار، گل فرنگ لچک ترنج دار، دسته گل، گل فرنگ و اسلیمی (پیچی)، گل و بلبل و گلدانی،طرح خرچنگی - طرح بندی مانند بندی خاتم شیرازی ، بندی گل فرنگ ،مینا خانی، دار و- گل مانند ربعی دار و گل ، مستوفی دار و گل شاه عباسی مانند شاه عباسی افشان ،لچک ترنج دار ،کف ساده- اسلیمی مانند اسلیمی گل فرنگ ، اسلیمی هندسی یا سرداری ، دهن اژدری - درختی مانند درختی بید مجنون ، درختی گل و بلبل ، درختی دورنما ، درختی گلدانی ، درختی ترمه- ماهی درهم مانند ماهی بیجار ،ماهی سنه ، ماهی افشار ، ماهی میرک ، ماهی زبیده ، ماهی حسن تیمور ، سگ ماهی ، ماهی زنبوری ، ماهی ریز- طرحهای هندسی مانند سمن بر خانم ، اسلیمی شکسته ، خاتم شیرازی .

رنگ بندی

یکی از مشخصه های قالی بیجار یا گروس، رنگهای بکار رفته در آن است. تضاد جسورانه بین رنگهای به کار رفته، زیبائی این قالیها را دو چندان می کند. رنگهای ناب و شادی که بافنده کرد برای قالیهایش انتخاب می کند. بیانگر طبیعت سرد وحشی و در عین حال رنگارنگ کردستان است در قالی های گروس به کار بردن رنگهای شاد و تند مانند قرمز و رنگهای متمایل به آن بویژه رنگهای: چهره ای (یک اصطلاح محلی برای رنگ صورتی پررنگ) و صورتی و پوست پیازی، مشکی، سفید، حنایی و انواع سبزها در زمینه های سرمه ای و سفید و قرمز زیاد به چشم می خورد. بکار بردن رنگهای سبز و سفید و پیازی و کاهی بر زمینه لاکی شادابی دیگری بر فرشهای گروس می دهد و نقشها را در دید واضح و روشن و برجسته می نمایاند. این جسارت را در کاربرد نوعی از رنگ زرد می توان دید که خاص بیجار است و حتی در قالیهای کف ساده که متن آنها ساده و خلوت میباشد به کار میرفته است. در فرشهای بیجار مانند بافته های برخی از مناطق غربی ایران گاهی کیفیت دو رنگی (رگه) نیز دیده می شود. تعداد رنگها در قالی بیجار از ۲۷ رنگ تجاوز نمی‌کند و رنگهای قرمز و سفید و سرمه ای بیش از دیگر رنگها به کار میرود و رنگهای تند و تیز آبی نیز به چشم می خورد.[۲۳]

آثار باستانی و تاریخی بیجار گروس

این منطقه دارای بیش از ۶۰ اثر باستانی و تاریخی است که تعدادی از آنها در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده ولی بیشتر این آثار از بین رفته است.

بیش از صد تپه باستانی در منطقه بیجار کشف شده است.



دژ و قلعه قمچقا (دره شاهان)

دژ و قلعه قمچقا (دره شاهان) در فاصله ۶۰ کیلومتری شمال بیجار و یک کیلومتری شمال روستای قم چقا و داخل منطقه حفاظت‌شده بیجار قرار دارد . به نظر کارشناسان قلعه تاریخی قمچقای بیجار دارای کتیبه ای با نقش هیروگلیف و به خط هراتیک می باشد و جزو قدیمی ترین کتیبه های نییمه تصویری ایران قلمداد گردیده و کتیبه آن با خط سومریان قابل مقایسه است . ارتفاع دیواره های این قلعه به ۲۰۰ متر می رسد و تنها راه ارتباطی قلعه با خارج ، گذرگاه باریکی می باشد که ساخته و پرداخته دست صاحب هنری است که یک نفر به دشواری می تواند از آن عبور کند . وسعت قلعه بالغ بر ۵۰۰۰ متر مربع با مخازن متعدد آب است که در سنگ کنده شده و پناهگاه زیرزمینی آن با عمق 41 پله به صورت تونلی از سنگ کنده شده و به زیر قلعه هدایت می شود . از قلعه بزرگ قم چقا در عصر پارت ها و ساسانیان نیز استفاده شده که هم زمان با محاصره آتشکده آذرگشسب در تخت سلیمان (۱۰۰ کیلومتری شمال همین قلعه) به وسیله هراکیلوس امپراتور روم ، موجبات تخریب آن فراهم شده است .این قلعه از نظر قدمت بسیار حائز اهمیت است و در برهه های گوناگون مورد استفاده اقوام مختلفی واقع شده است .بنابراین قلعه و دژ قم چقا یکی از قلعه های با ارزش و تاریخی شناخته شده ایران می باشد . بعضی احتمال می دهند که جام مارلینگ در آنجا مدفون است.

بازارها و ساختمان های قدیمی

شهر بیجار در گذشته دارای چند بازار مهم بوده که بعضی از آن ها هنوز رونق گذشته خود را حفظ کرده‌اند . بازار قدیمی این شهر به نام «بازار بزرگ» مشهور است و دیگر بازارها عبارتند از : بازار افتخار نظام ، قیصریه سالار و قیصریه سید لشکر و بازار امیر تومان که با دو سرا به نام های سرای کهنه و سرای تازه در گذشته محل تجارت تاجرهای افغان ، تبریزی ، همدانی و زنجانی بوده است و اکنون نیز دارای دو تیمچه به نام شهبازخان و تیمچه امیر تومان است که جایگاه دکان های بازاریان می باشد.

مجموعه بازار بیجار

مجموعه بازاربیجار
نام مجموعه بازاربیجار
کشور Flag of Iran.svg ایران
شهرستان بیجار
اطلاعات اثر
کاربری بازار، مجموعه
دیرینگی دوره قاجار
دورهٔ ساخت اثر دوره قاجار
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۲۵۹۱
تاریخ ثبت ملی ۲۷ بهمن ۱۳۷۸

مجموعه بازار بیجار مربوط به دوره قاجار است و در بیجار، خیابان شهید اردلان واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۵۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۲۴]

بازار در مركز شهر بيجار واقع شده است در حقيقت آنچه كه ار بافت قديمی شهر بيجار باقيمانده است، مجموعه بازار آن شامل یک راسته طولانی شمالی –جنوبی و تيمچه‌ای بنام حاج شهباز و سرايی به نام سراي امير تومان است. اكنون تعداد شانزده باب حجره از بافت معماری قديم بازار در دو طرف راسته اصلی باقيمانده و مابقي حجره ها و راسته ها دستخوش تغييرات شده است. در پوشش مغازه ها از طاق و تويزه استفاده شده است موقعيت جعرافيايي بيجار بر سر راه كردستان و آذربايجان موجب گرديده كه اين بازار، وسعت گستردگی خاص شكل گرفته باشد. علت قرارگيری در مسير راه كاروان‌رو تجاري در گذشته از رونق قابل توجهي برخوردار بوده است. تاريخ دقيق ساخت آن مشخص نيست و لي به نظر ميرسد كه نوع معماري و بقاياي وضعيت موجود احتمالاً در دوره قاجار ساخته شده باشد. [۲۵]

تيمچه حاج شهباز

در ضلع شرقی راسته بازار بزرگ بيجار تيمچه‌ای زيبا قراردارد كه بنام تيمچه حاج شهباز معروف است اين اثر معماری داراي يک فضای سرپوشيده مركزی است كه حجره هايی در پيرامون آن شكل گرفته است ويژگی معماری اين تيمچه نوع قوسها و كاربنديهايی است كه در سقف آن مورد استفاده قرار گرفته است و همچنين بقيه نورگيرهای آن در سقف و در تركيب با كاربنديهای تصويری زيبا را ايجاد نموده كه نشانگر تفكر و ذوق بالا و قابل توجه معمار ساختمان است .

سرای امیر‌تومان

در ضلع غربی بازار بيجار سرايی قديمی وجود دارد كه در افواه محلي به تيمچه امير تومان معروف است. به علت مجاورت با پارکی كوچک موقعيت بسيار مناسبی در شهر بيجار دارد اين سرا دارای يک حياط مركزی است كه حجره هايی در پيرامون شكل گرفته است پلان آن به شكل هشت و نيم هشت است و در يک طبقه با مصالح خشت و آجر و سنگ ساخته شده است ومحل تجارت مهمی در جنب بازار قديمی بيجار بوده است اين بنا هم احتمالا در دوره قاجار ساخته شده است.

چهارباغ گروس

چهارباغ گروس عمارت و باغی در جنوب شهر بیجار، منسوب به دوره صفویان، داراى كوشكى دو طبقه، آب‌نماها و مجسمه‌هاى مرمرین بود. در مرآت البلدان احداث آن به سال ۱۱۰۴ ه.ق نسبت داده شده است.(اعتمادالسلطنه، ج ۴، ص ۱۹۰۴ـ ۱۹۰۵).[۲۶] این چهار‌باغ در زمان لطفعلی‌خان حاکم گروس و همزمان با دوره صفویه بنا شده. دورادور پارک را درختان صنوبر احاطه کرده بود، همچنین درختان میوه. [۲۷] ساختمان‌ها و بناهای این باغ و محوطه‌ زیبا و معروف متاسفانه به مرور زمان از بین رفت.

جاذبه‌های گردشگری بیجار

از نقاط دیدنی این شهر می‌توان به :

پیست اسکی نسار

پیست اسکی نسار در شهر بیجار قرار گرفته است، این پیست یکی از پنج تفرجگاه مهم استان کردستان به شمار می رود. پیست اسکی نسار بیجار استثنایی ترین پیـست اسکی کشور است چون که مشـرف به شهر و دسترسی به آن آسان است . به علاوه طول و شیـب پیست به گونـه ای است که به راحتی می توان مسابقـات کشوری و بین‌المللی را در آن برگزار نمود.[۲۸]

مشخصات پیست اسکی برف و چمن نسار

پیست اسکی برف نسار دارای وسعتی در حدود ۱۱۲ هکتار است ، طول پیست در حدود ۹۰۰ متر و عرض آن ۱۲۰ متر است.این پیست در سال ۱۳۸۸ افتتاح شد،مساحت پیست چمن ۲ هکتار (طول ۳۳۰ متر و عرض ۶۰ متر )آماده میباشد که فاز دوم آن به همین متراژ در حال احداث میباشد.[۲۹]

امکانات ورزشی و رفاهی پیست

ردیف عناوین توضیحات
۱ تله سیژ به طول ۱۳۰۰ متر
۲ تله کابین
۳ پیست کوب
۴ مدرسه اسکی
۵ پارکینگ
۶ هتل
۷ رستوران

محلات شهر

محله‌ها و معابر قدیمی و جدید شهر بیجار

سراب | قلعه برجگه | قلعه حلوایی(کوی حلوایی) | قلعه تخت (کوی تخت) | پشت قلعه | تازه آباد | پشت بازار | پای قَپان | محلهٔ موسایی‌ها | محله چال | یارمجه | محمود آباد | باغ سالاری | الماسیه | مرزبان | ریگ سیاه | فرحی | بادامستان | عسگرآباد | کوی فرهنگیان | کوی کارمندان | شهرک مهدیه | بلوار امام | شهرک آفتاب |

تفرجگاه‌های داخل شهر

  • پیست اسکی نسار(برف و چمن )
  • کوهستان پارک نسار
  • بلوار امام
  • پارک شاهد(شهر بازی)
  • پارک سراب
  • پارک ۱۵ خرداد
  • پارک الغدیر

مراکز آموزشی

  • دانشکده مهندسی و علوم پایه بیجار
  • دانشگاه آزاد واحد بیجار
  • دانشگاه پیام نور
  • مرکز آموزش علمی کاربردی بیجار.

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «درگاه ملی آمار ایران». بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  2. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  3. «سرشماری نفوس و مسکن ۱۳۹۰». 
  4. فرمانداری بیجار
  5. BĪJĀR-iranicaonline
  6. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  7. http://www.zibaweb.com/bijarhistory1.htm
  8. http://www.dastour.ir/brows/?lid=%20%20%20%20%2024519
  9. www.dastour.ir/Brows/?lid=24595
  10. http://www.chap.sch.ir/pdf/040-054-C236-3.pdf
  11. خبرگزاری مهر: چهار شهر جدید به نقشه تقسیمات کشوری اضافه شد. ۹ بهمن ۱۳۹۱.
  12. http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/مناطق_تحت_حفاظت/بیجار_،_کردستان.htm
  13. http://kurdistan.ichto.ir/Default.aspx?tabid=1712
  14. سد خاکی گلبلاغ بیجار
  15. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بازبینی‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۰. 
  16. زبان مردم بیجار
  17. غذاها و خوراک‌های محلی بیجار گروس
  18. کارخانه ها و معادن بیجار (بیجار)
  19. سيمان كردستان (بیجار)
  20. سیلو و انبارهای بیجار آماده خرید و ذخیره سازی گندم/ پیش بینی خرید 145 هزار تن گندم
  21. BĪJĀR-iranicaonline
  22. شهرداری بیجار
  23. شهرداری بیجار
  24. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  25. [http://www.bijar.gov.ir/Default.aspx?TabID=37 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کردستان ]
  26. دانشنامه جهان اسلام
  27. ČAHĀRBĀḠ-E GARRŪS
  28. http://www.bijar.ir/HomePage.aspx?TabID=4841&Site=bijarPortal&Lang=fa-IR
  29. http://www.skifed.ir

سیمای بیجار گروس و مشاهیر ان تالیف محمد علی کوشا * سیمای بیجار گروس و مشاهیر آن، محمد علی کوشا، سنندج، انتشارات دانشگاه کردستان ، 1378ش.