ترک

برای دیگر کاربردها ترک (ابهام‌زدایی) را ببینید.

تُرک به شخص منسوب به یکی از گروه‌های ملی یا زبانی ترکی گفته می‌شود. ترک همچنین صفتی است منسوب به عنصر فرهنگی، یا سنتی مربوط به یکی از ملتها یا زبان‌های ترکی چنانکه در «بیات ترک».

ریشه واژه ترک را به معنی «نیرومند» دانسته‌اند.^{[نیازمند منبع]}

خاستگاه اصلی قوم ترک مغولستان بوده و این قوم به‌تدریج در سراسر آسیای مرکزی، ایران و آسیای غربی پراکنده شدند. جمعیت کنونی ترکهارا بیش از دویست میلون نفر تخمین می‌زنند که از شمال چین و سیبری تا بلغارستان و اروپای شرقی پراکنده شده‌اند.^{[نیازمند منبع]}

زبان ترکی به دو دسته شرقی و غربی تقسیم می‌شود. زیرمجموعه‌های شرقی زبان ترکی عبارت‌اند قزاقی، قرقیزی و ازبکی و زیر مجموعه‌های غربی زبان ترکی نیز شامل ترکی استانبولی، ترکمنی و ترکی آذربایجانی می‌شوند.

زبان ترکی جزء زبانهای اورال آلتائیک به شمار می‌رود

[ویرایش] پیشینه واژهٔ ترک

در نوشته‌های تاریخی «ترک» در مقابل تاجیک (غیر عرب و ترک) آمده‌است. نام ترک نخستین بار در قرن ششم میلادی در نوشته‌های چینی دیده میشود. در همان قرن ترکان دولتی نیرومند تأسیس کردند که از مغولستان و سرحد شمالی چین تا دریای سیاه امتداد داشته‌است. مؤسس حکومت مزبور که چینیان او را «تومن» مینامند، در کتیبه‌های ترکی بومن، در سال ۵۵۲ م. درگذشت و برادرش «ایستامی» (در تاریخ طبری: سنجبوخاقان) که در مغرب فتوحاتی کرده، ظاهراً تا سال ۵۷۶ م. زیسته‌است این دو برادر گویا از آغاز مستقل از یکدیگر حکومت می‌کردند. چینیان از دولت مزبور بنام امپراتوری ترکان شمال و مشرق یاد کرده‌اند. در سال ۵۸۱ م. تحت نفوذ سلسلهٔ چینی «سویی» این دو امپراتوری بطور قطع از یکدیگر جدا شدند و بعدها هر دو تابع سلسلهٔ چینی «تانگ» (۶۱۸ – ۹۰۷ م.) گردیدند. در حدود سال ۶۸۲ م. ترکان شمال موفق شدند استقلال خود را بدست آورند.

[ویرایش] در تاریخ ایران

سلسله‌های ترک‌تبار که در ایران بعد از اسلام حکومت کردند عبارتند از:

• غزنویان (۳۵۱ – ۵۵۵ ه‍. ق.) ^{[نیازمند منبع]}
• سلجوقیان (۴۲۹ ه‍. ق. – اواخر قرن ششم) ^{[نیازمند منبع]}
• خوارزمشاهیان (۴۷۰ – ۶۲۸ ه‍. ق.) ^{[نیازمند منبع]}
• آق قویونلوها و قراقویونلوها ^{[نیازمند منبع]}
• افشاریه ^{[نیازمند منبع]}
• قاجاریه ^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] منابع

• تاریخ طبری جلد ۱، ص ۸۹۵ و ۸۹۶ (پیشینه واژهٔ ترک)
• حاشیهٔ برهان چ معین (پیشینه واژهٔ ترک)

این نوشتار خُرد است. با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.