ایل گورک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از گورک)
پرش به: ناوبری، جستجو


معرفی[ویرایش]

گورک (به کردی: گەورک)، به لاتین : Gawerk ، از خاندان های اصیل کردستان در ایران ، ترکیه ، عراق . ایل گورک یکی از شاخه های اصلی ایل بزرگ بلباس می باشد . بلباس به مجموعه عشایر :( پیران ، مامش ، سن ، کاخدری ، اجاق منگور ، عثمان آغایی ، گورک ، منگور ، زودی ، بالک ، رمک ) گفته می شود. [۱]

از عشایر کردستان ایران ، نام یکی از ایل‌های کرد ایران واقع در قسمت کردنشین ایران، شامل استانهای کردستان واستان آذربایجان غربی ایران می باشد. خاندان های ایل گورک در منطقه بوکان محال (مکری) و مهاباد و در نیمه شرقی و شمال شرق شهرستان سردشت، نیز در بخش صومابرادوست در غرب ارومیه، روستاهای ناحیه شپیران و بخش کوهسار در شهرستان سلماس، دهستان ایل گورک (میرده، تموغه) شهرستان سقز و همچنین در کردستان عراق در منطقه قلعه‌دیزه، منطقه خوشناو هولیر (اربیل) و نیز در ناحیه سیویل (Siwail) در سلیمانیه ساکن هستند.همچنین تیره هایی از این ایل ساکن شهرستان سقز دز محور بانه- سقز هستند.طائفه جوانمردی از خانواده های خوشنام کردستان و سقز و عشایر گورک می باشند.[۲]

مرکز اصلی این ایل در شهر ربط واقع در کیلومتر 16 جاده سردشت به مهاباد و بوکان می‌باشد.[۳]

ایل گورک از ایلات کردستان مکری می‌باشند و بنابر مستندترین اسناد و روایت‌ها در حدود سالهای (١٧٨٩ ـ ١٨١٣) میلادی برابر با 1169-1192 شمسی از اطراف شهر اربیل کردستان عراق در حدود سالهای اولیه قرن 18 میلادی به کردستان موکریان و ناحیه ارومیه واستان وان درکردستان ترکیه مهاجرت کرده اند.[۴]

مهاباد - ربط - ملک حسن آغا گورک 1890
نمایی از شهر ربط در 1910 و منزلگاه رشید آغا گورک مالک ربط و حومه 1910 میلادی

اصالت و ریشه[ویرایش]

بدون هیچ شک و تردیدی خاندان گورک از منطقه هولیر به کردستان ایران و ترکیه آمده اند و اکثریت قاطع روایت ها و نیز مستندات موجود دال بر آن هستند. ایل گورک در کمتر از 250 سال پیش از مالکان بزرگ دشت هولیر یا اربیل بوده‌اند .[۵]ریشه کلمه گورک از گاور به معنای نگهبان آتش می‌باشد که بر می‌گردد به اینکه روایت شده که بزرگان این ایل جزء موبدان و کاهنان زردشتی قبل ظهور اسلام بوده‌اند.در واقع ایل گورک از نسل همان ایل خوشناو کردستان عراق که ساکن اربیل هستند می باشد و گورک یا منطقه گورک (به زبان کردی Gawerkayeti) نیز به منطقه بزرگی بین شهرستان های سقز - مهاباد - سردشت و بوکان گفته می شود.[۶] سراسر منطقه گورک از روستای میراده سقز تا شهر ربط در سردشت تا روستای اوزون تاش گورک در مهاباد پر از آتشکده های مخروبه می باشد که این نکته تاییدی قابل اطمینان بر دلیل اطلاق کلمه گورک (Gawerk) بر این نواحی می باشد. [۷]

تاریخ و سرگذشت ایل گورک[ویرایش]

با توجه به اطلاعات موجود و نیز نقل قول از بزرگان ایل گورک نسب عشیرت گورک از حدود250 سال پیش به رسول بلباس می رسد. وی از مالکان محلی منطقه اربیل ( به زبان کردی هولیر) بوده و مالک ۴۵۰ پارچه آبادی بوده است . خوشناوه تی یا خوشناو (ْXoshnaw) به نواحی بین شهرهای کویسنجق، اربیل و حریر در کردستان عراق گفته می شود. رسول بلباس در اثر اختلاف با احمد آغا شارەزور در ولایت موصل و توطئه رحمان پاشا حاکم امارت بابان قرار میگیرد، رسول بلباس ٢ پسر و ١ دختر داشته که همراه باآنان بە روستای شیوەکەڵ در سیوەیل واقع در ناحیە شارباژێر می گرێزد و ... .[۸][۹]

ایل گورک یکی از ایلات کردستان می‌باشد که در منطقه به تساهل ومدارا شهره هستند. این ایل در حال حاضر یکجانشین می‌باشد و همراه با حفظ آداب و رسوم خویش در صدد سازگاری با زندگی در عصر جدید هستند. نواحی محل سکونت این ایل در کردستان ایران گستره وسیعی از ارومیه تا منطقه سقز وبانه یعنی منطقه موکریان را شامل می‌شود. ودر کردستان عراق نیز این ایل در شهر شارباژیر سلیمانیه و اطراف هولیر سکونت دارند.. در مورد اینکه عشایر گورک از کجا و در چه زمانی به موکریان آمده‌اند روایات متعددی موجود است. اما در کل باید گفت که ایل گورک همراه با دیگر عشایر موکریان همچون مامش و منگور و فیض الله بیگی و دهبکری و بیگ زاده‌های بوداق سلطان بزرگ و ایل زرزا و ایل بریاجی و ملکاری و پژدری و پیران و مرگه‌ای وغیره در یک دوره زمانی ۵۰ ساله به نواحی جنوب دریاچه اورمیه مهاجرت کرده‌اند. دوره زمانی مهاجرت این عشایر دوره حکومت سلسله صفویه تا اواخر قاجار بوده است و از نواحی بین دیاربکر و هولیر به موکریان مهاجرت کرده‌اند . دلیل مهاجرت هم اختلافات سیاسی و قبیله‌ای بوده‌است که ذکر مشروح آن در اینجا نمی‌گنجد. ریشه کلمه گورک از گاور به معنای نگهبان آتش می‌باشد که بر می‌گردد به اینکه روایت شده که بزرگان این ایل جزء موبدان و کاهنان زردشتی قبل ظهور اسلام بوده‌اند.[۱۰]

بزرگان و معتمدین گمنام ایل گورک[ویرایش]

  • علی آغا جوانمردی از شهیدان و رهبران جمهوری 1946 کردستان و سردار العشایر ایل گورک .
  • رسول آغا محمودی از شهیدان و رهبران جمهوری 1946 کردستان و سالارالعشایر ایل گورک.
  • حسن آغا مشهور به پاشای سردشتی حاکم منطقه سردشت و حومه در سالهای 1850 -1880 میلادی.خانواده های رشیدی ، مامندی ، عباسی ، بایزیدی ، پیروتی ، جهانگیری ، ابراهیم زاده و خضری از نوادگان وی هستند.[۱۱]
  • خدر آغا گورک سردشت .
  • بایزیدآغا عزیزی معتمد گورک مهاباد در زمان قاضی محمد
  • مرادحسو معتمد گورک ارومیه و سلماس و ترکیه و یار وفادار اسماعیل آغا سمکو.[۱۲][۱۳]

معتمدین و ریش سفیدان ایل گورک در گورک سقز : حاج حمزه آغا محمودی ، گورک سردشت : حاج عثمان آغا رشیدی و عباس آغا عباسی - گورک مهاباد :قاسم آغا عزیزی ،

گورک ارومیه : خانواده رستمی و مام احمد هستند.[۱۴]

آغایان ایل گورک در سردشت و مهاباد 1900 میلادیGawerk Lords in iranian kurdistan - urmia - sardasht
مهاباد - سویناس -منزلگاه قادرآغا گورک 1880 میلادی
[۱۵]



پراکندگی جغرافیایی ایل گورک[ویرایش]

ایل گورک در حال حاضر در نواحی زیر ساکن هستند:

شهر کشور گستره
وان Flag of Turkey.svg ترکیه گورک
ارومیه Flag of Iran.svg ایران ناحیه ترگور Tergewwer - و بخش صومای برادوست: شامل روستاهای سلطانی ، هورسین ، جوجهی ، ممکان ، دوبره ، حوسنی ، انگمان، تلو ، اورسی ، آلکان ،زیندشت
سلماس Flag of Iran.svg ایران بخش کوهسار، دهستان شپیران و شناتال - ،روستاهای کله رش ، قصریک ، کروران ، اسپی دره ، برازی ، سولینک و سلطانی
سردشت Flag of Iran.svg ایران شمال شرق و شرق شهرستان( منطقه ربط ) و نیز اطراف شهر میرآباد( دهستان گورک نعلین)
مهاباد Flag of Iran.svg ایران جنوب مهاباد: اطراف جاده سردشت - مهاباد
بوکان Flag of Iran.svg ایران دهستان ایل گورک واقع در غرب بوکان
سقز Flag of Iran.svg ایران دهستان گورک در اطراف جاده بانه-سقز
اربیل Flag of Kurdistan.svg کردستان عراق گورک (خوشناو)منطقه خوشناوه تی Xoshnaw
سلیمانیه Flag of Kurdistan.svg کردستان عراق گورک (سیویل)منطقهsiwail سیوه یل

خاندان های ایل[ویرایش]

شهر کشور خاندان های گورک
وان Flag of Turkey.svg ترکیه خانواده اورگون گورک در شهر باشکالا وان ، الماس گورک و بینیجی گورک در شهر گورپینار وان
ارومیه Flag of Iran.svg ایران مرادی ، ،کامرانی ،حقیقی ، ناصری، روشن قیاس ، فقه پور لوره شیرین ، رستمی ، تمرزاده، گورک ، یوسفی ، شریفی (روستاهای غربی دهستان سومای برادوست)
سلماس Flag of Iran.svg ایران گورک ، عیسی زاده زیندشت و روستاهای اسپیدره - قصریک - کله رش در جنوب غربی سلماس
سردشت Flag of Iran.svg ایران مامندی -رشیدی - بایزیدی - عباسی - پیروتی - محمدی - احمدی -خضری -جهانگیری- نبی زاده -ابراهیم زاده-رسولی(روستای بروه-بلاو)
مهاباد Flag of Iran.svg ایران عزیزی - محمدی - گورک - رشیدی- احمدی - قادری
بوکان Flag of Iran.svg ایران شهامت - ابراهیمی- جوانمردی -حسنی
سقز Flag of Iran.svg ایران خدری - جوانمردی - محمودی - عزیزی
اربیل Flag of Kurdistan.svg کردستان عراق گورک ( روستاهای باویان - خرواتان در شهر هریر نزدیک شقلاوه ) ، ناحیه بناری کوسرت در شهر رانیه ، شهر چوارقورنه ، بخش سیویل در شمال سلیمانیه ، ناحیه سورداش در شهر دوکان
سلیمانیه Flag of Kurdistan.svg کردستان عراق گورک (سیویل) در شمال شهر سلیمانیه

[۱۶]

خاندان مرادی ، خاندان کامرانی ، خاندان روشن قیاس ، فقه پور لوره شیرین و تمرزاده و رستمی در شهر ارومیه و سلماس ، خاندان مرادحسو Mirad heso و Vurgun در شهر باش قالا در استان وان (کردستان ترکیه) جزء خاندان های اصیل گورک هستند.[۱۷]

منابع[ویرایش]

  1. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  2. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  3. تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک.
  4. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  5. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  6. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  7. تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک.
  8. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  9. تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک.
  10. تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک.
  11. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  12. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  13. تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک.
  14. مروری بر تاریخ ایل گورک - خدرآغا مامندی(سردشت).
  15. تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک و mevlut vurgun gawerek از خاندان گورک ترکیه(شهر وان)
  16. تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک .
  17. . Gewerk Kabilenin geçmişi - mevlut vurgun gawerek 2012
  • مردوخ کردستانی، شیخ محمد، تاریخ کردوکردستان، ص ۱۱۰۸.
  • راهکارهای توسعه منطقه‌ای در منطقه ایل گورک(مهاباد- سردشت - بوکان -سقز - ارومیه) استان آذربایجان غربی - پژوهش دانشگاهی درس برنامه ریزی ناحیه‌ای - دانشگاه شهید بهشتی تهران - تدوین از محسن رشیدی گورک
  • تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک و mevlut vurgun gawerek از خاندان گورک ترکیه(شهر وان) .
  • Gewerk Kabilenin geçmişi - mevlut vurgun gawerek 2012.