ایل گورک

معرفی

گورک (به کردی: گەورک)‏، به لاتین : Gawerk ، از خاندان های اصیل کردستان در ایران ، ترکیه ، عراق .

از عشایر کردستان ایران ، نام یکی از ایل‌های کرد ایران واقع در قسمت کردنشین ایران، شامل استانهای کردستان واستان آذربایجان غربی ایران می باشد. خاندان های ایل گورک‌ در منطقه بوکان محال (مکری) و مهاباد و در نیمه شرقی و شمال شرق شهرستان‌ سردشت، نیز در بخش صومابرادوست در غرب ارومیه، روستاهای ناحیه شپیران و بخش کوهسار در شهرستان سلماس، دهستان ایل گورک (میرده، تموغه) شهرستان سقز و همچنین در کردستان عراق در منطقه قلعه‌دیزه، منطقه خوشناو هولیر (اربیل) و نیز در ناحیه سیویل (Siwail) در سلیمانیه ساکن هستند.همچنین تیره هایی از این ایل ساکن شهرستان سقز دز محور بانه- سقز هستند.طائفه جوانمردی از خانواده های خوشنام کردستان و سقز و عشایر گورک می باشند.

مرکز اصلی این ایل در شهر ربط واقع در کیلومتر 16 جاده سردشت به مهاباد و بوکان می‌باشد.

ایل گورک از ایلات کردستان مکری می‌باشند و بنابر مستندترین اسناد و روایت‌ها در حدود سالهای (١٧٨٩ ـ ١٨١٣) میلادی برابر با 1169-1192 شمسی از اطراف شهر اربیل کردستان عراق در حدود سالهای اولیه قرن 18 میلادی به کردستان موکریان و ناحیه ارومیه واستان وان درکردستان ترکیه مهاجرت کرده اند.

مهاباد - ربط - ملک حسن آغا گورک 1890

نمایی از شهر ربط در 1910 و منزلگاه رشید آغا گورک مالک ربط و حومه 1910 میلادی

اصالت و ریشه

بدون هیچ شک و تردیدی خاندان گورک از منطقه هولیر به کردستان ایران و ترکیه آمده اند و اکثریت قاطع روایت ها و نیز مستندات موجود دال بر آن هستند. ایل گورک در کمتر از 250 سال پیش از مالکان بزرگ دشت هولیر یا اربیل بوده اند .ریشه کلمه گورک از گاور به معنای نگهبان آتش می‌باشد که بر می‌گردد به اینکه روایت شده که بزرگان این ایل جزء موبدان و کاهنان زردشتی قبل ظهور اسلام بوده‌اند.در واقع ایل گورک از نسل همان ایل خوشناو کردستان عراق که ساکن اربیل هستند می باشد و گورک یا منطقه گورک (به زبان کردی Gawerkayeti) نیز به منطقه بزرگی بین شهرستان های سقز - مهاباد - سردشت و بوکان گفته می شود. سراسر منطقه گورک از روستای میراده سقز تا شهر ربط در سردشت تا روستای اوزون تاش گورک در مهاباد پر از آتشکده های مخروبه می باشد که این نکته تاییدی قابل اطمینان بر دلیل اطلاق کلمه گورک (Gawerk) بر این نواحی می باشد.

تاریخ و سرگذشت ایل گورک

با توجه به اطلاعات موجود و نیز نقل قول از بزرگان ایل گورک نسب عشیرت گورک از حدود320 سال پیش به احمدآغا خوشناو (احمدآغا شهرزور) می رسد. وی از حاکمان محلی منطقه اربیل ( به زبان کردی هولیر) بوده و مالک ۴۵۰ پارچه آبادی بوده است . خوشناوه تی یا خوشناو (ْXoshnaw) به نواحی بین شهرهای کویسنجق، اربیل و حریر در کردستان عراق گفته می شود. احمدآغا در اثر اختلاف با عثمان پاشا حاکم عثمانی ولایت موصل و توطئه رحمان پاشا حاکم امارت بابان قرار میگیرد، احمدآغا ۱۱ پسر داشته که همراه با 4 پسر جان خود را از دست می دهد و ۷ پسر دیگرش به کردستان ایران (معاصر با دوره زندیه ) می گریزد .

ایل گورک یکی از ایلات کردستان می‌باشد که در منطقه به تساهل ومدارا شهره هستند. این ایل در حال حاضر یکجانشین می‌باشد و همراه با حفظ آداب و رسوم خویش در صدد سازگاری با زندگی در عصر جدید هستند. نواحی محل سکونت این ایل در کردستان ایران گستره وسیعی از ارومیه تا منطقه سقز وبانه یعنی منطقه موکریان را شامل می‌شود. ودر کردستان عراق نیز این ایل در شهر شارباژیر سلیمانیه و اطراف هولیر سکونت دارند.. در مورد اینکه عشایر گورک از کجا و در چه زمانی به موکریان آمده‌اند روایات متعددی موجود است. اما در کل باید گفت که ایل گورک همراه با دیگر عشایر موکریان همچون مامش و منگور و فیض الله بیگی و دهبکری و بیگ زاده‌های بوداق سلطان بزرگ و ایل زرزا و ایل بریاجی و ملکاری و پژدری و پیران و مرگه‌ای وغیره در یک دوره زمانی ۵۰ ساله به نواحی جنوب دریاچه اورمیه مهاجرت کرده‌اند. دوره زمانی مهاجرت این عشایر دوره حکومت سلسله صفویه تا اواخر قاجار بوده است و از نواحی بین دیاربکر و هولیر به موکریان مهاجرت کرده‌اند . دلیل مهاجرت هم اختلافات سیاسی و قبیله‌ای بوده‌است که ذکر مشروح آن در اینجا نمی‌گنجد. ریشه کلمه گورک از گاور به معنای نگهبان آتش می‌باشد که بر می‌گردد به اینکه روایت شده که بزرگان این ایل جزء موبدان و کاهنان زردشتی قبل ظهور اسلام بوده‌اند.

بزرگان و معتمدین گمنام ایل گورک

• علی آغا جوانمردی از شهیدان و رهبران جمهوری 1946 کردستان و سردار العشایر ایل گورک .

• رسول آغا محمودی از شهیدان و رهبران جمهوری 1946 کردستان و سالارالعشایر ایل گورک.

• حسن آغا مشهور به پاشای سردشتی حاکم منطقه سردشت و حومه در سالهای 1850 -1880 میلادی.خانواده های رشیدی ، مامندی ، عباسی ، بایزیدی ، پیروتی ، جهانگیری ، ابراهیم زاده و خضری از نوادگان وی هستند.

• خدر آغا گورک سردشت .

• بایزیدآغا عزیزی معتمد گورک مهاباد در زمان قاضی محمد
• مرادحسو معتمد گورک ارومیه و سلماس و ترکیه و یار وفادار اسماعیل آغا سمکو.

معتمدین و ریش سفیدان ایل گورک در گورک سقز : حاج حمزه آغا محمودی ، گورک سردشت : حاج عثمان آغا رشیدی و عبداله آغا عباسی - گورک مهاباد :قاسم آغا عزیزی ،

گورک ارومیه : خانواده رستمی و مام احمد هستند.

آغایان ایل گورک در سردشت و مهاباد 1900 میلادیGawerk Lords in iranian kurdistan - urmia - sardasht

مهاباد - سویناس -منزلگاه قادرآغا گورک 1880 میلادی

پراکندگی جغرافیایی ایل گورک

ایل گورک در حال حاضر در نواحی زیر ساکن هستند:

شهر	کشور	گستره
وان	ترکیه	گورک
ارومیه	ایران	ناحیه ترگور Tergewwer - و بخش صومای برادوست: شامل روستاهای سلطانی ، هورسین ، جوجهی ، ممکان ، دوبره ، حوسنی ، انگمان، تلو ، اورسی ، آلکان ،زیندشت
سلماس	ایران	بخش کوهسار، دهستان شپیران و شناتال - ،روستاهای کله رش ، قصریک ، کروران ، اسپی دره ، برازی ، سولینک و سلطانی
سردشت	ایران	شمال شرق و شرق شهرستان( منطقه ربط ) و نیز اطراف شهر میرآباد( دهستان گورک نعلین)
مهاباد	ایران	جنوب مهاباد: اطراف جاده سردشت - مهاباد
بوکان	ایران	دهستان ایل گورک واقع در غرب بوکان
سقز	ایران	دهستان گورک در اطراف جاده بانه-سقز
اربیل	کردستان عراق	گورک (خوشناو)منطقه خوشناوه تی Xoshnaw
سلیمانیه	کردستان عراق	گورک (سیویل)منطقهsiwail سیوه یل

خاندان های ایل

شهر	کشور	خاندان های گورک
وان	ترکیه	گورک- Vurgun
ارومیه	ایران	مرادی ، ،کامرانی ، ناصری، روشن قیاس ، فقه پور لوره شیرین ، رستمی ، تمرزاده، گورک ، یوسفی
سلماس	ایران	گورک ، عیسی زاده زیندشت
سردشت	ایران	مامندی -رشیدی - بایزیدی - عباسی - پیروتی - محمدی - احمدی -خضری -جهانگیری- نبی زاده -ابراهیم زاده-رسولی(روستای بروه-بلاو)
مهاباد	ایران	عزیزی - محمدی - گورک - رشیدی- احمدی - قادری
بوکان	ایران	شهامت - ابراهیمی- جوانمردی -حسنی
سقز	ایران	خدری - جوانمردی - محمودی - عزیزی
اربیل	کردستان عراق	گورک (خوشناو)
سلیمانیه	کردستان عراق	گورک (سیویل)

خاندان مرادی ، خاندان کامرانی ، خاندان روشن قیاس ، فقه پور لوره شیرین و تمرزاده و رستمی در شهر ارومیه و سلماس ، خاندان مرادحسو Mirad heso و Vurgun در شهر باش قالا در استان وان (کردستان ترکیه) جزء خاندان های اصیل گورک هستند.

منابع

• مردوخ کردستانی، شیخ محمد، تاریخ کردوکردستان، ص ۱۱۰۸.
• راهکارهای توسعه منطقه‌ای در منطقه ایل گورک(مهاباد- سردشت - بوکان -سقز - ارومیه) استان آذربایجان غربی - پژوهش دانشگاهی درس برنامه ریزی ناحیه‌ای - دانشگاه شهید بهشتی تهران - تدوین از محسن رشیدی گورک
• تاریخ ایل گورک - محسن رشیدی گورک و mevlut vurgun gawerek از خاندان گورک ترکیه(شهر وان) .
• Gewerk Kabilenin geçmişi - mevlut vurgun gawerek 2012.