شیروان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شیروان
کشور  ایران
استان خراسان شمالی
شهرستان شیروان
بخش مرکزی
سال شهرشدن ۱۳۰۶[۱][۲]
مردم
جمعیت ۸۸،۲۵۴ نفر در سال ۱۳۹۰[۳]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۰۹۷ متر
اطلاعات شهری
شهردار جعفر بورنگ[نیازمند منبع]
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۸۵ [۴]
وبگاه شهرداری شیروان

شهر شیروان مرکز شهرستان شیروان و دومین شهر بزرگ و مهم استان خراسان شمالی است. جمعیت این شهر در سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۸۲٬۷۹۰ نفر بوده‌است که این جمعیت شامل ۲۰٬۸۷۸ خانواده می‌شود.[۵]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

این شهر در عرض جغرافیایی ۳۷ درجه و ۴۰ دقیقه و طول جغرافیایی ۵۷ درجه و ۹۳ دقیقه با ارتفاع ۱۰۹۷ متری از سطح دریا و مساحت ۳۷۸۹ کیلومتر مربع قرار گرفته است. از شمال به پایتخت کشور ترکمنستان شهر عشق‌آباد، از جنوب به شهرستاناسفراین، از شرق به شهرستان فاروج و از غرب به بجنورد محدود می‌شود. شهر شیروان در مجاورت رود اترک قرار دارد.

نام[ویرایش]

نام شیروان منسوب به نقش شیری است که شکل و شمایل آن در دامنه کوهی که در فاصله چند کیلومتری جنوب شهر وجود دارد مشاهده می‌گردد. این کوه به شیرکوه نیز معروف است. سنگهای تشکیل دهنده شکل شیر با دیگر سنگهای کوه‌های جنوب شهر، ازنظر جنس، نوع و رنگ متفاوت است و باعث می‌شود که هر بیننده‌ای این وجه تمایز (شکل شیر) را به وضوح مشاهده کند.[۶]

تاریخ[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

شیروان از کهن ترین مراکز فرهنگ و تمدن و تاریخ در خراسان شمالی و ایران است و قدمت تمدن در این شهر به ۷۰۰۰ سال (۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح و ۲۵۰۰ سال قبل از امپراتوری هخامنشیان) می رسد. تاکنون بیش از ۱۲۰ اثر باستانی و مکان فرهنگی در آن شناسایی شده است. تپه باستانی ارگ شیروان سابقا مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بوده است و اکنون عظیم ترین و مهم ترین محوطه باستانی شمال شرق کشور است. این ارگ که در اطراف آن سفال های دارای قدمتی ۷۰۰۰ ساله به دست آمده است، به عنوان کهن ترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق و برسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است. قبرهای زرتشتی در اطراف تپه مذکور و روستاهای قدیمی گلیان و خانلق و بعضی از آداب و رسوم مردم شیروان زندگی زرتشتیان در شیروان را تایید می نماید.[۷]

تپه ارگ دوین شیروان از جمله آثار باستانی دیگر شهر شیروان است که با مربوط به هزاره چهارم و پنجم قبل از میلاد مسیح است. بنای تاریخی قزلر قلعه (قلعه دختر) در مجاورت روستای تاریخی زیدر، زادگاه دانشمند بزرگ، شهاب‌الدین زیدری نسوی (منشی سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه) قرار دارد که در زمان هخامنشیان احداث و با حمله مغولان تخریب شده است. [۷]

در دوران پیش از اسلام شیروان پایتخت قوم پارت بوده‌است. دیاکونوف محقق ونویسنده روسی بر این باور است که نخستین امپراتوری مقتدر پارتها در شیروان به وجود آمده است. ایزدوخاراکسی و استرابون از مورخین و جغرافیدانان یونان محل زندگی و حکومت پارت را در دره رود اترک شیروان ذکر کرده‌اند. شیروان در زمان اشکانیان در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود قبرهای زرتشتی و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نه تنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک می‌نماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان می‌دهد.[۸] [۹]

پس از اسلام[ویرایش]

رونق شهر شیروان پس از اسلام به دوره فرمانروایی خوارزمشاهیان (قرن ۶ ه.ق.) مربوط می شود، که از آن دوران بناهای اسلامی مانند بقعه امام زاده سلطان محمدرضا به جای مانده است. در حملات گورکانیان این منطقه آسیب فراوان دید و کشتار فراوانی در آن صورت گرفت. در دوران صفویان، مهم ترین واقعه‌ای که در این شهر روی داد، کوچاندن چهل هزار خانوار عشایر کُرد به این منطقه بود که برای مقابله با حملات ازبک‌ها، توسط شاه عباس انجام یافت. این شهر در دوران حکومت قاجار همواره یکی از مناطق مهم درگیری‌های حاکمان محلی بود.

شهر شیروان در سال ۱۳۰۸ بر اثر زلزله به کلی ویران شد و پس از دو سال، بار دیگر با روشهای نوین شهرسازی دوباره سازی شد. [۱۰]

آب و هوا[ویرایش]

باد[ویرایش]

رطوبت[ویرایش]

بارندگی[ویرایش]

خاگ[ویرایش]

مردم‌شناسی[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

بررسى و تحقيق نژاد و تيرهٔ مردم شيروان که از نظر موقعيت مکانى در خراسان شمالى قرار دارد، با توجه به مهاجرت‌ها، جنگل‌ها، کوچ‌ها و اختلاط نژاد و تاخت و تاز اقوام مختلف در طول قرون گذشته نه تنها از توان نگارنده خارج است بلکه به‌علت پيچيدگى مسئله براى هر نژادشناس ماهر و زبده‌اى نيز مشکل خواهد بود تا به‌طور دقيق پاسخگوى آن باشد. آقاى دکتر عباس سعيدى رضوانى استاد دانشگاه مشهد بر اين باور است که: در خراسان شمالى در سطحى حدود ۴۰،۰۰۰ کيلومتر مربع تقريباً تمام گروه‌هاى قومى موجود در ايران زندگى مى‌کنند.

مشيرالدوله در مورد نژاد مردم شمال‌شرقى خراسان مى‌نويسد: ”در مورد نژاد پارت‌ها مدت‌ها بين مورخين اختلاف نظر وجود داشت به‌طورى که عده‌اى از مورخين مردم خراسان را زا نژاد آريائى و عده‌اى از نژاد مغولى و چينى (گرانيت ايلي) و بعضى هم از اختلاط هر دو نژاد مى‌دانستند اما پس از مطالعات دقيق معلوم گرديد نژاد مردم خراسان فعلى آريائى است.

سعيد نفيسى مؤلف تاريخ اجتماعى و سياسى ايران مى‌نويسد: ”قبل از اسلام اختلاط قبايل ترک و آريائى در شمال‌شرقى خراسان ديده مى‌شود، به‌هر حال هم نژاد ترکان و هم نژاد مغولان در آخرين نظريهٔ محققين نژادشناس هند و اروپائى يا آريائى مشخص شده است.

بار تولد، مستشرق روسى مى‌نويسد: ”... جبال خراسان که امروز سرحد بين ايران و روسيه است و در عهد قديم و هکذا در قرون وسطى سکنهٔ واحدهاى واقعه در امتداد دامنه‌هاى جبال را ايرانيان تشکيل مى‌دادند، ولى بديهى است که واحدهاى مزبور به‌واسطهٔ موقعيت جغرافيائى خود ناچار مى‌بايستى غالباً مورد حملات متعدد کوچ‌نشينان ترک واقع شده باشد و به تصرف آنان درآيد، از همين تاريخ اين سرزمين ترکى آتک و يا به‌طور اصح اتياک که به معناى ولايت دامنه، کوهپايه ناميده شد“.

صنيع‌الدوله مى‌نويسد: ”در سلطنت سلطان حسين که امور دولت مختل گرديد، اکراد آخال‌نشين از تاخت و تاز ارگنجى و بخارائى شوريده روى به کوه و معقل‌هاى سخت گذاشتند و آن زمان ولايت شيروان و بجنورد و قوچان و سملقان مسکن طايفه گرائيلى بود، اکراد براى اينکه يورتى به‌جهت خود به‌دست آرند بناى زد و خورد را با طايفهٔ گرايلى گذاشتند و در اندک مدتى آنها را از محالات مزبور خارج ساختند... و بر اين نواحى استيلا يافتند و شيروان را يورت قرار داده تمام چهل هزار خانوار اکراد چشمگزک را که زعفرانلو و شادلو و کاوانلو و عمارلو و قراچورلو باشند، در يورت‌هاى قوچان و شيروان و بجنورد و مضافات ساکن ساختند“.

”قسمتى از عشيرهٔ ترک افشار در زمان شاه اسمعيل اول به مرز خراسان و دشت اَتک و مرو کوچ داده شد“ به‌طور کلى ”به‌علت آنکه خراسن شمالى دروازهٔ ايران به طرف آسياى مرکزى و سرزمين‌هاى ماوراءالنهر و ترکستان بوده، از مهاجمان و مسافران شرقى هر گروهى که به ايران حمله مى‌کرده و يا وارد ايران مى‌شده، بخشى از جمعيت خود را در اين سرزمين ساکن مى‌کرده است و يا خود ساکن مى‌شده‌اند، انواع گروه‌هاى ترک، که وقت يه ريشهٔ تاريخى آنها باز مى‌گرديم، برخى متعلق به دورهٔ غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، ايلخانيان و تيمويان مى‌باشند از اين گروه هستند. بنابراين ريشهٔ عده‌اى از ترکان خراسان چون ترکان گرايلي، جانى قربانى و غيره مربوط به قبل از دوران صفويه هستند. و هم‌چنين اختلاط شديد قبايل و مهاجرت اوليه آريائى‌ها در قبل از ميلاد و کوچانيدن اکراد در زمان شاه اسماعيل و شاه عباس اول و ساکنين اوليهٔ شيروان که گرائيت ايلى بودند و مهاجرت مهنى‌ها و قارشى‌ قيزى‌ها و آذرى‌ها در يک جمع‌بندى کلي، مى‌توان نتيجه گرفت که اصل نژاد مردم شيروان چه ترک و چه کُرد و چه فارس مانند ديگر مردم خراسان شمالى ”آريائي“ است ”خوشبختانه مسئله نژاد و تيره در جوامع اسلام يبرخلاف برخى از کشورهاى غيراسلامى امر حل‌شده‌اى است، زيرا طبق آئين مقدس اسلام رنگ و نژاد (چون فارس، ترک، کرد و عرب) در برترى هيچ قوم و ملتى مؤثر نيست و به مصداق آيهٔ کريمهٔ قرآن ”اِِن اکرمکم عندالله اتقيکم“ آنچه حاکى از شايستگى يک ملت است ميزان ايمان و تقواى آن قوم و ملت است“.

- در کمتر نقطه‌اى از جهان در سطحى چنين کوچک (خراسان شمالي، که در برگيرندهٔ شيروان نيز مى‌گردد) به اين چنين مخلوطى از اقوم و زبان‌ها و لهجه‌هاى متفاوت برخورد مى‌کنيم.

- در حال حاضر اين اقوام با همهٔ تفاوت‌ها و ويژگى‌هاى قومى ـ زبانى و فرهنگى و على‌رغم داشتن تاريخى آشفته و گاه خون‌آلود با هم به آرامش و مسالمت زندگى مى‌کنند.

- اين زندگى مسالمت‌آميز و درآميختگى قومى ـ فرهنگى در بين اقوام و زبان‌هاى مختلف در شمال خراسان ويژگى بزرگ انسانى اين ناحيه است.

زبان ها و گویش ها[ویرایش]

مردم شهر شيروان معمولاً به زبان ترکى محلى (بومي) که قدمت اقامت آنها به چندين قرن پيش مى‌رسد تکلم مى‌کنند اما زبان روستائيان شيروان از ترکيب خاصى برخوردار است، مثلاً مردم روستاهاى زوارم، بزآباد و مشهد طرقى که به ترتيب در فواصل ۲ و ۸ کيلومترى يکديگر قرار گرفته‌اند، زوارمى‌ها: ترکي، بزآبادى‌ها: کردى و مشهد طرقى‌ها: فارسى صحبت مى‌کنند و يا قراء اسطرخي، پهلوانلو گليان که هر سه در مسير يک دره واقع شده‌اند و جزء يک دهستان هستند به ترتيب: ترکي، کردى و فارسى تکلم مى‌کنند. هيچ‌گونه اختلافى نيز با هم ندارند. ”اين آرامش به سادگى به‌دست نيامده است. برخى از اين گروه‌ها در طول قرون با هم به زد و خورد مشغول بوده‌اند. داستان ترکمن تازى و برخوردهاى ميان کردها و ترکمن‌ها و ساير اقوام خراسان مسئله‌اى است که تا حدّ زيادى شناخته شده است“. در رابطه با اختلاف قومى ـ زبانى و فرهنگى آقاى دکتر پاپلى يزدى تحقيقى در دو روستاى نوار مرزى دهستان قوشخانهٔ شيروان انجام داده‌اند که بسيارى از واقعيت‌ها را در اين مورد مشخص مى‌کند به هر حال با توجه به آمارى که در سال ۱۳۶۵ شمسى انجام گرفته است و در ”شناسنامهٔ شهرستان شيروان“ ثبت است مردم شهرستان شيروان به سه زبان ترکي، کردى و فارسى و با درصد ۴۹/۲ درصد ترکى ۳۶/۶ کُردى و ۱۴/۲ فارسى تکلم مى‌کنند.

دین و مذهب[ویرایش]

ساز های محلی[ویرایش]

1- قُشمه : از دو ني استخواني كه كنار يكديگر قرار گرفته اند و مانند ني سوراخ هايي دارند درست شده است .

2- دوتار : از دو رشته سيم كه 11 تا 13 پرده دارد تشكيل مي شوند و با انگشتان مي نوازند .

3- دُهل : شبيه طبل بزرگي است كه معمولاً به گردن مي آويزند و با دو چوب كه يكي ضخيم تر از ديگري است در دو جهت نواخته مي شود .

4- سُرنا : مانند شيپوري است به طول تقريبي 35 سانتي متر كه صداي فوق العاده بلند و رسا دارد از دوهل و سرنا در مراسم برگزاري كشتي با چوخه ، استفاده مي‌شود و در جشنها نيز مورد استفاده قرار مي گيرد.

5- كمانچه : از چهار سيم و پرده هاي مشخص درست شده كه با آرشه نواخته مي شود .

6- دايره : پوسته نازكي را بر چوبي دايره اي شكل مي كشند و بيشتر در جشنها و عيد گاههاي سابق مورد استفاده قرار مي گرفت .

7- موزقان : اين ساز در سابق بيشتر مورد استفاده قرار مي گرفت امّا در حال حاضر براي اكثر مردم ناشناخته است .

8- ني : لوله اي به طول تقريبي نيم متر ، كه از چوب يا آهن مي سازند و بيشتر مورد استفاده چوپانان در هنگام چراي گوسفند و آبخوران دام قرار مي‌گيرد .

فرهنگ[ویرایش]

آداب و رسوم[ویرایش]

بازی های بومی[ویرایش]

1-هُوَلَنْدِه (مشابه پرش هاي طول و ارتفاع ) 2- زنجيره 3- رها رها 4- پيشته پيشته 5- اله چمبه 6- كِبِدي كِبِدي 7- چِلِي 8 - باي(تاب بازي) 9- اصولولي 10 - تسمه تسمه 11- قره گُردِم 12- اُستا زنجير باف 13 -گوز باقْلَنْدِه 14- قُلاقِ چكْمَه 15- گرگم به هوا 16- گل گل 17- نون نون (لانه شيطان) 18- پارا 19- كلاس كلاس 20- رقص چوب 21- اُوپشتك 22- دوز 23- مَزَلاق 24- لَپَّر 25- ملاّ ملاّ 26- زوو 27- دونقوز ، دونقوز 28- دستمال دستمال 29- دو..د 30- كچه كچه

کتابخانه‌ها[ویرایش]

انواع نان ها و غذاهای محلی[ویرایش]

1- قَتْلَمَه : آرد را خمير كرده و آن را ورقه ورقه مي كنند و لابلاي آن را روغن و زعفران و ادويه مي زنند و آن را در تنور مي پزند .

2- چَلْپه : خمير را نازك كرده و آن را در داخل روغن داغ قرار مي دهند تا خوب سرخ شده و آماده شود .

3- اَگِنجه : با قرار دادن سبزيهاي محلّي و پياز سرخ شده در داخل خمير آن را در روغن سرخ مي كنند .

4- شيرمال : آرد را با شير خمير مي كنند و با كشيدن مقداري روغن با زعفران بر روي آن در تنور قرار مي دهند تا آماده شود .

5- ساج نونه : نوعي نان محلّي نسبتاً نازك كه روي ساج (ظرف از جنس چدن است (سل)) مي پزند و داراي انواع مختلف است .

6- فطير : اين نان محلّي انواع مختلف دارد كه بهترين نوع آن با كره و به نام‌ «فطير مسكه» مورد استفاده قرار مي گيرد .

7- قاق : آرد را با روغن و شكر و ادويه به خمير تبديل مي كنند و آن را در تنور مي پزند ، قاق به علّت خشك بودن مدّت زيادي نگهداري مي شود .

8- چريش لي فطير : آرد را با آب و چريش (نوعي گياه محلّي خودرو كوهستاني ) خرد شده خمير مي كنند و آن را در تنور مي پزند .

9- جِزْلِق لي فطير : آرد را با آب و جزلِق ( تكه هاي كوچك دنبه گوسفند كه روغن آن قبلاً گرفته شده است )خمير مي كنند و آن را مي پزند .

10- كلوچه برنجي : آرد برنج را با شكر و آب خمير مي كنند و آن را در قطعات كوچك مي پزند .

11- چُزمه : نوعي نان محلّي نازك است كه در داخل روغن سرخ مي شود . 12- قوتاب (قطاب) : داخل خمير را با انواع سبزيها و گوشت كوبيده پر مي‌كنند و سپس آن را داخل روغن سرخ مي نمايند .

13- يَخنه پلو : چلو به اضافة گوشت آب پز كه در داخل برنج قرار مي گيرد (ته چين ) .

14- آبگوشت : شامل . گوشت ، نخود ، لوبيا ، سيب زميني ، كه آبگوشت آن به صورت تريد و گوشت و ديگر مخلفات آن به صورت كوبيده خورده مي شود .

15-سِمْسِه : شامل آرد و شيرة انگور است كه آب و ادويه به آن اضافه مي‌شود البته ابتدا آرد را در روغن تف مي دهند .

16- دُيمَه دَني : گندم را نيمه كوبيده كرده و آن را در آب مي جوشانند و سپس در دم مي گذارند و با اضافه كردن مقداري آرد ، روغن و ماست مي خوردند .

17- قَيش : از رشته هاي نازك و پهن خشك شدة خمير گندم ، ماست و عدس و روغن درست مي شود .

18- كَچِه (كاچي) : شامل آرد ، آب و روغن است .

19- نون قاتق : پياز را در روغن سرخ مي كنند و ماست را به صورت دوغ ، چوب شيرين و گردوي كوبيده شده را بر آن مي افزايند و پس از مدّتي جوشيدن تريد كرده و مي خورند .

20-پي او : پياز را رد روغن سرخ مي كنند و با اضافه كردن مقداري عدس و ادويه و آب و احيانا چند عدد تخم مرغ و با ريز كردن نان در آن خورده مي شود .

21- دَرشو گرم : شمال آرد ، شيره انگور ، ادويه و روغن مي باشد كه مانند سمسمه درست مي شود .

22-آش رشته : حبوبات و انواع سبزسها را آماده مي كنندو سپس با اضافه كردن رشته آنرا طبخ مي نمايند

23- يارمه : يكي از آش هاي معروف محلي است كه با گندم ريز شده و سبزي درست مي شود كه با اضافه كردن دوغ آنرا مي خورند.

24- مَسْدُوه : باحبوبات و سبزيهاي محلي مخصوصا گياه گزلي با مقداري برنج پخته مي شود و با اضافه كردن دوغ آنرا مي خورند

25- فرني : از شير و آرد برنج درست مي شود .

26- شيره داغ : روغن حيواني را داغ مي كنند و شيره انگور را داخل آن مي‌ريزند و باريز كردن نان در داخل آن مي خورند . 27- تَلخان : گندم را روي ساج (سل) برشته مي كنند و آنرا در هاون نيمه خرد مي كنند و با اضافه كردن مغز دانه خربزه و كنجد و شيره انگور ، اين محتويات را مالش مي دهند تا غذاي پر انرژي تلخان آماده شود .

28- آش قلَيه : پس از آماده شدن آش رشته كه با دوغ سيردار مخلوط است ، روي آن قيمه مي ريزند و مي خورند .

شهرسازی[ویرایش]

محله ها[ویرایش]

معابر و تقاطع‌ها[ویرایش]

بهداشت و درمان[ویرایش]

  • بیمارستان امام خمینی
  • در حال حاضر نیز بیمارستانی جدید در حال احداث است.

مراکز آموزشی و علمی[ویرایش]

دانشگاه‌ها[ویرایش]

  • مجتمع آموزش عالی شیروان
  • دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیروان
  • دانشکده پرستاری شیروان
  • دانشکده فنی پسران پرفسور حسابی
  • دانشگاه علمی کاربردی شیروان
  • دانشگاه پیام نور شیروان
  • آموزشکده فنی و حرفه ای سما
  • دانشگاه غیر انتفاعی علم و ادب نوین شیروان
  • حوزه علمیه آیت الله حکیم
  • حوزه علمیه فاطمه الزهرا
  • موسسه آموزش عالی علمی-کاربردی مهارت مرکز شیروان

اقتصاد[ویرایش]

کشاورزی[ویرایش]

صنعت[ویرایش]

ورزش[ویرایش]

گردشگری[ویرایش]

آثار تاریخی و مذهبی[ویرایش]

از آثار و دیدنی‌هایی که در این شهر قرار دارد می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

غار پوستین دوز (۶ کیلومتری شمال شرق روستای لوجلی)

غار کافر قلعه (۵ کیلومتری جنوب غرب روستای گلیان)

غارهای هنامه

آرامگاه تیموری (۶ کیلومتری غرب شیروان) (روستای زیارت)

امام زاده حمزه رضا (۶ کیلومتری غرب شیروان) (روستای زیارت)

امام زاده یحیی (۷ کیلومتری غرب شیروان) (روستای زیارت)

بقعه شیخ رشیدالدین محمد (۲۴ کیلومتری جنوب غرب شیروان)

امام زاده محمدرضامشهدطرقی (۱۸ کیلومتری جنوب غرب شیروان)

جاذبه های طبیعی[ویرایش]

ییلاق زوارم (۲۸ کیلومتری جنوب غرب شیروان)

ییلاق اوغاز (۴۵ کیلومتری شمال شرق شیروان)

ییلاق گلیل نامانلو (۷۰ کیلومتری شمال شرق شیروان)

پارک ملی سرانی (۷۰ کیلومتری شهر شیروان)

منطقه نمونه گردشگری اسطرخی

قلعه اسرار مشهدطرقی (۱۸ کیلومتری جنوب غرب شیروان)

چشمه مختومی، بی زاوَ (34 کیلومتری جنوب غرب شیروان)

شاه جهان، هشت مرخ (۶۰ کیلومتری جنوب شیروان)

پارکها و فضای سبز[ویرایش]

  • کوهستان پارک شیرکوه
  • پارک کوثر

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «شهرداری شیرون». پایگاه خبری و اطلاع رسانی خدمات شهری ایران. بازبینی‌شده در مرداد 1391. 
  2. وزارت کشور
  3. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  4. «مرجع شهرهای ایران». ۱۹ تیر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۹۱۹ تیر ۱۳۹۳. 
  5. نسخه ذخیره شده فایل اکسل مرکز آمار ایران
  6. شهرداری شیروان
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «شیروان از کهن ترین مراکز فرهنگ و تمدن و تاریخ در خراسان شمالی». خبرگذاری ایرنا. بازبینی‌شده در ۷ فروردین ۱۳۹۳. 
  8. فرمانداری شیروان
  9. دو هفته نامه شیروان شهر
  10. آموزش و پرورش شیروان