الشتر

الشتر
الشتر °۴۸٫۲۵شرقی °۳۳٫۸۷شمالی / ۴۸٫۲۵;۳۳٫۸۷
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	لرستان
شهرستان	الشتر
مردم
زبان‌ گفتاری	لکی
مذهب	شیعه

الشتر مرکز شهرستان سلسله در استان لرستان در غرب ایران است. مردم الشتر به زبان لکی صحبت می‌کنند.

آمارهای جمعیتی

هم‌ اکنون‌ الشتر تنها شهر شهرستان‌ سلسله‌ شمرده‌ می‌شود، ولی‌ تا ۱۳۷۲ش‌ نام‌ الشتر به‌ یکی‌ از بخشهای‌ هشت‌ گانة شهرستان‌ خرم‌ آباد اطلاق‌ می‌شد. از ۱۳۷۳ش‌ دهستانهای‌ آن‌، زیر نام‌ بخش‌ مرکزی‌ شهرستان‌ سلسله‌ از شهرستان‌ خرم‌ آباد جدا شده‌ است‌ ( آمارنامه‌، ۱۳۷۲ش‌، ۱۶-۱۷، ۱۹). در ۱۳۵۵ش‌، الشتر ۷۵۱ ،۵نفر ( ۰۸۴ ،۱خانوار) جمعیت‌ داشته‌ است‌ و در سرشماری‌ ۱۳۶۵ش‌، جمعیت‌ آن‌ به‌ ۱۴۶ ،۱۴نفر ( ۴۹۱ ،۲خانوار) افزایش‌ یافته‌ بود ( سرشماری‌، ۱۳۵۵ش‌، ۱/ل‌؛ سرشماری‌، ۱۳۶۵ش‌، ۱۹). آخرین‌ برآورد در ۱۳۷۳ش‌، جمعیت‌ الشتر را ۰۷۹ ،۲۳نفر ( ۵۲۳ ،۳خانوار) با بعد خانوار بیش‌ از ۶ نفر نشان‌ می‌دهد ( آمارنامه‌، ۱۳۷۳ش‌،

تاریخ

برخی‌ خاورشناسان‌ سرزمین‌ کهن‌ الشتر را همان‌ «نسا» دانسته‌اند که‌ داریوش‌ در کتیبة بیستون‌ از آن‌ یاد کرده‌ است‌، ولی‌ پورداود در این‌ نظریه‌ تردید کرده‌ است‌، زیرا نسای‌ یاد شده‌ متعلق‌ به‌ دورة ماد، و از مکانهای‌ مهم‌ پرورش‌ اسب‌ بوده‌ است‌ (ص‌ ۲۸۸-۲۹۰). آثاری‌ چون‌ سفالهای‌ منقوش‌ و اشیاء برنزی‌ که‌ در دشت‌ الشتر کشف‌ شده‌اند، نشانة آبادانی‌ این‌ سرزمین‌ در دوره‌های‌ کهن‌ است‌ (استاین‌، ۲۹۱ -۲۷۷؛ گدار، ۲۵، ۲۶؛ واندنبرگ‌، ۹۵). حمدالله‌ مستوفی‌ به‌ وجود آتشکدة اروخش‌ (یا اردخش‌، اردحش‌، اروحش‌) که‌ قبلاً در آنجا وجود داشته‌، اشاره‌ کرده‌ است‌ (ص‌ ۱۰۷). اصطخری‌ به‌ موقعیت‌ مکانی‌ الشتر اشاره‌ کرده‌، و آنجا را از شهرهای‌ جبال‌ دانسته‌ که‌ در ۱۰ فرسخی‌ نهاوند و ۱۲ فرسخی‌ شاپورخواست‌ بوده‌ است‌ (ص‌ ۱۹۷). ابن‌ حوقل‌ الشتر را در میان‌ راه‌ ری‌ به‌ شاپورخواست‌ نوشته‌ است‌ (۲/۳۵۸ .در حدود سدة ۶ق‌، الشتر از تختگاههای‌ برسقیان‌ بوده‌ است‌ (ظهیرالدین‌، ۵۶؛ راوندی‌، ۲۲۹). در نیمة نخست‌ همان‌ سده‌ در الشتر، گروهی‌ از امیران‌ با برسق‌ِ الشتر بر ضد مسعود بن‌ ملکشاه‌ سلجوقی‌ هم‌ عهد شدند. سلطان‌ پس‌ از آگاهی‌ به‌ الشتر رفت‌ و امیران‌ از کردة خویش‌ پشیمان‌ شدند و سلطان‌ نیز از گناه‌ آنان‌ درگذشت‌ (همانجا)، اما طغرل‌ پس‌ از شکست‌ از برادرش‌ مسعود هنگام‌ فرار به‌ سوی‌ خوزستان‌، وزیر خویش‌ خواجه‌ قوام‌ الدین‌ درگزینی‌ را در الشتر به‌ دار آویخت‌ (ظهیرالدین‌، ۵۵). در دورة صفویه‌ حکومت‌ الشتر به‌ امیران‌ کرد سپرده‌ شد (اسکندربیک‌، ۱۴۱). در اواخر سدة ۱۳ش‌، دژ استواری‌ که‌ قلعة مظفری‌ نام‌ گرفت‌، در خاور الشتر، توسط مهری‌ خان‌ امیرالعشایر و مهرعلی‌ خان‌ امیر منظم‌ ساخته‌ شد ( فرهنگ‌ جغرافیایی‌ ایران‌، ۶/۲۱). مدتی‌ مهرعلی‌ خان‌ در این‌ قلعه‌ حکمرانی‌ کرد و موجبات‌ ناامنی‌ در شمال‌ لرستان‌ را فراهم‌ آورد، ولی‌ سرانجام‌ توسط حاکم‌ نظامی‌ لرستان‌ دستگیر و اعدام‌ شد (استارک‌، ۲۱، ۲۲). می‌توان‌ گفت‌ که‌ این‌ ناامنیها مانع‌ آبادانی‌ الشتر در سده‌های‌ اخیر بوده‌ است‌ (ظل‌ السلطان‌، ۶۰۸؛ استارک‌، ۲۲). این‌ آبادی‌ مدتی‌ به‌ نام‌ قلعة مظفری‌ و مرکز دهستان‌ الشتر شناخته‌ می‌شد ( فرهنگ‌ جغرافیایی‌ ایران‌، همانجا؛ اسامی‌...، ۲۷۶، ۲۷۸؛ گزارش‌...، ۱۰). همچنین‌ در آغاز سدة حاضر به‌ این‌ نواحی‌ «سلسله‌» نیز گفته‌ می‌شده‌ است‌ و ییلاق‌ برخی‌ ایلات‌ و طوایف‌ لک مانند یوسف‌وند و حسن‌وند و کولی‌وند بوده‌ که‌ بیشتر آنها در ۱۳۱۲ش‌ تخته‌قاپو شدند (کریمی‌، ۱۶۰؛ رزم‌ آرا، ۹۶ ، ۹۷، ۱۰۷، ۱۱۲.

زبان

ساکنان الشتر از طوایف لک به زبان لکی مکالمه می کنند. گویش لکی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی است و جنوبی ترین شاخه زبان کردی به شمار می رود. زبان شناسان لکی را در شاخه زبان‌های کردی از شاخه زبان‌های ایرانی‌ تبار غربی قرار داده‌اند حدود یک‌ونیم میلیون نفر شامل یک میلیون نفر با زبان مادری (۲۰۰۲) به این زبان سخن می‌گویند..

نام‌شناسی

نام آن بصورت لیشتر، لاشتر، الاشتر و اشتر در کتابهای قدیمی ضبط شده‌است. نام دیگر این شهر قلعه مظفری بوده‌است. الشتر مرکز منطقهٔ سلسله می‌باشد. سلسله شخصی بوده‌است که دارای سه فرزند به نام‌های حسن (جد حسنوندها) و یوسف (جد یوسفوندها) و کُلی (که لکی قُلی) است (جد کولیوندها) بوده‌است. در حال حاضر جز حسنوندها که در همان سلسله پراکنده هستند قسمت اعظمی از کولیوندها و یوسف‌وندها به شهرهای کنگاور، هرسین، دره‌شهر، کرج، کلاردشت و رودهن مهاجرت کرده‌اند.اَلَشْتَر، شهری‌ از شهرستان‌ سلسله‌ در استان‌ لرستان‌. نام‌ الشتر در مآخذ اسلامی‌ به‌ صورتهای‌ لاشتر (اصطخری‌، ۱۹۷؛ ابن‌ حوقل‌، ۲/۳۵۸، ۳۶۰)، لیشتر ( حدود العالم‌، ۴۰۷؛ ابن‌ اثیر، ۱۰/۳۹۸؛ راوندی‌، ۲۰۹، ۲۲۹) و اشتر (ظهیرالدین‌، ۵۵) آمده‌ است‌. یاقوت‌ آن‌ را به‌ دو گونة اشتر و لاشتر آورده‌، ولی‌ تلفظ محلی‌ آنجا را لیشتر دانسته‌ است‌ (۱/۲۷۶، ۳۴۱). وجه‌ اشتقاق‌ آن‌ را، برخی‌ با کلمة ایشتار (عشتر) ممکن‌ دانسته‌اند (باستانی‌، ۲۸۶-۲۸۷)، ولی‌ مبنای‌ علمی‌ برای‌ این‌ گفته‌ وجود ندارد.

مردم‌شناسی

الشتر را بایستی یکی از مناطق مهم ناحیه‌ای دانست که بطور غیر رسمی به لکستان معروف است.ساکنان این منطقه را لکها تشکیل می‌دهند. این منطقه دارای بزرگانی در شعر و ادب بوده‌است که بیشتر به زبان لکی شعر می‌سروده‌اند همچون ملا حقعلی (عارف و شاعر تاریخی شهر) از طایفه سیاهپوش و ملاپریشان، ملا منوچهر، و ....

ساکنان الشتر از طوایف لک هستند. لک‌های الشتر از نسل امرای حسنویه که از اکراد شهرزور بوده و به این منطقه مهاجرت کرده‌اند می‌باشند.امرای حسنویه نزدیک به هزار سال پیش در کرمانشاه، نهاوند، الشتر، هرسین تا قسمتی از کردستان عراق حکومت داشته‌اند و بعد از پاشیده شدن حکومتشان، شاهزادگان این سلسله در این شهر و شهرهای اطراف ماندگار شدند. به همین خاطر است که حمد الله مستوفی انرا جزءکردستان اورده‌است. ساختار اجتماعی این شهر به صورت قومی-قبیله‌ای می‌باشد.طایفه یوسفوندوکولیوند و حسنوند وهمچنین طایفه های اقماری امیر(این طایفه اصالتا الشتری نبوده وبه گویش لری صحبت می کنند و جزء طوایف لک محسوب نمی شوند و هدف از ذکر نام آنها فقط اطلاع از وجودشان در شهر الشتر می باشد) و سیاهپوش ساکن این شهر می باشند. منطقه الشتر به خاطر طبیعت بکرش همیشه مورد توجه قرار می‌گرفته‌است بگونه‌ای که محل تفرج پادشاهان و امرا بوده‌است. کهمان این یادگار تاریخ گواه ان است این منطقه دارای درختان سر به فلک کشیدهٔ گردوست که قدمت انها به زمان ساسانی برمی‌گردد و از نظر تقسیم بندی جزء املاک تحت تملک طایفه یوسفوند می باشد. خاندان پهلوی عمارت‌هایی برای تفریح و تفرج در این شهر ساختند که در حال حاضر این اماکن در اختیار سپاه پاسداران می‌باشد.(از کهمان در برخی منابع با نام (کی امان که به معنی امانگاه کی یعنی شاه)یاد شده‌است).

گردشگری

آثار تاریخی: قلعه مظفری، پل کاکارضا، پل هنام، تپه گریران، سراب چناره. الشتر یکی از زیباترین شهرهای لرستان از نظر مناظر طبیعی می‌باشد.از جمله مناطق طبیعی آن می توان به سراب کهمان، سراب زز، کوههای مهاو و گرین، چشمه گولم کاو وسراب پرسك و ... اشاره کرد.آثار بر جای‌ مانده‌ در نزدیکی‌ الشتر اینهاست‌: پلی‌ بزرگ‌ منسوب‌ به‌ ابوالنجم‌ بدربن‌ حسنویه‌ (حک ۳۶۹- ۴۰۵ق‌) و نیز گورهای‌ متعدد منسوب‌ به‌ خاندان‌ برسقیان‌ (گلزاری‌، ۱/۲۲۶؛ ایزدپناه‌، ۱/۵۸)

راههای ارتباطی

شهر الشتر باجاده فرعی آسفالته به طول حدود ۱۵ کیلومتر از دو سمت شمال و جنوب به راه اصلی خرم آباد به کرمانشاه متصل می‌شود. همچنین با جاده‌ای از سمت شرق به راه اصلی بروجرد-خرم آباد وصل می‌شود. از سمت غرب نیز به بخش فیروزآباد و از آنجا به نورآباد و دیگر مناطق لک نشین مرتبط است. روستاهای دره تنگ، دهرحم، امیر، هنام، تملیه، هنی، سیاهپوش و جوانمرد از روستاهای مشهور این دیار میباشد. الشتر در ۴۸ و ۱۵ طول‌ شرقی‌ و ۳۳ و ۵۱ عرض‌ شمالی‌، و در ارتفاع‌ ۶۰۰ ،۱متری‌ از سطح‌ دریا قرار گرفته‌ است‌. این‌ شهر در ۴۸ کیلومتری‌ شمال‌ خرم‌ آباد (مرکز استان‌) و ۱۱ کیلومتری‌ راه‌ خرم‌آباد به‌ نورآباد واقع‌ شده‌ که‌ ادامة این‌ راه‌ پس‌ از عبور از هرسین‌، به‌ کرمانشاه‌ منتهی‌ می‌شود ( فرهنگ‌ جغرافیایی‌ آبادیها، ۳۴؛ نقشة راهها). شهر الشتر در دشتی‌ به‌ همین‌ نام‌ قرار گرفته‌ است‌ و کوههای‌ گرین‌ و خرگوشناب‌ از رشته‌ کوههای‌ زاگرس‌ میانی‌ از دو سوی‌ شمال‌ و خاور آن‌ را در برگرفته‌اند. همچنین‌ کوه‌ بازگیران‌، نثار پهن‌ و سیاهدل‌ در فاصلة کمتری‌ در شمال‌ خاوری‌، خاور و جنوب‌ خاوری‌ آن‌ قرار دارند ( فرهنگ‌ جغرافیایی‌ آبادیها، ۳۳؛ نقشة عملیات‌). آب‌ و هوای‌ این‌ ناحیه‌ از لرستان‌، معتدل‌ و نیمه‌ خشک‌ است‌ و حداکثر دمای‌ آن‌ در تابستان‌ به‌ ۳۹ و حداقل‌ آن‌ در زمستان‌ به‌ ۷- سانتی‌گراد می‌رسد. رودهای‌ فصلی‌ متعددی‌ از ارتفاعات‌ شمالی‌ و خاوری‌ به‌ سوی‌ دشت‌ الشتر جاری‌ است‌ که‌ از میان‌ آنها تنها مسیر رودخانة فصلی‌ کَهمان‌ از مرکز بخش‌ می‌گذرد ( فرهنگ‌ جغرافیایی‌ آبادیها، ۳۳-۳۴). دامنه‌های‌ شمالی‌ کوه‌ گرین‌، سرچشمة آبهای‌ جاری‌ به‌ سوی‌ نهاوند است‌ (نقشة عملیات‌). بنابر افسانه‌ای‌ کهن‌، این‌ سرچشمه‌ (کوهها) طلسمی‌ داشته‌ (در متن‌: دو طلسم‌) به‌ نقش‌ گاو ماهی‌ بر تودة برف‌ و یخ‌ که‌ گویا حامی‌ و نگهبان‌ آن‌ بوده‌ است‌ (یاقوت‌، ۱/۲۷۶، به‌ نقل‌ از ابن‌ فقیه‌)

جستارهای وابسته

• شهرستان سلسله
• لکی
• لک
• لکستان
• ((کولیوند))
• ((یوسفوند))
• حسن‌وند
• گویش‌های جنوبی کردی