شهرستان تنکابن

تنکابن (شهسوار=به معنی شوالیه)
کشور	ایران
استان	مازندران
شهرستان	تنکابن (شهسوار=به معنی شوالیه)
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	شهسوار(به معنی شوالیه)
نام(های) قدیمی	شهسوار(به معنی شوالیه)
مردم
جمعیت	تنکابن کبیر (تنکابن وعباس آباد):201531
زبان‌ گفتاری	پارسی،گیلکی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۲۰- متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه	۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ میلی متر
روزهای یخبندان سالانه	20 روز
اطلاعات شهری
شهردار	مهندس احمد خوش قلب و پورتال شهرداری تنکابن: http://www.shahrdari-tonekabon.ir/ فرماندار= معاون استاندار و فرماندار ویژه: سید ابراهیم هاشمی
پیش‌شماره تلفنی	۰۱۹۲
وبگاه	http://www.tonekanews.ir
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر توریستی تنکابن بهشت گمشده زمین خوش آمدید
تنکابن (شهسوار=به معنی شوالیه) روی نقشه ایران ۳۶.۶۹۴۷° شمالی ۵۱.۱۹۵۵° شرقی / 36.6947; 51.1955

شهرستان تنکابُن (شهسوار=به معنی شوالیه) یکی از شهرستان‌های استان مازندران در شمال ایران است. این شهر از سمت شرق به شهرستان رامسر، از غرب به شهرستان چالوس، از جنوب به رشته کوه‌های البز و از شمال به دریای خزر متصل است. این شهر و شهرستان سرسبز لقب توریستی ترین، زیباترین و خوش آب و هواترین ناحیه شمالی رابرای خود به یدک می‌کشد. این شهرستان مرکز باغ‌های کیوی و پرتقال و چای است. مرکز این شهرستان شهر تنکابن است.

نقشه شهرستان تنکابن

نقشه استان مازندران به تفکیک شهرستان دریای خزر رامسر تنکابن چالوس نوشهر نور محمودآباد آمل بابلسر بابل قائمشهر جویبار سوادکوه ساری نکا بهشهر سمنان تهران گیلان گلستان قزوین

مشخصات جغرافیایی

شهرستان تنکابن یکی از شهرستان‌های استان مازندران از نظر جغرافیایی در ۵۲ درجه و ۵۰ دقیقهٔ درازای خاوری و ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقهٔ پهنای شمالی و ۲۰ متر پایین تر از سطح دریای آزاد قرار دارد. شهر تنکابن درمسیر راه رشت – چالوس واقع شده و از شمال به دریای مازندران، از خاور به چالوس، از جنوب به سلسله جبال البرز و از باختر به شهرستان رامسر محدود می‌شود. براساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۷۷ مساحت این شهرستان بالغ بر ۹۸۹و۱ کیلومتر مربع است. براساس آخرین آمار جمعیتی در سال ۱۳۸۹ جمعیت این شهرستان بالغ بر ۲۰۲۳۷۵ نفر بوده که از این رقم بالغ بر ۴۸۷۳۶ نفر جمعیت مرکز شهرستان تنکابن بوده است. مسیرهای درسترسی به تنکابن عبارتند از: راه‌های ارتباطی تنکابن عبارتند از: راه تنکابن – رامسر به درازای ۲۰ کیلومتر راه تنکابن – چالکرود به درازای ۴۰ کیلومتر راه تنکابن – شانه تراش به درازای ۴۳ کیلومتر

تاریخ باستانی تنکابن

درمورد سکنه باستانی تنکابن باید گفت که آنها را منتسب به آماردها می‌دانند، در دوران بسیار کهن یعنی درزمانی که شاهنشاهان هخامنشی برایران فرمان می‌راندند، در کرانه جنوبی دریای خزر اقوام کادوسی و تپوری وآماردها می‌زیستند که پیوستگی نژادی آنها با نژادآریایی کاملا مشخص نشده‌است. تپورها در مازندران وطبرستان و کادوسیها در گیلان سکونت داشتند. در مورد محل سکونت مردها یاآماردهااطلاعات ما ناقص است. گروهی از مورخین محل سکونت آماردها را در نواحی کوهستانی بین آمل و تنکابن قلمداد کردند. چنین به نظر می‌رسد که محل سکونت آماردها بین دو طایفه کادوسیها و تپورها بوده‌است، یعنی از آمل فعلی (رود اراز یا هراز) به طرف مغرب تنکابن تادیلمان.

کنت کورث در مورد مردها می‌نویسد: سربازان آماردی با لشکریان اسکندر مقدونی شجاعانه جنگیدند درجنگ گوگامل که آخرین جنگ داریوش سوم واسکندر بود تیراندازان چیره دست آماردی شرکت داشتند و رشادت بسیاری نشان دادند، پس از آنکه اسکندر پارس را غارت و شهرهای زیادی را ویران ساخت داخل ولایت ماردها شد، این قوم از مردمان دارای اخلاق و آداب خاصی بودند آنها مردمانی زحمتکش و دلیر بودند که اسکندر تنها و با تهدید به آتش زدن تمامی جنگلها موفق به تسلیم کردن آنها گردید ودرازای باز پس گرفتن (بوسیفال) اسبش آن مناطق را به حال خود واگذاشت. در دوره شهریاری پادشاهان اشکانی مردهاازاستقلال داخلی برخوردار بودند و در مقابل قوای حکومت مرکزی ایران به شدت مقاومت می‌کردند. فرهاد اول شاهنشاه اشکانی سرانجام توانست آنها را پس از حدود ۲۰ سال جنگ پیوسته و مقاومت مغلوب و مطیع خودساخته و تعداد زیادی ازآنها را برای مرزبانی به قسمت شرقی کشور بفرستد. در نتیجه بی گمان پیش از ورود و استقرار آریاییها در این سرزمین، اقوام بومی در مناطق مختلف تنکابن می‌زیسته‌اند به ویژه استخوانهایی که در مناطق کوهستانی پیدا شده، حاکی از آن است که اقوامی از آماردها (آمردها) در این دیار سکونت داشه‌اند.

تنکابن شهر قلعه‌‌های‌ تاریخی _ شهر فلاسفه ایران

پرونده:Ostan e sialan12.jpg

نقشه احتمالی استان جدید ساحلی(تنکابن)

شهرستان ساحلی تنکابن دارای پیشینه‌ای تاریخی با بیش از یک هزار سال تمدن و فرهنگی است که مردمان این دیار در عرصه‌های گوناگون تاریخ این مملکت نقشی اثرگذار داشتند. در برهه‌ای از دوران معاصر و در جریان انقلاب مشروطه نیز مردمان این دیار با فتح تهران نقش مهمی را ایفا کردند و همچنین تاریخ فلاسفه آن به هزار سال می‌رسد. تنکابن نامی عام است که زمانی به منطقه‌ای به پهنا و گستره‌ای از رودسر تا محمود آباد را شامل می‌شد که در زمان احمدشاه این گستره به منطقه‌ای از املش تا چالوس و نوشهر را در بر می‌گرفت و با ورود به عصر پهلوی اول این منطقه که محال و ثلاثه تنکابن نیز به آن اطلاق می‌شد به مازندران الحاق و به تدریج از وسعت‌اش کاسته شد.

تا جایی‌که امروزه تنکابن مرکز تاریخی آن شهر خرم‌آباد امروزی بوده و شامل محدوده رامسر تا کلارآباد را در بر می‌گرفت که به مرور زمان رامسر و طی چند سال اخیر نیز عباس‌آباد هم از آن جدا و هر یک به شهرستانی مستقل ارتقا پیدا کردند. اکنون این شهرستان دارای محدوده‌ای از پل چالکه‌رود در غرب شهر شیرود و هم‌مرز با رامسر در غرب آغاز و تا پارک جنگلی و ملی خشکه‌داران در شرق نشتارود در مرز شهرستان تازه تاسیس عباس‌آباد امتداد دارد. این شهرستان از نظر زیبا‌یی‌های خلقت خداوندی بی‌نظیر است و خداوند از زیبایی و تنوع به آن بهترین‌ها را عطا کرد، مناطق کوهستانی و ییلاقی دو هزار و سه هزار، رودها و چشمه‌سار‌های زلال و خروشان و آبشارهای بی‌شمار در دل کوهستان که در طول سال از میزان آب مناسبی برخوردارند، آبگرم‌های معدنی و چشم‌اندازهای کوهپایه‌ای و مناطقی که با درختان و گونه‌های گیاهی منحصر به فرد جنگل‌های هیرکانی پوشیده شده است.

در برخی از مناطق از باغات شیب‌دار چای که در فصل برداشت محصول با آن زنان و مردان در حال کار در مزرعه جلوه‌ دیگری به خود می‌گیرند، شالیزارهای گسترده پرآب که عکس محیط پیرامون وارونه در آن خودنمایی می‌کنند، باغات مرکبات و کیوی، پرورش زنبور عسل طبیعت با آن لانه‌های رنگی که فعالیت این موجود مفید و زحمتکش را در طرح و رنگ زیبایی در برابر چشم بیننده به نمایشی خارق‌العاده خودنمایی می‌کند.

ویژگی‌های معیشتی تنکابن

دامداری سنتی و دامدارانی که از شام تا بام در چین و چروک جلگه، دشت و کوهپایه‌های این سرزمین زرخیز به تلاش و کوشش مشغول هستند با آن ماست، کره و پنیر که به مذاق هر تجربه کننده‌ای خوشایند است چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره و دل‌های هر عاشق طبیعت خداوندی را مجذوب این همه زیبایی و برکات خداوندی می‌کند. این شهرستان مدفن چندین امامزاده از تبار امام موسی کاظم(ع) است که عاشقان اهل بیت برای آرامش معنوی از این مکان‌های امن تنیده در سرسبزی خلقت حق تعالی بهره‌گیری می‌کند و به آرامشی معنوی و روحی می‌رسند.

تنکابن که امروز از چهار شهر تنکابن که در گذشته به آن شهسوار می‌گفتند و خرم‌آباد که نام قدیم آن تنکابن بوده و همچنین نشتارود و شهر تازه تاسیس شیرود زادگاه سرلشکر خلبان شیرودی است تشکیل شده و مرکز این شهرستان تنکابن امروزی است. این شهرستان دارای جاذبه‌های تاریخی بی‌شماری همچون قلعه‌ کتی، قلعه‌کله، قلعه به کله، قلعه سیاورز، قلعه رودپشت، ‌قلعه لشکرک،‌ قلعه هلوکله، قلعه گردن و قلعه تنکا است که هر یک گویای گوشه‌ای از وقایع مهم تاریخی آن است. از جمله جاذبه‌های دیدنی این شهرستان جاده‌های کوهستانی جنگلی سه هزار و دوهزار، پارک جنگلی چالدره، قله بلند و زیبای سیالان و منطقه گردشگری دشت دریاسر در پای آن که چشمه سار‌ها و آبشارهای بی‌شماری را در خود جای داده است جملگی در بخش خرم‌‌آباد واقع‌ هستند. موزه تاریخ طبیعی و جنگل جلگه‌ای و پارک حیات وحش حفاظت شده خشکه‌داران و ییلاق دیناسرا و داکو در نشتا و همچنین مناطق ییلاقی در بخش مرکزی شامل روستای زیبا و بکر لاکتراشان، منطقه تاریخی سلیمان‌آباد و بسیاری از مناطق دیگر در چشم‌اندازهای زیبا و دلفریبی نظیر ندارند. مرکز این شهرستان تاریخی همان تنکابن امروزه شهری با حدود 60 هزار نفر جمعیت است و این شهر از زمان پهلوی اول شکل‌گیری و به مرکز سیاسی و حکومتی و همچنین نقطه مرکزی مبادلات اقتصادی و واسطه مابین دارالمرز یا همان گیلان و تبرستان،‌ مازندران امروزی بوده و از سمت جنوبی به قزوین نیز متصل است. تنکابن در کنار بستر ساحلی سنگی و دارای عمق متوسط دریای کاسپین قرار گرفته که از قلب آن رودخانه‌‌ای خروشان و پرآب به نام چشمه کیله می‌گذرد و در مصب خود به دریا مام رودها می‌پیوندد که علاوه بر اهمیت این‌رود در آبادانی شهر، چشمه کیله به عنوان یکی از مهمترین مراکز تخم‌ریزی و تکثیر آزاد ماهیان و ماهی سفید دریای کاسپین در کنار چند رود دیگر استان‌های شمالی مانند سپیدرود، تلار و تجن محسوب می‌شود. این شهر حدود 100 سال پیش در سال 1314 دارای بلدیه یا همان شهرداری امروزی شده و تاکنون فعالیت 30 مدیر شهری یا شهردار را در خود تجربه کرده و در آن ابنیه‌های بسیار زیبایی از دوران نیز به یادگار مانده است. از جمله مهمترین آن‌ها ساختمان شهرداری، ساختمان شهربانی، پل چشمه کیله، ساختمان اداری میراث فرهنگی و گردشگری و چند ساختمان دیگر از جمله ساختمان گرگانی در کوچه‌ای به همین نام در مرکز شهر و دو ساختمان دیگر در دو سوی دهانه‌ غربی پل چشمه کیله که از ابنیه‌های تاریخی با قدمتی حدود 100 ساله‌اند خودنمایی می‌کند. در این شهر به مدد توجه مدیریت شهری به فضای سبز علاوه بر وجود پارک‌های زیبای ساحلی چشمه‌کیله در حاشیه رودخانه مرکزی شهر که دو فاز احداث و فاز سوم آن نیز در حال احداث است از نقاط زیبای این شهر هستند و پارک‌ مادر که دارای امکاناتی همچون فرهنگ‌سرا، پارک ترافیکی کودک، ورزشگاه بانوان، سینمای چهار بعدی، وسایل ورزشی و بازی کودکان و نوجوانان و محیط زیبا و آرام است و نیز پارک‌های کریم آباد، پارک شورا که دارای آلاچیق‌های بی‌شمار و فضای پارکی متصل به ساحل است و پارک ساحلی شهیدان کاظمی در سبز میدان و نیز چندین پارک دیگر در چهار سوق این شهر خودنمایی می‌کنند. همه این فضاهای تفریحی به تجهیزات ورزشی و مبلمان شهری مناسب مجهز هستند که می‌توانند محیطی آرام و دلنشین را برای همه مردم و گردشگران رقم زنند. بازارهای سنتی مانند شیطان بازار در قلب شهر و بازار بزرگ ماهی فروشان جنب پل جانبازان در کنار بازارهای لوکس و با سازه‌‌های مدرن امروزی محلی مناسب برای علاقه‌مندان به خرید، دید و بازدید از جلوه‌های چشم نواز بازار و علاقه‌مندان ایجاد کرده است. در یک جمع‌بندی این شهر با توجه به اینکه دارای یک کمربندی بزرگ و یک کمربندی کوچک‌تر در قسمت جنوبی خود است هنوز با نظر به رویکرد خوب و فراوان علاقمندان به گردش، خرید، دید و بازدید از زیبایی‌‌هایش اندکی در بحث ترافیک در مرکز شهر مشکل دارد. شهرداری و شورای شهر با در اختیار گرفتن پارکینگ پروژه در حال احداث آدینه مصلای شهید بهشتی تنکابن این امکان را فراهم کرده است تا بیش از 600 خودرو در پارکینگ مورد نظر که اندکی پایین‌تر از مصلا در مرکز شهر واقع شده تلاشی برای حل مشکل ترافیک داشته باشند. با نظر به اینکه تنکابن از نظر سوغات و دست ساخته‌های محلی همانند سایر نقاط شمال ایران مطرح است خرید از فروشندگان محلی که ماست و چای محلی، عسل، سبزی‌های کوهی، مرکبات و برخی از دست ساخته‌های دیگر روستایی توسط زنان و پیرزنان که با چادرهای رنگی به کمر بسته و لباس‌های بومی به عرضه محصولات خویش می‌پردازند خالی از لطف نیست و برای عکاسان آماتور و حرفه‌ای این‌ها بهترین سوژه است. شهر تنکابن دارای جاذبه‌های فراوانی برای گردشگران است و این زیبایی‌ها فرصتی مناسب برای مردم خونگرم و صمیمی این شهر ایجاد می‌کند تا میزبانی شایسته برای گردشگران باشند. همچنین به گردشگران نیز این اجازه را می‌دهد تا از بازارهای خرید سنتی و مدرن خریدی خوب و مناسب داشته باشند و با زیبایی‌های این شهر که ترکیبی از تاریخ گذشتگان با حضور روستائیان بالادست در شهر و تاریخ صد ساله و معاصر این شهر در قالب ابنیه‌های تاریخی و مدرن در کنار هم است این مردم باصفا و بافرهنگ را دربرگرفته است. با توجه به نزدیکی سال نو و نوروز 1392 این شهرستان همانند سایر مناطق گردشگری ایران خود را مهیای پذیرایی از گردشگران مشتاق به فرهنگ و جاذبه‌های در خود کرده است و با آذین‌بندی و گل‌آرایی توسط شهرداری‌ها شهرهای چهارگانه تنکابن، خرم‌آباد، نشتارود و شیرود با همکاری همه نهادها و دوایر ذیربط و نیروهای کشیک امدادی و خدماتی مهیای میزبانی شایسته‌ای از ملت ایران از تمام نقاط است و مردم این سامان بسیار مفتخرند تا بتوانند به بهترین نحوه شایسته از تمامی گردشگرانی که به این دیار سفر می کنند پذیرایی کنند. شهرداری تنکابن نیز برای تسهیل در امور گردشگران در ایام نوروز با بهره‌گیری از سامانه 137 گوش شنوا برای پیگیری مسائل و مشکلات شهروندان و گردشگران است و به صورت 24 ساعته آ‌ماده دریافت گزارش‌ها و مسائل حوزه فعالیت شهرداری برای برطرف کردن آنها است و این مورد را وظیفه ذاتی خود در قبال شهروندان و گردشگران می‌داند.

محمدرضا ظفری_شاخس نیوز عکس‌ها از پایگاه اطلاع‌رسانی شهرداری تنکابن_شاخس نیوز

فرهنگ عامه مردم تنکابن

((نوشته عباس دانای علمی))

در فصل اول کتاب، مختصری از جغرافیای تاریخی، اقتصاد، اماکن تاریخی، زیارتی، گردشگری و همچنین وجه تسمیه و تاریخ تنکابن صحبت شده است.

وجه تسمیه و مختصری از تاریخ آن

در رابطه با معنی نام تنکابن و علت نامگذاری آن قابل قبول ترین نظریه این بود که تنکابن به معنی"پائین دژ" یا زیر "قلعه تنکا" است که تنکا قلعه ای بوده در حوالی "قلعه گردن". همچنین در زمان رضا شاه نام "شهسوار" جایگزین نام قدیمی تنکابن گردید. علامه دهخدا شهسوار را مخفف شاه سوار، سوارکار دلاور و پهلوان معنا کرده است. در حال حاضر حدود فعلی شهرستان تنکابن از شرق به نمک آبرود و از غرب به رودخانه جالکرود محدود شده است.

در فصل دوم اجرای چند مراسم آئینی فصل بهار در شهرستان تنکابن را معرفی شده که شامل دو قسمت است:

قسمت اول: آداب قبل و بعد از عید

-عاروس گلی یا غولی یا پیر بابو: در گذشته شخصی به نام پیر بابو با خانواده اش زندگی می­کرد و گاو خود را به همراه عروس خود به صحرا برد. در مسیر غولی در آن حوالی زندگی می کرد که رفته رفته عاشق عروس پیربابو شد. روزی غول در راه عروس پیر بابو را می دزدد و پیر بابو زمانی که متوجه دزدیده شدن عروسش می شود به جنگ با غول می رود و بر آن پیروز می شود و عروسش را از چنگ غول بیرون می کشد. قبل از عید چند نفر از جوانان در نقش عروس و دیو و یک فرد پیر با چند راس گاو و گوسفند ظاهر می شوند و در جلوی در خانه های مردم این نمایش را اجرا می کنند. صاحب خانه علاوه بر پول، برنج با تخم مرغ هم باید به آنها می داد و اگر این کار را انجام نمی داد اجرا کنندگان آنقدر این کار را تکرار می کردند تا بالاخره صاحب خانه به آنها تخم مرغ بدهد. نگارنده انجام این مراسم را به خاطر پیروزی بهار بر زمستان یا جایگزینی فصل بهار به جای زمستان می داند.

در این قسمت همچنین مراسم دیگری از قبیل رابچری، نوروز سلطان یا نوروز نو سال، آداب صبح روز عید، مراسم پنجک واز و آداب «سینزده بدر» نام برده و تشریح شده اند.

قسمت دوم: از بز پوشلی تا ساخت و ساز محلی گاگور

بز پوشلی و گاگور دو نوع ساز محلی است که جوانان منطقه کوهپایه تنکابن بعد از به پایان رسیدن عید نوروز بر آن می شوند تا ماه به اتمام نرسیده، از فرصت استفاده نمایند و از پوست تازه و شاداب درخت بید، توسکا یا کوال برای خود این سازها را که نوعی سوت است درست نمایند.

در فصل سوم درباره آداب و باورداشتهای کشاورزی مردم تنکابن صحبت کرده است.

یکی از مهمترین و اصلی ترین محصولات کشاورزی در این شهرستان برنج است که مردمان این منطقه آداب و باورداشتهای مخصوص در رابطه با این محصول دارند؛ اول اینکه در فصل بهار باید زمین را شخم بزنند، درباره ساعت کشت محصول اعتقادی که دارند این است که انجام این کار در آن روز و در آن ساعت باید آمد داشته باشد؛ به همین دلیل قبل از کشت نزد روحانی ده یا شیخ یا پیرمردی که دارای تجربه است می­رفتند؛ آن مرد پس از نگاه کردن به تقویم نجومی و خواندن قرآن به آنها عنوان می­کرد که چه روزی برای آن کار مناسب است و کشاورز بعد از انتخاب «توم جار» و سبز شدن آنها، بذرها را در زمین نشا می­کرد. از نشا محصول تا برداشت آن مراحل مختلفی وجود دارد که هر کدام نیز نیازمند آفتاب و باران است که مردم تنکابن در ارتباط با هر کدام از اینها مراسمی دارند.

مراسم خرده تابی یا آفتاب خواهی و بند آوردن باران

این مراسم برای خواستن آفتاب و بند آمدن باران از خدا است. این مراسم با خواندن چندین شعر و دعا برای آفتاب خوردن محصول اجرا می شود.

مراسم باران خواهی

زمانی است که ساقه های برنج به آب جان افزا احتیاج دارند و اگر باران نباشد محصول نابود می­شود. بنابراین مردم روستا به اعتقاد خویش چهار راهی را گل کاری می­کنند و بعد سوره یاسین را با آب می­شویند و سپس آن را در چهارراهی قرار می دهند تا باران ببارد.

در فصل چهارم درباره با باورداشت هایی که مردم تنکابن از تخم مرغ و مرغ و خروس دارند صحبت کرده است.

آداب تخم مرغ یا مرغانه

الف. نماد تخم مرغ: در بیشتر مراسم آئینی در نواحی تنکابن برای عید نوروز انجام می شد، صاحب خانه حتماً به کسانی که مجری این مراسم بودند و به خانه اش وارد می شدند تخم مرغ عیدی می داد.

ب. برکت مرغانه: به کوچکترین تخم مرغی که در لانه مرغ دیده می شد، برکت مرغانه می گفتند و صاحب مرغ آنرا در درون برنج قرار می داد؛ زیرا آنرا نشان وفور نعمت و خوشی و برکت می­دانست.

ج. دعای مخصوص تخم مرغ: دارای دو دعای مخصوص بود که یکی از آنها برای فردی بود که صاحب بچه یا صاحب پسر نمی شد. این فرد را پیش دعانویس می بردند و پس از به دنیا آمدن این فرزند، این فرد حق نداشت که دیگر از تخم مرغ و مرغ خود به دیگری بدهد یا بفروشد که به آن «دعای دلبند» می­گفتند.

آداب مرغ و اصطلاحات و عقاید آن

در رابطه با مرغ هم اصطلاحات و عقاید خاص خودشان را دارند. به طور مثال اگر مرغ روی خاکستر یا خاک روبروی درب خانه خودش تکان دهد می گویند: «بار بیرده»، یعنی مهمان همراه با سوغاتی می آید.

در فصل پنجم در رابطه با آداب گالش ها و بعضی از اصطلاحات آنها در تنکابن صحبت کرده است.

گالش ها مردمانی ساده و بی پیرایه بودند که در نواحی کوهپایه ای شهر تنکابن زندگی می کردند. گالش ها بر حسب نوع مسئولیت به گاو گالش یا «گو گالش» و «گولین گالش» تقسیم می شدند و بیشتر آنها نیز زیر نظر فردی به نام «سر گالش» وظایف خود را انجام می دادند. این وظایف در خصوص نگاهداری دامها و محصولات دامهاست. آنها نیز برای گوسفندان و گاوها بر حسب رنگ، جنسیت، سال و گوشت آنها نامگذاری می­کردند که هر کدام نام به خصوصی داشتند. خانه های آنها بیشتر از کاهگل یا چوب ساخته می شد و همچنین غذای­شان اغلب از برنج و لبنیات و گوشت تشکیل می شده و وسایل آنها نیز مسی یا گلی بود که از خاک رس تهیه می شد.

فصل ششم در رابطه با عروسی، تولد، مرگ و درمان بیماری شهرستان تنکابن صحبت کرده است.

مراسم قبل و بعد عروسی

اگر جوانی قصد ازدواج داشت و ما بین چند نفر از دخترانی که از طرف والدین انتخاب شده بودند در شک و تردید بود که کدام را به همسری انتخاب کند، راهی قدیمی برای باز شدن گره خود انتخاب می نمود. بدین منظور او یک کفش­دوزک را می گرفت و شعری می خواند و آنرا رها می کرد. کفش دوزک به هر سمتی که پرواز کرد، بدین معنی بود که به جهت خانه آن دختر رفته و در نتیجه آن دختر را انتخاب می کرد و بعد از آن مراسم خاستگاری شروع می شد. پس از قبول کردن خانواده عروس، آنها هم با خوشحالی و شعف به نزد خانواده داماد می رفتند و به پایکوبی و شادی می پرداختند و نزد یک ملا برای گرفتن تاریخ عقد و عروسی می رفتند. در این حین، خانواده داماد وسایلی نظیر طلا، گوشواره، انگشتر، پارچه و غیره برای عروس فراهم کرده و به وی هدیه می دادند. بعد از آن مراسم عقد کنان توسط خانواده داماد در خانه عروس اجرا می شند. پس از خاتمه یافتن مراسم، آشنایان دور و نزدیک منزل عروس را ترک می کردند و فقط داماد به مدت چند روز در منزل عروس می ماند. مراحل مراسم عروسی به ترتیب عبارت بود از:

1.عروس وینی و دست بار 2.کاربافی یا بافت چادر 3.خیاط سری 4. پخش کارت عروسی 5.قصابی نمودن گاو برای عروس 6. حمام بردن عروس 7.پیرایش و حمام رفتن داماد 8.شب حنا بندان 9 . مراسم پا تختی 10.پاگشا

تولد

پیش از تولد، آزمایشی سنتی برای تشخیص جنسیت بچه انجام می دادند؛ بدین ترتیب که در هنگام درست کردن کله پاچه، فک بالا و پائین گوسفند را جدا می کردند. اگر گوشت قسمت انتهای فک بالا حالت ارتجاعی یا کشیدگی داشت می گفتند دختر است، زیرا آن تا نشانی از گیس دختر قلمداد می شده و در غیر این صورت پسر بوده است.

با به دنیا آمدن کودک زیر گوش وی اذان می خواندند و او غسل می دادند.

آئین مرگ

مردم آن زمان رسم داشتند که تمام همسایه ها، فامیل و آشناها برای دلداری خانواده عزادار تا چند روز آنجا بمانند تا آنها احساس تنهایی نکنند.

درمان سنتی بیماری ها

اغلب درمانهای آن زمان به صورت سنتی و گیاهی بوده است؛ به طور مثال:

زخم یا بریدگی و چرک: اگر بخشی از اعضای بدن چرک یا بریده می شد، ابتدا مدفوع خشک شده گاو را روی آتش قرار می دادند تا دود می کرد. سپس اعضای دیگر مانند دست زخمی شده را روی دود قرار می دادند تا چرک آن کشیده شود.

یرقان: برای درمان یرقان که به زردی معروف است به بیمار شیر گاو زرد یا شیر بز زرد می دادند. همچنین گاهی به بیمار ماهی های ریز برای بلعیدن آن می دادند تا بیمار درمان می شد.

فصل هفتم در رابطه با خانه، پوشاک، خوراک مهمانی و بازار صحبت کرده است.

خانه سازی و یاری نمودن

در زمان گذشته مصالح ساختمان سازی آنها اغلب شامل گل، نی، چوب، الیاف و غیره بوده است. شیب بام را بسیار زیاد می گرفتند و در ساختن خانه ها، اهالی آن منطقه به صاحب خانه کمک می کردند.

صنایع دستی و هنرهای بومی

شامل گلدوزی، قلاب بافی، رویه کفش دوزی، پاتاوه، شال بافی، چادر شب و غیره می شد که عمدتاً در گذشته از ارامنه به فرا گرفته بودند.

بازارهای محلی

که در روزهای مختلفی برگزار و بر اساس آن بازار نامیده می شود. مانند جمعه بازار، دوشنبه بازار، چهارشنبه بازار.

پوشاک

در منطقه تنکابن بعضی از وسایلی که برای پوشیدن یا حفاظ در برابر سرما استفاده می شده عموما مورد توجه مناطق دور یا نزدیک قرار می گرفت. بعضی از مردم منطقه که کار آنها فروشندگی بود. بخشی از دوخته ها یا ساخته های خود را که شامل: دامن، پاچین، پاتاوه، چوخا یا چوغا، شلوار، بند کمر و کفش یا پموش در بازارهای محلی به فروش می رساندند.

خوراک

به واسطه داشتن رطوبت و رشد و نمو انواع گیاهان در شمال ایران، بیشتر غذاها بر اساس خوراک گیاه و سبزی ها پخته و آماده می شد. بنابراین مردم تنکابن در غذاهای­شان اغلب از سیر، گردو، بادمجان و تخم مرغ استفاده می کنند. از مهمترین غذاهای­شان می توان سرجاب، آغوذ خوروش، قورابیجی، ترشه تره، سیر تره، سیب زمینی تره، ترشه کباب و غیره نام برد.

در فصل هشتم درباره مراسم مذهبی ماه محرم و اعتقاد به درختان نظر کرده توضیحاتی ارائه شده است. مردم تنکابن مسلمان و متدین هستند که بر اساس رسوم خودشان هر ساله مراسم تاسوعا و عاشورا را برپا می ساختند. معمولا قبل از این ایام برنامه ریزی ای توسط بزرگان مسجد محل صورت می گرفت و هر خانواده ای بر اساس وسع مالی و توان خود سعی می کرد به این مراسم کمک کرده و شرکت کند. این مراسم عموما در مساجد، امام زاده ها و یا حسینیه ها صورت می گرفت و هر کس هر نذری نیت و یا خیراتی داشت در این دو روز ادا می کرد. عده ای از مردم تنکابن بر این عقیده اند که هر فرد در شب عاشورا تا حد امکان نباید بخوابد و به دنبال این عده ای در طول شب خود را برای قمه زدن که به آنها گروه قمه زنان می گفتند، آماده می کردند. همچنین در صبح عاشورا بیشتر زنان تنکابن مشغول پخت و پز و فراهم نمودن نذر و خیراتشان بودند تا در بین مردم پخش کنند. به این غذاها اصولا "مال امام" می گفتند.

یکی از باورهایی که مردم این منطقه درباره این روزها داشتند، ذوالجناح بود . بدین صورت که در مواردی مانند شفای فرزندشان که در دهه اول محرم بر تنشان سیاه می پوشاندند و در روز عاشورا آن را سوار بر ذوالجناح می کردند و یا اینکه برای باز شدن بخت پسرها و دخترهایشان مقداری از گل پای ذوالجناح را به آنها می دادند تا بخورند.

همچنین مردم تنکابن اعتقاد شدیدی به درختان نظر کرده دارند و بسیار آن را مقدس می دانند. نویسنده در اینجا به این اشاره کرده که در گذشته چندین درخت بود که مردم باور داشتند این درختان در روزهای تاسوعا و عاشورا از ریشه شان خون تراوش می کنند و یا اینکه شیری در حوالی این درخت بیرون می آید و سپس محو می شود. این درختان عموما در نزدیکی امام زاده ها و اماکن مقدس به چشم می خورد.

در فصل نهم درباره آداب پاییز و زمستان مردم تنکابن توضیح داده است. نویسنده در این فصل این موضوع را به دو بخش کلی تقسیم کرد: الف- پائیز و آداب تیر ماه سینزه ب- زمستان و شب چله

آداب پاییزی آنها بیشتر مربوط به آرش کمانگیر است که در آبان ماه برای بزرگداشت آن جشن می گیرند. مردم تنکابن آرش را به واسطه فدا کردن جان خویش برای وطنش، با برپا کردن مراسم بسیار، ارج می نهند. اگر بخواهیم در اینجا یکی از مهم ترین این مراسم را نام ببریم، باید به "لال شوش" اشاره کنیم. این مراسم به گونه ای است که در روز دوازدهم آبان ماه جوانان روستایی به جنگل می روند و تکه چوبهایی که نشانی از تیر آرش است را جمع آوری می کنند تا در مراسم شرکت نمایند. در غروب آن روز جوان ها بدون اینکه حرفی بزنند به خانه های مردم می روند و با ایما و اشاره به صاحب خانه می فهمانند که "لال شوش" هستند. سپس با آن چوب بر بدن صاحب خانه می زنند که از صاحب خانه و یا هر فرد دیگری که در آنجا حضور داشته هدایایی دریافت کنند. بعد از دریافت هدایا توسط جوانان، هدایای دریافتی بین افراد بی بضاعت پخش می شود. مشابه این رسم در بین مردمان تنکابن بسیار دیده می شود که در اینجا میتوانیم به؛ تیر ماه سینزه و تب نوبه، تیر ماه سینزه و درخت گردو، امیری خوانی در تیر ماه سینزه که مربوط به اشعاری درباره آرش و گرامی داشتن وی می شود و همچنین بازی هایی که در شب تیر ماه سینزه برپا می شود، اشاره کنیم.

آداب زمستانه آنها نیز همان شب چله یا شب یلدا است که با جمع شدن دور هم و خوردن تنقلات آن شب را جشن می گیرند. یکی از عقاید آنها در این شب این بود که می بایست هر فرد چهل رقم از خوردنی ها را در طول شب بخورد. یکی از مهم ترین آنها هندوانه بود؛ چرا که بر آن باور بودند در اثر خوردن هندوانه در آن شب از گزند سرما مصون خواهند ماند.

در فصل دهم بازی های محلی و شکار و چند باور و داستان درباره حیوانات را نام برده است که در قسمت بازیها بیشتر به انواع بازی و طریقه آن اشاره کرده است. از مهمترین بازی های محلی آنها می شود به گرگ بازی یا همه گرگه، خر پلیس، خر بیست، سه سنگی، کل بازی، هارو هارو، کلنگ بازی و غیره اشاره کرد. علاوه بر این در این بخش درباره شروع بازی توضیحاتی داده که بیشتر این کار را از طریق شیر و خط، خشک و تر انجام می دادند. به طور کل بیشتر بازی های مردمان تنکابن ریشه در تاریخ یا افسانه های گذشته داشت که اغلب به وسیله چوب، سنگ یا اشیاء دست ساز توسط جوانان صورت می گرفت.

در بخش بعدی این فصل، نویسنده به چند آداب و اعتقاد شکارچیان اشاره کرده است که یکی از جالب ترین آنها اعتقاد به عدد صد بود. شکارچیان بر این باور بودند که اگر تعداد شکار یک فرد به عدد صد برسد، باید شکار را کنار بگذارد زیرا بر این باور بودند که برایش عاقبتی نخواهد داشت.

همچنین در بخش بعدی این فصل به باورها و داستانهایی که مردم تنکابن درباره حیوانات دارند اشاره کرده که بیشتر آنها مربوط به افسانه ها و داستان های خیالی ای بوده که مردمان از گذشته آن را به ارث برده اند و همچنان به آن اعتقاد دارند. برای نمونه می توان به حکایت سگ و گربه اشاره کرد. سگ به گربه بدهکار است؛ برای همین وقتی سگ به گربه حمله می کند، گربه دستش را بالا می گیرد و صدای فش فش مانندی را در می آورد. در این هنگام که سگ در کنار گربه می ایستد، مردم می گویند که گربه بدهکاری سگ را به رخش می کشد. مانند این داستانها در این بخش به کرات مورد اشاره قرار گرفته است.

فصل یازدهم به قصه ها، تمثیل و مثل، اعتقاد و اشعار محلی مردم تنکابن اشاره کرده است که در بخش اول به قصه های مردمان این منطقه می پردازد. اگر به طور کل تمام قصه های منطقه شمال ایران را در کنار هم قرار دهیم، می بینیم که بیشتر حکایات شبیه به هم بوده و فقط در بعضی از قسمت های جزئی قصه اندکی با هم تفاوت دارند. این قصه ها اغلب از طریق پیرمرد و پیرزن هایی گفته می شود که عمری را در این مناطق سپری کرده اند و وقتی که پای سخنانشان می نشینیم، چنان به زیبایی قصه را حکایت می کنند، انگار که خود در غم و غصه خود قهرمان شرکت داشته اند. در اینجا نویسنده به چند داستان مرسوم که در گذشته بین مردمان این منطقه باب بوده، اشاره می کند؛ اما قبل از این توضیحاتی درباره این داستان ها به خواننده می دهد که یکی از جالب ترین آنها این است که در بیشتر روایتها، کچل یا کل، نقش اساسی دارد؛ چه در آن هنگام که در قصه ای قهرمان داستان اوست و با درایت و هوش خود مشکلات را از راه خود کنار می کشد و چه در آن هنگام که نقش منفی را در قصه دارد که باز هم تیزهوشی او عملا نسبت به دیگران نشان شده است و عموما روند قصه بر اساس نقش آفرینی او رو به جلو می رود. بعد از آن نویسنده به معرفی چند داستان و حکایت می پردازد که در اینجا می توان از داستان های: خواهر و برادر، قصه کره اسب، پسر پادشاه و کچل، داستان کل علی، مادر و هفت پسر،کَترا و کلیز (katra-keliz) یاد کرد.

در قسمت بعدی این فصل از کتاب درباره اعتقادات و باورهای مردم تنکابن نوشته شده است. نویسنده در این قسمت به این اشاره کرده که بسیاری باورهای مردمان این منطقه ریشه در فرهنگ و جغرافیای خاص خودشان دارد که شاید برای دیگر مناطق قابل درک نباشد. اما به طور کل با رخ دادن برخی رویدادها که در گذشته یا در تاریخ در آن منطقه به وقوع پیوسته، باعث به وجود آمدن آن اعتقادات و باورها شده که نسل به نسل منتقل شده است. در این قسمت نویسنده به 16 مورد از باورهای مردم تنکابن درباره چیزهای مختلف اشاره کرده که از جارو، جن، لکه روی ماه گرفته تا کفش، خواب، و کسوف را در بر می گیرد.

همچنین در بخش های بعدی این فصل توضیحاتی درباره مثلها، چیستانها و اشعار محلی تنکابن داده است که در بخش مثلها به شصت و یک مورد مثل اشاره کرده که نویسنده ریشه این مثلها و چیستانها را در وقایعی می پندارد که بیان کننده روحیات مردمی مردمان این منطقه اند. در قسمت چیستانها نیز به بیست و یک چیستان اشاره کرده که قبل از آن توضیحی درباره پیدایش چیستان در بین آنها داده است و آن اینکه روستائیان در گذشته به مناسبت های مختلف دور هم جمع می شدند و از هر دری صحبت می کردند که اینها را پیشتر از پدران خود به ارث برده بودند. چیستانها برای نشان دادن توان فکر و اندیشه و آگاهی خود درباره وسایل یا موضوعات مختلف است.

در قسمت اشعار محلی نیز ابتدا تاریخچه ای از این اشعار گفته شده است که بیشتر در مناطق کوهپایه و یا دشتها به مناسبت های گوناگون خوانده می شد و سپس به قهرمانان شعرها اشاره کرده است. نویسنده در این بخش تمام اشعار را به زبان محلی مردمان گیلکی نوشته و همانجا نیز ترجمه فارسی اش را قرار داده است. در انتهای این بخش نیز برخی از این اشعار را دآوانگاری کرده است.

در فصل آخر یا همان فصل دوازدهم، نویسنده به طنز، هجو و هزل در زندگی روستایی مردم تنکابن اشاره کرده است. وی در این فصل چند هجو و طنز از روستائیان اشاره کردکه تمامشان جنبه داستانی داشته و ریشه در گذشته و تاریخ این مردمان دارد. در بعضی از قسمت های این بخش نویسنده داستان ها را به هر دو زبان محلی و فارسی بیان کرده است. موضوعات این داستانها درباره موارد گوناگونی همچون رشوه، خیانت در امانت، آب در نفت ریختن، درد فقیر، میزبان خسیس، ادعای مرد شیلان کش و... است.

همچنین در این فصل، نویسنده به ذکر چند نمونه از خاطراتی که در طول نگارش این کتاب در روستاهای شهرستان تنکابن داشت، پرداخته که هدفش نشان دادن فرهنگ آن مردم بود.

تاریخچه جداسازی شهرستان تنکابن

شهرستان تنکابن (نام آن پیش از انقلاب اسلامی شهسوار بود) در تقسیمات کشوری، در استان دوم (مازندران) تشکیل شد. ظاهراً تنکابن از دورة اواخر قاجار نیز شهسوار گفته می‌شده‌است. در ۱۳۲۰ ش بخش رودسر خود به شهرستان مستقل تبدیل وازتنکابن منتزع و تابع استان گیلان گردید. بعداً و در ۱۳۲۵ ش بخش نوشهروچالوس نیز به شهرستان مستقل تبدیل واز تنکابن جدا شد. این شهرستان در ۱۳۲۷ ش ۳۷ دهستان داشت. در تقسیمات کشوری ۱۳۵۵ ش مشتمل بود بر بخشهای حومه و رامسر، دوازده دهستان و هشت شهر. در ۱۳۶۴ ش بخش رامسر از آن جدا و شهرستان مستقلی شدو به تازگی بخش عباس آباد (تنکابن) نیز از این شهر جدا شده و به شهرستان تبدیل گردیده‌است. پس از انقلاب اسلامی، بنا بر سابقة تنکابن، نام شهرستان (و شهر) شهسوار به تنکابن تغییر یافت.

دانشگاه

این شهر دارای یک واحد دانشگاه آزاد می‌باشد که یکی از مراکز قدیمی و مهم دانشگاه آزاد در ایران است و رشته پزشکی آن رتبه چهارم علمی در ایران می باشد با فضایی مجهز زیبا و رتبه دانشگاهی الف کشوری. آدرس دانشگاه به شرح زیر است: http://toniau.ac.ir و یا http://www.tonekaboniau.ac.ir. این دانشگاه در سال ۱۳۶۵ تاسیس شده و در زمان نگارش این مطلب دارای ۹۱ رشتهٔ تحصیلی می‌باشد. همچنین دارای یک مرکزدانشگاهی پیام نور که در جاده خرم آباد قرار دارد و چند مرکز غیرانتفاعی وموسسه آموزش عالی (آیندگان، رودکی و شفق) است. یکی دیگر از دانشگاه‌های تنکابن، دانشگاه علمی کاربردی مهستان سبز شمال می‌باشد. دانشگاه مهستان سبز شمال در شهر تنکابن (شهسوار) خیابان علامه واقع شده‌است که در مقطع کاردانی و کارشناسی دانشجو می‌پذیرد. این مرکز در مقطع کارشناسی دارای رشته‌های حسابداری، معماری، نرم افزار می‌باشد که از اسفند ۱۳۸۶ در این مقطع پذیرش را آغاز کرده‌است.

دانشگاه و دانشکده ها

• دانشگاه آزاد اسلامی واحد تنکابن
• دانشکده علوم پزشکی رازی
• دانشکده شفق
• دانشکده مهستان سبز
• دانشکده علمی کاربردی آیندگان
• دانشکده دولتی پیام نور
• دانشکده علمی کاربردی رودکی
• دانشکده غیر انتفاعی سما
• دانشکده جهاد کشاورزی(سلمانشهرتنکابن)
• دانشکده دریایی شهید جعفرپور (سلمانشهرتنکابن)

اقتصاد

از محصولات مهم آن انواع مرکبات، برنج، چای و کیوی بسیار فراوان را می‌توان نام برد.

محصولات مهم زراعی تنکابن

محصولات مهم زراعی این شهرستان عبارت است از: برنج، چای (رتبه اول تولیددرمازندران)، گندم، خرمالو (یکی ازمهمترین تولیدکنندگان درسطح کشور) جو، لوبیا، انواع صیفی و علوفة دامی. مرکّبات آن، از جمله پرتقالِ (که ازتولیدکنندگان مهم درسطح کشوراست)، مشهور است. همچنین کیوی(۹۰٪تولیدی کشور)، فندق، گلابی، سیب، آلو و آلوچه درآن به عمل می‌آیدکه بعضی از این میوه‌ها صادرمی شود، درضمن این شهرستان یکی ازمهمترین تولیدکنندگان گل وگیاه درسطح استان است که سالانه مقدارزیادی ازآن به کشورهای حاشیهٔ دریای خزرصادرمی گردد. پرورش گاو، گوسفند، بز، گاومیش، اسب، طیور و زنبور عسل، بویژه در میان بند، از مشاغل رایج آنجاست. واحدهای صنعتی پرورش دام نیز در آنجا فعالیت دارند. شیلات در کرانه‌های آن تأسیسات ماهیگیری دارد و شغل بعضی اهالی ماهیگیری است وهمچنین می‌توان ازکارگاههای تولیدماهی قزل آلا (رتبه دوم تولیددرمازندران) نام برد.

صنایع جدیدومعادن تنکابن

این شهرستان اداره ویژه صنعت و معدن و تجارت است که حوزه ی غرب مازندران را در دست دارد.از صنایع جدید، کارخانه‌ها و کارگاههای تولید چای (از جمله در قلعه گردن و کلارآباد)، کارخانه‌های تولید موادغذایی (از جمله عسل سیالان و علم کوه)و شهرک صنعتی البرز واقع در سلیمان آبادتنکابن و شهرک صنعتی سلمانشهر و بهداشتی، پوشاک و چرم (ازجمله کارخانه خزرخز؛ بزرگترین کارخانه چرم وپوست) که در آن فعال بود. دارای معدن سنگ آهک در چهارده کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن (نزدیک آبادی یوسف آباد) است. برخی نیز به منابع نفت در آنجا اشاره کرده اندکه وجودچندآتشکده قدیمی درحوالی روستاهای توشکون وهمش بورووجودمنابع گازدرنعمت آبادازتوابع دهستان میرشمس الدین می‌تواند گواهی برآن باشد، همچنین درزمان امیراسعدتنکابنی فرزند ارشد سپهسالار اعظم وسایل زیادی برای استخراج نفت آورده شد که از نتیجهٔ آن اطلاعی دردسترس نیست، همچنین درکوههای نیل کلایه گلیجان ودوهزار معادن زغال سنگ مشاهده شده‌است. از صنایع دستی، نمدمالی و گلیم بافی و جوراب بافی و چادرشب بافی دارد.

کشاورزی و دام داری

کشاورزی و باغ‌داری اساس اقتصاد شهرستان تنکابن را تشکیل می‌دهد. آب کشاورزی شهرستان تنکابن از رودها و چشمه تأمین می‌شود و محصولات کشاورزی آن برنج، گندم، جو، سبزیجات، تره بار، گل گاوزبان، گیاهان زینتی، چای، مرکبات، کیوی، فندق، گردو، گلابی، سیب، آلو، آلوچه و انجیر هستند. باغ‌های متعدد مرکبات در سرتاسر ناحیه تنکابن پراکنده هستند. و انواع مرکبات، برنج، چای و کیوی مهم‌ترین صادرات این شهرستان را تشکیل می‌دهند.

کوههای شهرستان تنکابن

مهمترین کوههای شهرستان تنکابن عبارت اند از: بلندترین قله تنکابن سیالان به ارتفاع ۴۲۵۰ متر می‌باشد، عَلَم کوه به ارتفاع۴۸۱۱، تخت سلیمان *، کوه بلور (شاه سفیدکوه)، پیت غار (ارتفاع بلندترین قله: ح ۰۰۰، ۴ متر) در حدود ۳۸ کیلومتری جنوب شهر تنکابن و جنوب شرقی آبادی آرود، نَواس کوه / نواسرکوه (ارتفاع بلندترین قله: ح ۷۰۰، ۳ متر) در حدود ۳۸ کیلومتری جنوب شهر تنکابن و جنوب آبادی آردو، سیاه کَل (ارتفاع بلندترین قله: ح ۶۰۰، ۳ متر) اَسب چَر (ارتفاع بلندترین قله: ح ۳۵۰، ۳ متر) در حدود ۴۰ کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن، سَرگُل (ارتفاع بلندترین قله: ۳۵۰، ۳ متر) در حدود ۲۸ کیلومتری، بِلِس کوه (ارتفاع بلندترین قله: ۱۵۰، ۳ متر) در حدود ۳۲ کیلومتری و توله سَر (ارتفاع بلندترین قله: ۰۰۵، ۳ متر) در حدود ۳۳ کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن. گردنة «قلعه گردن» در جنوب روستایی به همین نام، در حدود یک کیلومتری جنوب غربی شهر خرم آباد، واقع است.

رودهاوچشمه‌های تنکابن

رودهای تنکابن عبارت اند از: چشمه کیله (سه هزار) به طول حدود ۸۰ کیلومتر با جهت جنوبی - شمالی، دوهزار به طول حدود ۱۰ کیلومتر، چالَک رود/ چالِک رود به طول حدود ۴۰ کیلومتر، صفارود به طول حدود ۲۴ کیلومتر، اِزارود (هزاررود)، گرمارود (شاخة اصلی سه هزار)، نشتارود، تنگه چال، تیرِم (شیرود)، وَلَم رود، تیله رود ورودخانه میرشمس الدین باطول حدود ۹ کیلومتر. این رودها پس از آبیاری اراضی شهرستان به دریای خزر می‌ریزند. همچنین این شهرستان دریاچه‌های کوهستانی و چشمه‌های آب گرم و معدنی دارد که ازجمله آنها می‌توان آب گرمهای فلکده درلیرسر، آب گرمی درروستای میانرود وآب گرم سه هزار را که به گرمای حضرت سلیمان معروف است رانام برد. همچنین چشمه آب معدنی شلفت که درسه هزارآن هم درنزدیکی چشمه آب گرم سه هزارولقع شده‌است، آب معدنی شلفت آزآبهای معدنی بسیار گواراوشفابخش است برای هضم غذاوناراحتیهای کبدی وتنظیم دستگاه گوارشی بسیار موثر ومفیدمی باشد، طعم آن شبیه لیموناد است واملاح معدنی گوناگونی دارد. متاسفانه به واسطه نبودن راه شوسه تابحال اهمیت آن بر همه کس روشن نیست، به امید آنکه ازاین آب معدنی مانند آب معدنی چشمه علی مبارک آباددماوند (یاآب معدنی ویشی که درفرانسه‌است) استفاده وبهره برداری شود.

پوشش گیاهی تنکابن

پوشش گیاهی تنکابن مشتمل است بر: توسکا، شمشاد، بلوط، مَمْرَز، افرا، راش، زبان گنجشک، گون، گل گاوزبان و مراتعی برای چرای دام. از جانوران نیز دارای شغال، گراز، پلنگ، خرس، قِرقی و قوش است. در رودهای آن انواع ماهی یافت می‌شود، از جمله قزل آلا، سفید، آزاد، کفال و کپور.

آثار ملی ثبت شده شهرستان تنکابن

ساختمان شهربانی (پهلوی – شماره ثبت ۱۵۲۲ – داخل شهر)، پل چشمه کیله (پهلوی اول – شماره ثبت ۳۳۲۹ – داخل شهر) محوطه کورسر (تاریخی – اسلامی – شماره ثبت ۳۷۷۹ – بخش گلیجان، دهستان سلیمان‌آباد، روستای لاک تراشان)، محوطه گورستانی جارجمت (هزاره اول – شماره ثبت ۳۷۸۰ – بخش گلیجان دهستان سلیمان آباد – روستای لاک تراشان) محوطه گورستان جیرمت (پیش از اسلام – اسلامی – شماره ثبت ۳۷۸۱ – بخش گلیجان، دهستان سلیمان آباد جنوبغربی) بنای سنگی کوره سر (احتمالاً اسلامی – شماره ثبت ۳۷۸۳ – بخش گلیجان، دهستان سلیمان‌آباد روستای لاک تراشان)، محوطه و گورستان جیرلپه دشت (هزار وال اسلامی – شماره ثبت ۳۷۸۵ – بهش گلیجان دهستان سلیمان آباد روستای لاک تراشان)، عمارت شهرداری تنکابن (پهلوی اول – شماره ثبت ۵۰۰۱ – داخل شهر) قلعه تنکا (اسلامی – شماره ثبت ۳۳۲۲)، پل فلزی ولی اباد (پهلوی اول-دهستان میرشمس الدین روستای ولی آباد) حمام مَکرود، پل چالکش پل یک دهنه لَپاسَر، دبیرستان سنایی، پل فلزی چالک رود، مدرسه پهلوی سابق، پل رضا شاهی، حمام امیر سعد، پل علی اباد، پل فلزی شیرود،، ساختمان ایستگاه کشاورزی، پل زنگشامحله، بنای تُنِکا، پل فلزی نشتارود، پل قلعه گردن، پل دودهنه خِشتِ نو، مسجد امیر اسعد، /مسجد گیل محله، / پل علی اباد پایین و حوض و سکوی ناهارخوران است.

از جمله آثار قدیمی دیگرشهرستان عبارتند از: عمارت دیوان خانه و مسجد قدیمی و قلعه پیروز در شهر خرم آباد در حدود یک کیلومتری جنوب شهر تنکابن؛ عمارت منتظم دیوان و حمام قدیمی در آبادی گُلیجان در دو کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن؛ عمارت شیخ نورالدین در آبادی نورآباد (احمدسرا) در هشت کیلومتری مغرب شهر تنکابن ن؛ پلهای آجری در مسیر آبادیهای رَمَج محله - کچانک و نسیه محله - فقیه محله و روستای بُرامسر؛ مسجد علامه؛ مدرسة سلیمانیه؛ و گورستانی قدیمی در آبادی سلیمان آباد (کالامور) در هشت کیلومتری جنوب غربی شهر تنکابن. منطقه جنگلی دینارسرا، مرداب نشتارود، منطقه ییلاقی داغ کوه، منطقه جنگلی سفیدآب و کوه سر، آبشارکمیلیه و کوه سرو دینارسرا

عمارت و محوطه‌های باستانی در شهرستان تنکابن

• ساختمان شهربانی تنکابن
• ساختمان شهرداری تنکابن تنکابن
• ساختمان ژاندارمری تنکابن
• ساختمان حاج خلیلی تنکابن
• نهارخوران امیراسعد تنکابن
• رستوران طوبائی تنکابن
• راه مالرو تنکابن
• فرهادجوی تنکابن

قلعه‌ها، برجها و آتشکده‌ها در شهرستان تنکابن

• قلعه نوشاه تنکابن
• قلعه کتی تنکابن
• قلعه هاله کله تنکابن
• قلعه بهکله تنکابن
• قلعه سیاورز خرم آباد تنکابن
• قلعه رودپشت تنکابن
• قلعه سیاه لان تنکابن
• قلعه سفید کوه تنکابن
• قلعه نرگس تنکابن
• قلعه خشن چال تنکابن
• قلعه دختر تنکابن
• قلعه ذوات تنکابن
• قلعه دژ كلار(سه قلعه از تنکابن تا کلاردشت)
• قلعه ماركو(بین تنکابن و رامسر)
• قلعه لشکرک تنکابن
• قلعه هلوکله تنکابن
• پل قلعه گردن تنکابن
• قلعه تنکا(دژ گلیج) تنکابن
• بندها و پلها در شهرستان تنکابن
• پل لپاسر تنکابن
• پل حسن کلایه تنکابن
• پل قلعه گردن تنکابن
• پل تاریخی چشمه کیله(رضا خان) تنکابن

پايدار زناني زيسته اند كه طبرستان ومازندران را هميشه پاس داشته اند. در روزشگاراني كه قدرت از چله كمان مي گذشت و بهشت زير سايه شمشيرها بود، براي پاس اين سرزمين، دژها و قلعه ها ساخته اند. تنكابن، در اين خاك كهن، پرماجراترين بود. از اين رو كوههاي سربه فلك كشيده اش پر از دژ و قلعه است و در اين ميان، ده قلعه تنكابن در تاريخ، هميشه بنام است. دژهايي كه قرنها پيش از حسن صباح ساخته شده است، ولي او و يارانش را نيز كنام و پناهگاه بود. عنايت صياد «كه دبير دبيرستانهاي تهران است، پژوهشي در تاريخ و بناي قلاع تنكابن دارد كه مي خوانيد:

• قلعه تنكا يا دژ گليچ (قلعه تنكابن) در كنار رودخانه گليجان يا «چشمه كيله» قلعه يي بنا شده است كه پي آن از سنگ و ساروج است و بخشهاي بالاي دژ از آجر و چوب «سر» ساخته شده است. چوب «سر» از چوبهاي سخت جنگلي است. دور قلعه را ديواري كشيده اند، از سنگ كه يك دروازه كوچك براي عبور يك نفر دارد! گليج، در گذشته منطقه بزرگي بود و فرمانرواي گليج را «گليجان» يا «اسپهبد تنكابن» مي گفتند كه در اين قلعه سكونت داشت. پيشينه اين قلعه را تا زمان ساسانيان نوشته و گفته اند كه در طول تاريخ ايستاده است و آسيبها ديده است. در كنار قلعه، باغي از پرتقال است و مدرسه يي ساخته اند كه دانسته يا ندانسته از سنگ و آجر قلعه كنده اند و در آن مدرسه بكار برده ند.

• قلعه دوم يا قلعه «گران» در ضلع شرقي «چشمه كيله» بر بالاي تپه ماهورهايي كه از سلسله جبال البرز فاصله دارد، «قلعه گران» بنا شده است. دروازه بزرگي دارد از چوب و دو اتاق ديده باني در دو طرف آن. به دليل رونق اين منطقه درگذشته كه گذرگاه كاروانها بود، ساختمان اين قلعه نيز مثل «قلعه تنكا» بود كه آثار آن باقي مانده است.

• قلعه كوتي سومين قلعه از قلاع تنكابن، قلعه كوچكي است به نام قلعه «كوتي» كه دروازه آمد و شد مردم بود. اين قلعه در سمت غرب رودخانه چشمه «كيله» واقع شده است. قلعه «كوتي» در بالاي تپه، يك چاه سنگ چين عميق داشت كه در عمق به يك راه زيرزميني وصل مي شد. راه پنهان كه نگهبانان از آن رفت و آمد مي كردند و به يك اتاق بزرگ ختم مي شد. «كوتي دژ » مركز راهداري بود كه ۵۰ متر ارتفاع داشت و انبارهايي كه درآمدهاي مالياتي در آن ذخيره مي شد، مأموران راهداري در انتهاي اين تپه نگهباني مي دادند و از راه دور علامات نگهبانان قلعه گران را دريافت مي كردند. آنها راهها را ديده باني نيز مي كردند و دشت سبز تنكابن را زير نظر داشتند و به شكايت مردم مي رسيدند و براي آنها كارگشايي مي كردند. از تونلي كه در زير قلعه «كوتي» به دستور اسپهبد گليج كنده بودند، آب ويلهم رود به شرق خرم آباد تنكابن مي رسيد كه هنوز هم به همان شكل داير است.

• قلعه سياه لان سياه لان به معني كوه سياه يا خشم آلود است كه در انتهاي رودخانه دوهزار قرار دارد. در سرچشمه دوهزار چندقلعه وجود دارد كه قلعه سياه لان در مرتفع ترين آنها واقع است كه بالاتر از قلعه «خانه بن» و دشت بزرگ «درياسر» است. قلعه يا دژ «سياه لان»، تماماً از سنگ است و پر از حفره ها وگودالهاي عميق (تقريباً ده متر) كه از سنگ و آهك كوبيده است. در كف زمين دو اتاق و يك تونل باريك است كه دشوار و به حالت سينه خيز مي توان از آنجا گذشت و پايين رفت. اين قلعه اتاقي دارد از سنگ هاي پهن مربعي شكل كه ارتفاع آن دومتر است و ديوارهايش از سنگ و ساروج است كه سطح بيروني آن را گل اندود كرده بودند تا از دور ديده نشود. قلعه سياه لان از طرف غرب، تمام آباديهاي الموت را زير نظر داشت و از شرق ناظر بر روستاهاي دوهزار بود(مسيري كه قلعه زير نظر دارد. از همان ابتدا تا حال مسير عبور و مرور روستاييان دوهزار و الموت است) و در فصلهاي بهار و تابستان و پاييز كه عبور و مرور بيشتر بود، كنترل بيشتر مي شد. در فصل تابستان راه پر از برف و يخ مي شد و بسته مي شد. ارتفاع اين قلعه كه بر بالاي كوه بود ۴۱۰۰ متر است.

• قلعه نرگس قلعه نرگس در منطقه سه هزار واقع شده است و بر بالاي كوهي به همين نام است كه بالاتر از آب گرم تخت سليمان واقع شده است. هردو قلعه يعني «نرگس» و «سياه لان» در انتهاي مخروطي سه هزار و دو هزار قرار گرفته اند كه نرگس بر مسير طالقان و سياه لان بر الموت مشرف است و هردو قلعه بر همديگر مشرف هستند. از طرف شمال نيز راه سه هزار زير نظر نگهبانان «نرگس» بود كه در مواقع خطر سنگهاي بزرگ و سنگين را بر سر مهاجمان فرومي غلتانيدند. در پيرامون «قلعه نرگس» آثار حصار يا ديوار ديده نمي شود. ولي آثار سنگ و حفاري و آهك و ساروج ديده مي شود. «نرگس» نيز به طمع گنج، از كندوكاو سودجويان در امان نمانده است و درحال حاضر جان پناه چوپانان است.

• قلعه ماركو قلعه ماركو بين تنكابن و سخت سر(رامسر فعلي) قرار دارد. قلعه بر كوهي است منفرد و مثلثي شكل از جنس آهك كه از سلسله جبال البرز جدا مانده است. انتهاي قلعه ديده باني داشت كه مسافران گيلان به تنكابن را تحت نظر داشت ومراقب مهاجمين بود كه از جنگل بيرون مي آمدند و به صورت جنگ وگريز به رهگذران يا قلعه هجوم مي آوردند. تنكابن، بعد از مغول، به گيلان باج و خراج مي داد و اين كار تا اوايل قاجار ادامه داشت و قلعه ماركو بر سر راه اشكور سفلي و سخت سر(رامسر) سر راه گيلان و مازندران قرار داشت. قلعه ماركو را آل بويه متصرف شدند و در آن ديدبان گذاشتند تا كاروانيان در امان بمانند. قلعه ماركو طي صدسال اخير كم كم نابود شد و سنگهاي آن به عنوان سنگ بنا به غارت رفت و قلعه و نصفي از كوه نابود شد. درحال حاضر در اطراف قلعه چند ويلا ساخته اند و مردم براي تفريح و هواخوري به ماركو مي روند!

• قلعه سفيدكوه قلعه سفيدكوه در ارتفاع ۳۵۰۰ متري دريا دركوههاي اشكور عليا قرار دارد و در دامنه غربي كوه، دشت وسيعي است. در نوك مخروطي قله، آتشگاهي بود كه آثار آن هنوز باقي است و كم كم به زيارتگاه اسلامي تبديل مي شود كه روزهاي جمعه بويژه در بهار و تابستان، مهاجرين و بوميان اشكور در آنجا مراسم مذهبي و قرباني اجرا مي كنند و دو روز در آنجا مي مانند و به روستاهايشان برمي گردند. در رأس مخروط، منطقه يي در ابعاد ۱۰*۴ متر تعبيه شده است و عمق آن دومتر است و مردم از آن به عنوان مسجد و استراحتگاه استفاده مي كنند و بخش ديگري از بنا، آشپزخانه است. در بالاترين نقطه كوه چشمه يي است بنام «ميانكوه»، در بخش جنوبي كوه، قبرستاني است با صدها قبر كه اموات به سبك و شيوه زردشتيان دفن شده اند. نگهبانان قلعه، راه الموت، رودبار و خود اشكور عليا را تحت نظر داشتند.

• قلعه خشن چال «خشن چال» قلعه كوچكي است در شمال شرقي، سفيدكوه كه راه آن غيرقابل عبور است. بر اثر گسل زايي و فروريختن مسير و اطراف آن، حتي شكارچي ها و كوهنوردان حرفه يي از آن به سختي عبور مي كنند. آثار اين قلعه تنها در نقطه يي از ميانكوه با دوربين هاي چشمي ديده مي شود. نگهبانان قلعه رفت و آمدهاي طرف الموت را تحت نظر داشتند. يك نكته نانوشته و ناگفته نماند كه تمام قلعه هاي تنكابن، روبه سوي غرب (اروميه ـ آذربايجان غربي) است. به روايتي، زرتشت پيامبر در اروميه متولد شده است. به همين دليل، تمام قلعه هاي باستاني ايران روبه سوي اروميه ساخته شده است.

• قلعه ذوات در رأس يك كوه مثلثي شكل كه يك ضلعش به رودخانه چالوس است و ضلع ديگرش به سردآبرود، جنگل است. و در آن جنگل دوبرج همانند كه قسمت زيرين آنها محوطه ي است با يك راهرو و دالان به طول ده متر مي گويند كه درگذشته هاي دور انبار غله و برنج و كاه بوده در موقع خطر، آتش روشن مي كردند و مردم را خبر مي كردند كه در آن جا پناه بگيرند. اين برج و قلعه كه سنگ و ساروجي است تا زمان علويان آمل رونق داشت. «زيدعلوي» از اين قلعه ديدن كرد ومردم به استقبال او آمدند. اما جانشين او به دست امير اسماعيل ساماني كشته شد.

• قلعه دختر از ديگر قلعه هاي منطقه تنكابن، قلعه دختر است كه روبروي قلعه «ذوات» است وهم سوي قلعه «بهرام در بسطام». هرسه قلعه بر انتهاي كوهها هستند و با افروختن آتش در قلعه ها، هرسه قلعه همديگر را خبر مي كردند. از قلعه دختر، آثار برج و باروهاي سنگي و اتاقها هنوز باقي است.

• دژ كلار برتل بزرگي در مركز كلاردشت، آثار دژ بزرگي باقي است كه مركز فرمانروايان كوهستان كلاردشت، كلارستاني، كجور و تنكابن بود وگاهي مقر فرماندهي بلادي بود كه از حاكميت كلاردشت خارج بود. پي دژ سنگي و ديواره هاي آن آجري است و در ابعاد ۵۰۰متر در ۵۰۰متر حصاري بر آن كشيده اند. بخش داخلي دژ طوري ساخته شده بود كه نگهبانان دژ، آسان مي توانستند از كمر وبالاي ديوار راه بروند ولي از بيرون امكان صعود نبود. در بيرون خندقي به پهناي چهارمتر، دورتادور دژ حفر كرده بودند كه امكان ورود به قلعه را غيرممكن مي كرد. دژ كلار، چهار دروازه داشت و در دو طرف دروازه ها برج هاي ديدباني بود كه از دشت كلار حراست مي كردند. در اطراف دژ پناهگاههايي ساخته شده بود كه آثاري از آنها باقي است و هركدام، خود به نام قلعه معروف است مثل قلعه علمدار، در شرق، «كلار» بر بالاي يال و «رزاكول» و «عثمان قلعه» و «كلومه» يا قلعه «لريزولش سر» كه همه در اطراف دژ كلار بودند و بر اثر حفاري هاي غيرقانوني ويران شده اند. قدمت دژ كلار به زمان ساسانيان مي رسد.

آرامگا ه‌ها، امامزاده‌ها و زیارتگا ه‌ها در شهرستان تنکابن

• بقعه آقاشیرعلی در میان ناحیه
• بقعه آقامیرشمس الدین درروستای میرشمس الدین
• بقعه ایوب پیغمبر
• بقعه صالح بن علی
• بقعه سّید علی کیا در روستای رودپشت
• بقعه سیده زیبا خانم
• امامزاده درویش ماهرو تنکابن
• امامزاده سید ابوالحسن الموید بالله
• بقعه سید ابوجعفر ثائری ابیض تنکابن
• بقعة سیدحبیب اللّه
• بقعة سیدحسین و سیدرضا در آبادی شیرود
• بقعة دو برادران در آبادی کَچانَک در سه کیلومتری و بقعة سیدجلال در آبادی زَرَوج محله گلیجان
• بقعة میرسبحان در آبادیِ تمیجانَک
• امامزاده سیدقوام الدین درروستای کبودکلایه وامامزاده عون بن علی پایین اشتوج
• امازادهقاسم
• امامزاده اقا سید محمد طاهر در حاجی محله

نگاهی کلی به مکانهای تفریحی شهرستان

مناطق دوهزار، سه هزار و فرهاد جوی بسیار زیبا و دیدنی می‌باشند. قله سیالان، قله گردوکوه، قله مازوچال، قله شاه رشید، کوه بلور (شاه سفیدکوه)، اثرطبیعی خشکه داران، موزه خشکه داران، منطقه ییلاقی سه هزار، چشمه آب معدنی شلف، چشمه ولگ میال، چشمه دیوخانی، چشمه کارکوه، گرخانی چشمه وینی چشمه، ولگتوک میان چشمه، چشمه سوی، آب گرم معدنی سه هزار، آب گرم معدنی فلک ده، رود دو هزار، رود سه هزار، رود ولمرود، رود آزاد رود، رودمیرشمس الدین، غار کبود آبی ور، غار دانیال، آب بندان جیسا، شکارگاه نرگس کوه، شکارگاه نوارکوه، شکارگاه اکر، شکارگاه پیله کوه، پارک چال دره، پارک سی سراسلمان شهر، موزه گیاهان دارویی کندلوس سلمانشهر، تفرجگاه گرگویه شانه تراش، رود شیرود، رود ترک رود، رود نسارود، رود گرگرود، رود کاظم رود، رود نشتارود، رود چشمه کیله، کوهستان لیمرا، کوهستان پیش کوه، کوهستان نوشا، کوهستان داکو، کوهستان مازوگاسر، آبشار ماهی وزان، آبشار سنگ بن چشمه، آبشار فرهاد جوی، دریاچه یخی یا دریا آبی، دریاچه بلور، دریاچه هزارکوه، دشت دریاسر، منطقه ییلاقی نوشا، قلعه تنکا، ساختمان شهرداری، ساختمان شهربانی، پل آجری قلعه گردن، پل قدیمی لپاسر، شا نشین دشت نوشا، قلعه نوشا، جاده قدیمی مالرو سه هزار، مزارع پرورش ماهیان سردابی دو هزار، مزارع پرورش ماهیان سردابی سه هزار، مراکز پرورش ماهی درآبندان‌ها (بابولات و..)، کارگاه کوزه گری سلیمان آبادگل چال،، پایه‌های چوبی اسکله بندر تجاری درسبزه میدان، قلعه نوشاه تنکابن، قلعه کتی تنکابن، قلعه هاله کله تنکابن، قلعه بهکله تنکابن، قلعه سیاورز خرم آباد تنکابن، قلعه رودپشت تنکابن، قلعه لشکرک تنکابن، قلعه هلوکله تنکابن، پل قلعه گردن تنکابن، قلعه تنکا تنکابن و.....

• پارک ملی خشکه داران

درکیلومتر ۳۰ محور تنکابن به چالوس به بعد از شهر عباس آباد و قبل از سلمانشهر درکنار جاده واقع شده و تنها ۱۲۰ متر باد ریا فاصله دارد. این منطقه حفاظت شده به عنوان تنها جنگل جلگه‌ای و بکر و از آخرین بازمانده‌های اکوسیستم‌های جنگلی جلگه‌ای شمال ایران با مساحت تقریبی ۲۶۰۰۰۰۰ مترمربع مساحت بشمارمی رود. انواع مختلف گونه‌های جانوری و گیاهی مانند توسکا از نوع کرک که در ایران رو به انقراض است سه قلو انجیلی، انار، ممرز، بلوط، لیلکی یا کرات خرمندی، لرگ، ملج، انوع مهم شمشاد، ازگیل جنکلی و یاس وحشی می‌باشد گونه‌های متنوع و فراوان جانوری نیز از قدیم در قدیم در آن می‌زیستند و درحال حاضر زیستگاه حیوانات وحشی نظیر شغال، گرگ، خوک، گربه وحشی و پرندگانی مثل حواصیل خاکستری، قره، غاز، مرغابیها، دارغاز باکلان، اگوت بزرگ و کوچک می‌باشد. خشکه داران با شرایط مذکور و برخورداری از ساحل زیبای دریای خزر و مجاورت با شهرهای توریستی و امکانات اقامتی و پذیرایی از جمله بهترین مناطق برای اجرای تور می‌باشد درحاشیه این منطقه نیز یک موزه تاریخی طبیعی ایجاد شده که مجموعه تاکسیدرمی از حیوانات وحش شمال ایران را به نمایش گذارده و همواره مورد استقابل محققان و دانش پژوهان است با هماهنگی اداره محیط زیست می‌توان از این جاذبه بازدید کرد.

• دشت دریاسر

جاده آسفالته دو هزار از سه راهی خرم آباد و قبل از پل چشمه کیله آغاز و با عبور از شهر خرم آباد و دو راهی لتاک و پارک چالدره با طی مسافت ۴۰ کیلومتر به کلیثم می‌رسد از این نقطه در شرق جاده با صورت پیاده در حدود ۵/۱ ساعت در مسیر صعود به قله سیالان دشت زیبای دریا سر وجود دارد. این منطقه ۲۰۰۰۰۰ متر مربغ مساحت دارد، ارتفاع دشت از این صحرا ۱۸۰۰ متر بوده و به این خاطر در تابستان دارای آب و هوای بسیار مطبوعی است. وجود کوهای زیبای هر تنگ لات خان بن، سیاه کل و کل تلا، کوههای پوشده از گیاهان، چشمه‌ها و رودهای پر آب دریاسر را بعنوان یکی از جاذبه‌های منحصر بفرد کشور معرفی می‌کند.

• منطقه ییلاقی سه هزار

مسیر دسترسی تنکابن به خرم آباد پس از عیور از قلعه گردن به سمت جنوب امتداد یافته و دو راهی لتاک در جانب شرقی وارد یک جاده خاکی می‌شود که به طرف منطقه زیبای سه هزار ادامه پیدا می‌کند دره سه هزار منطقه‌ای بکر، زیبا با چشم اندازهای بدیع، چمنزارها، جنگلهای مرتفع و جلگه‌ای، روددخانه پر آب سه هزار یک مانده‌است آب و هوای مطبوع به همراه ابشاره‌ها و چشمه‌های آب گوارا و آرامش رویایی این منطقه برای گروههای توریستی مشتاق آرامش و طبیعت کاملاً ایده‌آل است. پس از طی کردن مسافتی د رحدود ۳۵ کیلومتر با وسیله نقلیه در صورت ۳۰ کیلومتر پیاده روی در دو کیلومتری شمال شرق روستای میان رود در غرب رودخانه پرور آب معدنی شلف قرار دارد که Ch مواد قلیایی، نمکی، آهکی، فسفر، اکسید آهن، سیلیس، پتاس، آلومین، کلر، سود، کربنات، منیزیم و اسید سولفوریک تشکیل شده و با دارا بودن خواص طبی فراوان برای درمان بیماریهای مختلف، نظیر امراض کلیوی سوء هاضمه و نقرس، امراض جلدی و درد روماتیسم مفید است این آب معدنی به همراه مناظر زیبای طبیعی اطراف مورد علاقه ورزشکاران و طبیعت گردان می‌باشد.

• غار دانیال

این غار زیبا در ارتفاعات مشرف به سلمانشهر قرار دارد سلمانشهر در ۳۰ کیلومتری شرق تنکابن در مسیر ارتباطی کناره چالوس به تنکابن قرار دارد این شهر در ساحل زیبای خزر واقع شده و مسیر دسترسی به غار دانیال از وسط شهر و از خیابان میانی شهر و محور ارتباطی در محل میدان مرکزی شهر جدا و وارد خیابان دریا گوشه می‌شود این خیابان در ادامه از شهر خارج و به طرف جنوب و دامنه‌های زیبای البرز ادامه پیدا می‌کند و در خاتمه به روستای چاری می‌رسد و از وسط رود چاری گذشته و پایان می‌یابد کل فاصله تنکابن تا آخر روستای چاری ۴ کیلومتر بوده و ازمحل با پای پیاده به ۱ ساعت زمان لازم است تا با عبور از ارتفاعات یلاع و زیبا و جنگلی به دهانه غار رسید. داخل غار بسیار سرد بوده و آب گوارا و سردی هم در داخل آن جاری است مواد آهکی چکیده از سقف غار منظره زیبایی دارد پهنای غار از ۲ الی ۵ متر متغیر است و طول آن نامعلوم است و به گفته بومیان به ۶۰۰۰ مترمی رسد شباهت زیادی بین این غار و غار علیصدر وجود دارد این محل برای اجرای تور برای هر گروه سنی جالب و دلپذیر است.

• پارک جنگلی چالدره

در ۱۸ کیلومتری مسیر تنکابن به دو هزار و درکنار جاده قرار دارد و مسیر آسفالت بوده و پارک زیبای چالدره با ۹۴ هکتار مساحت در میان دلتای دو رود سههزار و دو هزار و محل اتصال آنها قرار دارد این پارک با پل پارکینگ، سرویسهای بهداشتی، اب و برق، الاچیق از امکانات پارک چالدره می‌باشند طرحهایی برای توسعه این پارک در دست اجرا است.

• آبشار فرهاد جوی

جاده آسفالته دو هزار و سه هزار که از تنکابن آغاز می‌شود پس از عبور از خرم آباد به مساحت ۲ کیلومتر به منطقه قلعه گردن می‌رسد که منظره جالبی را در دامنه ارتفاعات کوتاه و جنگلی از جلگه و دریای تنکابن به نمایش می‌گذارد. این محل با تنکابن ۸ کیلومتر فاصله دارد در کنار جاده از تونل انحرافی و تاریکی قلعه تنکا که آب و لمرود را به رود سه هزار ملحق می‌کند آبشاری ایجاد شده که ده متر ارتفاع دارد و تا ۵۰ متر قابل افزایش است در جمع محیطی زیبا برای اتراق مسافران بوجود آمده‌است.

• آبگرم سه هزار

در کنار رودخانه سه هزار آبگرمی وجود دارد که همه ساله افراد زیادی از مناطق مختلف برای درمان دردهای خود به این آبگرم مراجعه می‌کنند و از مناظر اطراف آن استفاده می‌کنند. این آب دارای ذخایر سرشاری از داروهای طبی از قبیل اسید کربنیک، گوگرد، آهن و... است. آب آن بصورت چکه چکه از سقف داخل می‌شود و از پایین خارج می‌شود.

• آبهای معدنی شلف

آب معدنی شلف شامل مواد قلیائی، آهکی و نمکی است که برای سوء هاضمه، بیماریهای کلیوی و... مفید است.

• دریا چه خزر

یزرگترین دریاچه جهان است که ساحل زیبای آن دارای چشم اندازها و مناظر بسیار بدیع و دلنشین است. از دریای خزر انواعد ماهی‌ها نظیر ماهی سفید، کفال، کپور، کیلکا و انواع ماهی‌های خاویاری صید می‌شود. خاویار دریای خزر از بهترین نوع خاویار جهان است.

• آب گرم معدنی فلک ده

این مکان بکر در لیر سر قرار دارد، مسیر آن از سه راهی خرم آباد در داخل شهر تنکابن و قبل از پل چشمه کیله آغاز و پس از عبور از شهر خرم آباد به دو راهی لتاک می‌رسد، از این محل پس از عبور از پل به فاصله اندک دو راعی سه هزار و لیر سر وجود دارد که از این محل جاده بصورت خاکی ادامه پیدا می‌کند کل فاصله تنکابن تا روستای سنتی فلکده ۳۳ کیلو متر است. آب گرم با درجه حرارت متوسط در کنار رودخانه لیرسر و یک چشمه آب سرد به همراه جنگلهای انبوه و کوههای پوشیده از درخت برای اجرای تور و گروههای مختلف توریستی بسیار جالب است.

پارکهای موجود در شهر

• پارک کریم آباد
• پارک مادر
• پارک کوثر چشمه کیله
• پارک شورا

اماکن اقامتی و توریستی شهر تنکابن

• هتل رستوران بهارستان (کریم آباد)
• مهمانپذیر ایران (خیابان جمهوری سبزمیدان)
• هتل صدرا (کریم آباد)
• هتل آوا (جنب چشمه کیله)
• هتل سیالان (دو هزار)
• متل شایان (جنب چشمه کیله)
• مجتمع فرهنگی رشد(ولی آباد)
• مجتمع اقامتی تفریحی سیمرغ(اسلام آباد)
• هتل و تالار ترافیک(نشتارودتنکابن)
• هتل وازیک(نشتارودتنکابن)
• هتل ونوس(نشتارودتنکابن)
• هتل قو الماس خاورميانه(سلمانشهرتنكابن)
• هتل نشتارود(نشتارودتنکابن)
• هتل پاپیون(عباس آبادتنکابن)
• مجتمع اقامتی چالدره(تنکابن)
• هتل دنیا(تنکابن)
• هتل گل (تنکابن)
• هتل مروارید(تنکابن)
• هتل الماس (عباس آبادتنکابن)
• هتل متل قو(سلمانشهرتنکابن)
• هتل رستوران دهاتی(شیرودتنکابن)
• هتل آرزو(جنب پمپ بنزین نشتارود نشتارود)
• هتل نجاتی(کیلومتر 5 تنکابن به نشتارود)
• متل سویل(کیلومتر 5 تنکابن به نشتارود)
• هتل آپارتمان رادمهر(تنکابن)
• سوئیت های اقامتی آیلار (ولی آباد)
• مجتمع اقامتی گیسا(واقع در پایانه تنکابن)

دهستان های شهرستان بزرگ تنکابن

• دهستان کلار آباد :

تازه آباد، جیسا دانیال، جیسا خضر آباد، کراتکوتی، گرجی سرا، سلامت سرا، شهرک صنعتی، تیلورسر شرقی، تیلاکنار، دانیال، سی‌سرا، یالبندان، یالبندان سرا، اسپی رود، جیسا کلار آباد، چارز، گلور بالا، نارنج بندبن

• دهستان لنگارود :

امام دشت، پسنده علیا، سر تاکرات، سی‌بن، ولیکستان، حمزه آباد، خشکلا، حیدر آباد، طالش خیل، سجادیه، مشهدی سرا، بااوج خیل، شجاع محله، سید محله، پلنگ کلا، زیارت ور، پرچور، سرلنگا، کاظم کلا، گرداب، ماشاالله آباد، هردو ابرود، کلاکرده، دراسرا، خضر آباد

• دهستان میرشمس الدین :

ابکوله سرکوچک، حاجی آباد، شهرک اسلام آباد، باغ نظر، ولی آباد، امین آباد، میر شمس الدین، شیرج محله کوچک

• دهستان گلیجان :

تمی جانک، خزر کنار، همت آباد، میاندج محله، شریف آباد، محمد آباد، پشت جوب، زروج محله، شبخوس کول، نورالدین محله، لشتو، بازار محله، بالا شیرود، تلوسر محله، درویش سرا، احمد سرا، پائین شیرود، رمج محله، شاغوز کله، کاسه‌گر محله، کچانک، لپاسر، برامسر، خلخال محله قدیم، رودباری کنار، علی آباد فقیه محله، فقیه محله، لات کنار، رشیدیه، واچک، مجتمع مسکونی فرهنگیان، طاهرک محله، خلخال محله جدید، گلیجان، نصیر آباد، چناربن، گراکو، خوبان رزگاه، مسلم آباد، عماریه، پس چال، تودارک، عظیمیه، شکار پشته، تنگدشت، صالح آباد، گل مجمد لنگه، پیش ششار، سورگلو، کارکوه، هاله کله، سیاه بند، شعیب کلایه، لرزبن، توکله، چلاسر، سلیمان آباد، کندسر، مازولنگاسر، میان رود، آهک چال، خشکرود، کاوه ملک، ایثارده، یوسف آباد، مهران، مرتع پیاز پشته، حاتم سرا، جل چلاسر، جلیل آباد، کتاله سرا، کرات چال، نارنج داربن، مرتع شلندان، نسام گام، لیه، ناحیه صنعتی، آخوند محله، آقا مقیم محله، جل آخوند محله، رستم پشته، سلیم آباد، چرخچی محله، رضا محله، سیف محله، ملا حاجی محله، ملا عظیم رزگاه، تقی آباد، کبود کلایه، کشکو، بالابند، حاجته، لیچ کوه، ولگ سر، دیمرون، گل زاربن، لاکتراشان، پلطان، مهاجر آباد

• دهستان تمشکل :

کاظم آباد، خشکبور، قلعه سر، لوله‌ده، مکرود، پلنگ آباد علیا، سرفقیه آباد، فقیه آباد، تمشکل، چکاده، معلم آباد، عبداله آباد، توبن، رودگر محله، بندبن، پل سرا، چالو، دینار سرا، سفیداب، کلنگه، کتسکو، کوتی بازار، کوه سر، علی آباد

• دهستان کترا :

تیل پرده سر، الکله، شمس آباد، پلت کله، حبیب آباد، زوار، بابولات، رود پشت، کترا، مازندران محله، مازوبن علیا، سربود، کمیلیه، طالش محله، همرود بن، دیز پشت، لات سیاه مشته

• دهستان بلده :

منصور آباد، کرات کله، کرف، ایکوله سر بزرگ، پسکلایه بزرگ، پلهمدشت، سنگرده، شیروان محله، مرزک، اکبر آباد، شیرج محله بزرگ، گیل محله، اشگرک، اغوزکله، استخر سر، کراجوبکنار، زمین بن، شیرج خیل، کاردگر محله، کنارور، امیر آباد، برسیبور، میانکوه محله، همش بور، تازه آباد، نعمت آباد، مازوبن سفلی، قلعه گردن، هراتبر، هم گردن، خشکرود، سیاورز، گرما پشته، ولمرود، تلو سرک، جیر سرا، صداق آباد، سلیمان محله، قاشق تراش محله، میانسرا، پردارم، کل لات، تشکون، توساکله، عزیز آباد، امام زمین، پرچین پشته، داربار، عسگری آباد، مهدی آباد، گاوپل، لتاک، مرتع مراد، اغوزکتی، پرده سر، توسا کتی، درازلات، زردکند، گلعلی آباد، کلاچ پا، نعیم آیاد، دهگاه، اسد آباد، فلک ده، لیره سر، سوای

• دهستان دوهزار :

اشکور محله، امامزاده قاسم، بالا اشتوج، بالاس، برسه، پائین اشتوج، توبن، چاره سر، خرماکله، شانه تراش محله، کلشیم، گلستان محله، پلطداربن، عسل محله، میانکوه حسین آباد، میانکوه سعادت، نرس، نوشا، نیل کلایه، هلوکله

• دهستان سه‌هزار :

آش محله، پلط هاله، سربالان، جیربالان، خانیان، داس دره، ذلم، سر اسبی لات، سر پل، سرواش پشته، راور، ورزمین، هلوان بالا، هلوان پائین، یاندشت بالا، کترولات، ارود، درجان، سرن، سلچ انبار، شهرستانک، قاضی محله، کرن، حرآباد، مران، مزرعه اشتیاس، میان رود، یوج

بخش‌ها

• بخش مرکزی شهرستان تنکابن(دهستان میرشمس الدین ؛ دهستان گلیجان)
• بخش خرم آباد (دهستان بلده؛ دهستان دوهزار؛ دهستان سه‌هزار)
• بخش نشتا(دهستان تمشکل؛ دهستان کترا)
• بخش عباس آباد(تنکابن)

شهرها:

• تنکابن(شهسوار)
• نشتارود
• خرم آباد
• شیرود
• عباس آباد
• سلمانشهر
• کلار آباد

روستاها

پایین اشتوج

• بالا اشتوج
• تشگون
• میرشمس الدین
• توساکله
• امامزاده قاسم
• عسل محله
• ولی اباد
• بالابند
• رضاپط
• آخوند محله
• سلیمان آباد
• لزربن
• همت آباد
• شیروان محله
• اشکور محله
• حسین آباد (پلت داربن)

پیوندها

• خبرگزاری تنکابن
• وب‌گاه دوهزار
• وب‌گاه تنکابن
• عکسهایی از شهسوار (تنکابن)

استان مازندران مرکز ساری شهرستان‌ها آمل بابل بابلسر بهشهر تنکابن جویبار چالوس رامسر ساری سوادکوه سیمرغ عباس‌آباد فریدون‌کنار قائم‌شهر گلوگاه محمودآباد میان‌دورود نکا نور نوشهر شهرها ارطه آلاشت امام‌زاده عبدالله آمل امیرکلا ایزدشهر بابل بابلسر بلده بهشهر بهنمیر پل سفید تنکابن جویبار چالوس چمستان خرم‌آباد خلیل‌شهر خوش‌رودپی دابودشت رامسر رستمکلا رویان رینه زرگرمحله زیرآب ساری سرخ‌رود سلمان‌شهر سورک شیرگاه شیرود عباس‌آباد فریدون‌کنار فریم قائم‌شهر کتالم و سادات‌شهر کلارآباد کلاردشت کله‌بست کوهی‌خیل کیاسر کیاکلا گزنک گلوگاه گلوگاه بابل گتاب محمودآباد مرزن‌آباد مرزیکلا نشتارود نکا نور نوشهر جاذبه‌های گردشگری و دیدنی دماوند • مجموعه تاریخی فرح‌آباد • آبگرم لاریجان • باغ عباس‌آباد • پارک جنگلی چالدره • پل دوازده چشمه • پارک جنگلی سی‌سنگان • امامزاده عباس • پارک ملی دشت ناز • حمام وزیری • پل ورسک • پل محمدحسن‌خان • تله‌کابین نمک‌آبرود • مجموعه بناهای نجفی • خانه نیما یوشیج • خشت‌پل • دریاچه ولشت • سد خاکی آویدر • سد لار • علم‌کوه • غار اسپهبد خورشید • غار هوتو • غار کمربند • قلعه ملک بهمن • قلعه گردن • قلعه کنگلو • کاخ مرمر رامسر • باداب سورت • مسجد جامع آمل • موزه بابل • موزه تاریخ طبیعی خشکه‌داران • موزه کندلوس • میدان ساعت ساری • هتل قدیم رامسر • شکل شاه • برج دید بانی کاخ بابل • آتشکده آمل • آرامگاه میر حیدر آملی • گورستان سفید چاه • مسجد امام حسن عسگری • آرامگاه درویش فخرالدین • امامزاده ابراهیم (آمل) • هفت آبشار بابل • سقانفار کیجا • غار دانیال • غار گل زرد • آبشار سنگ نو • آبشار شاهاندشت • الیمستان • پارک جنگلی کشپل • آبشار یخی • هریجان • دریاچه میانشه • پارک جنگلی میرزا کوچک خان • سی‌سنگان • موزه تاریخ آمل • مشهد میربزرگ • غار هیلدو • دخمه سنگی کافر کلی • سد شهید رجایی • آبشار گزو • الیمالات • آبشار ایج • مسجد جامع بابل • مسجد جامع ساری • سید علی کیا سلطان • مسجد سیدالعلما • سید محمد زرین نوا • سه خط طلا • خانه منوچهری • میانکاله • آبشار آب پری • شاه نشین • کاخ چای‌خوران • پل شاپور • چشمه عمارت • پل معلق بابلسر • پل چشمه کیله • گوهرتپه • آب معدنی قرمرض • آرامگاه شیخ طبرسی • آلاشت • کاروانسرای گدوک • مقابر سلاطین استندار • تنگه بند بریده • کلیسای سرخ‌آباد • برج لاجیم • دریای مازندران فهرست روستاهای استان مازندران • درگاه طبرستان

منابع

۲. مشایخی، حبیب الله. «نگاهی همه سویه به تنکابن». تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.۱۳۸۰.ISBN ۹۶۴-۶۲۷۸-۷۵-۲ ۳. واحد پژوهش و تالیف گیتاشناسی، زیر نظر بختیاری، سعید. «اطلس گیتاشناسی استانهای ایران». تهران: موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی.ISBN 964-342-165-1 http://www.gitashenasi.com ۴. مرکزاطلاع رسانی اداره فرهنگ وارشاداسلامی شهرستان تنکابن. ۵. صمصمام الدین، علامه تنکابنی.«تاریخ جامع تنکابن»ISBN:۹۶۴-۹۱۷۶۷-۲-۱