ویلفردو پارتو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ویلفردو پارتو
Vilfredo Pareto.jpg
شناسنامه
نام کامل ویلفردو فدریکو داماسو پارتو
علایق اصلی اقتصاد خرد، اقتصاد اجتماعی
ملیت ایتالیایی
زادروز ۱۵ ژوئیهٔ ۱۸۴۸(1848-07-15)
زادگاه پاریس، فرانسه
تاریخ مرگ ۱۹ اوت ۱۹۲۳ میلادی (۷۵ سال)
محل مرگ سِلیگنی، سوئیس
دلیل شهرت توزیع پارتو
امضا
Vilfredo F. D. Pareto.jpg


ویلفردو فدریکو داماسو پارتو (به ایتالیایی: Vilfredo Federico Damaso Pareto) ‏(۱۸۴۸-۱۹۲۳) جامعه‌شناس، اقتصاددان، مهندس و فیلسوف ایتالیایی بود. اصل پارتو در اقتصاد و مفهوم بارآوری پارتو به نام او است.

پارتو در شاخه های مختلف علوم انسانی نظریه پردازی کرده است نظریه حکومت نخبگان در علم سیاست، قانون ۸۰ و ۲۰ در علم مدیریت، و اصل بهینه پارتو در علم اقتصاد از ابداعات اوست.

زندگی اولیه[ویرایش]

ویلفردو پارتو در سال 1848 در پاریس متولد شد. وی فرزند یك تبعیدی از ایتالیا بود. او تحصیلات خود را در فرانسه آغاز كرد؛ ولی آن‌را در ایتالیا ادامه داد و در ریاضیات و ادبیات كلاسیك تخصص یافت. پارتو در سال 1869 از دانشكده فنی تورین فارغ‌التحصیل شد و سپس حدود 20 سالی را به‌عنوان مهندس و مدیر دو شركت راه‌آهن ایتالیا كار كرد. وی در سال 1890 در سن 42 سالگی به اقتصاد روی آورد و مدت 7 سال در لوزان به تدریس اقتصاد پرداخت؛ ولی در سال 1900 كه ثروت زیادی به ارث برد از این كار استعفا داد و به سوئیس رفت و بقیه عمر را به مطالعه و تحقیق پرداخت. پارتو اندكی پیش از فوت، توسط حكومت موسولینی به عضویت مجلس سنای ایتالیا انتخاب شد. او جانشین والراس در نظریات اقتصادی بود؛ که در سال 1923 در سوئیس وفات یافت.

نقش پارتو در اقتصاد[ویرایش]

پارتو دومین نفر از مکتب لوزان است؛ مکتب لوزان (Lausanne School) توسط لئون والراس (Leon Walras: 1834-1910) پایه‌گذاری شد؛ این مکتب علاوه بر بحث درباره ی مقوله مطلوبیت، به هزینه و عرضه نیز پرداخته است؛ با این بیان که اگر قیمت، بالاتر از هزینه تولید قرار گیرد، عرضه افزایش پیدا می‌کند تا قیمت را پایین آورد و بالعکس؛ اگر هزینه از قیمت پیشی گیرد، عرضه کاهش پیدا کرده و قیمت‌ها بالا می‌روند. پارتو یکی از بنیانگذاران اقتصاد ریاضی نیز شناخته شده است. دیدگاه او در مقوله تعادل عمومی در اقتصاد رفاه، جایگاه اساسی دارد.

نظریه های اقتصادی پرتو[ویرایش]

پس از آنکه پارتو توجه خود را معطوف به اقتصاد کرد،به طرفدار تجارت آزاد تبدیل شد و با حکومت ایتالیا به مشکلات برخورد کرد.نوشته های او بازتاب کننده ی افکار لئون والراس بود که میگفت اقتصاد ذاتا یک علم وابسته به ریاضیات است.

پارتو رهبر مدرسه ی لوزان و نماینده ی نسل دوم انقلاب نئوکلاسیک بود.

برخی از نظریه های امروزی اقتصاد برپایه ی کارهای اونا بنا شده اند مثلا :

شاخص پارتو که میزانی برای نشان دادن نابرابری در توزیع درآمد است.او در این نظریه توضیح می دهد که در تمام کشورها و در طول تاریخ همیشه توزیع درآمد و ثروت به شدت اریب بوده است،که در آن عده ی کمی بسیاری از ثروت را دردست دارند.او اظهار داشت تمام جوامع مشاهده شده از یک رابطه لگاریتمی پیروی میکنند :

Log N = log A + m log x

که در آن N تعداد افرادی است که ثروتی بیشتر از x دارند و A و m ثابت اند.

درطول سال ها این قانون پارتو ثابت کرده است که به واقعیت بسیار نزدیک است.

از نظریات دیگر پارتو می توان به موارد زیر اشاره کرد :

  1. جدا کردن مطلوبیت ترتیبی از مطلوبیت عددی : پارتو معتقد است که مطلوبیت کالاها و خدمات، همانند وزن اجسام قابل محاسبه و اندازه‌گیری نیست. او با این وجود اضافه می‌نماید که این موضوع مانع این نخواهد بود که بگوییم و تصریح کنیم که هر مصرف‌کننده به‌طور عقلایی مقادیر کالایی که می‌خرد انتخاب می‌کند. در حقیقت مصرف‌کننده می‌داند که مثلا برای او کدام ترکیب از کالاها با صرفه‌تر از ترکیبات دیگر است. با این ترتیب می‌توان تصریح كرد كه با قیمتهای موجود، كدام مقادیر از كالاها را انتخاب و مصرف می‌كند كه به نظر او با صرفه‌تر باشد. این موضوع مبین آن است كه جانشین كردن مقدار مشخصی از كالای A به‌وسیله مقدار مشخصی از كالای B حائز همان مطلوبیت اولی است و مصرف‌كننده در صورتی اقدام به انتخاب كالای جانشین می‌كند، كه قیمت همان مقدار از B، كمتر از قیمت همان مقدار از A باشد. اگر نرخ نهایی جانشینی كالای A به B، كمتر از نسبت قیمت A به قیمت B باشد، می‌توان نتیجه گرفت كه تركیب كالاهای انتخاب‌شده توسط مصرف‌كننده به‌نحوی خواهد بود كه نرخ نهایی جانشینی بین دو كالا، مساوی نسبت قیمت دو كالا باشد. به‌همین جهت در حالت تعادل، برای مصرف‌كننده نسبت مطلوبیت نهایی كالاها، مساوی نسبت قیمت‌های آنها خواهد بود؛ زیرا اگر بتوان به‌عنوان مثال 2 واحد كالای B را جانشین یك واحد كالای A كرد، درست مثل این است كه مطلوبیت نهایی یك واحد از كالای A، دو برابر مطلوبیت نهایی یك واحد از كالای B است؛ در این صورت نرخ نهایی جانشینی كالای A به B یعنی برابر نسبت مطلوبیت نهایی كالای Aبه B است.
  2. استثمار طبقات اجتماعی با هر دو نظام سوسیالیسم و لیبرالسیم : پارتو در زمینه سیاست اقتصادی هواداران اقتصاد آزاد مطلق و اقتصاد اشتراكی را به باد انتقاد گرفت و در مقام بیان نظریه جدیدی پیرامون برگزیدگان و رهبران اجتماع برآمد؛ ولی توفیق چندانی برای تعریف دقیق آن نیافت. در عین حال به‌عقیده او، آزادی اقتصادی مطلق و اقتصاد اشتراكی، هر دو مباین و مخالف طبیعت بشر است و به استثمار غیر عادلانه طبقات مختلف اجتماع به‌دست یكدیگر خواهد انجامید.
  3. استفاده از روانشناسی در تحلیل‌های اقتصادی : پارتو در كتاب"ذهن و عین" می‌گوید كه باید پیرامون عوامل محرّكه فعالیت بشر، بررسی‌های بیشتر و عمیق‌تری انجام داد و تنها به نفع شخصی اكتفا نكرد. به‌نظر او، نباید تأثیر شهوات، اعتقادات و عادات را فراموش نمود و لو اینكه انسان غالبا تأثیر و اهمیت این عوامل را در پرده استدلال و منطق بپوشاند. به‌همین جهت، نظریاتی كه تنها جنبه منطقی و عقلایی داشته باشد، خواه ناخواه مصنوعی است؛ زیرا رفتار انسان تنها پیرو عقل و منطق نیست و عوامل محركه دیگری نیز دارد. با این كار، وی از روانشناسی در تحلیل اقتصادی استفاده كرد و نتایج خوبی به‌دست آورد.
  4. کارایی پارتو (Pareto efficiency) : در یك سیستم اقتصادی،‌ بنگاه‌های تولیدی با به‌كارگیری عوامل تولید و با توجّه به فنون تولیدی، مبادرت به تولید كالاها و خدمات می‌کنند. آنگاه كالاها و خدمات تولیدشده، به‌وسیله مصرف‌كنندگان، مصرف شده و برای آنها ایجاد مطلوبیت می‌كند. این بنگاه‌ها، می‌توانند تركیب‌های متفاوت نهاده‌ها و سبدهای مختلف كالاها و خدماتی را تولید كنند كه در واقع نشان‌دهنده تخصیص‌های ممكن نهاده‌ها، در تولید ستاده‌ها است.‌ البته همه این تخصیص‌ها و همچنین هر مجموعه‌ای از كالاها و خدمات، که با تركیبات مختلفی بین مصرف‌كنندگان توزیع می‌شوند، مناسب و كارآمد نیستند. مفهوم بهینه پرتو، در جهت تشخیص و تعیین شرایط كارآمد در بخش تولید و مصرف كالاها و خدمات مورد استفاده قرار می‌گیرد. آن توزیعی از كالاها و خدمات را "بهینه پارتو" یا كارآمد خوانند كه نتوان با توزیع مجدد كالاها و خدمات، مطلوبیت یك مصرف‌كننده را افزایش داد مگر اینكه حداقل منجر به كاهش مطلوبیت یك مصرف‌كننده دیگر بیانجامد؛ بنابراین اگر بتوان با توزیع مجدد كالاها و خدمات، مطلوبیت یك مصرف‌كننده را بدون كاهش در مطلوبیت مصرف‌كنندگان دیگر افزایش داد هنوز به موقعیت كارآمد توزیع كالاها و خدمات یا "بهینه پارتو" در مصرف نرسیده‌ایم.با تعریفی مشابه آنچه در بخش مصرف ذكر شد، می‌توان شرط بهینه پارتو در تولید كالاها و خدمات را ارائه كرد. آن تخصیصی از نهاده‌ها در تولید كالاها و خدمات، بهینه پارتو است كه نتوان با تخصیص مجدد نهاده، تولید یك كالا یا خدمت را افزایش داد؛ مگر اینكه لااقل تولید یك كالا و خدمت دیگر، كاهش یابد. بنابراین اگر بتوان با تخصیص مجدد نهاده‌ها، تولید یك كالا یا خدمت را بدون كاهش در تولید دیگر كالاها و خدمات، افزایش داد، شرایط تخصیص كارآمد نهاده‌ها یا بهینه پارتو در تولید حاصل نشده است.
  5. تركیب مختلف عناصر برای رسیدن به تعادل : پارتو در مسأله تعادل در امر تولید بیان می‌كند كه عناصر مختلف را به چه صورت باید باهم تركیب نمود. وی در این زمینه اظهار می‌دارد كه این داروها بی‌حساب و بر حسب اتفاق با یكدیگر ممزوج نمی‌شوند؛ بلكه می‌بایست برطبق قانون باشد. در شیمی آن‌را قانون‌مندهای معین می‌نامند؛ كه بی‌رعایت آن، جوهر عناصر مختلف با یكدیگر قابل تركیب نیستند. در واقع این بیان فقط جنبه تشبیه و تمثیل دارد و الا تركیب عوامل تولید در كارخانه، هرگز به دقت آمیزش عناصر هیدروژن و اكسیژن برای تركیب آب نیست. ممكن است یك نتیجه معیّن را با عده بیشتر كارگر و مقدار كمتر سرمایه، به‌دست آورد و بالعكس. آنچه می‌شود گفت این است كه برای هر مورد، نسبت افضلی وجود دارد كه با آن می‌توان به حداكثر بهره‌مندی رسید. شناسایی این برتری نسبت، به این صورت است كه با كم و زیاد كردن واحدهای كار و سرمایه سودمندی نهایی هریك از آنها را مساوی کرد.
  6. اصل پارتو یا قانون 20-80 : در سال 1906 پارتو يك فرمول رياضي براي توصيف توزيع نابرابر ثروت در كشور خود ابداع كرد. او مشاهده كرده بود كه بيست درصد از مردم بيش از هشتاد درصد ثروت را در اختيار دارند. پس از اينكه پارتو مشاهدات خود را انجام داده و فرمول خويش را ابداع نمود، بسياري از محققين پديده هاي مشابهي را در زمينه تخصصي خويش مورد بررسي قرار دادند. پيشتاز مديريت كيفيت دكتر ژوزف جوران كه در سالهاي دهه 1930 و 1940 در آمريكا زندگي مي كرد، يك اصل جهانشمول را شناسايي كرد كه آنرا “اندكهاي حياتي و بسيارهاي كم اهميت” ناميد و بصورت مكتوب در آورد. فقدان دقت كافي در كار اوليه اي كه انجام داده بود باعث شد، آنرا بسط نظرات اقتصادي پارتو در زمينه اي وسيعتر بدانند و نام اصل، پارتو باقي ماند. قاعده 20/80 بدين معنا است كه در هرچيزي، ميزان اندكي (20 درصد) داراي اهميت حياتي و بسياري (80 درصد) كم اهميت و يا داراي اهميت ناچيز است. در مورد پارتو اين قاعده بدين معناست كه 20 درصد مردم 80 درصد ثروت را در اختيار دارند. در كار اوليه جوران چنين بيان شده است كه 20 درصد نواقص باعث 80 درصد مشكلات مي شوند. بعنوان مثال، شايد توجه كرده باشيد كه 20 درصد از لوازم شما بي از 80 درصد فضاي انبار خانه را اشغال مي كنند.

آثار مهم[ویرایش]

  • "رشته اقتصاد سیاسی" که در سال 1896-1997 به‌چاپ رسید.
  • "دستورالعمل اقتصاد سیاسی" در سال 1906 منتشر گشت.
  • "اقتصاد ریاضی" که در سال 1911 منتشر شد.
  • نقد دیدگاه‌های سوسیالیستی وی در سه جلد با نام "نظام سوسیالیستی" در سال‌های 1902-1903 از چاپ خارج شد.
  • "ذهن و اجتماع" در باب جامعه‌شناسی عمومی در سال 1916

منابع[ویرایش]

[۱] [۲]

  1. http://www.wikipedia.com
  2. http://www.encyclopedia.com