اسلاوی ژیژک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اِسلاوُی ژیژِک
Slavoj Zizek in Liverpool cropped.jpg
شناسنامه
حیطه فلسفه غربی
مکتب نئو مارکسیسم، نظریه انتقادی
علایق اصلی تئوری فیلم، ایدئولوژی، مارکسیسم، هستی‌شناسی، فلسفه سیاسی، روانکاوی
زادروز ۲۱ مارس ۱۹۴۹(۱۹۴۹-03-۲۱) ‏(۶۷ سال)
زادگاه لیوبلیانا، اسلوونی، یوگسلاوی


اِسلاوُی ژیژِک (به اسلونیایی: Slavoj Žižek) (زادهٔ ۲۱ مارس ۱۹۴۹) فیلسوف، نظریه‌پرداز، جامعه‌شناس، منتقد فرهنگی و سیاست‌مدار اسلوونیایی است.

زندگی‌نامه[ویرایش]

او در لیوبلیانا به دنیا آمد و دکترای فلسفه‌اش را از دانشگاه لیوبلیانا دریافت کرد. او در سال ۱۹۹۰ به عنوان کاندیدای ریاست جمهوری از سوی حزب لیبرال دموکرات اسلوونی معرفی شد. ژیژک فیلسوف و نظریه‌پرداز انتقادی است که بخش عمده کارش در سنت فلسفی هگلی، مارکسیسم و نیز روانکاوی لاکانی است. او فعالیتهای چشمگیری در زمینه نظریه سیاسی، نظریه فیلم و روانکاوی نظری داشته‌است. شهرت ژیژک برای احیای روانکاوی ژاک لاکان برای یک خوانش جدید از فرهنگ عامه است. او رسالات گوناگونی دربارهٔ موضوعات گوناگون نگاشته‌است. موضوعاتی چون جنگ عراق، بنیادگرایی، سرمایه‌داری، رواداری، حقیقت سیاسی، جهانی‌سازی، سوبژکتیویته، حقوق انسانی، لنین، اسطوره، فضای مجازی، پسامدرنیسم، چندفرهنگ‌گرایی، پست مارکسیسم، آلفرد هیچکاک و دیوید لینچ. او به شوخی در مصاحبه با یک نشریهٔ اسپانیایی خود را یک استالینیست لاکانی تندرو معرفی کرده‌است.

نظریات سینمایی[ویرایش]

ژیژک یک نظریه‌پرداز سینمایی نیز هست. او از تفسیر روانکاوانهٔ لاکانی برای ایجاد یک نظریه سینمایی و یک شیوهٔ نقد جدید استفاده کرده‌است. به اعتقاد رابرت استم، او از فیلم‌های سینمایی برای شرح نظریات لاکان استفاده می‌کند و در فیلم‌های سینمایی مثال‌هایی می‌یابد که حتی از خود لاکان هم افکار روانکاوانهٔ او را بهتر شرح می‌دهند. ژیژک به بررسی میل و فانتزی ناخودآگاه، امر واقعی و ابژهٔ والای ایدئولوژی در فیلم‌ها می‌پردازد و از این راه یک تأویل روانکاوانه در باب سینما می‌سازد. لینچ و هیچکاک دو فیلمساز مورد علاقهٔ ژیژک هستند که تفسیر آثار آن‌ها بیش از همه مورد توجهش بوده‌اند.

نقد به ژیژک[ویرایش]

اندیشمندان بسیاری نوشته‌های ژیژک را بی اعتبار و فاقد معنا می‌دانند. نوآم چامسکی نوشته‌های ژیژک را ژست‌گیری‌های توخالی خواند و سبک و روش او در برابر «گزاره‌های آزمون‌پذیر تجربی» حوزه‌های «جدی» تر مانند علوم دقیق قرار داد. چامسکی بر این باور است که کار ژیژک را اصلاً نباید جدی گرفت.[۱] جان گری، فیلسوف بریتانیایی از ژیژک به خاطر ستایش خشونت و سخنان مهمل و توخالی انتقاد کرد. از نظر گری ژیژک خود یکی از محصولات کالایی سرمایه داری است «ژیژک در شاهکاری عظیم از تولیدات فکری بی‌شمار، نقدی تخیل‌آمیز از نظم کنونی ارائه کرده است؛ نقدی که مدعی طرد و انکار هر آن چیزی است که در حال حاضر وجود دارد. او به معنایی واقعاً هم این کار را می‌کند، اما هم‌زمان به بازتولید همان دینامیسم ضروری و بی‌هدفی نیز می‌پردازد که در عملکرد سرمایه‌داری می‌بیند.»[۲]

سرقت ادبی[ویرایش]

اسلاوی ژیژک در سال ۲۰۱۴ به سرقت فکری از مجله نژادپرستانه رنسانس آمریکایی متهم شده است. رنسانس آمریکایی یک مجله محافظه‌کار متعلق به «سفیدهای ناسیونالیست» آمریکایی است که سازمان‌های غیردولتی حقوق بشری آن را به عنوان یک گروه ناسیونالیستی «نفرت‌پراکن» رده‌بندی کرده‌اند. جیمز ویلیامز، سردبیر ارشد جستار انتقادی که یادداشت ژیژک را سال ۲۰۰۶ منتشر کرده بود، در گفتگو با نیوزویک تأیید کرد که ژیژک «قطعاً» از یادداشت هورنبک استفاده کرده است. وی افزود: «ما متاسفیم که چنین اتفاقی افتاده. اگر می‌دانستیم ژیژک در حال سرقت فکری است، قطعاً از او می‌خواستیم که پاراگراف‌های غیرقانونی را حذف کند». هورنبک نیز در گفتگو با نیوزویک تأکید کرد که «هر کس دو متن را کنار هم بگذارد، می‌فهمد ژیژک سارق فکری است.»[۳]

نامه ژیژک به منینگ

17 دسامبر روز تولد چلسی منینگ بود. گاردین از تنی چند از روشنفکران و هنرمندان خواسته بود تا سالروز تولد وی را به او تبریک بگویند. اسلاوی ژیژک نیز یکی از این افراد است.

متن نامه: چلسی عزیز؛ غالباً می‌شنویم که چپ رادیکال امروز از طرح‌ریزی یک بدیل عملی ناتوان است. آنچه تو انجام دادی به سادگی یک بدیل بود. به قول گاندی؛ تو خودْ تغییری هستی که در پی‌اش بودی...

گزیدهٔ کتاب‌شناسی[ویرایش]

سال ۲۰۱۱
  • ابژه والای ایدئولوژی (۱۹۷۹)
  • فراسوی تحلیل گفتمان (۱۹۹۰)
  • کژ نگریستن: مقدمه‌ای بر ژاک لاکان در فرهنگ عامه (۱۹۹۱)
  • همه چیزی که لازم است دربارهٔ لاکان بدانید... اما می‌ترسید از هیچکاک بپرسید (۱۹۹۳)
  • باقی‌ماندهٔ غیرقابل تقسیم (۱۹۹۶)
  • مغاک آزادی (۱۹۹۷)
  • چندفرهنگ‌گرایی (۱۹۹۷)
  • احتمال، هژمونی، جامعیت (۲۰۰۰)
  • هنر والای مبتذل: دربارهٔ بزرگراه گمشدهٔ لینچ (۲۰۰۰)
  • وحشت از اشک راستین: کریستوف کیشلوفسکی در میان نظریه و پسانظریه (۲۰۰۱)
  • دربارهٔ ایمان (۲۰۰۱)
  • مرگ دوبارهٔ اپرا (۲۰۰۱)
  • آیا کسی گفت خودکامگی؟ (۲۰۰۱)
  • به بیابان واقعیت خوش آمدید (۲۰۰۲)
  • اندام‌ها علیه بدن (۲۰۰۳)
  • عروسک و کوتوله (۲۰۰۳)
  • پژوهش واقعیت (۲۰۰۵)
  • همسایگان و دیگر هیولاها (۲۰۰۶)
  • چگونه باید لاکان را خواند (۲۰۰۶)
  • پاکدامنی و ترور (۲۰۰۷)
  • در دفاع از دلایل نامقبول (۲۰۰۸)
  • خشونت: یک عقیده بزرگ، یک کتاب کوچک (۲۰۰۸)
  • رخداد
  • خشونت: پنج نگاه زیرچشمی (۲۰۰۸)

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]