مغالطه اشتراک لفظ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مغالطه اشتراک لفظ عبارتست از به کاربردن یک کلمه در یک متن با معانی گوناگون، بدون توجه به تعدد معانی آن، به طوری که این موضوع موجب یک نتیجه گیری نادرست شود. [۱]

مثلاً وقتی از دوست خود می پرسیم ساعت چند است و او میگوید «من ساعت ندارم» شواهد و قراین دلالت می کند لفظ ساعت در جمله اول به معنای زمان باشد و در جمله دوم به معنای وسیله ای که زمان را نشان می دهد، در واقع پرسیده ایم ساعت شما چه زمانی را نشان می دهد؟ حال اگر این سؤال را در مغازه ساعت فروشی بپرسیم شواهد و قراین باعث می‌شود معنای لفظ «ساعت» و معنای لفظ «چند» تغییر کند و در آنجا معنای جمله ما این خواهد بود: قیمت آن وسیله زمان سنج چه مقدار است؟ بنابراین، تعریف دقیق مغالطه اشتراک لفظ چنین خواهد بود: استعمال یک لفظ در یک متن با معانی گوناگون، بدون توجه به تعداد معانی آن، به طوری که این امر موجب یک استنتاج خطا شود[۲]

مثال[ویرایش]

  • سعادت غایت زندگی انسان است.
  • غایت زندگی انسان مرگ است.
  • بنابراین، سعادت انسان همان مرگ اوست.

در استدلال فوق مغالطه ی اشتراک لفظ دیده می شود. کلمه ی غایت در مقدمه ی اول به معنای هدف و در مقدمه ی دوم به معنای انتها است، هم چنین کلمه ی زندگی در مقدمه ی دوم به معنای زندگی این جهانی و در مقدمه ی اول اعم از آن است. این تشابه لفظ سبب ایجاد یک نتیجه گیری نادرست شده است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. منطق کاربردی، سید علی اصغر خندان، قم، مهر، مؤسسه فرهنگی طه، ۱۳۷۹
  2. «مغالطه اشتراک لفظ». فیلسوف یار - مدرسه آموزش فلسفه.