تئوری موسیقی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فیثاغورث و یارانش در حال آزمایش و تحقیقات نظری پیرامون موسیقی (۱۴۹۲م)

تئوری موسیقی (به انگلیسی : Music theory) نظریه‌ای دربارهٔ قواعد، اصطلاحات و نحوهٔ اجرای موسیقی است. تئوری موسیقی از قرنهای گذشته ابداع شده و به تدریج تکامل یافته‌است.

تعریف[ویرایش]

تئوری موسیقی شاخه‌ای تخصصی از رشته موسیقی است که شامل شناخت کلیه قواعد، علامات و آشنایی با انواع صدای نت‌ها، فاصله‌ها، ترکیب میزان ها، ریتم، گام، پرده‌های موسیقی و ... می‌باشد. اهمیت «تئوری موسیقی» به قدری است که از نظریه دانان این رشته به عنوان (تئوریسین موسیقی) نام می برند.

صدا و ریتم مهم‌ترین عناصر تئوری می‌باشند. اهمیت اصوات در موسیقی مانند اهمیت رنگ در نقاشی است. ولی از هر صوتی نمی‌توان در موسیقی استفاده کرد. در فیزیک صوت، صداها به دو دسته تقسیم می‌شوند. صداهای موسیقایی را ارتعاشات منظم و صداهای غیرموسیقایی را ارتعاشات نا منظم می نامند.

آموزش موسیقی در کشورهای مختلف متفاوت است و در بعضی از کشورها ی شرقی و ایران آموزش «سینه به سینه» هم وجود داشته ولی امروزه آموزش علمی و عملی تئوری و سلفژ از دروس بنیادین مراکز آموزشی است.[۱]

الفبای موسیقی[ویرایش]

خط حامل[ویرایش]

خط حامل (The Stave) خطوطی است موازی با فواصل معین که نت‌ها در روی آن و یا در بین خطوط نوشته می‌شود. خطوط حامل دارای پنج خط است و از پایین به بالا شمرده می‌شود.

خطوط حامل در موسیقی

نت[ویرایش]

برای نوشتن و خواندن یک قطعه موسیقی باید علائمی بکار برد. در موسیقی به حروف الفبای موسیقی نت (Note) می‌گویند.[۲] اسامی نت‌های موسیقی در دو سیستم ارائه می‌شوند.

  1. سیستم هجایی
  2. سیستم الفبایی
  • سیستم هجایی

در سیستم هجایی اسامی نت‌های موسیقی به صورت زیر می‌باشد. (از چپ به راست بخوانید) Do Re Mi Fa Sol La Si

در ایران از سیستم هجایی استفاده می‌شود. نام نت‌ها به زبان فارسی. دو ر می فا سل لا سی

  • سیستم الفبایی

در سیستم الفبایی اسامی نت‌های موسیقی به صورت زیر می‌باشد. (از چپ به راست بخوانید) C D E F G A B

در زبان آلمانی به جای حرف B (نت Si) از حرف H استفاده می‌کنند.[۳]

اسامی نت‌ها روی و بین خطوط حامل و خطوط اضافه

کلید موسیقی[ویرایش]

کلید موسیقی (Clef) نشانه‌ای است که در سمت چپ خطوط حامل قرار گرفته و اسم و موقعیت نت‌ها را تعیین می‌کند.[۴]

کلیدهایی که در موسیقی به کار می روند عبارتند از :

  • کلید سل
  • کلید دو
  • کلید فا
کلیدهای موسیقی روی خطوط حامل

میزان[ویرایش]

میزان (Bar) عبارت است از هر جمله موسیقی که از نظر زمانی به قسمت‌های مساوی تقسیم می‌شود و با یک خط قائم به نام «خط میزان» (Bar Line) از هم جدا می‌شوند.[۵] میزان‌ها می‌توانند از چند قسمت مساوی تشکیل شوند و به این قسمت‌ها «ضرب» می گویند. ضرب اول هر میزان قویتر از سایر ضرب‌ها اجرا می گردد. میزان‌ها را بوسیله عدد کسری بنام «کسر میزان» تعیین می‌کنند و به سه دسته تقسیم می‌شوند:

میزان ساده[ویرایش]

اگر ضرب‌های میزان قابل تقسیم به عدد زوج باشند، میزان ساده می نامند. مانند: (24)،(34)،(44)، هر ضرب میزان ساده، نت سیاه () و میزان ترکیبی، نت سیاه نقطه دار (.) است.

میزان ترکیبی[ویرایش]

اگر ضرب‌های میزان قابل تقسیم به عدد فرد باشند به آن میزان ترکیبی می گویند مانند: (68)،(98)،(128)

مثال از ضرب‌های قوی و ضعیف در میزان
  • مثال ویدئویی از میزان‌های ساده و ترکیبی با ضرب‌های قوی و ضعیف میزان
68 میزان ترکیبی
98 میزان ترکیبی
128 میزان ترکیبی
24میزان ساده
34میزان ساده
44 میزان ساده

میزان لنگ[ویرایش]

میزان لنگ (Irregular Times) یا مختلط از ترکیب دو یا چند میزان نا مساوی که از نظر تعداد «ضرب» با هم متفاوتند تشکیل می‌شود. میزان‌های لنگ اغلب بوسیله یک خط قائم نقطه چین از هم تفکیک می‌شوند.[۶]

مثال از برخی میزان‌های لنگ

ریتم[ویرایش]

ریتم (Rhythm) نظم و تناسبی است بین کشش نت ها، سکوت‌ها و ضربه‌های قوی و ضعیف در میزان‌ها که با ایجاد وحدت با دیگر صداها مفهوم پیدا می‌کند.[۷]

مثال از کاربرد ریتم در موسیقی و ترتیب نظم آن با دیگر صداها از قطعه «سمفونیا در فا مینور» اثر باخ

ویژگی‌های صدای موسیقایی[ویرایش]

زیر و بم صدا[ویرایش]

نواک - زیر و بمی (Pitch):

صداهای موسیقایی می‌توانند در سطح‌های مختلف زیر و بمی حاصل شوند. مثلاً گونه صدای آقایان از صدای خانم‌ها و کودکان بم تر است و صدای خانم‌ها و کودکان نسبت به صدای مردان زیرتر است. از نظر فیزیک، زیر و بم بودن صداها با تعداد ارتعاش آن‌ها در ثانیه سنجیده می‌شود که به آن فرکانس (بسامد، تواتر) گفته می‌شود و با واحد هرتز (Hz) اندازه‌گیری می‌شود؛ بنابراین هر چه فرکانس یک صدا بیشتر شود (یعنی تعداد ارتعاش آن در واحد ثانیه بیشتر شود) صدا زیرتر می‌شود و بالعکس. به این (زیر وبم) بودن صدا نواک می‌گویند.[۳]

وسعت زیر و بمی صدا در پیانو

کشش صدا[ویرایش]

دیرند - کشش (Duration):

به مدت زمان شنیده شدن یک صوت موسیقایی (ارزش زمانی) دیرند (کشش) صدا می‌گویند و با واحد ثانیه (s) اندازه‌گیری می‌شود. مثلاً اگر آرشه ویولن را مدت طولانی روی سیم ویولون بکشیم صدای حاصل البته کشیده تر از صدایی است که با کشیدن آرشه به مدت کمتر پدید می‌آید.[۳]

نمودار واحد کشش زمانی نت در موسیقی
نمودار واحد سکوت نت

نقطه[ویرایش]

هنگامی که نقطه‌ای در سمت راست نت یا سکوت قرار می‌گیرد، نیمی دیگر بر کشش آن نت یا سکوت افزوده می گردد.

نت‌ها و سکوت‌های نقطه دار

دو نقطه[ویرایش]

اگر دو نقطه در سمت راست یک نت یا سکوت قرار گیرد، نقطه اول (نیمی از نت نوشته شده) و نقطه دوم (یک چهارم) از نت نوشته شده را به کشش آن می افزاید.

مثال از نت و سکوت «دو نقطه دار»

نت‌های مقطع[ویرایش]

نت‌های مقطع یا استاکاتو (Staccato) به معنای ناپیوسته، اصطلاحی است که شیوه‌ای از نواختن نت را بیان می‌کند.[۸] اگر نقطه‌ای در بالا یا پایین نت قرار بگیرد، ارزش زمانی آن به «نصف» کاهش پیدا می‌کند. در شیوه‌ای دیگر اگر یک خط افقی کوتاه در بالا یا پایین نت قرار بگیرد، «سه چهارم» از ارزش نت اجرا می‌شود و اگر علامتی کوتاه و عمودی در بالا یا پایین نت قرار بگیرد، فقط «یک چهارم» ارزش نت اجرا و بقیه سکوت می‌شود.

روش نت نویسی و اجرای نت‌های مقطع

خط اتحاد[ویرایش]

خط اتحاد (Tie Line) خطی است منحنی که کشش دو نت همصدا و هم نام را به یکدیگر وصل می‌کند.

مثال از کاربرد خط اتحاد

خط اتصال[ویرایش]

خط اتصال (The Slur) خط منحنی دیگری شبیه خط اتحاد است که در بالا یا پایین دو یا چند نت غیر هم نام قرار می‌گیرد و صدای آن‌ها را به یکدیگر وصل می‌کند. خط اتصال بخشی از جمله بندی یا (آرتیکولاسیون) در موسیقی است که در سازهای زهی آن را با یک آرشه اجرا می‌کنند و در سازهای بادی با یک نفس اجرا می‌شود.

مثال از کاربرد خط اتصال از یک کوارتت زهی اثر : بتهوون

فاصله[ویرایش]

فاصله (Music Interval) نسبت صدای دو نت از نظر زیر و بمی است. فاصله بین دو نت همسایه را متصل و غیر آن را منفصل می گویند. نسبت فاصله‌های بین نت‌ها را از پایین به بالا محاسبه می‌کنند و بالا رونده است. در تغییر فاصله‌ها از علامت‌هایی مانند :

  • (دیز ) صدای نت بدون علامت را نیم پرده کروماتیک به بالا می برد.
  • (بمل ) این علامت صدای نت را نیم پرده کروماتیک پایین می‌آورد.
  • (بکار ) صدای نت‌های تغییر یافته کروماتیک را به حالت اصلی بر می گرداند.
نمودار بصری از فواصل نام‌گذاری شده در یک اکتاو (دو ماژور)

در حرکت نت ها، اگر پی در پی شنیده شوند ملودیک و اگر هم‌زمان اجرا شوند هارمونیک می گویند. در اجرای همزمان، نت‌ها دارای تأثیر مطبوع (کنسونانس Consonance) و نا مطبوع (دیسونانس Dissonance) هستند.

نام‌گذاری فاصله‌های مطبوع و نا مطبوع در اجرای همزمان

شدت صدا[ویرایش]

شدت - بلندی (Dynamics):

صداهای موسیقی ممکن است نسبت به یکدیگر ضعیف تر یا قوی‌تر باشند مثلاً اگر مضراب سنتور را یک بار با ملایمت و بار دیگر به قوت روی سیم ساز ضربه بزنیم، صدای دومی شدیدتر از صدای اولی خواهد بود. شدت یک صوت موسیقایی را با واحد دسی‌بل (db) اندازه‌گیری می‌کنند.[۳]

جدول راهنمای شدت صدا در موسیقی
علامت اختصاری ppp pp p mp mf f ff fff sfz Sub.p
به فارسی خیلی خیلی ضعیف خیلی ضعیف ضعیف نیمه ضعیف نیمه قوی قوی خیلی قوی خیلی خیلی قوی شدت ناگهانی ناگهان ضعیف
به ایتالیایی Piano Pianissimo Pianissimo Piano Mezzo Piano Mezzo Forte Forte Fortissimo Forte Fortissimo Sforzando Subito Piano

یکی دیگر از علائم، افزایش و کاهش تدریجی صدا به بالا ( کرشندو Crescendo) یا پایین (دکرشندو Decrescendo) است و به وسیله یک دو لا خط افقی که به موازات آن از هم باز یا بسته می‌شوند نشان داده می‌شود.[۹]

مثال از افزایش و کاهش تدریجی صدا

سرعت موسیقی[ویرایش]

سرعت یا تمپو (Tempo) تندی و کندی اجرای موسیقی است. کشش نت‌ها در میزان، خود دارای ارزش زمانی است و طول زمانی آن در قطعات مختلف با هم متفاوت است و این تفاوت با تعیین سرعت یا (تمپو) مشخص می‌شود. برای تعیین سرعت به‌طور عام از اصطلاحاتی به زبان ایتالیایی و به صورت خاص، با یکی از اشکال نت در بالای میزان و تعیین طول زمانی به نسبت دقیقه نشان داده می‌شود. مثلاً (نت سیاه 60=) به معنی هر ضرب برابر با یک ثانیه یا (1/60) دقیقه می‌باشد. برای کنترل سرعت از ابزاری بنام مترونوم استفاده می‌شود و در ارکستر به عهده رهبر است که با حرکت دست، سرعت را کنترل می‌کند.

جدول حدود تقریبی بخشی از سرعت‌های رایج در موسیقی
مترونوم 40= 48= 52= 60= 72= 80= 120= 140= 160=
به ایتالیایی Grave Largo Lento Adagio Andante Moderato Allegro Vivace Presto
تلفظ گراو لارگو لنتو آداجیو آندانته مودراتو آلگرو ویواچه پرستو
به فارسی خیلی سنگین سنگین آهسته آرام میانه معتدل تند سریع خیلی سریع

برای افزایش و کاهش تدریجی سرعت، از اصطلاحاتی چون «آچلراندو» (Accelerando) با مخفف ( ......accel) به معنی افزایش تدریجی و اصطلاح «ریتارداندو» (Ritardando) با مخفف (......rit) به معنی کاهش تدریجی سرعت استفاده می‌شود و از اصطلاح «آتمپو» (A tempo) به معنی برگشت به سرعت اولیه نام برده می‌شود.

طنین صوتی[ویرایش]

طنین - رنگ صوت (Timbre):

طنین یا رنگ صوت عاملی است که صدای سازهای مختلف را از یکدیگر تفکیک می‌کند. به عنوان مثال می‌توانیم صدای ساز تار را از صدای ساز سه تار یا صدای ساز ویولن را از صدای ساز کمانچه تشخیص دهیم. طنین یک ساز به شکل جعبه تشدید صدای ساز بستگی دارد. دقیقاً همین تفاوت (جنس صدا) را طنین و رنگ می‌گویند.

ملودی[ویرایش]

یکی از ملودی‌های معروف موسیقی کلاسیک «برای الیزه» (Für Elise) اثر : بتهوون

ملودی (Melody) بر گرفته از واژه‌ای یونانی و به معنی آهنگ و نوا (آواز) است. ملودی از تسلسل منظم اصوات و نواها شکل می‌گیرد و دارای خصوصیاتی چون ریتم، فرم، زیبایی و بافت است تا یک جمله کامل موسیقایی شکل بگیرد. ملودی در کشورهای مختلف و دوره‌های زمانی متفاوت بوده و ارتباط مستقیم با گام، مد و مقام همان منطقه دارد. قاعده مشخصی برای ملودی‌نویسی وجود ندارد و در ملودی‌های کلاسیک، پاپ و محلی از جملاتی چهار میزانی یا کمتر و یا بیشتر استفاده می‌شود ولی به‌طور کلی ملودی‌های چهار میزانی از محبوبیت بیشتری برخوردار است.[۱۰]

گام[ویرایش]

گام (Scale) به توالی منظم نت‌ها در محدوده یک اکتاو گفته می‌شود.[۱۱] مثلاً در گام دو ماژور حرکت از نت دو شروع شده و پس از پیمودن منظم درجات به نت هشتم (اکتاو) می‌رسد. تعداد درجات گام در بعضی از کشورها ممکن است با هم تفاوت داشته باشند. مثلاً گام پنج درجه‌ای یا پنتاتونیک (Pentatonic scale) در چین و ژاپن دارای درجات ویژه خود است. گام بر اساس نت اول نام‌گذاری می‌شود.[۱۲]

گام بر دو نوع است : گام دیاتونیک (Diatonic Scale) و گام کروماتیک (Chromatic Scale).[۱۳]

گام دیاتونیک[ویرایش]

گام ماژور[ویرایش]

گام دیاتونیک در ماژور‌ها دارای پنج «پرده» و دو «نیم پرده» است و دارای دانگ‌های مساوی هستند.

گام دو ماژور
مثال از گام دیاتونیک در دو ماژور (خطوط منحنی فواصل یک پرده ای و خطوط زاویه دار فواصل نیم پرده را نشان می‌دهد
گام‌های دیز دار[ویرایش]

اگر نت پنجم (نمایان) گام دو ماژور را مبدأ قرار داده و گام جدیدی بسازیم، باید دانگ دومی برای آن بسازیم و نت هفتم آن را نیم پرده کروماتیک بالا برده تا فواصل گام ماژور شکل بگیرد. بدین ترتیب اولین علامت تغییر دهنده (فادیز) در «سرکلید» به دست خواهد آمد. به همین ترتیب گامهای بعدی را می‌توان ساخت و در ادامه حرکت بالا رونده که به دایره پنجم ها معروف است به گام مترادف آن (سی دیز ماژور) می‌رسد.[۱۴]

گام‌های بمل دار[ویرایش]

در گام‌های بمل دار و پایین رونده نت چهارم (زیر نمایان) گام دو ماژور را مبدأ قرار داده و برای اینکه فاصله دانگ‌ها رعایت شود می بایست نت چهارمی که از فا شروع شده، نیم پرده کروماتیک پایین آورده و اولین نت بمل دار (سی) شکل می‌گیرد و بدین ترتیب برای ساخت گام‌های بعدی که تا هفت بمل ادامه دارد، گام‌های بمل دار ساخته می‌شود.[۱۴]

گام‌های ماژور دیز دار و بمل دار

گام مینور[ویرایش]

  • در مینور‌ها سه نوع گام وجود دارد که عبارتند از :
مینور تئوریک[ویرایش]

گام دیاتونیک در مینور تئوریک دارای پنج «پرده» و دو «نیم پرده» است و فواصل درجات «دانگ» ‌های آن مساوی نیستند. دانگ اول مینورهای سه‌گانه با هم مشابه هستند و فاصله بین دو دانگ در هر سه گام، یک پرده است. ولی دانگ دوم هر سه مینور با هم متفاوت است.[۱۵]

گام مینور تئوریک
مینور هارمونیک[ویرایش]

اگر درجه هفتم گام مینور تئوریک «نیم پرده» کروماتیک (برای ایجاد محسوس) به بالا تغییر کند به گام مینور هارمونیک تبدیل خواهد شد. مینور هارمونیک دارای سه (پرده)، سه (نیم پرده) و یک (یک و نیم پرده) است

گام مینور هارمونیک
مینور ملودیک[ویرایش]

اگر درجات ششم و هفتم «مینور تئوریک» در حالت بالا رونده نیم پرده کروماتیک به بالا تغییر کند و در حالت پایین رونده به حالت اصلی خود برگردد، «مینور ملودیک» شکل می‌گیرد.

مینور ملودیک
مینور نسبی[ویرایش]

هر گام ماژور یک مینور نسبی دارد. اگر درجه ششم گام ماژور را مبدأ قرار داده و یگ گام مینور ساخته شود، مینور نسبی گام ماژور بدست می‌آید. فاصله بین پایه گام ماژور تا پایه گام مینور نسبی، یک ششم بزرگ است. بدین ترتیب علامت‌های دیز و بمل که بعد از کلید قرار می‌گیرند ممکن است متعلق به یک گام ماژور یا مینور نسبی آن باشد.

گام مینور نسبی

گام کروماتیک[ویرایش]

گام کروماتیک گامی است که از دوازده نیم پرده تشکیل شده‌است.

گام کروماتیک
مثال از گام کروماتیک شامل تمام درجات صدا در اکتاو با سیر صعودی و نزولی

گام آنارمونیک (مترادف)[ویرایش]

دو گام (یا دو نت) که دارای اسامی مختلف و صدای واحد باشند «مترادف» گویند. مانند: «دودیز ماژور» و «ربمل ماژور»

گام‌های مدال[ویرایش]

مد (Mode) در موسیقی غرب به قرون وسطی بر می گردد و در آوازهای مذهبی اجرا می شد و به مدهای کلیسایی معروف است و از مدهای یونان باستان اخذ شده‌است ولی در نحوه استفاده از آن تغییراتی انجام گرفت. در این مدها از تغییر ات کروماتیک استفاده نمی شد و قابل انتقال و مد گردی نبوده‌است و فقط در هفت مد موجود موسیقی ساخته می شد. مد در موسیقی دیگر ملت‌های شرق و غرب هم دارای تنوع زیاد و فراوانی است.[۱۶]

کلیسایی[ویرایش]

مدهای کلیسایی (Church Modes)، در طی تحول مد، گام ماژور به تدریج از مد «لیدین» که در آن نت سی گاهی به صورت سی بمل اجرا می شده و در مد «میکسو لیدین» نیز گاهی نت فا به شکل فادیز آورده می شد.

مد یونین
مد فریژین
مد میکسو لیدین
مد دورین
مد لیدین
مد ائولین
نمودار هفت مد کلیسایی
مد لوکرین

بلوز[ویرایش]

مد بلوز (Bluse Mode) مد رایج در موسیقی سیاه پوستان آمریکا است.

قطعه (Milwaukee Blues) با اجرای (Charlie Poole)
مد بلوز

جیپسی[ویرایش]

مد جیپسی (Gipsy Mode) یا مد کولی، مد رایج در موسیقی مردم اسپانیا است.

مد جیپسی
مد جیپسی یا کولی

آهاووح رابوح[ویرایش]

مد آهاووح رابوح (Ahavoh Rabboh)، این مد یکی از مدهای خاورمیانه و در موسیقی اعراب رایج است.

مد آهاووح رابوح
مد آهاووح رابوح

مدهای ایرانی[ویرایش]

مدهای موسیقی ایران که امروزه متداول است و آن را دستگاه می نامند شامل هفت دستگاه است که عبارتند از: ماهور، همایون، سه گاه، چهارگاه، شور، نوا و راست پنجگاه. این طبقه‌بندی دستگاه‌ها بر اساس ردیف‌هایی است که از موسیقیدانان دوره‌های اخیر مانند: آقا حسینقلی، میرزا عبداله و درویش خان بوده‌است. در ردیف‌های این موسیقیدانان اختلافهای جزیی وجود دارد اما در تعداد دستگاه‌ها تفاوتی دیده نمی شود.[۱۷]

هفت دستگاه موسیقی ایران
دستگاه شور
اجرای دستگاه شور
دستگاه سه گاه
اجرای دستگاه سه گاه
دستگاه راست پنجگاه
اجرای دستگاه راست پنجگاه
دستگاه نوا
اجرای دستگاه نوا
دستگاه ماهور
اجرای دستگاه ماهور
دستگاه همایون
اجرای دستگاه همایون
دستگاه چهارگاه
اجرای دستگاه چهارگاه
  • «خطوط منحنی» فواصل یک پرده ای، «خطوط زاویه دار» فواصل نیم پرده و «خطوط منحنی نقطه چین» فواصل ریزپرده ای هستند که در موسیقی سنتی، سری و کرن نامیده می‌شوند.

آکورد شناسی[ویرایش]

در دانش هارمونی، آکوردها از روی هم قرار گرفتن فاصله‌های سوم تشکیل می‌شود. «آکوردهای سه صدایی» اساس و پایه هارمونی هستند. شرط ورود برای آموزش هارمونی، آهنگسازی و نوازندگی، تسلط کامل بر تئوری موسیقی است که آخرین بخش آن آکوردشناسی است.[۱۸] «آکوردهای سه صدایی» ساده‌ترین نوع آکورد هستند و از پایین به بالا شمرده می‌شوند. نت اول آکورد را «پایه آکورد»، نت دوم را «سوم آکورد» و نت سوم را «پنجم آکورد» می نامند و روی همه درجات یک گام قرار می‌گیرند.

مثال از آکوردهای سه صدایی روی درجات گام دو ماژور

علائم اختصاری در موسیقی[ویرایش]

برای بیان حالات موسیقی و انتقال احساس و روح یک قطعه موسیقی از علائمی برای اجرای آن استفاده می‌شود. در این شیوه دو حالت وجود دارد که عبارتند ار حالات بیرونی که شامل : تکرار ها، تمپو، شدت و ضعف صدا، نت‌های زینت و در حالات درونی از واژه‌هایی ایتالیایی با معانی مختلف از جمله شاد، غمگین، عاشقانه، مذهبی، خشمگین، مهربان و ... استفاده می‌شود.[۱۹]

۱. تکرار (Repeat) یا برگشت، علامتی است که شامل میزان‌هایی در ابتدا و انتهای یک جمله موسیقی است که با «دو لا خط» و «دو نقطه» نشان داده می‌شود و معنی آن این است که قطعه باید تکرار شود. اگر تکرار در ابتدای قطعه موسیقی باشد «دو لا خط» اول حذف می‌شود.

علامت تکرار جمله موسیقی در میزان
تکرار تغییر یافته
تکرار در تعداد میزان
تکرار موتیف
تکرار نت

۲. اکتاو (Octave)، بوسیله خطوط نقطه چین افقی و عدد (8) در بالا یا پایین «نت» یا «میزان» قرار می‌گیرد و معنی آن این است که نت نوشته شده باید یک اکتاو بالاتر یا پایین‌تر از نت نوشته شده اجرا شود. این کار به منظور سهولت در اجرا، جلوگیری از خطوط اضافه و زیبایی صفحه نت انجام می‌گیرد.

علامت اجرای اکتاو در موسیقی

۳. آرپژ (Arpege)، اجرای پی در پی نت‌های آکورد به جای اجرای هم‌زمان است. اجرای آرپژ می‌تواند از پایین به بالا یا از بالا به پایین باشد. نحوه اجرای آرپژ در سازهای مختلف متفاوت است و بستگی به سرعت، گستردگی و صدا دهندگی سازهای مختلف دارد.[۲۰]

دو نمونه از نحوه اجرای آرپژ به بالا و پایین

۴. تریل (Trill)، اجرای سریع و پیوستهٔ نت نوشته شده به یک نت بالاتر از خود و به اندازه طول زمانی نت اصلی است.

دو نمونه از اجرای نت نوشته شده و طرز اجرای تریل
اجرای تریل با ارکستر اثر: بتهوون

۵. گلیساندو (Glissando) حرکتی در اجرا که اصوات با سرعت و پی در پی به بالا یا پایین سُر می خورند.

اجرای گلیساندو با ساز ترومبون
نت نویسی

۶. نت‌های زینت (Ornament)، نت‌های کوچکتر از نت‌های اصلی هستند که قبل یا بعد از نت اصلی قرار گرفته و برای تزیین و زیبایی ملودی بکار می‌رود. کشش نت‌های زینت کوتاه‌تر از نت اصلی یا نصف آن است و بیشتر مواقع اجرای آن سریع است.[۲۱]

نت‌های زینت عبارتند از:

  • نت آپاژیاتور (Appoggiatura) نت کوچکی است که در بالا یا پایین نت اصلی قرار گرفته و نصف کشش نت اصلی را دارد.
  • نت آچیاکاتورا (Acciaccatura) نتی است به شکل (نت چنگ) با یک خط مورب روی پرچم نت و یک خط اتصال که باید سریع اجرا و به نت اصلی وصل شود.
  • علامت گروپتو (Gruppetto) یا «قلاب»، در بالا یا بین نت قرار می‌گیرد و شامل نت‌های بالایی و پایینی نت اصلی هستند که با اجرای سریع آن را تزیین می‌کنند.
  • علامت مردنت (Mordent) یا «گزش»، در بالای نت قرار می‌گیرد و معنی آن این است که بلافاصله و سریع بعد از اجرای نت اصلی به نت بالایی یا پایینی رفته و مجدداً به نت اصلی برگردد.
  • نت‌های زیور (Fioritura) گروهی از نت‌های کوچک هستند که به صورت (سه لا چنگ) یا (چهار لا چنگ) و برای ایجاد تنوع و تزیین در موسیقی بکار میرود و معمولاً به صورت تمپوی آزاد استفاده می‌شود.
نمودار نگارش و اجرای نت‌های زینت

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. مصطفی کمال پورتراب. «تئوری موسیقی». انتشارات چنگ. ص الف. 
  2. «تئوری موسیقی». سایت آداجیو. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ «تئوری بنیادین موسیقی». گفتگوی هارمونیک. 
  4. تئوری موسیقی. مصطفی کمال پور تراب. انتشارات چنگ. ص ۲. 
  5. تئوری موسیقی. مصطفی کمال پورتراپ. انتشارات چنگ. ص ۱۴. 
  6. «میزان». سایت موسیقی آداجیو. 
  7. کمال پورتراب، مصطفی. تئوری موسیقی. تهران: چنگ، ۱۳۵۹. ۷. 
  8. «استاکاتو». مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی. 
  9. کمال پورتراب، مصطفی. تئوری موسیقی. چنگ، ۱۳۵۹. ۶۵. 
  10. روشن روان، کامبیز. هارمونی جامع کاربردی. تهران: انتشارات معین. ۸۱-۸۳. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۱۶۵-۱۰۴-۸. 
  11. کامبیز روشن روان. هارمونی جامع کاربردی. انتشارات معین. ص ۴۴. 
  12. تئوری موسیقی. مصطفی کمال پور تراب. انتشارات چنگ. ص ۴۰. 
  13. کمال پور تراب، مصطفی. تئوری موسیقی. چنگ، ۱۳۵۹. ۴۱-۵۴. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «دایره پنجم ها». گفتگوی هارمونیک. 
  15. «هارمونی جامع کاربردی». کامبیز روشن روان. انتشارات معین. ص ۵۰. 
  16. «Church mode». Britannica. 
  17. نظری بموسیقی. روح اله خالقی. انتشارات صفی علیشاه. ص ۱۲۵. 
  18. هارمونی جامع کاربردی. کامبیز روشن روان. انتشارات معین. ص.۱۵-ص.۵۷. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۱۶۵-۱۰۴-۸. 
  19. تئوری موسیقی. مصطفی کمال پور تراب. انتشارات چنگ. ص ۶۴-۶۶. 
  20. فرهنگ تفسیری موسیقی. بهروز وجدانی. انتشارات مترجم، ۱۳۷۱. ص ۴۲. 
  21. کمال پورتراب، مصطفی. تئوری موسیقی. چنگ، ۱۳۵۹. ۷۷-۸۱. 

منابع[ویرایش]

  • Essentials of Music Theory by Surmani, Andrew, Karen Farnum, and Manus, Alfred Publishing, ۲۰۰۶
  • The Chord Wheel: The Ultimate Tool for All Musicians by Jim Fleser, Hal Leonard Corporation publishing, ۲۰۰۰