کارل چاپک
کارل چاپک | |
|---|---|
 | |
| زاده | ۹ ژانویهٔ ۱۸۹۰ ماله سواتونوویتسه - بوهمیا اتریش-مجارستان |
| درگذشته | ۲۵ دسامبر ۱۹۳۸ (۴۸ سال) پراگ، چکسلواکی |
| پیشه | نویسنده، رماننویس، نمایشنامه نویس، روزنامهنگار، نظریهپرداز |
| ملیت |  چکی |
| دانشگاه | چارلز پراگ |
| سبک(های) نوشتاری | علمی–تخیلی، متل (قصه) |
| همسر(ها) | اولگا شینفلوگوفا (۱۹۳۸–۱۹۳۵)[۱] |
| امضا | |
 | |
کارل چاپک (به چکی: Karel Čapek) (زاده ۹ ژانویه ۱۸۹۰ – درگذشته ۲۵ دسامبر ۱۹۳۸) یکی از نویسندگان چک در سده بیستم است. واژهٔ ربات برای اولین بار در اثری از این نویسنده به کار برده شده است.
زندگی
[ویرایش]کارل چاپک نمایشنامهنویس و داستاننویس اهل چکسلواکی در سال ۱۸۹۰ به دنیا آمد. نویسندگی را هنگام تحصیل در دانشگاههای سوربن و پراگ آغاز نمود کار مستقل وی با نوشتن داستان مصلوب آغاز گردید در سال ۱۹۲۰ اولین نمایشنامه اش بنام راه زن انتشار یافت.
وی طی دوره جنگ جهانی اول به روزنامهنگاری پرداخت و پی از جنگ از معاشران صمیمی توماش مازاریک بود. انتشار اولین نمایشنامه به نام «روباتهای عمومی روسوم» سبب شهرت جهانی او شد این نمایشنامه در هجو و انتقاد از تمدن ماشینی است که به زعم وی میلیونها انسان را از کار برکنار خواهد کرد.
واژهٔ روبات را او در کتاب کارخانه رباتسازی روسوم (.R.U.R) معرفی کرد و مفهوم آن را تبیین کرد.[۲] البته مستنداتی مبنی بر نامگذاری کلمه ربات از جوزف برادر کارل نیز وجود دارد[۳]
وی با همکاری برادر نقاشش بنام یوزف چاپک دو اثر «گودالهای نورانی» و «باغ کراکونوش» را منتشر کرد. همچنین در سال ۱۹۲۳ با برادرش «راز ماکروپولوس» را نوشت وی زندگینامه گونهای مفصل از مارزایک نیز نوشته است.
وی در سال ۱۹۳۸ درگذشت.
«کارخانه مطلق سازی» و «داستانهای جن و پری» نیز از آثار این نمایشنامهنویس است. هر دو کتاب به فارسی ترجمه شده است.
نویسندگی
[ویرایش]
کارل چاپک درباره موضوعات بسیار متنوعی نوشت. آثار او به دلیل توصیف دقیق واقعیت شناخته شدهاند.[۴] چاپک برای فعالیتهایش در زمینه زبان چکی شهرت فراوانی دارد.[۵][۶]
او به عنوان یک نویسنده علمی-تخیلی شناخته میشود که پیش از آنکه علمی-تخیلی به عنوان یک گونه مجزا به رسمیت شناخته شود، مینوشت. بسیاری از آثار او همچنین به جنبههای اخلاقی اختراعات و فرآیندهای صنعتی میپردازند که پیشتر در نیمه اول قرن بیستم پیشبینی شده بودند. این موارد شامل تولید انبوه، سلاحهای هستهای و موجودات مصنوعی هوشمند مانند رباتها یا اندرویدها میشود. پربارترین سالهای فعالیت او در دوران نخستین جمهوری چکسلواکی (۱۹۱۸–۱۹۳۸) بود.
چاپک همچنین ترس خود را از فجایع اجتماعی، دیکتاتوری، خشونت، حماقت انسانی، قدرت نامحدود شرکتها و طمع ابراز میکرد. او تلاش داشت تا امیدی و راه خروجی بیابد. از دهه ۱۹۳۰ به بعد، آثار او به طور فزایندهای ضدفاشیستی، ضدمیلیتاریستی و منتقد چیزی بود که او آن را «غیرعقلانیگری» مینامید.[۷]
ایوان کلیما در زندگینامهای که برای چاپک نوشته، به تأثیر او بر ادبیات مدرن چک و همچنین توسعه زبان نوشتاری چکی اشاره میکند. چاپک به همراه معاصرانی مانند یاروسلاو هاشک (۱۸۸۳-۱۹۲۳)، بخشی از احیای زبان نوشتاری چکی در اوایل قرن بیستم را به دلیل تصمیمشان برای استفاده از زبان عامیانه پایهگذاری کردند. کلیما مینویسد: «به لطف چاپک بود که زبان نوشتاری چکی به زبانی که مردم واقعاً به آن صحبت میکردند نزدیکتر شد».[۸] چاپک همچنین مترجم بود و ترجمههای او از شعر فرانسه الهامبخش نسل جدیدی از شاعران چک شد.[۸]
کتابها و نمایشنامههای او شامل داستانهای کارآگاهی، رمانها، قصههای پریان، نمایشنامههای تئاتر و حتی کتابی درباره باغبانی است.[۹]
مهمترین آثار او تلاش میکنند تا مسائل معرفتشناسی را حل کنند و به این سؤال پاسخ دهند: «شناخت چیست؟» نمونههایی از این دست شامل «قصههایی از دو جیب» و اولین کتاب از سهگانه رمانهای او یعنی هوردوبال، «شهابسنگ» و «یک زندگی معمولی» است. او همچنین (به همراه برادرش یوزف) لیبرتوی اپرای «Lásky hra osudná» اثر زدنیک فولپرشت را در سال ۱۹۲۲ نوشت.[۱۰]
پس از جنگ جهانی دوم، آثار چاپک تنها با بیمیلی توسط دولت کمونیستی چکسلواکی (که در سالهای ۱۹۴۸–۱۹۸۹ بر سر کار بود) پذیرفته شد؛ زیرا او در طول زندگیاش از پذیرش کمونیسم به عنوان یک جایگزین مناسب خودداری کرده بود. او اولین نفر از سلسله روشنفکران غیرمارکسیست با نفوذ بود که مقاله کوتاهی را در مجموعهای با عنوان «چرا من کمونیست نیستم» در روزنامه نوشت.[۱۱]
در سال ۲۰۰۹ (۷۰ سال پس از مرگ او)، کتابی حاوی مکاتبات گسترده کارل چاپک منتشر شد که در آن، این نویسنده با ییندریش گروآگ، وکیل اهل برنو، درباره پاسیفیسم و مخالفت وجدانیاش با خدمت سربازی بحث میکند. تا آن زمان، تنها بخش کوچکی از این نامهها شناخته شده بود.[۱۲]
آرتور میلر در سال ۱۹۹۰ نوشت:
من برای اولین بار زمانی که سالها پیش در دهه سی دانشجو بودم، آثار کارل چاپک را خواندم. هیچ نویسندهای شبیه او نبود... اطمینان پیامبرانه آمیخته با طنز سوررئالیستی و ساتیر اجتماعی تند و تیز: ترکیبی منحصربهفرد... خواندن آثار او لذتبخش است.[۱۳]
فهرست آثار
[ویرایش]- گوالهای نورانی (۱۹۱۶)
- باغ کراکونوش Krakonošova zahrada (۱۹۱۸)
- راهزن (۱۹۲۰)
- کارخانه رباتسازی روسوم(R.U.R) (۱۹۲۰)(ترجمه کامران فانی و سعید حمیدیان، تحت عنوان "آدمهای ماشینی")
- بازی حشره (۱۹۲۱)
- داستانهای رنجآور (۱۹۲۱)
- کارخانهٔ مطلق سازی (۱۹۲۲)
- کراکاتیت (رمان، ۱۹۲۲)
- قضیه ماکروپلوس (۱۹۲۲)
- نامههایی از ایتالیا (۱۹۲۳)
- نامههایی از انگلستان (۱۹۲۴)
- گفتگویی با توماس مازاریک (۱۹۲۸ , ۱۹۳۵)
- داستانهایی از یک جیب بر و داستانهایی از جیب بر دیگر (۱۹۲۹)
- نامههایی از اسپانیا (۱۹۳۰)
- تصاویر هلندی (۱۹۳۲)
- هوردوبال Hordubal (۱۹۳۳)
- شهاب (۱۹۳۴)
- مادر (۱۹۳۴)
- زندگی متوسط (زندگی عادی) (۱۹۳۴)
- مسافرت به شمال (۱۹۳۶)
- جنگ با مارمولکها (جنگ با سمندرها) (۱۹۳۶) (ترجمه پرویز معتمدی آذری، انتشارات روزگار)
- مرض سفید (۱۹۳۷)
- جنایت در اداره پست
- اسکندر کبیر
- مرگ ارشمیدس
- آثار جوی
- مرد خشن
- مصلوب
آثار ترجمه شدهٔ وی در ایران عبارتاند از کارخانهٔ مطلق سازی، .R.U.R و حشرات[۱۴].
نگارخانه
[ویرایش]
سردیس او
دست نوشته
جستارهای وابسته
[ویرایش]پانویس
[ویرایش]- ↑ Olga Scheinpflugová
- ↑ هادی کیکاووسی (۹ دی ۱۳۹۹). «صد سالگی 'ربات'؛ از تخیل در تئاتر تا واقعیت در زندگی». BBC News فارسی. دریافتشده در ۲۰۲۰-۱۲-۲۹.
- ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانیشده از اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۱۶. دریافتشده در ۱۳ فوریه ۲۰۱۶.
- ↑ "Karel Čapek – pragmatista a ironik" (به چکی). Slovo a smysl (Word & Sense). Archived from the original on 29 September 2020. Retrieved 18 July 2016.
- ↑ Jedlička, Alois (1991). "Jazykové a jazykovědné záجایگاههای Karel Čapka". Naše řeč (به چکی). 74 (1): 6–15. Archived from the original on 2 August 2020. Retrieved 18 July 2016.
- ↑ "Karel Čapek" (به چکی). aktualne.cz. 10 April 2014. Archived from the original on 10 December 2020. Retrieved 18 July 2016.
- ↑ دارکو سووین، "Capek, Karel" در کتاب Twentieth-Century Science-Fiction Writers نوشته کورتیس سی. اسمیت. انتشارات سنت جیمز، ۱۹۸۶؛ شابک ۰۹۱۲۲۸۹۲۷۹ (صص ۸۴۲–۸۴۴).
- 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامKlimaوارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). - ↑ سال باغبانی، تصویرگری توسط یوزف چاپک. اولین بار در پراگ، ۱۹۲۹ منتشر شد. نسخه انگلیسی لندن: جورج آلن و آنوین، ۱۹۳۱.
- ↑ "Karel Čapek". The New Grove Dictionary of Music and Musicians. ویرایش دوم، آکسفورد، ۲۰۰۱.
- ↑ ک. چاپک، چرا من کمونیست نیستم؟ بایگانیشده در ۵ ژانویه ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine در پژیتومنوست، ۴ دسامبر ۱۹۲۴.
- ↑ „Vojáku Vladimíre...“: Karel Čapek, Jindřich Groag a odpírači vojenské služby بایگانیشده در ۱۸ ژوئیه ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine، انتشارات زدنیک باوئر، پراگ، ۲۰۰۹.
- ↑ میلر، آرتور. "پیشگفتار" برای کتاب به سوی مرکز رادیکال: خواننده کارل چاپک، به کوشش پیتر کوسی. انتشارات کتبیرد، ۱۹۹۰؛ شابک ۰۹۴۵۷۷۴۰۷۹
- ↑ «ایبنا - «حشرات» در بازار کتاب دیده شد». خبرگزاری کتاب ایران (IBNA). ۲۰۱۰-۰۷-۰۷. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۸-۱۰.
منابع
[ویرایش]
- طباطبایی مجد، غلامرضا (زمستان ۱۳۷۴). دائرةالمعارف مصور زرین. انتشارات زرین. شابک ۹۶۴-۴۰۷-۰۱۹-۴.
- علیخانی، مهدی (۱۳۷۶). اطلاعات ادبی مفید. انتشارات امیربهادر. شابک ۹۶۴-۹۱۴۹۱-۹-۸.
- رمضانی، رمضانی (۱۳۷۹). هزار نویسنده در یک کتاب. انتشارات اقلیدوس. شابک ۹۶۴-۵۹۵۵-۶۳-۷.
- Karel Capek (Czech writer) -- Britannica Online Encyclopedia
- Karel Čapek
| عمومی | |
|---|---|
| کتابخانههای ملی | |
| نهادهای پژوهش هنری | |
| واژهنامههای زندگینامهای | |
| پایگاههای دادهٔ علمی | |
| سایر |
|
- کارل چاپک
- افراد پادکمونیست اهل چک
- اهالی پادشاهی بوهم
- اهالی منطقه تروتنوف
- تئاتر نوگرا
- خاکسپاریها در گورستان ویشهراد
- دانشآموختگان دانشگاه چارلز پراگ
- درگذشتگان ۱۹۳۸ (میلادی)
- رماننویسان اهل چک
- روزنامهنگاران اهل جمهوری چک
- روزنامهنگاران نظر
- زادگان ۱۸۹۰ (میلادی)
- ضدفاشیستها
- ضدملیگرایان
- عکاسان اهل جمهوری چک
- علمی-تخیلی
- منتقدان ادبی اهل جمهوری چک
- نمایشنامهنویسان اهل جمهوری چک
- نمایشنامهنویسان مرد
- نویسندگان ادبیات کودک اهل جمهوری چک
- نویسندگان اهل جمهوری چک
- نویسندگان داستان کوتاه اهل چک
- نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل جمهوری چک
- نویسندگان علمی تخیلی اهل چک
- نویسندگان علمی-تخیلی
- نویسندگان مرد اهل جمهوری چک
- نویسندگان نوگرا
- نویسندگانی که آثار خود را تصویرگری کردهاند
- منتقدان هنری