اقتصاد محیط زیست

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اقتصاد محیط زیست به طور کلی شامل مراحل ذیل می باشد:ارزیابی اهمیت اقتصادی انحطاط محیط زیست و یافتن علل اقتصادی این انحطاط و ارائه انگیزه های اقتصادی لازم جهت کند کردن، متوقف کردن، و برعکس کردن روند این انحطاط.[۱]

منشأ اقتصاد محیط زیست[ویرایش]

عملاً منشأ اقتصاد زیست محیطی در سال ۱۹۶۰ یعنی در زمان شروع اولین موج مدرن تفکر «سبز» و برداشتهای سیاسی در کشورهای پیشرفته، که به محیط زیست گرایی (او ریوردان، ۱۹۸۳) معروف است، می باشد. بدون تردید شالوده اقتصاد زیست محیطی در طول دهه ۱۹۶۰ استوار گردید. اقتصاد زیست محیطی شاخه ای از علم اقتصاد بوده و تاریخچه مشترکی با رشته مادری آن دارد. برخی از ایده های بنیادینی که چارچوب اقتصاد زیست محیطی را بنا نموده اند، ریشه در قرن نوزدهم میلادی دارند.[۲]

آلودگی محیط زیست به مثابه یک هزینه خارجی[ویرایش]

از آنجایی که اقتصاد، یک سیستم باز می باشد، سه فرایند اصلی (استخراج، فرایند سازی یا تولید و مصرف) تماماً متضمن تولید ضایعاتی است که در نهایت به محیط زیست (به هوا، آب یا زمین) بازگردانده می شوند. وجود ضایعات فراوان در مکان و زمان نامناسب موجب بروز نغییرات بیولوژیک در محیط زیست خواهد شد، که خود باعث آسیب به حیوانات، گیاهان و اکوسیستم می شوند. چنانچه خسارات محیط زیستی به سلامتی و بهداشت انسان آسیب رسانده یا به طریقی اثر منفی بر رفاه انسان بگذارند، اقتصاددانان بر این عقیده هستند که آلودگی اقتصادی روی داده است.[۳]

بهره برداری از منابع غیر قابل تجدید و تجدید شونده[ویرایش]

بر اساس مدل تعادل مواد در نقطه تلاقی اقتصاد و محیط زیست، عملیات استخراج (و برداشت) منابع شروع فرایند فعالیت اقتصادی می باشند. بطور ساده می توان منابع را به دو گروه فناپذیر (یا غیر قابل تجدید) و منابع تجدید شونده طبقه بندی نمود.مورد اول مقدار آن ثابت است و استفاده از آن در یک مدت زمان مشخص به معنی دسترسی کمتر به آن در سایر مواقع است. مبنای اقتصاد مناع غیر قابل تجدید توسط گری (۱۹۱۴) و هتلنیگ (۱۹۱۳) مدون و فرمول بندی گردید. تحلیل آنها بر این اساس بود که مناع جهان ممکن است سریعاً استخراج شده و به صورت نازلی به هدر روند.[۴]

رشد اقتصادی، رشد حمعیت و محیط زیست[ویرایش]

فعالیت اقتصادی را می توان به عنوان فرایندی از تغییر شکل مواد و انرژی متصور شد. از آنجایی که مواد و انرژی را نمی توان در مفهوم مطلق آن از بین برد (قانون اول ترمودینامیک)، بنابراین آنها مجدداً به شکل ضایعات ظهور یافته نهایتاً به محیط زیست باز می گردند. بدین ترتیب هرچه دستاوردهای اقتصادی کلان تر باشند، ضایعات تولیدی بیشتر خواهند بود. اگر فکر کنیم محیط هایی که مجبور به پذیرش ضایعات هستند مانند رودخانه ها، محل های تخلیه زباله در زمین، دریا ها،اتمسفر ظرفیت محدودی برای جذب آنها دارند، آن گاه احتمال وجود محدوده ای برای توسعه اقتصاد روشن می شود. توسعه اقتصادی بر حسب میزان افزایش بازده ملی، یا تولید ناخالص ملی (GNP) برآورد می شود. افزایش در مقدار تولید ناخالص ملی معمولاً به عنوان رشد اقتصادی شناخته می شود.بنابراین احتمالاً محدوده ای برای رشد اقتصادی وجود دارد.همگام با افزایش رشد، مقدار ضایعات نسبت به ظرفیت محدود محیط طبیعی برای جذب آنها، افزایش می یابد. زمانی که مقدار ضایعات از ظرفیت جذب فزون تر گردد، ممکن است خسارات شدیدی بر محیط زیست وارد آمده و سطح رفاه بیشتری عملاً افت پیدا کند. ما این محدودیت در برابر رشد را «محدودیت پذیرش ضایعات» می نامیم.[۵]

روش های ارزیابی هزینه ها و منافع محیط زیست[ویرایش]

ارزیابی اقتصادی بدین معنی است که ما اثرات زیست محیطی را بر حسب مبالغ پولی بیان می کنیم. تحلیل هزینه_فایده، قدیمی ترین روش ارزیابی اقتصادی است که در آن هزینه و منافع یک پروژه برای بیان میزان سودمند بودن آن، مورد بررسی قرار می گیرند.نظریه تحلیل هزینه_فایده هیچ محدودیتی در مورد ماهیت هزینه ها و منافع پروژه اعمال نمی‌کند. یعنی تمام هزینه ها و منافعی که بر محیط زیست وارد می شود نیز بخشی از مطالعه هزینه_فایده خواهد بود.[۶]

منابع[ویرایش]

  1. «اقتصاد محیط زیست» آر.تورنر، دی.پیرس، آی باتمن؛ ترجمه سیاوش دهقانیان، علیرضا کوچکی، علی کلاهی اهری؛ انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۴، صفحه ۱
  2. «اقتصاد محیط زیست» آر.تورنر، دی.پیرس، آی باتمن؛ ترجمه سیاوش دهقانیان، علیرضا کوچکی، علی کلاهی اهری؛ انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۴، صفحه ۶
  3. «اقتصاد محیط زیست» آر.تورنر، دی.پیرس، آی باتمن؛ ترجمه سیاوش دهقانیان، علیرضا کوچکی، علی کلاهی اهری؛ انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۴، صفحه ۹
  4. «اقتصاد محیط زیست» آر.تورنر، دی.پیرس، آی باتمن؛ ترجمه سیاوش دهقانیان، علیرضا کوچکی، علی کلاهی اهری؛ انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۴، صفحه۱۰
  5. «اقتصاد محیط زیست» آر.تورنر، دی.پیرس، آی باتمن؛ ترجمه سیاوش دهقانیان، علیرضا کوچکی، علی کلاهی اهری؛ انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۴، صفحات ۵۵ و ۵۶
  6. «اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست» علی سوری، محسن ابراهیمی؛ انتشارات نور علم، ۱۳۷۸، صفحات ۱۸۴ و ۱۸۵