ایل خزل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ایل خزل یکی از ایلات کرد است که در گذر روزگار در پهنه وسیعی از جغرافیای کشور پراکنده شده‌اند. از آن جمله در استان ایلام، استان کرمانشاه، استان لرستان، استان همدان و استان گیلان و نواحی شرقی ایران است گویش آنها گویش خزلی است. گویش خزلی، گویشی کردی با لهجه خاص خزلی می‌باشد که خزل‌های ساکن استان ایلام هم به همین گویش تکلم می‌کنند که در طول زمان با دادوستدهای فراوان با گویش‌های لکی و دیگر گویش‌های موجود کردی به صورت فعلی آن درآمده است.

در استان ایلام طایفه خزل ساکن است. مردم این طایفه به گویش کردی فیلی تکلم می‌کنند و ازجمله بزرگ‌ترین طوایف این استان به شمار میایند.

در قسمت جنوبی استان همدان بخش خزل در غرب شهرستان نهاوند واقع شده است. بخش خزل شامل شصت و یک روستا است و مرکز این بخش، شهرک فیروزآباد است. تقریباً همه مردم این بخش به گویش لکی تکلم می‌کنند. بخش خزل به دو دهستان اصلی تقسیم می‌شود. دهستان خزل سولگی در قسمت شرقی که در تقسیمات کشوری متعلق به استان همدان (شهرستان نهاوند) است و دهستان خزل خزایی در قسمت غربی که به استان کرمانشاه ملحق شده است.

بخشی از این قبیله در استان کرمانشاه ساکن شهرستان قصر شیرین هستند آنها در زمان رضاخان از ایلام به این شهرستان کوچانده شده‌اند. همچنین ساکنان دهستان فعله کری در بخش کلیائی استان کرمانشاه ازلحاظ قومی خزل شمرده می‌شوند.

در زمان نادر شاه افشار به منظور حفاظت از مرزهای شرقی نیز تعداد زیادی از طوایف خزل از نواحی غربی ایران به شرق ایران کوچانده شده‌اند.

مشاهیر ایل خزل در استان ایلام[ویرایش]

استاد ولی محمد امیدی - شاعر حماسه سرای ایلامی [۱]

حبیب الله دارابی

مشاهیر ایل خزل در استان کرمانشاه و نهاوند[ویرایش]

ردیف نام نام خانوادگی لقب تولد / وفات توضیحات
1 شاهزاده محمد میرزا خزایی(احتمالا نام فامیل دوم بوده است ) فرمانفرما (به احتمال قوی نام فامیل اصلی وی بوده است ) ، براگوجر ، کدخدا براگوجر ، کوخا براگوجر ؟ - 1305 ه.ش از نوادگان حسینعلی میرزا فرمانفرما و از مخالفان رضا شاه پهلوی بوده است.مراجعه شود به :

شاهزاده محمد میرزا خزایی

2 امیر ارسلان خان خزل ( بعد ها امیری ) سپهسالار 1184 ه.ق - ؟ داماد شاهزاده عمادالدوله و شاهزاده محمد حسن میرزا نهاوندی. او 5 سال به دستور امیرکبیر والی کرمان بوده است.[۲]
3 جعفرقلی خان خزل سردار ؟ - ؟ داماد شاهزاده حسنعلی میرزا شجاع‌السلطنه . [۳]
4 محمد ولی خان خزل ( بعدها امیری ) سرتیپ ، سرتیپ خان پسر امیرارسلان خان و نواده دختری شاهزاده محمد حسن میرزا نهاوندی. به علت رشادت های بسیار از ناصرالدين شاه درجه سرتیپی گرفت.[۴]
4 اسدالله خان ؟ ضرغام السلطان ؟ - ؟ فرمانده سپاه خوانین خزل کرمانشاه در جنگ سالار اشتران
5 نظرعلی خان خزل ( بعد ها امیری ) امیر والا 1282 ه.ش - 1340 ه.ش (احتمالا ) مخالف رضا خان بود و به جرم قتل چندین سال زندانی شد.پسر محمد ولی خان و نوه دختری مصطفی قلی خان خزل. [۵]
6 مصطفی قلی خان خزل فرزند جعفر قلی خان و نواده دختری شاهزاده شجاع‌السلطنه
7 کرمعلی خان ارانی خزل ( بعدها خزایی ) ارانی .[۶]
8 احمد علی خان ارانی خزل ( بعدها خزایی ) ارانی پسر کرمعلی خان ارانی خزل. برادر مادری نظرعلی خان خزل امیر والا و نواده دختری مصطفی قلی خان خزلی. [۷]

منابع[ویرایش]

  • واژه خزل در لغتنامه دهخدا
  • افشار سیستانی، ایرج، نگاهی به ایلام، تهران: نشر هنر، بهار ۱۳۶۶
  • مراد مرادی مقدم. تاریخ سیاسی اجتماعی کردهای فیلی در عصر والیان پشتکوه (ایلام) ۱۳۸۶
  • فاتحان میمک. ذولفقار محمدی. چاپ کاشفی، زمستان ۱۳۷۵
  • یادکرد، مراد مرادی مقدم

پیوندها[ویرایش]