ایل خزل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ایل خزل یکی از ایلات کرد و لر است که در گذر روزگار در پهنه وسیعی از جغرافیای کشور پراکنده شده‌اند. از آن جمله در استان ایلام، استان کرمانشاه، استان لرستان، استان همدان و استان گیلان و نواحی شرقی ایران است گویش آنها گویش خزلی است. گویش خزلی، گویشی کردی با لهجه خاص خزلی می‌باشد که خزل‌های ساکن استان ایلام هم به همین گویش تکلم می‌کنند که در طول زمان با دادوستدهای فراوان با گویش‌های لکی و دیگر گویش‌های موجود کردی به صورت فعلی آن درآمده است.

در استان ایلام طایفه خزل ساکن است. مردم این طایفه به گویش کردی فیلی تکلم می‌کنند و ازجمله بزرگ‌ترین طوایف این استان به شمار میایند.

در قسمت جنوبی استان همدان بخش خزل در غرب شهرستان نهاوند واقع شده است. بخش خزل شامل شصت و یک روستا است و مرکز این بخش، شهرک فیروزآباد است. تقریباً همه مردم این بخش به گویش لکی تکلم می‌کنند. بخش خزل به دو دهستان اصلی تقسیم می‌شود. دهستان خزل سولگی در قسمت شرقی که در تقسیمات کشوری متعلق به استان همدان (شهرستان نهاوند) است و دهستان خزل خزایی در قسمت غربی که به استان کرمانشاه ملحق شده است.

بخشی از این قبیله در استان کرمانشاه ساکن شهرستان قصر شیرین هستند آنها در زمان رضاخان از ایلام به این شهرستان کوچانده شده‌اند. همچنین ساکنان دهستان فعله کری در بخش کلیائی استان کرمانشاه ازلحاظ قومی خزل شمرده می‌شوند.

در زمان نادر شاه افشار به منظور حفاظت از مرزهای شرقی نیز تعداد زیادی از طوایف خزل از نواحی غربی ایران به شرق ایران کوچانده شده‌اند.

مشاهیر ایل خزل در استان ایلام[ویرایش]

استاد ولی محمد امیدی - شاعر حماسه سرای ایلامی [۱]

حبیب‌الله دارابی

مشاهیر ایل خزل در استان کرمانشاه و نهاوند[ویرایش]

  • شاهزاده محمد میرزا خزایی شاهزاده قاجار و از مالکان مهم نهاوند که به دستور رضا خان اعدام شد. او از طرف مردم محلی به براگوجر و کوخا براگوجر معروف است و در ناحیه برجکی از توابع نهاوند سکونت داشته است.
  • امیر ارسلان خان خزل داماد شاهزاده امام قلی عمادالدوله حاکم کرمانشاه که به دستور امیرکبیر ۵ سال والی کرمان بود و با لقب سپهسالار شناخته می‌شود.
  • کیومرث امیری کله جویی از شاعران بزرگ و نامدار لک است که در فیروزآباد از توابع کرمانشاه زاده شده و سال‌های بسیاری است که سعی در زنده نگهداشتن تاریخ ایران و زبان لکی دارد.
ردیف نام نام خانوادگی لقب تولد / وفات توضیحات
۱ شاهزاده محمد میرزا خزایی (احتمالا نام فامیل دوم بوده است) فرمانفرما (به احتمال قوی نام فامیل اصلی وی بوده است)، براگوجر، کدخدا براگوجر، کوخا براگوجر ؟ - ۱۳۰۵ ه. ش از نوادگان حسینعلی میرزا فرمانفرما و از مخالفان رضا شاه پهلوی بوده است. مراجعه شود به:
شاهزاده محمد میرزا خزایی 
۲ امیر ارسلان خان خزل (بعدها امیری) سپهسالار ۱۱۸۴ ه. ق -؟ داماد شاهزاده عمادالدوله و شاهزاده محمد حسن میرزا نهاوندی. او ۵ سال به دستور امیرکبیر والی کرمان بوده است.[۲]
۳ جعفرقلی خان خزل سردار ؟ - ؟ داماد شاهزاده حسنعلی میرزا شجاع‌السلطنه.[۳]
۴ محمد ولی خان خزل (بعدها امیری) سرتیپ، سرتیپ خان پسر امیرارسلان خان و نواده دختری شاهزاده محمد حسن میرزا نهاوندی. به علت رشادت‌های بسیار از ناصرالدین شاه درجه سرتیپی گرفت.[۴]
۴ اسدالله خان ؟ ضرغام السلطان ؟ - ؟ فرمانده سپاه خوانین خزل کرمانشاه در جنگ سالار اشتران
۵ نظرعلی خان خزل (بعدها امیری) امیر والا در حدود ۱۲۸۲ ه. ش - ؟ مخالف رضا خان بود و به جرم قتل چندین سال زندانی شد. پسر محمد ولی خان و نوه دختری مصطفی قلی خان خزل.[۵]
۶ مصطفی قلی خان خزل فرزند جعفر قلی خان و نواده دختری شاهزاده شجاع‌السلطنه
۷ کرمعلی خان ارانی خزل (بعدها خزایی) ارانی .[۶]
۸ احمد علی خان ارانی خزل (بعدها خزایی) ارانی پسر کرمعلی خان ارانی خزل. برادر مادری نظرعلی خان خزل امیر والا و نواده دختری مصطفی قلی خان خزلی.[۷]
۹ ابراهیم میرزا از شاهزادگان بدنام قاجار در ناحیه کرمانشاه که هیچ نسبت فامیلی با محمد میرزا خزایی نداشت و سرانجام در پی یکسری درگیری‌های محلی کشته شد.
۱۰ حسین خزایی آقاجان خان، سرلشکر خزایی، سردار شرق، میرپنج حسین آقا ۱۲۵۷–۱۳۲۰ از فرماندهان دلیر ژاندارمری ایران و یکی از فرماندهان کل ژاندارمری تاریخ ایران که مأمور سرکوب قیام کلنل محمد تقی خان پسیان در خراسان بود.
۱۱ یار محمد خان کرمانشاهی سردار مشروطه، گرد کرد، زردلانی ۱۲۵۸ ه. ش - ۱۲۹۱ ه. ش از سرداران بزرگ مشروطه خواه کرمانشاهی که در محاصره تبریز با کمک سواران خود از کرمانشاه به تبریز رفت و با کمک باقرخان و ستارخان محاصره تبریز را شکست. از وی با لقب سردار مشروطه یاد می‌شود. او سرانجام به دستور عبدالحسین میرزا فرمانفرما حاکم کرمانشاه و از شاهزادگان صاحب اعتبار قاجار به دلیل مخالفت با دولت مرکزی اعدام شد.

منابع[ویرایش]

  • واژه خزل در لغتنامه دهخدا
  • افشار سیستانی، ایرج، نگاهی به ایلام، تهران: نشر هنر، بهار ۱۳۶۶
  • مراد مرادی مقدم. تاریخ سیاسی اجتماعی کردهای فیلی در عصر والیان پشتکوه (ایلام) ۱۳۸۶
  • فاتحان میمک. ذولفقار محمدی. چاپ کاشفی، زمستان ۱۳۷۵
  • یادکرد، مراد مرادی مقدم

پیوندها[ویرایش]