ایل خزل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

خِزِل از ایلات کرد است [۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱] [۱۲][۱۳]

جرج کرزون و مس بیل نیز بر اساس نظریه‌ای خزل‌ها را از طایفه بوکریدی کردهای ساکن عراق می‌دانند و زبان آن‌ها را زبان کردی ذکر می‌کنند.

کوچندگی:برخی از خزلهای کوچنده از اواسط مهر تا پایان آبان ماه از مناطق سردسیری به مناطق گرمسیری.و از حدود اواسط فروردین از مناطق گرمسیری به مناطق سردسیری کوچ می کنند.در ایل خزل رسم بر این است که دو تا 3 روز پیش از رسیدن خانورهای کوچنده به مراتع گرمسیری.گروهی متشکل از دو تا 3 نفر به نام گروه پیشتاز به محل رفته و سیاه چادر ویژه ای که در گویش محلی بدان ((پیژوار)) می گویند.در منطقه ای کوهستانی برپا می کنند.در قلمرو کوچ.مراتع متعلق به خانوار های کوچنده در یک رده بزرگ به صورت مشاع بهره برداری می شود.

ساختار اجتماعی - سیاسی : امروزه ساختار سنتیِ نظام اجتماعی و سیاسیِ ایل تغییر یافته است. در گذشته . مشخصه چهارچوب اجتماعی ایل طایفه بود که هر طایفه  به چند تیره  یا ((هوز)) و هر هوز به ((بُنه مال)) . و سرانجام بنه مال به ((مال)) یا خانوار تقسیم می شد.از مجموع هر 10 سیاه چادر که مشخص کننده 10 خانوار بود  . یک مجموعه زیستگاهی به وجود می امد که ((هول)) یا ((همسایه)) نامیده می شد.

جمعیت ایل: از شمار دقیق جمعیت ایل خِزل اطلاع روشنی در دست نیست.بر اساس گزارش مرکز آمار ایران.جمعیت کوچنده های ایل در 1366 ش . حدود 753 خانوار خانوار یا 5818 تن بوده است.به گزارش همان سازمان در 1377 ش . جمعیت کوچنده ها 383 خانوار (3113 تن) کاهش یافته است .

پراکندگی جغرافیایی:امروزه زیستگاه ایل خزل در منطقه تاریخی پشتکوه لرستان(استان ایلام کنونی) واقع است (بلوکباشی,102;مرادی مقدم.211:راولینسن.همانجا:احتسابیان.315-316) .خزلها حدود3% از قلمرو استان ایلام را در اختیار دارند.محدوده ی جغرافیایی خزلهای کوچنده و یکجا نشین در مناطق گرمسیر. شهرستان ایلام و بخش چَوار شامل گلدارخوش:و در مناطق سردسیر. شامل شهرستان شیروان-چرداول است:شهرستان شیروان چرداول در استان ایلام بیشترین جمعیت ایل را در خود جای داده است.

ایل خزل اینک در استان ایلام شهرستان های سیروان و چرداول سکونت دارند. تیره های ایل خزل شامل :

شمس الدین وند : ساکن بخش شباب و به گویش کلهری سخن می گویند.

مرشدوند : ساکن دهستان کارزان و به لهجه ی خزلی (آمیخته ای از کلهری و گورانی) سخن می گویند.

خضروند : در میان بومیان خیره وند خطاب می شوند و در دهستان کارزان زندگی کرده و به لهجه ی خزلی سخن می گویند.

جبار قلی وند :ساکن شهر سرابله و به گویش کهلری سخن می گویند.

قلیوند : پرجمعیت ترین تیره ی خزل است ساکن شهر آسمان آباد و به گویش کلهری سخن می گویند .

هر طایفه از چند تیره تشکیل شده است.هر یک از تیره های این طوایف با نام روستایی که در آن می زیند . همنام شده و شهرت یافته.

اواخر قاجار ایل خزل علیه غلامرضا خان فیلی قیام کردند که منجر به کوچاندن عده ای از مردم خزل به مناطقی از قصر شیرین(کرکهرگگیلان غرب(چم امام حسین)می شود.

هنری راولینسون می گوید:

«در چادر جمشید بیگ رئیس طایفه‌ی خزل فرود آمدم. این شخص همان کسی است که مدت زیادی در چاردهور(چرداول) مستقر بوده و با طایفه‌ های بزرگ فیلی اتحاد داشته است»من ازبرخوردورفتاربی شائبه میزبانم که باحالت تملق وچاپلوسی ایرانیان وتاحدی کردان کرمانشاه مغایرت داشت بی اندازه شادشدم اوبابی علاقگی مرابه چادرخویش خوانده خوش آمدگفت وکاملاآشکاربوداحترام گذاشتن به یک فرنگی برایش بسیاردشوار است.

— Jamshid Beg، Notes on a March from Zoháb, at the Foot of Zagros, along the Mountains to Khúzistán (Susiana), and from Thence Through the Province of Luristan to Kirmánsháh, in the Year 1836-page 50

معیشت : اقتصاد معیشتی خزلها بر اساس دامداری.کشاورزی و تا حدودی صنایع دستی استوار است

جستارهای وابسته

مردم کرد

منابع

  1. Aliakbari, Mohammad; Faraji, Elham. "Conceptualization of Man's Behavioral and Physical Characteristics as Animal Metaphors in the Spoken Discourse of Khezel People". Linguistik online. Kurd people In Ilam city consist of several main tribes such as, Khezel, Arkawazi, Malekshahi, and Dehbalaie. Khezel
  2. افشار سیستانی، ایرج. ایلام و تمدن دیرینه آن. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰. ۳۸۸–۳۹۵. 
  3. کرزون، جرج. ن. ایران و قضیه ایران. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۷. ج۱، ص ۷۰۷. 
  4. بیل، مس. العشائر و السیاسه فی العراق. ۱۲۱. 
  5. آیت محمدی، سیری در تاریخ سیاسی کرد،انتشارات پرسمان1382
  6. سعیدیان، عبدالحسین، سرزمین ومردم ایران،انتشارات علم وزندگی، تهران1377، شابک:7_7_90052_964
  7. سید حسین الحسینی الزرباطی. «الکورد الشیعة فی العراق». سید حسین الحسینی الزرباطی. بازبینی‌شده در 18 سپتمامبر 2015. 
  8. «خزل». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۱۶. 
  9. محمد مهران. «لرستان». مجله تخصصی نور، فروردین ۱۳۴۲. 
  10. جواد صفی‌نژاد. «طایفه میر در گذر زمان». مجله تخصصی نور، بهار و تابستان ۱۳۸۳. 
  11. The principal mixed Kurdish-Lorī tribes are the Arkawāzī, Malekšāhī, Gačī, Šūhān, Ḵezel
  12. Meiselas, Susan. Kurdistan: In the Shadow of History. University of Chicago Press, 2008. ISBN ‎9780226519272. 
  13. Aziz, Mahir A.. The Kurds of Iraq: Nationalism and Identity in Iraqi Kurdistan. I.B.Tauris, 2014-10-30. ISBN ‎9781784532734.