کیلیس

کیلیس

kilis
کیلیس kilis
شهر
	کیلیس
	مختصات: ۳۶°۴۲′۵۸″شمالی ۳۷°۰۶′۵۴″شرقی / ۳۶٫۷۱۶۱°شمالی ۳۷٫۱۱۵۰°شرقی
کشور	ترکیه
کشور	ترکیه
ناحیه	آناتولی جنوب شرق
استان	کیلیس
حکومت
• شهردار	hakan bliecen (حزب عدالت و توسعه)
ارتفاع	۶۸۰ متر (۲۲۳۰ فوت)
جمعیت (2022)
• کل	۱۱۲٬۱۸۷
منطقهٔ زمانی	یوتی‌سی ۲+ (EET)
• تابستانی (DST)	یوتی‌سی ۳+ (EEST)
کد پستی	۷۹x xx
کد منطقه	۳۴۸ (۹۰)+
کد پلاک	۷۹
وبگاه	www.kilis.bel.tr

کیلیس (به ترکی استانبولی: Kilis) (به کردی: Kilîs) شهری در جنوب مرکزی کشور ترکیه و در نزدیکی مرز سوریه قرار دارد. اکثر ساکنان کیلیس مسلمان هستند و به زبان ترکی استانبولی صحبت می‌کنند. کیلیس به مهمان‌نوازی و حفظ ارزش‌های فرهنگی و سنتی خود مشهور است.

شهر کیلیس با جمعیت ۱۱۲ هزار نفر مرکز استان کیلیس است. در متون آشوری از شهری به نام کیلیسی نام برده شده که معمولاً آن را با شهر امروزی کیلیس یکی می‌دانند.

تاریخ

اگرچه اطلاعات قطعی در رابطه با زمان تأسیس آن وجود ندارد، اما شهر امروزی کیلیس عمدتاً در دوره عثمانی توسعه یافت و شهرنشین شد. با این حال، آثار شهرهای مهم یافت شده در نزدیکی کیلیس و اسناد تاریخی ثابت می‌کند که مراکز مهمی همواره در هر دوره‌ای در اینجا وجود داشته‌اند. در الواح متعلق به دوره آشوری، نام «کی-لی-زی» (Ki-li-zi) به خط میخی نوشته شده و از شهری به نام «سیلیزا سیو اورناگیگانتی» (Ciliza Sive Urnagiganti) در دوره امپراتوری روم یاد شده است.

علاوه بر مراکزی مانند شهر باستانی کیروس (Kirus)، اویلوم هویوک، قلعه راواندا، ایلزی و طارزیمه هان، بسیاری از مناطق مسکونی دیگر که قدمت آن‌ها به دوران نوسنگی می‌رسد، در نتیجه کاوش‌های سطحی باستان‌شناسی در اطراف کیلیس کشف شده‌اند. این منطقه به ترتیب دوره‌های هیتی، یونانی، ایرانیان، رومی، بیزانس، صلیبی، ممالیک و عثمانی را تجربه کرده است.

در اواخر سده دوازدهم، کیلیس و اطراف آن مقر امارت کیلیس شد؛ یک امارت تحت حاکمیت کُرد که حدود سال‌های ۱۱۸۱/۱۱۸۳ میلادی تحت حمایت ایوبیان تأسیس شد. این امارت با درجات مختلفی از خودمختاری در دوره مملوک و سال‌های اولیه عصر عثمانی ادامه یافت تا اینکه در حدود سال ۱۶۱۰ میلادی نهایتاً ضمیمه خاک عثمانی شد.

بنا بر یافته‌های پژوهشگران، مشخص شده است که ۲ سازه قدیمی (مسجد جامع، ۱۳۸۸ میلادی و مسجد قاطرانجی، ۱۴۶۰ میلادی) در مرکز شهر کیلیس متعلق به دوره ممالیک هستند. علاوه بر این دو مسجد، تقریباً ۱۳۵ سازه تاریخی از سال ۱۵۱۶ در دوره عثمانی ساخته شده است.

جمعیت کیلیس در اواخر سده نوزدهم ۲۰٬۰۰۰ نفر بود و شهری بود که تولید، تجارت و عملکردهای فرهنگی در آن توسعه یافته بود. همچنین مرکزی بود که محصولات کشاورزی (مانند انگور، غلات و غیره) کشت شده در نزدیک به ۵۰۰ روستای اطراف در آن فرآوری شده و محصولات صنعتی تولید و به بازار عرضه می‌شد.

مانند تمام جغرافیای عثمانی، پیروان سه دین بزرگ در اینجا کنار هم زندگی می‌کردند و فرهنگ و هنر بسیار توسعه یافته بود. ۳۷ مسجد، ۱۴ نمازخانه، ۴ تکیه درویشان، ۸ مدرسه، ۴ کلیسا، ۱ کنیسه، ۳۱ فواره، ۵ حمام ترکی، ۴۰ قهوه‌خانه، ۵ داروخانه و ۵ میخانه که در اواخر سده نوزدهم در شهر وجود داشتند، اطلاعاتی در مورد ساختار اجتماعی و فرهنگی آن زمان به دست می‌دهند. شعر، موسیقی و صنایع دستی و به ویژه معماری در این شهر توسعه یافته بود.

کیلیس تا پیش از جنگ جهانی اول بخشی از ولایت حلب در امپراتوری عثمانی بود و پس از آن به جمهوری ترکیه واگذار شد. همچنین یک جامعه ارمنی و یهودی نیز در آن وجود داشت.^[۲]

کیلیس به عنوان یک شهر مرزی، مدت‌هاست که به قاچاق و قاچاق مواد مخدر شهرت دارد. اگرچه ظاهراً این امر کاهش یافته است، اما حتی امروزه نیز سیگار، مشروبات الکلی و لوازم برقی ارزان قیمت را می‌توان با پول نقد و قیمت پایین خریداری کرد. در طول جنگ داخلی سوریه، این شهر هدف حملات موشکی مداوم داعش قرار گرفت. در آوریل ۲۰۱۶، شهر مورد اصابت راکت‌های شلیک شده توسط دولت اسلامی (داعش) قرار گرفت که منجر به کشته شدن ۲۱ نفر و زخمی شدن دیگران شد.^[۳]^[۴] پناهگاه اونجوپینار (Öncüpınar) در نزدیکی شهر قرار دارد.

جمعیت‌شناسی

زکریای قزوینی در کتاب آثار البلاد از کیلیس به عنوان یک روستای ترکمن‌نشین سنی یاد کرده است.^[۵] ویلیام هریسون اینسورث در مجله خود در سال ۱۸۴۴، کیلیس را به عنوان سکونتگاهی با ۱۲ هزار نفر جمعیت، که عمدتاً متشکل از ترکمن‌ها و تعدادی ارمنی، عرب و تُرک‌های عثمانی بود، ثبت کرده است.^[۶] در سال ۱۸۵۰، فرانسیس راودن چسنی ذکر کرد که کیلیس عمدتاً توسط ترکمن‌ها که کشاورز و باربر بودند و همچنین ارمنی‌ها، ترک‌ها و عرب‌ها مسکونی شده و در مجموع ۱۲ هزار نفر جمعیت دارد.^[۷] در سال ۱۸۶۹، مبلغان مذهبی آمریکایی اشاره کردند که برخلاف حلب، زبان رایج در کیلیس ترکی بود، در حالی که عربی بیشتر توسط یونانیان شهر صحبت می‌شد که ترکی را نیز می‌فهمیدند اما ترجیح می‌دادند به آن صحبت نکنند.^[۸] در سال ۱۹۱۱، گزارش شد که کیلیس شهری با ۲۰ هزار نفر جمعیت است که عمدتاً از چرکس‌ها، ترکمن‌ها و عرب‌ها تشکیل شده است.^[۹] در سال ۱۹۱۴، قضای کیلیس شامل ۷۸٬۹۰۵ مسلمان، ۴۳۴ یونانی، ۳٬۹۳۴ ارمنی، ۷۷۵ یهودی، ۳۷۶ کاتولیک ارمنی و ۳۹۰ پروتستان بود.^[۱۰]

جغرافیا

کیلیس توسط سه شهر مهم غازی‌عینتاب، انطاکیه و حلب احاطه شده و در چهارراه آناتولی و سوریه واقع شده است. به دلیل نزدیکی به دریای مدیترانه، در منطقه‌ای قرار دارد که آب‌وهوا از مدیترانه‌ای به شخصیت قاره‌ای تغییر می‌کند. همچنین بر روی هلال حاصلخیز واقع شده است که از همان ابتدای تاریخ سکونتگاه بشر بوده است.

گذرگاه مرزی اونجوپینار با سوریه در ۵ کیلومتر (۳ مایل) جنوب و شهر بزرگ غازی‌عینتاب در ۶۰ کیلومتر (۳۷ مایل) شمال آن قرار دارد. در واقع، تا سال ۱۹۹۶ کیلیس یکی از مناطق استان غازی‌عینتاب بود که پس از یک مانور انتخاباتی آشکار توسط تانسو چیلر در انتخابات عمومی ۱۹۹۵، به استان تبدیل شد.

شهرداری متشکل از ۷۶ محله، از جمله اونجوپینار و اویلوم است.^[۱۱]

آشپزی

کباب محلی معروف به «کیلیس تاوا» (Kilis Tava) و همچنین نان‌ها، باقلوا، کنافه و سبزیجات شکم‌پر این شهر شهرت دارند.

آموزش

دانشگاه ۷ آرالیک کیلیس در کیلیس واقع شده است و حدود ۸۰۰۰ دانشجوی کارشناسی و تحصیلات تکمیلی دارد.

مکان‌های گردشگری

مسجد جان‌پولاد یا تکه (ساخته‌شده در قرن 16 میلادی)^[۱۲]
مسجد معلک (ساخته‌شده در قرن 16 میلادی)^[۱۲]
مسجد حاجی‌درویش (ساخته شده در 1551 میلادی)^[۱۲]
آرامگاه شیخ منصور
آرامگاه شیخ محمد بدوی
آرامگاه شیخ محمد انصاری
حمام تاریخی پاشا
حمام تاریخی توغلو (دالتابان پاشا)

منابع

↑ "Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports" (XLS) (به انگلیسی). TÜİK. Retrieved 19 September 2023.
↑ p. 40.
↑ ABC News Australia: "Four dead as rockets hit teachers' dormitory in Turkish town of Kilis near Syria border" 18 Apr 2016
↑ Reuters: "Anger, fear sweeps Turkish border town under attack from Islamic State" BY HUMEYRA PAMUK May 16, 2016
↑ Budak, Mustafa (2000). "MÜTAREKE DÖNEMİNDE BİR A YDlN-HALK İŞBİRLİGİ: KİLİS'İN TÜRKLÜGÜ OSMANLI HÜKÜMETi'NE BAGLlLlGI HAKKINDA BİR MUHTIRA". İlmi Araştırmalar. 9: 71. Retrieved 5 September 2021.
↑ Ainsworth, William Harrison (1844). Ainsworth's Magazine: A Miscellany of Romance, General Literature, & Art, Volume 6. London: John Mortimer. p. 340. Retrieved 7 July 2022.
↑ Chesney, Francis Rawdon (1850). The Expedition for the Survey of the Rivers Euphrates and Tigris: Carried on by Order of the British Government in the Years 1835, 1836, and 1837; Preceded by Geographical and Historical Notices of the Regions Situated Between the Rivers Nile and Indus. London: Longman, Brown, Green, and Longmans. p. 422. Retrieved 9 June 2022.
↑ Sproull, Thomas; Sproull, John W. (1869). The Reformed Presbyterian and Covenanter (7 ed.). Pittsburgh: Bakewell & Marthens. p. 223. Retrieved 9 June 2022.
↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Killis" . Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). Vol. 15 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 796.
↑ Karpat, Kemal H. (1985). Ottoman population, 1830-1914: demographic and social characteristics. Madison: University of Wisconsin Pres. p. 176. Retrieved 9 June 2022.
↑ Mahalle بایگانی‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۰۶ توسط Wayback Machine, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 1 March 2023.
↑ ^۱۲٫۰ ^۱۲٫۱ ^۱۲٫۲ Sinclair، T.A. (۱۹۹۰). Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume IV. Pindar Press. صص. ۱۱۴–۱۱۹. شابک ۹۷۸-۱-۹۰۴۵۹۷-۷۹-۷.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kilis». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۴.

این یک مقالهٔ خرد ترکیه است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.

[tuik-1] "Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports" (XLS) (به انگلیسی). TÜİK. Retrieved 19 September 2023.

[2] . 40.

[3] ABC News Australia: "Four dead as rockets hit teachers' dormitory in Turkish town of Kilis near Syria border" 18 Apr 2016

[4] Reuters: "Anger, fear sweeps Turkish border town under attack from Islamic State" BY HUMEYRA PAMUK May 16, 2016

[5] Budak, Mustafa (2000). "MÜTAREKE DÖNEMİNDE BİR A YDlN-HALK İŞBİRLİGİ: KİLİS'İN TÜRKLÜGÜ OSMANLI HÜKÜMETi'NE BAGLlLlGI HAKKINDA BİR MUHTIRA". İlmi Araştırmalar. 9: 71. Retrieved 5 September 2021.

[6] Ainsworth, William Harrison (1844). Ainsworth's Magazine: A Miscellany of Romance, General Literature, & Art, Volume 6. London: John Mortimer. p. 340. Retrieved 7 July 2022.

[7] Chesney, Francis Rawdon (1850). The Expedition for the Survey of the Rivers Euphrates and Tigris: Carried on by Order of the British Government in the Years 1835, 1836, and 1837; Preceded by Geographical and Historical Notices of the Regions Situated Between the Rivers Nile and Indus. London: Longman, Brown, Green, and Longmans. p. 422. Retrieved 9 June 2022.

[8] Sproull, Thomas; Sproull, John W. (1869). The Reformed Presbyterian and Covenanter (7 ed.). Pittsburgh: Bakewell & Marthens. p. 223. Retrieved 9 June 2022.

[EB1911-9] Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Killis" . Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). Vol. 15 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 796.

[10] Karpat, Kemal H. (1985). Ottoman population, 1830-1914: demographic and social characteristics. Madison: University of Wisconsin Pres. p. 176. Retrieved 9 June 2022.

[11] Mahalle بایگانی‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۰۶ توسط Wayback Machine, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 1 March 2023.

[:1-12] ۱۲٫۰ ^۱۲٫۱ ^۱۲٫۲ Sinclair، T.A. (۱۹۹۰). Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume IV. Pindar Press. صص. ۱۱۴–۱۱۹. شابک ۹۷۸-۱-۹۰۴۵۹۷-۷۹-۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

ن ب و شهرهای اصلی ترکیه منبع
	رتبه	نام شهر	استان	جمعیت	رتبه	نام شهر	استان	جمعیت
استانبول آنکارا	۱	استانبول	استانبول	۱۴٬۸۰۴٬۰۰۰	۱۱	مرسین	مرسین	۱٬۰۰۵٬۴۵۵
	۲	آنکارا	آنکارا	۴٬۸۷۱٬۸۸۴	۱۲	شانلی‌اورفه	شانلی‌اورفه	۹۲۱٬۹۷۸
	۳	ازمیر	ازمیر	۲٬۹۳۸٬۵۴۶	۱۳	اسکی‌شهر	اسکی‌شهر	۷۵۲٬۶۳۰
	۴	بورسا	بورسا	۲٬۰۷۴٬۷۹۹	۱۴	دنیزلی	دنیزلی	۶۳۸٬۹۸۹
	۵	آدانا	آدانا	۱٬۷۵۳٬۳۳۷	۱۵	قهرمان ماراش	قهرمان ماراش	۶۳۲٬۴۸۷
	۶	غازی آنتپ	غازی‌ آنتپ	۱٬۶۶۳٬۲۷۳	۱۶	سامسون	سامسون	۶۵۲٬۴۱۰
	۷	آنتالیا	آنتالیا	۱٬۳۱۱٬۴۷۱	۱۷	ملطیه	ملطیه	۶۱۸٬۸۳۱
	۸	قونیه	قونیه	۱٬۱۳۰٬۲۲۲	۱۸	ازمیت	قوجاایلی	۵۷۰٬۰۷۷
	۹	قیصریه	قیصریه	۱٬۱۲۳٬۶۱۱	۱۹	آداپازاری	سقاریه	۴۹۲٬۰۲۷
	۱۰	دیاربکر	دیاربکر	۱٬۰۴۷٬۲۸۶	۲۰	ارزروم	ارزروم	۴۲۲٬۳۸۹