منوچهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
منوچهر
Manuchihr (The Shahnama of Shah Tahmasp).png
نگاره منوچهر در شاهنامه تهماسبی
اطلاعات کلی
نام منوچهر
منصب پادشاه
تخت‌گاه ساری یا آمل[۱]
ملیت ایران
سایر اطلاعات
جنگ‌ها جنگ سلم و تور. با افراسیاب
نتیجه نبرد هلاکت سلم و تور. معلوم شدن مرز ایران و توران
شناخته شده جنگ با برادران پدربزرگ
خانواده
نام نیا ایرج
نام پدر پشنگ (داماد ایرج)
نام مادر دختر ایرج
فرزندان نوذر، طهماسب
نسخه خطی شاهنامه: تاجگذاری منوچهر

منوچهر (مَنوش چیترَ) یکی از پادشاهان پیشدادی است. اسم خاندان وی در اوستا اَئیریاوَ یعنی یاور کنندهٔ ایرانیان آمده‌است. منوچهر در اوستا منوش چیتر یعنی از نژاد و پشت مَنوش است و مَه‌ائیوچیترَه نیز آمده که به معنی از نژاد مینوئی، آسمانی، روحانی است. اسم منوچهر و خاندانش ایرج فقط یک بار در اوستا در بند ۱۳۱ فروردین‌یشت یاد شده‌است. در جنگی که بین منوچهر و افراسیاب پیش‌آمد، منوچهر مغلوب و در تبرستان محاصره شد. به ناچار صلح بین ایرانیان و تورانیان برقرار گردید.

پایتخت منوچهر در شاهنامه[ویرایش]

در شاهنامه منوچهر پسرش نوذر را به نزد سام نریمان فرمانده لشگر ایران می فرستد و نوذر به سام پیام می دهد که به سوی بارگاه منوچهر برود و نوذر می پذیرد و با لشگر ایران به سوی بارگاه می رود و منوچهر که از آمدن سام و نوذر به بارگاه مطلع می‌شود دیهم شاهنشهی را می آراید و از ساری و آمل خروش بر می آید . سام نریمان به نزد منوچهر می آید . بنابر این ابیات تختگاه منوچهر ساری یا آمل طبرستان بوده است .

سوی بارگاه منوچهر شاهبه فرمان او برگرفتند راه
منوچهر چون یافت زو آگهیبیاراست دیهیم شاهنشهی
ز ساری و آمل برآمد خروشچو دریای سبز اندر آمد به جوش
ببستند آئین ژوپین ورانبرفتند با خشتهای گران
سپاهی که از کوه تا کوه مردسپر در سپر ساخته سرخ و زرد
ابا کوس و با نای روئین و سنجابا تازی اسپان و پیلان و گنج
ازین گونه لشکر پذیره شدندبسی با درفش و تبیره شدند
چو آمد به نزدیکی بارگاهپیاده شد و راه بگشاد شاه
چو شاه جهاندار بگشاد رویزمین را ببوسید و شد پیش اوی
منوچهر برخاست از تخت عاجز یاقوت رخشنده بر سرش تاج

منوچهر در شاهنامه[ویرایش]

در شاهنامه نیز منوچهر پسر پشنگ است مادر منوچهر، دختر ایرج و ماه‌آفرید است[۲] منوچهر به کین پدربزرگش ایرج سلم و تور را در جنگ به قتل رساند. منوچهر از پادشاهان درستکار در شاهنامه فردوسی است که پس از مرگ فریدون به پادشاهی رسید. از مهمترین رویدادهای زمان پادشاهی منوچهر زادن زال، داستان زال و سیمرغ، عشق زال به رودابه و تولد رستم است. برابر طهماسب، نوذر پسران منوچهر هستند .[۳]

بعد از قتل ایرج توسط تور، یکی از کنیزان او بنام ماه‌آفرید، دختری بدنیا آورد که فریدون را بسیار خوشحال کرد دختر ماه‌آفرید بزرگ شد آنگاه به همسری پشنگ درآمد. از ایشان پسری به دنیا می‌آید که منوچهر نام گرفت. منوچهر نورچشمی فریدون بود.

چو بر جست و آمدش هنگام شویچو پروین شدش روی و چون مشک موی
نیا نامزد کرد شویش پشنگبدو داد و چندی برآمد درنگ
یکی پور زاد آن هنرمند ماهچگونه سزاوار تخت و کلاه

منوچهر به کین ایرج نیای خویش، به همراه پهلوانانی چون قارن (پسر کاوه آهنگرسام نریمان و گرشاسپ بر سپاه سلم و تور می‌تازد و نخست تور را از پای درمی‌آورد، سپس سلم را. فریدون سالخورده هنگام مرگ منوچهر را به سام وامی‌گذارد و خود جان به جان‌آفرین تسلیم می‌کند. منوچهر صد و بیست سال پادشاهی کرد و هنگام مرگ سلطنت را به پسر خود نوذر سپرد.

نبینید رویش مگر با سپاهز پولاد بر سر نهاده کلاه
ابا گُرز و با کاویانی درفشزمین کرده از سمّ اسپان بنفش
سپهدار چون قارن رزم‌زنچو شاپور و نستوه شمشیرزن
به یک دست شیدوش جنگی به پایچو شیروی شیر اوژن رهنمای
چو سام نریمان و سرو یمنبه پیش سپاه اندرون رای زن[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. در شاهنامه منوچهر پسرش نوذر را به نزد سام نریمان فرمانده لشگر ایران می فرستد و نوذر به سام پیام می دهد که به سوی بارگاه منوچهر برود و نوذر می پذیرد و با لشگر ایران به سوی بارگاه می رود و منوچهر که از آمدن سام و نوذر به بارگاه مطلع می‌شود دیهم شاهنشهی را می آراید و از ساری و آمل خروش بر می آید . سام نریمان به نزد منوچهر می آید . بنابر این ابیات تختگاه منوچهر ساری یا آمل طبرستان بوده است .
    سوی بارگاه منوچهر شاهبه فرمان او برگرفتند راه
    منوچهر چون یافت زو آگهیبیاراست دیهیم شاهنشهی
    ز ساری و آمل برآمد خروشچو دریای سبز اندر آمد به جوش
    ببستند آئین ژوپین ورانبرفتند با خشتهای گران
    سپاهی که از کوه تا کوه مردسپر در سپر ساخته سرخ و زرد
    ابا کوس و با نای روئین و سنجابا تازی اسپان و پیلان و گنج
    ازین گونه لشکر پذیره شدندبسی با درفش و تبیره شدند
    چو آمد به نزدیکی بارگاهپیاده شد و راه بگشاد شاه
    چو شاه جهاندار بگشاد رویزمین را ببوسید و شد پیش اوی
    منوچهر برخاست از تخت عاجز یاقوت رخشنده بر سرش تاج
  2. نیای منوچهر از نسب مادری ایرج است
  3. دانشنامهٔ مزدیسنا، ص ۴۳۸
  4. شاهنامه. جلد اوّل. فریدون، ص ۲۵، ۲۶

منابع[ویرایش]