آزادخان افغان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
آزادخان افغان
آزادخان افغان
Azad Khan Afghan, Gold Mohur 11.0 grams 1168 AH Isfahan.jpg
سکه‌ای از آزادخان
دوران۱۷۵۰ میلادی - ۱۷۸۱ میلادی
نام کاملآزادخان سلیمانخیل هوتکی غلجایی
لقب(ها)آزادخان افغان
آزادشاه افغان
درگذشت۱۷۸۱ میلادی
محل درگذشتشیراز
پیش ازکریم‌خان زند
پس ازابراهیم‌شاه
پدرسلیمان خان
دینسنی

آزادخان سلیمانخیل هوتکی غلجایی ملقب بهآزادخان افغان، اهل کابل بود،[۱] که پس از فتح این شهر توسط نادر شاه (۱۱۵۰ق) به سپاه او پیوست و در لشکرکشی به هندوستان شرکت کرد و تا پایان کار پادشاه افشار در خدمت وی به سر می‌برد.[۲] او از ابراهیم‌شاه، برادرزاده نادر، لقب خانی دریافت کرد و پس از شکست ابراهیم‌خان از شاهرخ میرزا، فرصت را مغتنم شمرده، ارومیه را تصرف کرد و به حکومت در قسمتی از آذربایجان پرداخت و مدعی تاج و تخت ایران بود.[۳]

حکمرانی آذربایجان[ویرایش]

پس از قتل نادر به نیروهای ابراهیم‌میرزا برادرزاده نادر پیوست و از او لقب خانی گرفت، اما با شکست ابراهیم‌میرزا از نیروهای شاهرخ‌میرزا به او به همراه سواران افغان به سید محمد، تولیت آستان قدس رضوی پیوست و از طرف او به قزوین فرستاده شدند. پس از انصراف از سرحدداری غرب به فرمان خالدپاشا والی شهرزور پیوست، پس از آن به خدمت نقی‌خان قاسملو افشار درآمد. در آخر با متحد ساختن رهبران ترک و کرد محلی و سرفرود آوردن در برابر اراکلی‌خان پادشاه کارتلی و کاختی، توانست کنترل تمامی نواحی میان ارومیه و اردبیل را به دست گیرد. وی بعدتر کنترل زاگرس مرکزی را نیز به دست آورد.

جنگ با کریم خان[ویرایش]

از نکات عجیب تاریخ ایران همکاری گسترده بختیاریها با افغانها بود. تاجایی که آزاد خان افغان، ابدال خان بختيارى را به سمت حاکم محال پشت کوه منصوب مى‌کند.[۴][۵] در طی جنگهای آزاد سازی و یکپارچگی ایران توسط کریم خان زند، آزادخان به دعوت علی‌مرادخان بختیاری قصد تسخیر قلعه راهبردی کرمانشاه را داشت؛ اما پیش از رسیدن وی، کریم‌خان زند حاکم حقیقی غرب ایران این لشکر را شکست داد. کریم‌خان در صدد تعقیب و شکست سپاهیان افغان برآمد اما شکستی بزرگ خورد، پس از آن افغان‌ها به قلعه پری که مرکز زندیان بود یورش بردند و هفده تن از خان‌های زند و پانزده تن از زنان ایشان را که مادر کریم‌خان نیز در میانشان بود به اسارت گرفت و به سمت ارومیه برد که ایشان در راه گریختند و در بروجرد به کریم‌خان پیوستند. سرانجام کریم خان زند پس از تعقیب و گریز او، توانست وی را شکست دهد و او را به زندان انداخت تا اینکه در تاریخ ۱۷۸۱ میلادی در زندان مرد.[۶]

پانویس[ویرایش]

  1. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۳۲.
  2. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۱۸۲.
  3. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۱۸۴.
  4. «حکم ازاد خان افغان به بختیاریها».
  5. «احکام ازاد خان افغان» (PDF).
  6. http://www.iranicaonline.org/articles/azad-khan-afgan-d

منابع[ویرایش]

  • گلستانه، ابوالحسین محمد امین. مجمل‌التواریخ پس از نادر. تهران: شرکت سهامی طبع کتاب.
  • J. R. Perry (December 15, 1987). "ĀZĀD KHAN AFḠĀN". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. ۱. Bibliotheca Persica Press. ISBN 0710091109. Retrieved August 18, 2011. URL–wikilink conflict (help)

پیوند به بیرون[ویرایش]