آزادخان افغان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
آزادخان افغان
آزادخان افغان
Azad Khan Afghan, Gold Mohur 11.0 grams 1168 AH Isfahan.jpg
سکه‌ای از آزادخان
سلطنت۱۷۵۰ میلادی - ۱۷۸۱ میلادی
پیشینابراهیم‌شاه
جانشینکریم‌خان زند
درگذشته۱۷۸۱ میلادی
شیراز
نام کامل
آزادخان سلیمانخیل هوتکی غلجایی
پدرسلیمان خان
دین و مذهبسنی

آزادخان سلیمانخیل هوتکی غلجایی ملقب به آزادخان افغان، اهل غزنی بود،[۱] که پس از فتح این شهر توسط نادر شاه (۱۱۵۰ق) به سپاه او پیوست و در لشکرکشی به هندوستان شرکت کرد و تا پایان کار پادشاه افشار در خدمت وی به سر می‌برد.[۲] او از ابراهیم‌شاه، برادرزاده نادر، لقب خانی دریافت کرد و پس از شکست ابراهیم‌خان از شاهرخ میرزا، فرصت را مغتنم شمرده، ارومیه را تصرف کرد و به حکومت در قسمتی از آذربایجان پرداخت و مدعی تاج و تخت ایران بود.[۳]

حکمرانی آذربایجان[ویرایش]

پس از قتل نادر به نیروهای ابراهیم‌میرزا برادرزاده نادر پیوست و از او لقب خانی گرفت، اما با شکست ابراهیم‌میرزا از نیروهای شاهرخ‌میرزا به او به همراه سواران افغان به سید محمد، تولیت آستان قدس رضوی پیوست و از طرف او به قزوین فرستاده شدند. پس از انصراف از سرحدداری غرب به فرمان خالدپاشا والی شهرزور پیوست، پس از آن به خدمت نقی‌خان قاسملو افشار درآمد. در آخر با متحد ساختن رهبران ترک و کرد محلی و سرفرود آوردن در برابر اراکلی‌خان پادشاه کارتلی و کاختی، توانست کنترل تمامی نواحی میان ارومیه و اردبیل را به دست گیرد. وی بعدتر کنترل زاگرس مرکزی را نیز به دست آورد.

جنگ با کریم خان زند[ویرایش]

با مرگ نادر شاه، افراد زیادی مدعی حکومت شدند و جنگهای متعددی بین آنها در گرفت که در نهایت منجر به تشکیل زندیه شد. جنگ‌های متوالی بین کریم خان زند و آزادخان افغان از جمله آنهاست که در ناحیه زاگرس تا اصفهان صورت گرفتند. پس از آن به دعوت علی‌مرادخان بختیاری که به همراه یکی از بازماندگان صفویه از بغداد به سمت ایران پیشروی می‌کرد و قصد تسخیر قلعه کرمانشاه را داشت، به آنجا رفت. اما پیش از رسیدن وی، کریم‌خان زند این لشکر را شکست داد.

کریم خان در تعیقب آزادخان به سمت بروجرد شتافت و در این منطقه نیروهای خود را سامان داد و برای نبرد مجدد با آزاد خان به قریه دوآبه در دشت سیلاخور در جنوب بروجرد رفت و آنجا منتظر افغانها ماند. در جنگی که روی داد کریم خان از آزادخان شکست خورد و به این ترتیب حکومت عراق عجم به دست آزادخان که در اصفهان بود افتاد. همراهان کریم خان دو دسته شدند. گروه اول به سمت شمال (بروجرد و ملایر) گریختند و کریم خان نیز به سمت خوزستان و از آنجا به شیراز گریخت.[۴]

افغان‌ها از بروجرد به مرکز طایفه زند یعنی روستای قلعه پری ملایر یورش بردند و هفده تن از خان‌های زند و پانزده تن از زنان ایشان را که مادر کریم‌خان نیز در میانشان بود به اسارت گرفت و به سمت ارومیه بردند که ایشان در راه گریختند و در بروجرد به کریم‌خان پیوستند و پس از تعقیب و گریزهای بعدی در نهایت کریم خان توانست آزادخان را شکست دهد.[۵]

پانویس[ویرایش]

  1. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۳۲.
  2. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۱۸۲.
  3. گلستانه، ابوالحسین محمد امین، مجمل‌التواریخ پس از نادر، ۱۸۴.
  4. ابوالحسن بن محمد امین گلستان (۱۳۵۶). مجمل التواریخ به سعی و اهتمام محمدتقی مدرس رضوی. انتشارات دانشگاه تهران.
  5. http://www.iranicaonline.org/articles/azad-khan-afgan-d

منابع[ویرایش]

  • گلستانه، ابوالحسین محمد امین. مجمل‌التواریخ پس از نادر. تهران: شرکت سهامی طبع کتاب.
  • J. R. Perry (December 15, 1987). "ĀZĀD KHAN AFḠĀN". [[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]. ۱. Bibliotheca Persica Press. ISBN 0710091109. Retrieved August 18, 2011. URL–wikilink conflict (help)

پیوند به بیرون[ویرایش]