غلامرضا خان فیلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

غلامرضا خان فیلی، پسر حسینقلی خان ابوقداره و والی لرستان پشتکوه در زمان ناصرالدین شاه قاجار بود. پس از درگذشت حسین قلی خان ابوقداره، درسال ۱۳۱۸ قمری، پسرش غلامرضا خان، جانشین وی شد. او درسال ۱۲۸۱ قمری ودر زمان حیات پدرش، دیرکوندهای بالاگریوه یاغی را شکست داد و سرزمین آنان را فتح کرد و از سوی ناصرالدین شاه قاجار ملقب به فتح السلطان شد. در جریان جنگ جهانی اول و بی نظمی‌های حاصل از آن، منطقه پشتکوه مورد تجاوز قرار نگرفت و تحت مدیریت غلامرضاخان والی نظم خود را از دست نداد، در حالی که سایر نواحی غرب ایران دچار ویرانی شدند.

ژاک دمورگان درسال ۱۳۲۶ قمری درباره والی پشتکوه و وضعیت آن سرزمین نوشته‌است: «والی پشتکوه که از وفاداران صدیق اعلیحضرت شاه ایران می‌باشد، مأمور سرکوبی قبایل جسور سگوند شده بود که شهر دزفول راغارت کرده بوده بودند. او خود به فرماندهی نیروی مزبور با دو هزار نفر تا سرحد ولایت خویش پیش رفت.» سگوند ها که از استقرار نیروهای والی در کرانه چپ رود کرخه آگاه شده بودند متواری شدند. درسال ۱۳۲۶ قمری، عثمانی‌ها بانیرویی مرکب از دو هنگ و مجهز به توپخانه، به منظور غارت محصول کشاورزان مهران به این شهر حمله کردند. ولی غلامرضا خان فیلی عده‌ای تفنگچی وافراد محلی را به سرکردگی سید جواد پسرعموی خود، برای جلوگیری از تجاوز عثمانی‌ها اعزام کرد. قوای والی در این جنگ شجاعانه جنگیدند و کلیه افراد عثمانی را کشته یا اسیر کردند و به غائله تجاوز مرزی خاتمه دادند.

از این تاریخ به بعد، از سوی غلامرضاخان فیلی، عده ای تفنگچی در مهران، چنگوله و دهلران که درمسیر تجاوز عثمانی‌ها بودند، گمارد و به این ترتیب تا قبل از جنگ جهانی اول، که تعیین مرز انجام گرفت، از سوی عثمانی‌ها تجاوزی به خاک ایران درمنطقه پشتکوه صورت نگرفت، حتی در هنگام تعیین حدود مرزی، باغشاهی (باخه سای) که از آب چنگوله آبیاری می‌شد، به غلامرضاخان والی به عنوان ملک شخصی واگذار شد. از جمله تفنگداران به نام او که تا اواخر عمر او را همراهی کرد می‌توان به پسر عموی او سید جواد والی و علی زمان خان اشاره کرد.

لرد کرزن، مولف کتاب ایران وقضیه ایران، درباره غلامرضا خان نوشته‌است: «در قشون ایران وی سرتیپ است. وی را مدتی ظل السلطان گروگان پدرش در اصفهان نگاه داشته بود. جوانی خوش سیاست و شکارچی ماهری است. می‌گویند مثل پدرش ظالم وخشن نیست. هروقت که والی وافرادش در صدد حرکتی برآیند، مقصد خاک عثمانی است. اقامتگاه زمستانی او درحسینیه بر دامنه پشتکوه در مقابل مرز عثمانی است. وی از راه کوت العماره با بغداد خرید و فروش می‌کند. وی برجسته ترین سرکرده مرزی است و می گویند قادر است سی هزار سرباز بسیج کند».

در سال ۱۳۱۸ قمری که سلطان عبدالحمید میرزا عین الدوله، حاکم خوزستان و بختیاری به تهران احضار وخلع شد، سالار الدوله پسر سوم ناصرالدین شاه قاجار به جای وی منصوب و برای تقویت خود در منطقه، با دختر غلامرضاخان فیلی ازدواج کرد. درسال ۱۳۲۱ و سه سال پس از حکومت غلامرضاخان و فیلی، پسرش امان اله خان علیه وی قیام و غلامرضا به ایوان متواری شد، اما چندی بعد میان پدر و پسر صلح برقرارو غلامرضا همان اقتدار سابق را به دست آورد. پس از خلع احمدشاه از سلطنت و انحلال سلسله قاجار و سلطنت به رضاشاه، غلامرضا خان متوجه شد که روزگار حکومت وی به سر آمده‌است. از این رو هنگامی که رضاشاه اورا به مرکز احضار کرد، به تهران نرفت و درسال ۱۳۰۷ با نقدینه و جواهرات خود به عراق رفت و در بغداد مقیم شد.

درسال ۱۳۰۸ به او برای بازگشت به ایران تأمین داده شد اما چون مقارن این ایام جمعی از رؤسای عشایر لرستان، که به آنان نیز تأمین داده شده بود، پس از آمدن به خرم آباد بوسیله عمال رضاخانی (سر لشکر حسین آقا جان خزایی) به دار آویخته شدند، غلامرضاخان فیلی را از آمدن به ایران منصرف کرد. غلامرضاخان درسال ۱۳۱۸ در بغداد فوت کرد ودرهمان کشور به خاک سپرده شد. قبر غلامرضا خان فیلی در قبرستان نجف اشرف است. خاندان ابوقداره در بغداد یه عنوان یک خاندان ایرانی متمول شناخته می‌شدند. پیش از آنکه غلامرضاخان برای همیشه به عراق برود. خاندان ابوقداره در عراق املاک وسیع کشاورزی و تجاری داشتند. و بسیاری ازابوقداره‌ها در یغداد سکونت داشتند لذا غلامرضا خان به عراق رفت و به اقوام خویش در آنجا پیوست در طول جنگ هشت ساله حکومت عراق از این خاندان خواست که یا به عضویت حزب بعث درآیند یا خاک عراق را ترک کنند آنها عراق را به مقصد ایران، اروپا و یا ایالات متحده ترک نمودند و دارایی‌هایی آنها در عراق توسط حکومت مصادره شد. اما پس از سقوط صدام بسیاری از این خاندان در صدد بازگشت به عراق برآمدند. بازماندگان این خاندان در ایران که از نسل علی رضا خان، علی قلی خان و یدالله خان هستند با شهرت های فیلی، ابوقداره، علوی، بهرامی ... در شهرستان های ایلام، شیراز، اهواز، تهران، کرج، خرم آباد و... پراکنده هستند.

علی رضا خان شهاب الدوله، پسر حسینقلی خان ابوقداره بود که حسین قلی خان والی هلیلان را برای علی رضا خان خریداری کرد و فرزندانش به نام های عبدالحسین خان و تیمور خان، پس از رفتن غلامرضا خان والی به عراق در هلیلان باقی ماندند و علی قلی خان معروف به یاسان، پسر غلامرضا خان والی، سردار اشرف بود که همراه با میرزا فرهاد دستیار والی مخالف غلامرضا خان شدند و یدالله خان علوی فیلی، فرزند غلامرضا خان والی بود و در شهر آبدانان زندگی می کرد.

منابع[ویرایش]

  • افشار سیستانی، ایرج، نگاهی به ایلام، تهران: نشر هنر، بهار ۱۳۶۶
  • مراد مرادی مقدم. تاریخ سیاسی اجتماعی کردهای فیلی در عصر والیان پشتکوه (ایلام) ۱۳۸۶

قلعه والی