بخش ماهیدشت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ماهیدشت (مایدشت)(مایشت)(مادی دشت) یکی از بخش‌های تابع شهرستان کرمانشاه در استان کرمانشاه در غرب ایران است. مردمان ماهیدشت از اقوام کلهر سنجابی و زنگنه و لک هستند. گویش مردمان ماهیدشت کردی کلهری است و همچنین در قسمت‌های جنوب شرقی چند روستا لک زبان قرار دارد.

مایدشت قلعه و شهری است از نواحی شهر کرمانشاه. ولایتی است قریب پنجاه پاره دیه بود و در صحرایی واقع است که متصل میدان بزرگ است و علفزارهای در غایت خوب است و هوایی معتدل دارد و آبش از کوه‌هایی که در آن حدود است برمی‌خیزد. (نزهةالقلوب، جزء ۳ ص ۱۰۸). (یادداشت به خط مرحوم دهخدا. لغت نامه دهخدا).[۱]

ماهیدشت در دوره اشکانیان به «نیستاه» معروف بود و به دلیل آب و هوا و مراتع خوب، محل پرورش اسب جنگاوران اشکانی بوده است. در زمان صفویه این ناحیه ماهیدشت نامیده شد و کاروانسرای شاه عباسی در آن بنا نهاده شد. این کاروانسرا که در شمال شرقی ماهیدشت واقع شده است دارای شکل مربع و به صورت چهار ایوانی است. طرفین ورودی بنا با ده طاق نما تزیین شده است. این بنا از سنگهای حجاری شده عصر ساسانی و بقیه ساختمان از آجر و گچ می‌باشد. این کاروانسرا که احتمالاً در زمان شاه عباس دوم بنا شده، در سال ۱۲۷۵ هجری قمری هنگام سلطنت ناصرالدین شاه تعمیر شده است.[۱]

ماهیدشت و هارون آباد و فیروزآباد از بلوکات کرمانشاهان است. حد شمالی آن روان سر و حد شرقی آن کرمانشاه و حدجنوبی لرستان و حد غربی رود کرند است. اراضی آن حاصلخیز و ییلاق ایلهای کلهر و سنجابی است. (از جغرافیای سیاسی کیهان ص ۴۵۴). همان است که یاقوت مایدشت می‌گوید یعنی قلعه و بلده‌ای از نواحی خانقین. نام محلی کنار راه کرمانشاه و قصرشیرین میان قمشه و شاه پسند در ۵۹۷ هزارگزی تهران. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا). یکی از دهستانهای بخش مرکزی شهرستان کرمانشاهان و حدود جغرافیایی آن به قرار ذیل است: شمال کوه سفید واقع شده که همه جا حد طبیعی ماهیدشت با دهستانهای دروفرامان و حومهٔ شهرستان کرمانشاه محسوب می‌گردد. جنوب سلسلهٔ ارتفاعات جنوب ماهیدشت، مشرق دهستان بالاوند زردلان و مغرب بخش سنجابی. دشت ماهیدشت به عرض تقریبی ۶ الی ۱۲ هزار گز و به طول ۸۰ هزار گز (از سامله تا قلعهٔ داراب خان) بین دو رشته کوهستان واقع شده و رودخانهٔ مرک از وسط این دشت می‌گذرد که مهمترین رودخانهٔ ماهیدشت است و اکثر قریه‌های مهم این دهستان در طول و طرفین این رودخانه واقع شده است. محصول عمدهٔ ماهیدشت غلات است که به صورت دیم بعمل می‌آید و این دشت حاصلخیزترین نقاط شهرستان کرمانشاه محسوب می‌شود. ماهیدشت از نظر آمار به دو حوزه تقسیم شده است. ۱- حوزهٔ ۴ یعنی قسمت علیا از ۹۷ آبادی تشکیل شده و جمعیت آن درحدود ۱۴ هزار نفر و قرای مهم آن به شرح ذیل است: سرونو، قیماس، فیروزآباد، باغ طیقون، طاویران. ۲- حوزهٔ ۵ یعنی ماهیدشت پایین که در مغرب و قسمت سفلی دشت واقع شده و از ۶۱ آبادی تشکیل شده است و ۱۸ هزارتن سکنه دارد. مرکز دهستان قصبهٔ رباط و قریه‌های مهم آن به شرح ذیل است: قلعه داراب خان، قمشه‌ها، سامره، قلعه نجفعلی خان، جاشوران، چقابلک علی رضا و قلعه. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۵). و رجوع به همین مأخذ شود.[۲]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

ماهیدشت در زبان محاوره محلی، مایشت یا مایدشت تلفظ می‌شود. [۳]

  • بخش ماهیدشت
    • دهستان چقانرگس
    • دهستان ماهیدشت

نقاط شهری: ماهیدشت

جمعیت[ویرایش]

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش ماهیدشت شهرستان کرمانشاه در سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۱۵۶۹ نفر بوده است.[۲]

روستاها[ویرایش]

روستاهای بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه:[۳]

    • دهستان چقانرگس

تازه ابادنامیوند چقابلک علیرضا چقاحسین شرف قلعه داراب خان کنگربان سفلی کنگربان علیا کنگربان وسطی نامیوندسفلی نامیوندعلیا پتی آباد جوزه چقازردباغی چقانقدعلی دوچقای رحیمابادسفلی رحیمابادعلیا سه تپه سه چقا عباس ابادسه چقا کله سواری چقاکبود بندراباد چقابهار چقانرگس حسین‌آباد سنگتراش علی ابادسفلی ملازمان والی آباد بان گنجاب بندبلوط خانه بیگی ده پیر ده سفید سرتپه کاشنبه چهاردانگی کاشنبه سفلی کاشنبه لک گوهراباد

توه لطیف چاوشان چشمه سفید دم شمشه درگه غلامعلی درگه چشمه سعید مزرعه پشتوه حاجی عزیز چشمه سفید چقابلک خواجه باشی چقابلک کوچک چقابلک محمدزمان درگه خلیفه قلی سیمینه سفلی سیمینه علیا قمشه سیدیعقوب قمشه لرزنگنه مرکزاموزش کشاورزی درگه ملاعلی کرم حاجی ابادعلیا خرخرسفلی گرمیان پشت راه حاجی ابادشهلائی دوکوشکان حسینخانی دیزگران سفلی دیزگران علیا رشبوگر ریزوند سیاه چقای سفلی سیاه چقای علیا سیاه کمرسفلی سیاه کمرشیخه سیاه کمرعلیا سیاکمرعلیامعروف عالی بر قلعه نجفعلی خان قیماس دوکوشکان رضاخانی بلمانه سفلی بلمانه علیا دولتابادسفلی دولتابادعلیا سامره سفلی سامره علیا قلندرلکی قمشه باباکرم خان قمشه تپه قمشه سیدامین قمشه سیدقاسم مزرعه عبدالحمیدتمرئ جامه شوران سفلی جامه شوران علیا چالابه سفلی چالابه علیا خزل ذالکه حاج عباسقلی ذالکه فرج اله منتظری ذالکه وزیری سیدتقی رفیق آبادی کلیایی مزرعه بنیادامور جنگزدگان بانلرینی چقاصفر چقاگینو لعل ابادحسینقلی خانی لعل ابادسیدجعفری لعل ابادسیدصادق لعل ابادکل کل دو لعل ابادکل کل یک میمز پیرحیاتی سفلی پیرحیاتی علیا پیرحیاتی وسطی چقازرد چقاکلب علی چهارزبرسفلی چهارزبرعلیا علی ابادعلیا میرگ ریزوند

منابع[ویرایش]

  1. محبوبه نادری و الهام حسینی. «ماهیدشت؛ نگاهی به پیشینه، فرهنگ، وضعیت اقتصادی و تقسیمات ماهیدشت». پایگاه خبری تحلیلی اندیشه کرمانشاه. 
  2. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  3. درگاه ملی آمار
  4. دایره المعارف سرزمین و مردم ایران
  5. فرهنگ جغرافیای کرمانشاه

جستارهای وابسته[ویرایش]