سروش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سروش
Persian angel 1555.jpg
سروش به سبک نقاشی ایرانی و رباعی از ابوسعید ابوالخیر
اطلاعات کلی
نام سروش
نام‌های دیگر ایزد، فرشته
منصب پیام‌آور، خبرچین، فرشته مرگ

سُروش یکی از ایزدان باستانی ایرانیان است. او از ایزدان بزرگی است که بر نظم جهان مراقبت دارد، پیمان‌ها را می‌پاید و فرشتهٔ نگهبان خاص زرتشتیان است. علاوه بر این، روز هفدهم از هر ماه در ایران باستان، سروش نام داشت و مراسم دینی و جشن‌های ویژه‌ای برگزار می‌شده‌است که امروزه به فراموشی گراییده، اما سروش روز به ویژه در ماه فروردین از اعتبار ویژه‌ای در مراسم دینی برخوردار بوده که با شست‌وشوی تن و روان و به آتشکده رفتن و نیایش کردن همراه بوده‌است. این روز را روز باژ،[یادداشت ۱] یعنی روز زمزمه نیز می‌گفته‌اند.

مکان سروش[ویرایش]

سروش که در اوستا به صورت مرغ سروشه که همان خروس است، ظاهر می‌شود، نماد اطاعت و تسلیم در برابر اهورامزدا به‌شمار می‌آید. سروش پیک ایزدی و همانند آپولو در اساطیر یونان و روم است.[۱] طبق باور آیین مزدیسنا، فرشتهٔ سروش بر فراز کوه البرز کاخی دارد، که با یک‌هزار ستون به خودی خود روشن و ستاره‌نشان است (یسنه ۵۷، بند ۱۰). گردونهٔ او را در آسمان، چهار اسب نر درخشان و تیزرو با سم‌های زرین می‌رانند. هیچ موجودی از ایشان پیشی نمی‌گیرد و بدین‌گونه است که او دشمنان خود را در هر کجا که باشند، دستگیر می‌کند.

در قدیمی‌ترین بخش اوستا یعنی بخش گاهان، آمده که سروش به همراه بهمن به سوی پرهیزکاران می‌آید و به هنگام پاداش و کیفر دادن به همراه اشی است.

در شاهنامه[ویرایش]

سروش در شاهنامه، نخستین بار، به صورت پری پلنگینه‌پوش ظاهر می‌شود. سروش، سیامک پسر کیومرث را از توطئه‌ها و دشمنی‌های اهریمن و خزروان دیو علیه پدرش آگاه می‌کند و او را به نبرد با آن برمی‌انگیزد. سیامک در این نبرد شتاب می‌کند و کشته می‌شود، کیومرث یک سال به سوگ فرزند می‌نشیند. بار دوم سروش بر او کیومرث آشکار می‌گردد و او را به سوک یک ساله رهنمون می‌کند.[۲]

یکایک بیامد خجسته سروشبسان پری پلنگینه پوش
بگفتش ورا زین سخن دربدرکه دشمن چه سازد همی با پدر
سخن چون به گوش سیامک رسیدز کردار بدخواه دیو پلید
دل شاه بچه برآمد به جوشسپاه انجمن کرد و بگشاد گوش[۳][یادکرد ناکامل]

در دوران فریدون نیز سروش چند بار بر این پادشاه جلوه می‌کند. نخست در حملهٔ فریدون به قلمرو ضحاک یا همان کشور تازیان‌نوند محل اسکان یزدان‌پرستان و جای نیکان، فرشته‌ای بر او نازل می‌شود و او را از فوت و فن جهانداری و غلبه بر دشمن آگاه می‌سازد. فریدون از ارشاد و راهنمایی سروش می‌فهمد که او از ایزدان بوده و هرگز دروغ نمی‌گوید یا در صدد گمراه کردن وی نیست. سروش خوالیگر (آشپز) نیز بود. به قول حکیم طوس فریدون از وضع پیش آمده که هم بختش جوان بود و هم دولتش جوان، همچنین فرشته‌ای حوری سرشت در کنار خود می‌دید بسیار خوشحال بود. شاهنامه وصف این فرشته را که بر فریدون فرود آمد اینگونه نشان می‌دهد:

چو از شب تیره‌تر گشت ازان جایگاهخرامان بیامد یکی نیک‌خواه
فرو هشته از مشک تا پای مویبه کردار حور بهشتیش روی
سوی مهتر آمد بسان پرینهانی بیامحتش افسونگری
که تا بندها را بداند کلیدگشاده به افسون کند ناپدید
فریدون بدانست کان ایزدیستنه از راه پیکار و دست بدیست[۴][یادکرد ناکامل]

سروش برای بار دوّم فریدون را از کشتن ضحاک بازمی‌دارد و سپس، به وی فرمان می‌دهد تا ضحّاک را به کوه دماوند برد.[۵] توجیه سروش برای زنده ماندن ضحاک این بود که قتل او باعث بروز بلایای آسمانی خواهد شد و روان او را باید ایزدان بستانند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت[ویرایش]

  1. به معنی دعا و نیایش زیر لب، زمزمه، وِرد

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]