شهرستان شاهین‌دژ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۴۰′ شمالی ۴۶°۳۳′ شرقی / ۳۶.۶۷° شمالی ۴۶.۵۵° شرقی / 36.67; 46.55

شهرستان شاهین‌دژ
تصویری از شهرستان شاهین‌دژ
اطلاعات کلی
کشور ایران Flag of Iran.svg
استان آذربایجان غربی
نام‌های پیشین صائین دژ، صایین قلعه
سال شهرستان شدن ۱۳۶۸
مردم
جمعیت ۹۵۶۶۳ نفر[۱]
مذهب اکثریت:شیعه دوازده‌امامی،[۲]

اقلیت:سنی شافعی[۳]

جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۳۵۲
آب‌وهوا
بارش سالانه ۳۱۰ میلی‌متر
داده‌های دیگر
پیش‌شماره تلفنی ۴۴۰
وب‌گاه فرمانداری شاهین‌دژ
شهرها
شاهین‌دژ
محمودآباد
کشاورز
تعداد بخش‌ها
مرکزی
کشاورز

شهرستان شاهین‌دژ یکی از ۱۴ شهرستان استان آذربایجان غربی است که در قسمت جنوب شرقی این استان قرار دارد. مرکز این شهرستان شهر شاهین‌دژ می‌باشد. شهرستان شاهین‌دژ از سمت شمال به استان آذربایجان شرقی، از سمت جنوب به استان کردستان، از سمت جنوب غرب به شهرستان بوکان، از سمت شمال غرب به شهرستان میاندوآب و از سمت شرق به شهرستان تکاب محدود می‌گردد.

آخرین آمار قبل از تبدیل به شهرستان، در روزگاران گذشته بخش شاهین دژ یکی از بخش‌های شهرستان مراغه بود و در فاصله مستقیم ۸۵ کیلومتری جنوب شرق مراغه قرار گرفته و از شمال به دهستان آجرلو و دهستان چهاردولی از جنوب به شهرستان سقز از شرق به دهستان احمدآباد و دهستان تکاب از غرب به بخش بوکان محدود می‌گشت. بخش شاهین دژ از دو دهستان به نام دهستان حومه و دهستان گوی آقاج و ۸۱ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل و تعداد کل جمعیت با روستا ۱۸٬۴۴۰ و روستاهای مهم آن، هاچه سو، هولاسو، قوزلو، محمودآباد و غیره بود.

پس از برقراری حکومت مشروطه در ایران طبق قانون مخصوصی که در سال ۱۲۸۵ شمسی (۱۳۲۵ قمری) به نام قانون تشکیل ایالات و ولایات به تصویب مجلس شورا رسید، و آذربایجان یکی از ۴ ایالت کشور محسوب شد. در سال ۱۳۱۶ شمسی کشور ایران مرکب از ۱۰ استان بود و ایالت آذربایجان به دو استان غربی و شرقی تقسیم شد؛ و شهرستان شاهین دژ از این تاریخ جزو استان آذربایجان غربی شد.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۸۹٬۳۵۶ نفر بوده‌است که از این تعداد ۴۳۹۱۳ نفر آنان مرد و ۴۵۴۴۳ نفر آنان زن بوده‌اند. با اینکه در این آمار دو دهستان آجرلوی غربی ۲۴ روستا و آجرلوی شرقی ۲۷ روستا و ۶ روستای دهستان کشاورز، که در مجموع ۵۷ روستا از بخش کشاورز شهرستان شاهین دژ جدا شده و به شهرستان میاندوآب پیوسته‌است. شهرستان شاهین دژ اکنون شامل سه نقطه شهری، دو بخش، پنج دهستان است و مساحت این شهرستان برابر ۲۱۴۴ کیلومتر مربع و ۱۷۵ روستا که ۱۳ تای آن خالی از سکنه‌است.[۴][۵]

جمعیت شهرستان شاهین دژ در سال ۱۳۸۹، برابر با ۹۵۶۶۳ نفر بوده است که از این تعداد، ۴۹۴۹۳ نفر شهرنشین و ۴۶۱۷۰ ساکن روستا می‌باشند.[۶]

ویژگی‌های طبیعی جغرافیایی و سیاسی[ویرایش]

وسعت و موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

شاهین دژ از جمله شهرستانهای جنوب استان آذرباجان غربی، که در ۶۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان میاندوآب که در ۴۶ درجه و ۳۳ دقیقه و ۴۵ ثانیه ۱ طول شرقی از نصف النهار گرینویچ و در ۴۶ درجه و ۴۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه عرض شمالی از خط استوا در کنار شرقی زرینه رود (جغتای) با ارتفاع ۱۳۶۰ متر از سطح دریا و مساحتی بالغ بر ۲۰۰۰ کیلومتر مربع بوده و از طرف شمال به میاندوآب و ملکان از آذربایجان شرقی و از جنوب به تکاب، آخرین شهرستان استان و شرقاً‌به روستاهای تابع مراغه و قره آغاج، هشترود و ملکان و از مغرب به شهرستان بوکان محدود می‌شود.[۷]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده‌است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:[۴]

بخش‌ها[ویرایش]

شهرها[ویرایش]

دهستان‌ها[ویرایش]

دهستان‌های بخش مرکزی

دهستان‌های بخش کشاور

مردم و زبان[ویرایش]

شاهین‌دژ سرزمینی است که گروهای اجتماعی متنوع با آداب و رسوم و عقاید متفاوتی در آن سکنی گزیده‌اند از قبایل چادرنشین، عشایر، و روستائیان حافظ سنت‌ها و عادات دیرین گرفته تا شهر نشینان و اقلیت‌های مذهبی و نژادی مانند (زرتشتیان، ارامنه، کرد و ترک) هر یک فرهنگ مخصوص به خود را دارند. از کل جمعیت شهرستان ۸۹٫۹۹ درصد را مسلمانان و بقیه یعنی ۰٫۰۳ درصد زرتشتی و ۰٫۰۸ درصد را سایر ادیان (کلیمی، مسیحی و...) تشکیل می‌دهد.

ایلات معروف شهرستان[ویرایش]

از ایلات معروف شهرستان می‌تواند به طایفه ترک تات ،ایل زعفرانلو، ایل کرد سوران و ایل چهاردولی اشاره کرد. طایفه تات که به زبان ترکی صحبت می‌کنند که در روستاهای ظاهر کندی، هاچه سو، و روستاهای ترک زبان اطراف شهرستان شاهین دژ و تکاب زندگی می‌کنند. ایل زعفرانلو از دو تیره زاخورانی و موصلانی تشکیل شده است که زادگاه اصلی و اولیه زاخورانی‌ها شهری به همین نام در عراق می‌باشد و تیرة موصلانی نیز از شهر موصل عراق به این منطقه آمده‌اند و می‌تواند گفت که شاخه‌ای از ایلات کرد هستند که زبانشان شبیه به ایل شکاک ارومیه می‌باشد مسلمان بوده و دارای مذهب شیعه هستند. ایل زعفرانلو بیشتر در روستاهای الی بالتا، قزل قیه، میر آجل و غیره ساکن هستند از طوایف دیگر می‌توان به کرد سوران اشاره کرد که از حومة بوکان و مهاباد از طریق ایلراه هاچه سو، الی بالتا، قزل قیه وارد ییلاق سلیم خان می‌شوند. ایل و طایفه دیگر متعلق به ایل چهاردولی می‌باشد چهاردولی در لغت به معنی گروهی که از چهار دولت تشکیل شده و زبان آنها ریشه کردی دارد و شببه زبان کرمانشاهی می‌باشد و در روستاهای اطراف شهرستان شاهین دژ از جمله، محمودآباد، قره تپه، رضا قشلاقی ساکن هستند که در فصل ییلاق به مناطق سلیم خان برای چرای دامهای می‌آیند، این طایفه مراسمات مختلفی دارند که یکی از آنها مسابقات اسب دوانی عشایر چهاردولی می‌باشد که همه ساله در محمودآباد برگزار می‌گردد.[۸]

زبان[ویرایش]

زبان اصلی ساکنین ترکی آذربایجانی بوده که اغلب جمعبت شهرستان را تشکیل می‌دهد و مردمان این شهر دارای مذهب شیعه و سنی می‌باشند.[۹] در مناطق کردنشین این شهرستان و روستاهای تابعه طوایف مختلفی زندگی می‌کنند که به لهجه‌های محلی طوایف صحبت می‌کنند از جمله چهاردولی، ایل زعفرانلو، موصلانی، شریبانی، آجرلویی و هشترودی را می‌توان نام برد.[۱۰] در بعضی از نقاط گوناگون شهرستان، لکی نیز رایج می‌باشد.[۱۱]

گویش‌ها را طوایف(ایل زعفرانلوایل چهاردولی، موصولانی (موصلانلو، جلالی‌ها)، هشترودی (هشترویی، قره داغلیشاهسون (شاهسوان، شایسوان) قیچلی‌ها (به معنی پادارها) قرچی‌ها (یا قورچی به معنی ترکشدارها) شریبانی، آجرلویی و غیره تشکیل می‌دهند. این طوایف در گذشته ایل افشار و ایل شاهسون را تشکیل می‌دادند. هم اکنون ایل زعفرانلو و ایل سادات به زندگی عشایری ادامه می‌دهند. این شهرستان دارای منطقه مناسب برای زندگی عشایری است و از گذشته مورد توجه بوده‌است چون شرق این شهرستان ییلاق و غرب شهرستان قشلاق است. شهر شاهین دژ در منطقه قشلاق و در دشتی به همین نام قرار دارد که تابستان نسبتاً گرمی نسبت به دیگر شهرهای استان دارد. در غرب شهرستان به علت قرار گرفتن در کنار زرینه رود و دیگر رودها و دشت‌های مناسب مردم به شغل کشاورزی مشغولند.[۱۱]

مناطق پرجمعیت شهرستان در سرشماری سال ۱۳۸۵
رتبه نام مکان نام دهستان جمعیت کل تعداد خانوار
۱ شهر شاهین دژ - ۳۴۲۰۴ نفر ۸۶۷۱
۲ شهر محمودآباد - ۵۸۱۷ نفر ۱۵۰۷
۳ شهر کشاورز - ۳۵۳۸ نفر ۹۴۰
۴ قوزلوی افشار صفاخانه ۱۷۵۷ نفر ۳۳۶
۵ احمداباد کشاورز ۱۷۱۷ نفر ۴۰۵
۶ هاچاسو هولاسو ۱۵۲۲ نفر ۳۹۹
۷ هولاسو هولاسو ۱۵۲۱ نفر ۴۱۱
۸ صفاخانه صفاخانه ۱۳۵۶ نفر ۲۶۶
۹ قازان لو كشاور ۸۴۸ نفر ۱۷۷
۱۰ اق تپه محمودآباد ۸۴۱ نفر ۱۸۲
۱۱ قبان كندی كشاور ۸۳۵ نفر ۱۸۱
۱۲ حاجی اباد محمودآباد ۸۰۸ نفر ۱۶۶
۱۳ نجار كشاورز ۸۰۱ نفر ۲۰۲
۱۴ قره قویونلو كشاورز ۷۹۱ نفر ۱۶۴
۱۵ اغچه مسجد كشاورز ۷۸۸ نفر ۱۹۰
۱۶ تزخراب كشاورز ۷۷۵ نفر ۱۵۹
۱۷ ینگی اباد محمودآباد ۷۷۴ نفر ۱۸۲
۱۸ مامالو هولاسو ۷۶۹ نفر ۱۷۳
۱۹ چپلوجه كشاورز ۷۳۹ نفر ۱۵۹
۲۰ اقبال كشاورز ۷۱۳ نفر ۱۵۷
۲۱ ظاهركندی چهاردولی ۷۰۳ نفر ۱۳۸
۲۲ خلوت محمودآباد ۷۰۳ نفر ۱۶۲
۲۳ گوزل بلاغ صفاخانه ۶۶۷ نفر ۱۳۶
۲۴ صورین چهاردولی ۶۵۷ نفر ۱۴۶


مشاهیر[ویرایش]

  • یدالله امینی متخلص به مفتون شاعر معاصر
  • امیر سرتیپ دوم شهید محمد تقی رحمانی[۱۲]
  • سردار شهید حمید آذین پور[۱۳]

جغرافیای اقلیمی و زیستی[ویرایش]

گونه‌های گیاهی[ویرایش]

پوشش گیاهی این شهرستان اهم از باغات ومزارع و انواع درختان میوه که بوسیله کشاورزان و باغات کاشت می‌شود و انواع علوفه‌های مرغوب و درختان مخصوص منطقه که در مناطق مرتفع و ییلاقی پیرامون است که مراتع و ییلاقهای این منطقه را جزء بهترین مناطق ییلاقی کشور قرار داده است مانند:درختان میوه بادام؛ سیب؛ زرد آلو؛ آلو و محصولات کشاورزی گندم و جو و کلزا؛... و نیز درختان خودروی ون؛ بادامچه چوش بوداغ و علوفه‌هایی مانند جاجغ و کما(جاشیر) نمونه‌های پوشش گیاهی این منطقه می‌باشد.[۱۴]

گونه‌های جانوری موجود[ویرایش]

پوشش جانوری این منطقه به دو تقسیم می‌شود :الف- حیوانات و پرندگان محلی ب- حیوانات وپرندگان وحشیالف :حیوانات و پرندگان محلی :گوسفند؛ گاو (شیری و گوشتی)؛ مرغ (تخم گذارو گوشتی) بوقلمون و اردک و غاز. ب:حیوانات و پرندگان وحشی :کوه‌ها وکوهپایه‌های اطراف شهرستان مملو از قوچ و میش ارمنی؛ بز و کل؛ گراز وحشی؛ گرگ و روباه؛ و پرندگان کپک چیل؛ تیهو؛ اردک وغازوحشی؛ فاخته و انواع کبوتر می‌باشد که روی هم پوشش جانوری و گیاهی منطقه را تشکیل می‌دهند.[۱۵][۱۶]

مناطق ییلاقی[ویرایش]

مناطق ییلاقی شهرستان شاهین دژ در ارتفاعات پیر محمد واقع شده است و بواسطه سرمای زمستان و پاییز بیش از ۵ ماه مورد استفاده دام عشایر قرار نمی‌گیرد و در بقیه ایام سال به حالت استراحت باقی می‌مانند از سویی دیگر، این نوع مراتع به علت استفاده از نزولات فراوان جوی در ارتفاعات و تبخیر محدود در فصل تابستان دارای پوشش گیاهی خوبی بوده و از نظر ترکیب گیاهی از جمله مراتع خوب ایران هستند. مراتع ییلاقی شاهین دژ معمولاً از اوایل اردیبهشت ماه تا اواخر شهریورماه مورد تعلیف و بهره‌برداری احشام ایلات و عشایر و روستائیان قرار می‌گیرند که هر ایل بعد از کوچ به این منطقه بر حسب تقسیمات اداره منابع طبیعی و تعداد دامهایشان در یورد و منطقة مخصوص به خود اسکان می‌نماید و به چرای احشام و دامهای خود می‌پردازند این تقسیم‌بندی به دلیل اختلاف طوایف و ایلات ساکن در منطقه صورت گرفته است تا از اختلافات و نزاع جلوگیری بعمل آید.

مناطق ییلاقی شاهین دژ ییلاق محمود خان و سلیم خان در مرز شاهین دژ، هشترود مراغه می‌باشد که ایلات مختلفی از خود شهرستان و شهرهای اطراف برای چرای دامهای خود به این منطقه می‌آیند همچنین منطقه ییلاقی آق داش مابین تکاب و شاهین دژ از مناطق دارای پوشش گیاهی نسبتاً خوبی بوده که همه ساله ایلات و عشایر مختلفی از جمله ترک و کرد و چهاردولی به این منطقه می‌آیند. لازم است ذکر شود که این شهرستان فقط ییلاق دارند و کوچ آنها فصلی می‌باشد و در زمان قشلاق به شهرها و روستاهای خود بر می‌گردند.[۱۷]

صنایع دستی شاهین دژ[ویرایش]

شاهین دژ یا صائین دژ از قدیمی‌ترین و پرسابقه‌ترین شهرهای استان آذربایجان غربی است در این شهرستان و روستاهای اطراف آن در حدود ۱۰۰۰ خانوار و در هر خانوار حدود ۵ نفر به فعالیت در تولید صنایع دستی مشغولند علاوه بر این تعدادی کارگاه فرشبافی نیز در این شهرستان وجود دارد. عمده تولیدات شامل فرش، گلیم، جاجیم، و دست بافتهای پشمی است. در گذشته سفالگری نیز در منطقه رایج بوده که امروزه منسوخ شده‌است.

فرش بافی[ویرایش]

قدمت فرشبافی نسبت به سابقه تاریخی این شهر بسیار محدود است. شاهین دژ شهری است تاریخی و مهاجر پذیر مهاجران اکثراً از ۲ تیره کرد و ترک می‌باشند که هر یک فرهنگ و صنایع دستی خاص خود را به همراه آورده‌اند. مهاجران ترک زبان که بیشتر جزو عشایری می‌باشند تغییر شیوه معیشت داده و از کوچ نشینی به یکجا نشینی متمایل گشته‌اند اما همچنان به تولید دست بافتهای سنتی خود با هویت تاریخی فرهنگی خاصشان مشغولند. فرشهای تولید شده توسط این اقوام دارای طرح شکسته هندسی یا نیمه شکسته می‌باشد. رج شمار پایین (۳۵–۱۵) از مشخصات این نوع فرشهاست. مصالح مورد استفاده در بافت آنها اغلب به نوعی است که بصورت بومی و منطقه‌ای قابل تهیه و دسترسی است. پرز این قالی‌ها اکثراً پشمی و پودها پنبه‌ای و جنس تار چله نیز بیشتر پشمی و گاهی پنبه‌ای می‌باشد. صنعت نخ ریسی به صورت دقیق نیز در کنار فرش و برای جوابگویی به تولیدات فرش این منطقه وجود دارد. ابعاد این فرشها اکثراً کناره (فرشهای طویل کم عرض) به طول ۵٫۱ تا ۶ متر و عرض ۵٫۰ تا ۵٫۱ متر بوده و گاهی در ابعاد قالیچه یا ۳×۲ نیز بافته می‌شوند. این فرشها اغلب سینه باف بوده و نقشه‌های ۳ ترنج- ۵ ترنج، لچک ترنج، گلدانی و افشان، به رنگهای زمینه لاکی، سرمه‌ای، و رنگهای شاد و درخشان در این فرشها متداول است نوع گره بکار رفته نیز اغلب متداول است که توسط قلاب یا دست به همراه چاقوی بافت زده می‌شود. اما مهاجرین کرد زبان دارای تولیدات متنوع تری هستند. فرش‌های تولید شده توسط آنها ریز بافت تر و دارای طرح‌های گردان و نیمه شکسته می‌باشند. رج شمار این فرش‌ها بین ۲۵ تا ۶۰ متنوع بوده و گاهی در بین آنها فرش‌های تمام ابریشم با رج شمار ۷۰ نیز مشاهده می‌گردد. ابعاد این فرش‌ها مختلف و بر اساس سفارش بازار متغیر است. نقشه‌های مورد استفاده یا مانند سایر نقشه‌های کردی، افشان، لچک، ترنج، ترنج دار، افشار، نقوش حیواندار، هراتی (ماهی در هم) شکسته و گردان و یا مانند نقشه فرشهای ریز بافت مثل تبریز، اصفهان و حتی قالیچه‌های تمام ابریشم و با نقشه شبیه به هم اما بسیار محدود می‌باشد. جنس مصالح این قالی‌ها در پرز اغلب پشم و گاهی ابریشم، در تار پنبه و ابریشم و در پود پنبه‌است. نوع گره استفاده شده هم گره متقارن (ترکی) و گاهی نامتقارن (فارسی) است رنگ زمینه این فرشها سرمه‌ای، لاکی، پوست پیازی، کرم، بژ، نارنجی، قهوه‌ای سبز و... می‌باشد.

گلیم بافی و جاجیم بافی[ویرایش]

در شاهین دژ گلیم‌های تمام پشمی یا گاهی پشم و پنبه‌ای توسط روستائیان و عشایر اسکان یافته بافته می‌شود. در این منطقه انواع گلیم‌های کردی و افشار و گلیم‌های محلی مخصوص اقوام ترک زبان تولید می‌گردد که بیشتر به رنگهای مخلوطی از قرمز، پشم خود رنگ، کرم سیاه و گاهی سبز و آبی می‌باشد. تولید جاجیم نیز مثل اکثر نقاط ایران در این شهرستان متداول است. جاجیم که بافته‌ای ۲ رویه‌است دارای طرحها و رنگ بندی راه راه و هندسی است که توسط ماشین بافندگی دستی و زمینی بافته شده و فاقد پرز می‌باشد. مصارف مختلف جاجیم شامل روانداز، زیرانداز، رختخواب پیچ، روکرسی و غیره‌است بافت گلیم و جاجیم در منطقه صنعتی خانگی محسوب می‌شود و توسط زنان روستایی صورت می‌گیرد.

دست بافته‌های پشمی[ویرایش]

در این منطقه نیز مثل سایر شهرهای سردسیر استان بافت انواع محصولات پشمی به‌وسیله ۲ تا ۵ میل و بدست زنان شهر و روستا رواج دارد. انواع جورابها، دستکش، کلاه، شال گردن، شال کمر، زانو بند، ساق بند و حتی گاهی شلوار و جلیقه پشمی در طرحها و رنگهای زیبا (معمولاً سفید، قهوه‌ای و قرمز) بافته شده و جزو البسه پوشاک سنتی مردم این ناحیه در فصل سرد زمستان است.

سایر صنایع دستی[ویرایش]

در گذشته ساخت وسایل سفالی و سبد و حصیربافی در این منطقه رایج بوده که امروزه تقریباً منسوخ شده‌است اما صنایع چوبی اخیراً در این شهرستان رایج شده و سهمی از تولیدات صنایع دستی منظم را بخود اختصاص می‌دهد ساخت و طراحی پایه مبل، صندلی، منبت کاری روی دسته مبل و صندلی و گاهی مجسمه‌سازی و نازک کاری چوب نیز در این شهرستان مشاهده می‌شود.

امکانات ورزشی و تفریحی[ویرایش]

با استناد به آمارنامه سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان در سال ۱۳۷۹ شهرستان شاهین دژ دارای امکانات ورزشی زیر می‌باشد:

۱ میدان فوتبال چمن (۵ درصد از میادین فوتبال چمن کل استان)، ۱ میدان فوتبال خاکی (۵۵٫۵ درصد از میادین فوتبال خاکی استان)، ۱ زمین والیبال و بسکتبال سرپوشیده (۵٫۲ درصد از کل زمینهای والیبال و بسکتبال سرپوشیده استان)، استخر سرپوشیده شنا و فاقد زمین والیبال و بسکتبال روباز و زمین تنیس روباز و سرپوشیده می‌باشد و در مورد سایر رشته‌های ورزشی شامل (بدمینتون، شطرنج، ژیمناستیک، تنیس روی میز و...) دارای ۲ واحد زمین روباز (۳۳٫۸ درصد از کل استان) و ۴ زمین سرپوشیده (۹۳٫۴ درصد از کل استان) است.

در سطح شهرستان شاهین دژ ۷ پارک وجود دارد. جمع مساحت پارکهای این شهرستان تا آخر سال ۱۳۸۰، ۶۴۰۰۰ مترمربع می‌باشد که سرانه فضاهای سبز برای شهرستان شاهین دژ توسط سازمان ۱۳٫۲ مترمربع ذکر شده‌است

کشاورزی[ویرایش]

در سال ۱۳۷۵ مساحت اراضی کشاورزی شهرستان شاهیندژ ۹۸۰۱۴ هکتار بوده‌است. گندم (۴۶۵۰۵ تن)، جو (۲۲۹ تن)، علوفه(۷۵۵۶۲ تن)، و چغندر قند (۱۲۸۲۶ تن) از مهم‌ترین محصولات کشاورزی و زراعی شهرستان محسوب می‌شود. فعالیت دامداری و دامپروری در این شهرستان رونق خاصی داشته به طوریکه ۱۱ درصد از واحدهای دامی استان ۸٫۹ درصد تولید شیر ۸٫۱۰ درصد تولید گوشت قرمز، ۷٫۴ درصد تولید گوشت سفید و ۱٫۷ درصد تولید پشم استان از ناحیه این شهرستان تأمین می‌گردد.

آثار باستانی[ویرایش]

۱- تنها بنای باقی‌مانده از ادوار گذشته پلی به ابعاد ۱۰×۹۰ که از دوران مغول بر روی رودخانه زرینه‌رود در روستای قیزکورپی حدود ۷ کیلومتری جنوب شاهین دژ می‌باشد.

۲ - حمام تاریخی بهادرالملک شهرمحمودآبادکه قدمتش به اواخرحکومت زندواوایل قاجارمی رسد. این حمام دربافت قدیمی شهرمحمودآبادواقع شده است.

۳ - دخمه بی‌بی کند (روستای بی بی کند): این دخمه تاریخی که قدمت چندین هزار ساله دارد، در بالای کوهی قرار گرفته‌است دارای دو اتاق همچنین سوراخهایی می‌باشد که به‌عنوان پنجره از آن استفاده می‌شده‌است. ستونهای کنده شده از سنگ در قسمت جلوی دخمه می‌باشد که با ظرافت خاصی کنده‌کاری شده و به آن شکل داده شده‌است. با توجه به طبیعت زیبای اطراف دخمه از مناطق دیدنی شهرستان شاهین‌دژ بشمار می‌آید؛ ولی بعلت مسافت زیاد و شوسه و مالرو بدون مسیر عده کمی از این بنای تاریخی قدیمی دیدن می‌کنند

۴ - حمام قپان شاهین‌دژ راسته قپان (خیابان شهید باکری): این حمام قدیمی که قدمتش به دوره قاجاریه برمی‌گردد در خیابان شهید باکری راسته قپان قرار گرفته‌است دارای یک درب کوچک بوده و فقط ستونها و قسمت کوچکی از حمام باقی‌مانده‌است. سقف و سایر قسمت‌ها ویران شده‌است ولی می‌توان با مرمت کامل اثر این حمام قدیمی را احیاء کرد

۵- نقوش صخره‌ای عقربلو در روستای عقربلو در ۸ کیلومتری غرب شاهین‌دژ و در کنار رودخانه دائمی زرینه رود شاهین دژ واقع گردیده است. این نقوش تصاویر زیبایی از چند بزکوهی و یک سری علائم دیگر را به تصویر کشیده است.

۶- مجموعه معماری صخره‌ای سماقان: در ۱۵ کیلومتری غرب شاهین دژ با ۱۷ اتاق کنده شده در دل کوه سنگی با یک تراس بسیار جالب با دید منظره قابل توجه در بالای کوه در مجاورت روستایی به همین نام قرار دار که از دیگر آثار جالب توجه این منطقه است که متعلق به هزاره اول قبل از میلاد می‌باشد.

۷- غار طبیعی - تاریخی و آب معدنی جوشاطو: در ۲۰ کیلومتری شرق شاهین دژ در مجاورت روستای جوشاطوی علیا در یک منطقه زیبا و خوش آب و هوا با مناظر طبیعی قرار دارد.

۸- دیوارهٔ تاریخی جوشاتو: در ۲۰ کیلومتری شرق شاهین دژ و در نزدیکهٔ روستای جوشاطوی علیا، در دامنهٔ کوهی مرتفع، دیواره‌ای به صورت دژ دفاعی وجود دارد که متعلق به هزارهٔ اول قبل از میلاد می‌باشد.

۹- تپه‌های که در زمان مغول برای مقابله با حمله دشمنان احداث گردید. هنوز به عنوان نماد هویت تاریخی این شهر می‌باشند پا برجاست. (سه تپه داخل شهر شاهین دژ، که هر سه دست ساز زمان مغول هستند)

تپه‌های باستانی[ویرایش]

نام اثر موقعیت قدمت
تپه قپان داخل شهر شاهین‌دژ کالکولتیک، هزاره اول قبل از میلاد - دورهٔ اسلامی
چال تپه شاهین دژ داخل مقر سپاه پاسداران در شهر شاهین‌دژ هزاره اول قبل از میلاد
تپه پاپیر روستای کرکره عصر برنز II - دوره اشکانیان - سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه پاره سفلی روستای پاره سفلی دوران پیش از تاریخ ایران باستان
تپه چراغ روستای ساروجه سفلی هزاره اول قبل از میلاد - سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه چراغ بابا روستای چراغ بابا سدهٔ ۳ تا ۱۲ ه. ق.
تپه خاط لر داشی روستای هاچه سو دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه خلوت روستای خلوت هزاره اول قبل از میلاد - دوران‌های تاریخی پس از اسلام
تپه خواجلو روستای خواجه‌لو هزاره اول قبل از میلاد - سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه خولینه روستای خولینه دوران پیش از تاریخ ایران باستان
تپه رضا قشلاقی روستای رضاقشلاق سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه شیطان تختی ۱۵ کیلومتری شمال شهر شاهین دژ هزاره اول قبل از میلاد
تپه طاحن آباد روستای احمدآباد عصر برنز
تپه طاقه گوز روستای منبر عصر برنز- سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه قره چال روستای کل بیوره هزاره اول قبل از میلاد - دوره اشکانیان
تپه قره مال روستای حصار دوره اشکانیان
تپه قلات کهن روستای زیدکندی هزاره اول قبل از میلاد - دوره اشکانیان - دوره ساسانیان
تپه قلاع خنجر روستای باغ علیا سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه کانی درویش ۱ روستای آق تپه دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه کانی درویش ۲ روستای اق تپه دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه کربلایی محمد روستای هاچه سو هزاره اول قبل از میلاد - سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه کشاورز ۲ شهر کشاورز هزاره اول قبل از میلاد - سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه کشاویر شهر کشاورز سدهٔ ۴ ه. ق. تا دوره صفوی
تپه کل بیوره روستای ینگجه سدهٔ ۶ تا ۸ ه. ق.
تپه کهنه قلعه روستای اینچه افشار دوران مس و سنگ
تپه گل چرمو روستای گل چرمو عصر مس
تپه محمود آبادسفلی روستای محمودآباد سفلی عصر برنز
قره تپه ۲ روستای قره تپه عصر برنز
قره تپه ۳ روستای قره تپه عصر برنز قدیم و میانی

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

جاذبه‌های طبیعی این شهرستان عبارت‌اند از: رودخانه زرینه‌رود ،منطقه شکارممنوع بیان، دره هولاسو، دره قیزکرپی، دره قره قیه (قره قایه)، کوه قلای کچان (جنوب غربی)، کوه قره داش (ضلع شرقی شهر)، دره آغاجاری (جاده تکاب)، دره زینالو، کوه پیر محمد، دره گراو (جاده تکاب)، دشت شاهین‌دژ

کوه‌ها[ویرایش]

این شهرستان در رشته‌کوه زاگرس واقع شده و مهمترین کوه‌های بالای ۲۰۰۰ متر آن عبارتند از:

کوه‌های شهرستان شاهین دژ
نام کوه فاصله نسبت به شهر شاهین دژ ارتفاع
اکوز اولان در ۳۴ کیلومتری شمال شرقی ۲۹۱۷ متر
اورته داغ در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی ۲۵۵۰ متر
اوزون دره در ۲۱ کیلومتری جنوب ۲۶۹۸ متر
برده رش در ۲۱ کیلومتری شرق ۲۷۶۷ متر
تکه قیه سی در ۲۹ کیلومتری شرق ۲۷۱۰ متر
خسروخان در ۱۴ کیلومتری جنوب شرق ۲۴۲۹ متر
سبلاخ در ۱۷ کیلومتری شمال شرق ۲۴۹۲ متر
سفره سلان در ۲۱ کیلومتری شرق ۲۷۱۰ متر
سویلی در ۳۵ کیلومتری شمال شرق ۲۶۶۸ متر
قازمه در ۲۹ کیلومتری شمال شرقی ۲۷۷۵ متر
محمود خان در ۲۷ کیلومتری شمال شرقی ۲۶۱۰ متر
یای قاری در ۳۶ کیلومتری شمال شرقی (بلندترین) ۲۹۴۱ متر

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. [۱]
  2. [۲]
  3. [۳]
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  5. تقسیمات کشوری بر حسب شهرستان
  6. [۴]
  7. http://www.shahindezh-ag.ir/tabid/1512/Default.aspx#316
  8. http://www.shahindezh-ag.ir/tabid/1512/Default.aspx#316
  9. http://www.shahindezh-ag.ir/tabid/1512/Default.aspx?PageContentID=305
  10. فرهنگ جغرافیائی شاهین دژ، سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۳۴ ص. ۳۴–۴۴
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ فرهنگ جغرافیائی شاهین دژ، سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۴ ص. ۳۴–۴۴
  12. http://ajashohada.ir/Home/MartyrDetails?identityInfoId=11675&BirthDate=1345/03/01&DateMartyrdom=1365/12/15&LocationMartyrdom=null&ImagePath=../Upload/Photo/6515854.jpg&FirstName=محمدتقی&LastName=رحمانی&LocationTomb=آذربایجان%20غربی%20-%20شاهین%20دژ%20-%20هولاسو
  13. http://shahinpayam.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=20&pageid=1027&newsview=198624
  14. http://www.shahindezh-ag.ir/tabid/1512/Default.aspx#316
  15. (محیط زیست شاهین دژ) -1376 –اداره محیط زیست شاهین دژ
  16. http://www.shahindezh-ag.ir/tabid/1512/Default.aspx#316
  17. http://www.shahindezh-ag.ir/tabid/1512/Default.aspx#316
  • وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، فرهنگ جغرافیائی شاهین دژ ۱۳۳۴: تهران سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح. سال ۱۳۷۴
  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خ.

پیوند به بیرون[ویرایش]

پرچم ایران

روستاهای شهرستان شاهین‌دژ استان آذربایجان غربی ایران

دهستان روستاهای بخش مرکزی
صفاخانه

اینچه | باغچه میشه | باغ سفلی | باغ علیا | برده نقشینه | بیگ تولی علیا | تازه آباد | ترک دره | چمپان | حسنلو | حصار | سانجود | سلیمان آباد | صفاخانه | صفیارخان | علی آباد | قوزلوی افشار | گچی قلعه سی | گل چرمو | گوزل بلاغ | حسین اباد 

محمودآباد

احمد آباد داش کسن | آق تپه | بی بی کند  | جوشاتوی سفلی | جوشاتوی علیا | چیچکلو | حاجی آباد | حسین آباد  | خاتون آباد | داش کسن | ساروجه سفلی | ساروجه علیا | شهرک صنعتی | عباس بلاغی | عقربلو | غیب علی | قدیم | قره‌تپه | قشلاق بختیار | کانی سنجود | مستان آباد | موشان دره | نوروزآباد | ینگی آباد  | ینگی ارخ 

هولاسو

اطاقلو | الی بالتا | باغلوجه  | بوغلمش | ترک ویران | حسن اولان | خانقلی | خزایی سفلی  | خزایی علیا | خولینه | زیدکندی | طومار آغاج | قره زاغ  | قزل قیه سفلی | ینگجه | قزل قبر | قزل قیه علیا | قزل قیه وسطی  | قوزلوجه | قیزکرپی | کردکندی | گدلو | محمودآباد سفلی | محمودآباد علیا  | هاچه سو  | مراجل | آغاجاری | اوچ دره  | بایرام قلعه سی  | پیچاقچی | چراغ ابدال | حمزه قاسم | خواجه لو | دولانقیر | فتح آباد | خولینه  | قلعه قورینه | قویجوق | کران | کرکره | مامالو | منبر | هولاسو 

دهستان روستاهای بخش کشاورز
چهاردولی

احمد بیگ | اخی جان | آشتی بلاغ | آلاگوز | آلی چین | اوبه بلاغی | اوزان سفلی | اوزان علیا | اینچه | پرویزآباد | تازه کند | چپو  | خلج | دمیرچی | رضاقشلاق | زینالو | صورین  | ظاهر کندی | عثمان اولن | قالقانلو  | قره اوغلان  | قره قیه | قطور | قوزلوی سفلی | قوزلوی علیا | قینرجه | کوسه | کهریز | کهل سفلی | کهل علیا | گولی | لیک آباد | مقبول | نوروزلو 

کشاورز

احمد آباد | آغچه لو | آغچه مسجد | اقبال | پاره سفلی | پاره علیا | تزخراب | چپلوجه | حیدرآباد  | خلوت | زمان آباد | سعید آباد  | قازان لو  | قبان کندی | قره بلاغ سفلی  | قره بلاغ علیا | قره قویونلو | قولانجق  | گلی | محمد آباد | نجار | یوسف کندی 

شهرها شاهین دژ | محمودآباد | کشاورز