عسل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

عَسَل که آن را به فارسی اَنگَبین گویند ماده‌ای شیرین و گران‌رو است که زنبورعسل از شهد گل‌ها تولید می‌كند.

عسل مهم‌ترین منبع مواد قندی شناخته شده است و پانزده نوع قند دارد که مهم‌ترین آنها فروکتوز، گلوکز و ساکاروز است. در مجموع یک کیلوگرم عسل ۳۲۵۰ کالری حرارت و انر‍‍‍‍‍ژی دارد. عسل به لحاظ داشتن برخی مواد تخمیری در تبادلات غذایی و کمک به هضم غذا بالاترین مرتبه را در میان غذا‌ها دارد، از این دسته مواد می‌توان به آمیلاز، اینورتاز، کاتالاز و پراکسیداز اشاره کرد. همچنین عسل دارای ویتامین‌های بسیاری از جمله ویتامین‌های B۲ ،B۵ ،B۶، نیاسین، پریدوکسین و ویتامین‌های C ،K ،E ،A است. میزان این ویتامین‌ها در عسل زیاد نیست؛ با این حال کافی و مفید است. عسل دارای انواع پروتئین، اسیدهای آمینه، اسیدهای آلی مثل اسید فرمیک و مشتقات کلروفیل و مقداری آنزیم و رایحه‌های معطر است. املاح معدنی در عسل فراوانند؛ از جمله کلسیم ، پتاسیم، سدیم، منگنز، آهن، کلر، فسفر، گوگرد و ید.

بسیاری از پژوهشگران تأکید دارند که عسل حاوی عوامل قوی ضدمیکروب و نیز حاوی هورمون‌های نباتی و هورمون‌هایی از مشتقات استروژن است.^{[نیازمند منبع]}

فهرست مندرجات ۱ تعریف ۲ ویژگی‌ها ۳ رنگ ۴ فواید ۴.۱ فواید دارویی و درمانی ۵ تولید عسل ۶ ترکیبات ۷ تقسیم‌بندی انواع عسل ۸ رس کردن (شکرک زدن) ۹ عسل از دیدگاه بزرگان ۱۰ عسل در ادیان ۱۰.۱ عسل در اسلام ۱۰.۲ عسل در یهود ۱۰.۳ عسل در مسیحیت ۱۱ عسل در عهد باستان ۱۱.۱ عسل در مصر باستان ۱۱.۲ عسل در یونان باستان ۱۲ نگهداری عسل ۱۳ عسل با موم ۱۴ پانویس ۱۵ نگارخانه ۱۶ جستارهای وابسته

[ویرایش] تعریف

هیچ تعریف رسمی از طرف وزارت خوراک و دارو ارائه نگردیده، اما طبق تصویب‌نامه 1906 فدرال غذا و داروی آمریکا، عسل چنین تعریف شده است:

«

عسل، شهد و ماده مترشحه محتوی قند گیاهان است که توسط زنبور عسل جمع آوری شده، تغیر حالت داده و در شان عسل ذخیره می‌گردد

»

[ویرایش] ویژگی‌ها

وزن مخصوص عسل حدود 4/1 – 42/1 و pH آن 7/3 تا 5/4 در تغییر است. بنابراین با وجودی که عسل یک ماده اسیدی ست، ولی به علت شیرینی خاص حالت اسیدی آن محسوس نیست.

[ویرایش] رنگ

رنگ عسل های مختلف، باتوجه به منابع اصلی شهد از سفید روشن تا سیاه متغیراست. بنابراین ، آن چه به غلط بین عوام شایع شده است که عسل زنبوران مادر (یعنی جمعیت زنبور عسل با ملکه مسن) تیره و غلیظ است، اما عسل زنبوران جوان (یعنی بچه کندوها)، روشن ورقیق است، پایه علمی ندارد. به عنوان مثال:

• رنگ عسل اقاقیا، سفید روشن مانند آب است
• رنگ عسل افرا، لیمویی رنگ
• رنگ عسل اسپرس، زرد طلایی
• رنگ عسل انواع میوه ها، زرد متمایل به قهوه ای
• رنگ عسل شبدر سرخ، زرد تمایل به قرمز
• رنگ عسل زیرفون، زرد متمایل به سبز
• رنگ عسل گل قاصد، زرد تیره
• رنگ عسل نارون، قهوه ای
• رنگ عسل صنوبرو زبان گنجشک، سبز تیره تا سیاه

نوع عسل:	رنگ:
اقاقیا	سفید
بهارنارنج	زرد طلایی
جنگل‌های مازندران	زرد مایل به سبز
آویشن	عقیقی قرمز
جنگل‌های کاج اروپا	قهوه‌ای

[ویرایش] فواید

ویژگی مهم عسل آن است که این مادهٔ طبیعی به شرط دوری از رطوبت، در مدت طولانی فاسد نمی‌شود. برای نگهداری بعضی مواد به دور از فساد هم از آن استفاده می‌شود مثلا شاه‌توت را با آن مخلوط می‌کنند و هر چند روز یک بار آن را وارونه می کنند تا عسل به همه جای آن برسد و بدین طریق شاه‌توت تا یک سال فاسد نمی شود.^[۱] دیگر آنکه این ماده فقط در صورتی ارزش غذایی خود را از دست می‌دهد که بیش از ۶۰ درجه حرارت ببیند. عسل از قدیم جهت طعم‌دهی یا تغییر مزهٔ داروها مورد استفاده بوده‌است. قدمت استفاده از عسل در مصر حداقل به ۲۲۰۰ تا۲۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد. مصریان قدیم از عسل دست کم به صورت ۹۰۰ فراورده بهره می‌برده‌اند. محصول سالانهٔ عسل در جهان حداقل ۳۰۰٫۰۰۰ تن است.

[ویرایش] فواید دارویی و درمانی

در باب خواص درمانی عسل نکات بسیاری وجود دارد، از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. عسل در جلوگیری از پوسیدگی دندان: در تحقیقات دو تن از محققان به نام‌های وسبورن و نوزیسکین‌وست این نتیجه حاصل شد که افرادی که از عسل استفاده می‌کنند (روزانه ۷۰ گرم)به پوسیدگی دندن مبتلا نشده‌اند. علاوه بر اینکه عسل قندی طبیعی است، خاصیت ضد میکروبی آن نیز در پیشگیری از پوسیدگی مؤثر است و همچنین در رشد استخوان‌ها و درمان نرمی استخوان و تقویت لثه بسیار سودمند می‌باشد. اگر عسل با ذغال طبی مخلوط شود باعث سفیدی و براقی دندان‌ها می‌شود.
2. عسل در طب کودکان: مصرف عسل در کودکان می‌تواند باعث افزایش وزن آنها شده و حال عمومی کودک را بهبود بخشد، نیز نیاز کودک به ویتامین B۶ را پاسخ می‌گوید. البته به علت احتمال ایجاد واکنش‌های حساسیتی استفاده از عسل برای کودکان تا زیر ۲ سال ممنوع است.^{[نیازمند منبع]}
3. عسل و بیماری‌های پوستی: در گذشته درمان زخم‌های کهنه و چرکی با عسل متداول بوده‌است، هم اکنون نیز این ماده برای درمان زخم‌های پوستی مزمن کاربرد دارد، رشد میکروب‌ها را متوقف کرده و پوست و اعصاب را تغذیه می‌نماید. عسل برای درمان زخم سپتیک از ساولون بهتر عمل کرده و در درمان عفونت‌های پوستی بهبود سریع‌تری نسبت به پماد آمپی‌سیلین نشان داده‌است، عسل ضد کاندیدا و تریکوفیتون منتاگروفیتیس است و در درمان عفونت‌های پوستی ناشی از این دو بسیار مؤثر است. نیز این ماده به علت ساز و کار رطوبت‌گیری خود، موجب کاهش ادم زخم شده، در تسریع فرایند التیام مفید است. وجود مادهٔ اینهیبین که خاصیت ضد باکتریایی دارد، احتمالاً از طریق از بین بردن باکتری‌های زخم‌های بستر موجب تسریع التیام آنها می‌شود.
4. عسل و بیماری‌های گوارشی: عسل به علت داشتن بعضی آنزیم‌ها به هضم غذا کمک می‌کند، مثل: لیپاز ، آمیلاز ، ساکاراز و...

عسل از شدت هیپر اسیدیتهٔ معده می‌کاهد و می‌تواند در افراد مبتلا به ترش کردن یا رفلاکس مؤثر باشد، برای زخم معده و التهاب آن نیز مفید است.

از سایر مصارف درمانی عسل می‌توان به اثرات کمک درمانی در بیماری سل، التهاب ریه، آسم و ذات‌الریه اشاره کرد، همچنین می‌توان از اثرات کمکی آن در انواع زخم و التهاب‌های قرینه و سوزشهای چشم نام برد.

عسل در درمان بیماری‌های زنان و زایمان، بیماری‌های قلبی، بیماری‌های کلیوی و بیماری‌های اعصاب نقش به سزایی داشته‌است، نیز در درمان بیماری‌های خونی مفید بوده، گلبولهای قرمز و هموگلوبین را افزایش می‌دهد و خاصیت ضد خون ریزی دارد، از این رو می‌تواند نقص ویتامین ک بدن را جبران کند.

[ویرایش] تولید عسل

تولید عسل از جمع‌آوری شهد گیاهان شروع می‌گردد. بدین ترتیب که زنبور عسل شهد شیرین و رقیق را از جام گل ها جمع‌آوری نموده وآن ها را تغیر شکل داده و به شکل محلولی عالی، غلیظ و مغذی در می‌آورد. زنبور عسل شهد گیاهان را در موقع جمع‌آوری، به طور موقت در عسلدان خود جمع‌آوری می‌نماید و در هر نوبت پرواز برای جمع‌آوری شهد، حدود 40 میلی‌گرم شهد را به کندو حمل می‌کند.

زنبور مزرعه موقع برگشت و حمل شهد به کندو، در بین راه مقداری از آب شهد را جذب، و بعدا از کلیه‌ها دفع می‌کند. ضمنا مقداری دیاستاز diastase از نوع اینورتازinvertase (که تجزیه کننده مواد قندی ست) از جداره عسلدان ترشح و به شهد می‌افزاید. کارگر مزرعه، این شهد یا به اصطلاح عسل نارس را در داخل سلول‌ها قرار می‌دهد و مجددا جهت جمع‌آوری به سوی مزارع و منابع برمی‌گردد.

هنوز ثابت نشده است که زنبور عسل می‌خوابد، بنابراین طول شب فرصت خوبی است برای به قوام آوردن عسل، به این ترتیب که در خلال شب شهدهای ذخیره شده رامجدداً از انبار های سلول ها می‌مکند و به سلول‌ها برمی‌گردانند. در هر نوبت مکیدن و برگرداندن، مقداری دیاستاز به شهد اضافه نموده و به عکس کمی از آب اضافی شهد را به کمک جداره‌های عسلدان جذب می‌کنند. این عمل، تا به قوام رسیدن عسل توسط زنبورانی که این وظیفه را به عهده دارند، آن قدر ادامه پیدا می‌کند تا شهد حاصله به مایع غلیظ قوام یافته‌ای که معمولاً دارای 17 تا 6/18 درصد آب است تبدیل گردد.

[ویرایش] ترکیبات

ترکیبات یک عسل معمولی بدین صورت است:

• فروکتوز ۱-۳۸/۲٪
• گلوکز ۲-۳۱/۰٪
• آب ۳-۱۷/۱٪
• مالتوز Maltose ٪۴-۷/۲
• کربوهیدرات‌ها Carbohydrates ٪۵- ۴/۲
• ساکاروز ۶-۱/۵٪
• املاح معدنی ، ویتامین ، آنزیم ۷- ۰/۵٪ Minerals – Vitamins – Enzymes

ترکیبات عسل بسته به نوع تغذیه زنبور عسل بدین معنی که از چه گلی یا گلهایی استفاده کرده متفاوت است. یعنی عسل تولیدی بسته به این که زنبور، از چه گیاهی استفاده کرده گوناگون است.

در صد آب موجود در عسل ها، به شرایط اقلیمی ومیزان رطوبت منطقه بستگی دارد. در منا طقی که میزان رطوبت هوا بالاتر است ، درصد آب عسل بیش تر است. برای مثال عسل های شمال رقیق‌تر از عسل های شمیرانات تهران است. درصد آب عسل با توجه به شرایط آب‌و‌هوایی منطقه استقرار کندوها، می‌تواند تا حدود 25 نیز بالا رود. به این ترتیب از لحظه شهد آوری تا تولید عسل، دو مرحله انجام می‌گیرد. مرحله اول رنبوران هم به طور فعال هم به طور انفعالی آب را از محلول رقیق شهد که به طور معمول دارای 60 درصد آب است، جدا می‌کنند. (آب شهد گل ها بین 50 تا 80 در صد متغیر است). برای مرحله دوم باید گفت قند مسلط درشهد، ساکاروز است که با فعالیت آنزیمی به دکستروز dextrose و لوولوز (levulose) و ظاهرا با مقادیر کمی از سایر قند‌ها طی این مرحله ترکیب می‌شوند. در نتیجه محلول غلیظی از قند های ساده که ماده حل شده آن بیش از حل نشده هاست، ماده‌ای دارویی ومغذی به نام «عســـــل» به وجود می‌آید.

عسل های دارای منبع گیاهی متفاوت دارای رنگ و طعم متفاوت بوده و به مقادیر نه زیاد متفاوت، حاوی قند ها (ساکاروز، لوولوز، دکستروز، مالتوز و غیره) و حاوی اسید‌ها، پروتئین‌ها،پیک مان‌ها، مواد معطر و خوشبو کننده وهم‌چنین املاح (نظیر سدیم، گوگرد، منیزیوم، فسفر، کلر، پتاسیم، سیلیکا و غیره) آنزیم‌ها( مانند دیاستاز، گلوکز اکسیداز، کاتالاز، فسفاتاز و انورتاز) و هم‌چنین حاوی ویتامین‌ها (پرودوکسین، فولیک اسید) و غیره می‌باشند.

[ویرایش] تقسیم‌بندی انواع عسل

عسل را معمولا به چند طریق تقسیم بندی می‌کنند:

1. یکی براساس منبع اصلی گیاهی که عسل از شهد آن ساخته شده است. مانند عسل گز ، عسل آویشن، عسل گون، عسل بهار نارنج وغیره. ولی به علت متنوع بودن گیاهان منطقه استقرار کندوها، عسل های به دست آمده کم‌تر تک‌گلی بوده واکثرا از چندین گیاه تولید می‌شوند. اگر اصطلاحا می‌گویند عسل گز یا عسل آویشن، احتمالا منظور این است که بیش ترین شهد از نباتات گز وآویشن وارد عسل شده است. دکتر هریک در سال 1948 از طرف موئسسه فائو (F.A.O) اعلام نمود که «نمی‌توان عسل را بر اساس نام گیاه نام‌گذاری نمود، مگر در جایی که پوشش گیاهی منطقه منحصر به یک گیاه یا تک‌گلی باشد.»^{[نیازمند منبع]}
2. تقسیم بندی دیگری که معمولا برای عسل های مختلف در نظر گرفته می‌شود، بر اساس نام منطقه استقرار کندوهاست. مانند عسل اعلای فیروزکوه ، عسل خوانسار، عسل گرمابدر، عسل تهران، عسل سهند وغیره. برای هریک از این مناطق تقسیم بندی دیگری نیز اضافه می‌کنند. مثلا می‌گویند «عسل بهاره تهران» و «عسل پائیزه تهران» منظور ازعسل بهاره عسلی است که اکثرا از نباتات بهاره و شهد درختان میوه حاصل شده و تا شکفتن گل های درختان اقاقیا ادامه دارد. عسل پائیزه عسلی ست که از نباتات تابستانی و پائیزه که معمولا بعد از اقاقیا رشد می‌کنند، تولید می‌گردد.
3. تقسیم بندی دیگری هم برای عسل در نظر می‌گیرند

[ویرایش] رس کردن (شکرک زدن)

آیا عسل طبیعی هم شکرک می‌زند؟ به جرأت باید گفت بله! تقریبا تمام عسل های طبیعی باتوجه به میزان مواد تشکیل دهنده، وضعیت آب‌وهوا وشرایط اقلیمی، میزان درجه حرارت محیط وروش تصفیه، طریقه انبار کردن و نگهداری، درکوتاه زمان یا دراز مدت در فواصل متفاوت زمانی شکرک می‌زنند.

شکرک زدن عسل، نه تنها دلیل بر بدی وتقلبی بودنش نیست، بلکه برعکس معرف آن است که عسل کاملا سالم بوده و به هیچ وجه با شکر مخلوط نشده است و این خلاف تصور غلط و رایج در ایران می‌باشد که عسل شکرک زده و سفت شده را تقلبی می‌دانند. دلیل متبلور شدن و رسوب دادن عسل وجود دیاستاز و هم چنین مقدار قند گلوکز در آن است. دیاستاز ها ذرات خیلی ریز عسل را به خود جذب و کدر نموده و باعث ته‌نشین شدن آن می‌شوند.

مقدار گلوکز هرچه بیش تر باشد، عسل زود تر متبلور و ته‌نشین می‌گردد. این فقط در عسل‌های طبیعی وغیر تقلبی دیده می‌شود. زیرا تنها عسل های طبیعی هستند که در داخلشان دیاستاز وجود دارد. عسل های غیر طبیعی فاقد آنند.

بنابراین نتیجه می گیریم هر عسلی که بعد از مدتی ته‌نشین شد، حتما سالم وطبیعی است، بر خلاف تصور مردم! و هرگاه عسل ته نشین نشد، می‌تواند تقلبی باشد. ولی دراین جا موضوع دیگری نیز باید در نظر گرفته شود و آن این که، مدت لازم برای ته نشین شدن عسل های طبیعی مختلف فرق می‌کند. این مدت تابع مقدار قند گلوکز موجود در آن است. مثلا عسل للکی و کلزا یک هفته پس از استخراج ته نشین وسفت می‌شوند. ولی عسل اقاقیا به چهار سال وقت نیاز دارد تا ته نشین گردد و معمولا کسی عسل را چهار سال نگهداری نکرده وسال اول مصرف می نماید. به عقیده افرادی عسل اقاقیا همیشه صاف و شفاف خواهد بود.

متقاضیان عسل در خیلی از کشورهای اروپایی، عسل شفاف و روان را نپسندیده و آن را مصرف نمی‌کنند، چون معتقدند عسل سفت شده و شکرک زده خوش مزه تر است. این انتخاب بر خلاف عقیده مصرف کنندگان عسل در ایران است، که عسل شکرک زده را نمی‌خورند.

آن چه ما می‌توانیم به طور خیلی دقیق تر در این باره اظهار کنیم، این است که وقتی عسل رسوب داد، حتما سالم وطبیعی است. ولی وقتی که رسوب نداد، می‌تواند هم طبیعی و هم مصنوعی باشد. تشخیص این امر به عهده آزمایشگاه‌هاست. مسلم است که نشخیص عسل طبیعی از غیر طبیعی به کمک انگشت یا قاشق و مزه غیر ممکن است.

دکتر محمد عراقی استاد و عضو هیئت دانشکده کشاورزی زنجان، دلیل شکرک زدن عسل های طبیعی را چنین می‌نویسد:

«

قند های غالب وساده عسل اغلب دکستروز و لوولوز می‌باشند که خاصیت شیرینی و رطوبت‌گیری و ارزش انرژی وسایر خواص فیزیکی را به آن می‌دهند. در اکثر عسل های حاصل از گل‌ها، مقدار لوولوز بیش تر از دکستروزاست و تنها در عسل هایی که سریع رس می‌کنند، مقدار دکستروز بیش تر از لوولوز است. عسل رس کرده ومایع از نظر ترکیبت وخواص خوراکی هیچ گونه اختلافی باهم ندارند. در بعضی از کشورها، بیش تر عسل رس کرده به بازار می‌دهند. ولی باید دقت شود که دانه‌های رس نرم و یکدست باشد. در چنین شرایطی، عسل رس کرده کلیه خواص خود را داراست. اگر دانه‌های رس درشت و ناهمگون باشند، معلوم می‌شود که عسل حرارت داده شده (یا بیش از یک بار گرم شده) و فاقد بعضی از خواص آنزیمی و دیاستازی است. پس شکرک زدن عسل بستگی به نگهدای وترکیب عسل دارد. بعضی ازعسل ها، هرگز شکرک نمی‌زنند. بعضی دیگر در ظرف چند روز پس از استخراج یا حتی داخل شان (در قاب عسل) شکرک می‌زنند

»

ویلیام لرد (WILLIAM LORD) از بخش حشره‌شناسی کارولینای شمالی درباره مورو شکرک زدن عسل و دلایل آن چنین می‌نویسد:

«

تقریبا در تمام عسل‌ها، پس از مدت زمان معینی، قند های موجود از مایع جدا شده و بلور‌هایی را تشکیل می‌دهند. این مرحله از بلوری شدن را شکرک زدن می نامند ... تقریبا تمام عسل ها با اختلاف فاصله زمانی، بعضی زودتر و بعضی دیر تر شکرک می‌زنند ... سرعت رسوب کردن قندها یا شکرک زدن بستگی به منبع شهد یا گل و گیاهی دارد که عسل از آن تولید شده است. سرعت رسوب کردن قندها و شکرک زدن در تمام عسل ها به یک اندازه ونسبت نیست ... در سال 1961 معلوم شد که تمایل عسل ها به شکرک زدن در یک عسل، رابطه مستقیمی با نسبت دکستروز به آب، در آن عسل دارند. معمولا نسبت دکستروز به آب، در عسل هایی که به سرعت شکرک می‌زنند، از 10/2 به بالا است و برعکس، عسل‌هایی که شکرک نمی‌زنند، نسبت دکستروز به آب موجود در آن ها 70/1 به پایین است.

»

او، مضافا توضیح می‌دهد:

«

از زمانی که بلور های دکستروز از سایر محتویات عسل جدا می‌شوند، دوره شکرک زدن عسل شروع می‌گردد. البته مواد خارجی موجود در عسل مانند قطعات ریز موم، خرده پیله‌های سلول‌ها، ذرات گرده و سایر مواد خارجی موجود در عسل که معمولا در موقع برداشت و تصفیه عسل الزاما با عسل مخلوط می‌گردند، به عنوان شبکه تسریع کننده، شکرک زدن و متبلور شدن عسل را شدت می‌بخشد.

»

بدین ترتیب شکرک زدن عسل، با تشکیل شبکه بلور های دکستروز آغاز می‌گردد و سرانجام عسل را متبلور می‌کند. چون رنگ بلورهای دکستروز سفید خالص است آن ها باعث می‌شوند تا رنگ عسل شکرک زده، روشن‌تر از رنگ همان عسل در حالت مایع درآید و تقریبا به شکل روغن‌های نباتی جامد نمود کند.

برای نگهداری عسل به حالت مایع، می‌باید بادقت به وجود بلور ها یا ناخالصی هادر عسل توجه داشت و در صورت امکان می‌بایستی عسل از نظر میزان آب نیز کنترل گردد.

[ویرایش] عسل از دیدگاه بزرگان

ابوعلی سینا ۱۰۰۰ سال پیش در کتاب قانون خود نسخه‌های زیادی بر پایه عسل و موم آن تجویز کرده‌است.

بقراط پدر پزشکی و بنیان‌گذار طب یونان ۲۵۰۰ سال پیش در مورد عسل چنین گفته‌است: هر دارویی از مواد غذایی درست می‌شود و متعاقب آن هر غذایی نیز جانشین دارو می‌گردد، عسل پاسخگوی این دو شرط است.

موریس مترلینگ در مورد عسل گفته: همین امروز اگر زنبور عسل از بین برود هزاران نوع از گیاهان از بین خواهد رفت و از کجا معلوم که تمدن، از بین نرود.

[ویرایش] عسل در ادیان

[ویرایش] عسل در اسلام

در قرآن یک سوره به نام زنبور عسل (سوره نحل) وجود دارد.

خداوند در قرآن می‌گوید:

«

و پروردگار تو به زنبور عسل وحى [الهام غریزى‏] كرد كه از پاره‏اى كوه‏ها و از برخى درختان و از آنچه داربست [و چفته‏سازى‏] مى‏كنند، خانه‏هایى براى خود درست كن‏ سپس از همه میوه‏ها بخور، و راههاى پروردگارت را فرمانبردارانه، بپوى. [آن گاه‏] از درون [شكم‏] آن، شهدى كه به رنگهاى گوناگون است بیرون مى‏آید. در آن، براى مردم درمانى است. راستى در این [زندگى زنبوران‏] براى مردمى كه تفكر مى‏كنند نشانه [قدرت الهى‏] است[۲]

»

مصریان قدیم ترکیبی از جو ، عسل و گندم تهیه و به جای الکل استفاده می‌کردند.

[ویرایش] عسل در یهود

کتاب مذهبی یهودیان از سرزمین موعود چنین یاد می‌کند که در آن نهرهایی از عسل و شیر جاری است. در کتاب انجیل مسیحیان از عسل و گیاهان دارویی به عنوان هدایای گرانبهای طبیعت یاد شده‌است.

[ویرایش] عسل در مسیحیت

[ویرایش] عسل در عهد باستان

[ویرایش] عسل در مصر باستان

عسل در زندگی روحانی ، اجتماعی و اقتصادی مصریان باستان نقش مهمی بازی می‌کرده‌است. از حکایت‌های به جا مانده در پرستش‌گاه‌ها و آرامگاه مردگان چنین بر می‌آید که عسل در آن روزگار از اهمیت بسیاری برخوردار بوده و در سنن قدیمی با اشاره به اهمیت دارویی عسل ، به بیماران جهت درمان تجویز می‌شد.

[ویرایش] عسل در یونان باستان

یونانیان باستان تصور می‌کردند که خدایان چون خوراک بهشتی می‌خوردند فناناپذیر و ابدی گشته‌اند آنها ایمان داشتند که عسل یکی از اجزای مهم این خوراک بهشتی است.

[ویرایش] نگهداری عسل

زیر زمین بهترین محل برای نگهداری عسل است ، زیرا كه عسل به دور از حرارت و نور برای مدت طولانی باقی می‌ماند وعلی رغم این كه معمولاً تاریخ انقضا بر روی شیشه‌های عسل نوشته شده اما به هر حال این مسأله به روش نگهداری عسل وابسته است، به طوری كه اگر عسل را در دمای بین 10 تا 15 درجه سانتی گراد نگهداری كنید، می تواند برای سال ها كیفیت خود را حفظ نماید .

[ویرایش] عسل با موم

گاهی اوقات عسل را بدون آن كه تصفیه كنند با موم آن می‌فروشند و در چنین حالتی موم در درون عسل مایع غوطه می‌خورد و در هنگام مصرف باید عسل را مكید و موم آن را همانند آدامس جوید، این نوع عسل برای بهبود گوارش و آلرژی و درمان سینوزیت مفید است.

[ویرایش] پانویس

1. فتاحی ، معصوم ، سید حسین ، (تغذیه از دیدگاه اسلام و دانش پزشکی) ، مشهد: انتشار سال ۱۳۸۴ خورشیدی.
2. ماهنامه ترویجی سبزینه ^{{اجازه نامه}}
3. دکتر محمدحسین صالحی سورمقی ،(دنیای تغذیه) .مرداد ۱۳۸۲.
4. اسرار درمان با عسل ، تالیف : سوفی لاكوست، ترجمه دكتر احسان مقدس، انتشارات نیلوبرگ، تهران، چاپ اول ، بهمن 1387.
5. رس کردن یا شکرک زدن عسل تحت عنوان «آیا عسل طبیعی هم شکر می‌زند؟»، نوشته مهندس ناصر خوشبخت کارشناس زنبور عسل سازمان دامپروری کشور، در نشریه علمی، اقتنصادی، انتقادی « کشاورز» - شماره 114- خرداد ماه منتشرگردیده ونیزدر مجله « فضیلت خانواده » شماره‌های 128و 129 – اول وپانزدهم آذرماه 1384به چاپ رسیده است.
6. Honey – by Dr.Jonathan W. White,Jr
7. کتاب زنبور عسل وپرورش آن- تالیف دکتر نعمت الله شهرستانی، استاد دانشگاه تهران
8. کتاب رنبور داری عملی – تالیف دکتر محمد عراقی، استاد دانشگاه زنجان
9. عسل طبیعی سبلان

عسل
بره موم | زنبور عسل | عسل | عسل در منطقه کوخرد هرمزگان | شاه‌انگبین | کندو | گرده‌شناسی عسل

[ویرایش] نگارخانه

پشه عسل

‏

[ویرایش] جستارهای وابسته

• زنبور عسل
• کندو
• عسل در منطقه کوخرد هرمزگان
• شاه‌انگبین
• گرده‌شناسی عسل
• بره موم