عسل

عسل
	بره موم \| زنبور عسل \| عسل \|; عسل در منطقه کوخرد هرمزگان \| شاه‌انگبین \| کندو \| گرده‌شناسی عسل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو

عسل

کندوی عسل

عَسَل یا اَنگَبین ماده‌ای شیرین و گران‌رو است که زنبورعسل از شهد گل‌ها توليد می‌كند.

عسل مهم‌ترین منبع مواد قندی شناخته شده است و پانزده نوع قند دارد که مهم‌ترین آنها فروکتوز، گلوکز و ساکاروز است. در مجموع یک کیلوگرم عسل ۳۲۵۰ کالری حرارت و انر‍‍‍‍‍ژی دارد. عسل به لحاظ داشتن برخی مواد تخمیری در تبادلات غذایی و کمک به هضم غذا بالاترین مرتبه را در میان غذا‌ها دارد، از این دسته مواد می‌توان به آمیلاز، اینورتاز، کاتالاز و پراکسیداز اشاره کرد. همچنین عسل دارای ویتامین‌های بسیاری از جمله ویتامین‌های B۲ ،B۵ ،B۶، نیاسین، پریدوکسین و ویتامین‌های C ،K ،E ،A است. میزان این ویتامین‌ها در عسل زیاد نیست؛ با اين حال کافی و مفید است. عسل دارای انواع پروتئین، اسیدهای آمینه، اسیدهای آلی مثل اسید فرمیک و مشتقات کلروفیل و مقداری آنزیم و رایحه‌های معطر است. املاح معدنی در عسل فراوانند؛ از جمله کلسیم ، پتاسیم، سدیم، منگنز، آهن، کلر، فسفر، گوگرد و ید.

بسیاری از پژوهشگران تأکید دارند که عسل حاوی عوامل قوی ضدمیکروب و نیز حاوی هورمون‌های نباتی و هورمون‌هایی از مشتقات استروژن است.^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] ویژگی

ویژگی مهم عسل آن است که این مادهٔ طبیعی به شرط دوری از رطوبت، در مدت طولانی فاسد نمی‌شود. ديگر آنکه اين ماده فقط در صورتی ارزش غذایی خود را از دست می‌دهد که بیش از ۶۰ درجه حرارت ببیند. عسل از قدیم جهت طعم‌دهی یا تغییر مزهٔ داروها مورد استفاده بوده‌است. قدمت استفاده از عسل در مصر حداقل به ۲۲۰۰ تا۲۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد. مصريان قديم از عسل دست کم به صورت ۹۰۰ فراورده بهره می‌برده‌اند. محصول سالانهٔ عسل در جهان حداقل ۳۰۰٫۰۰۰ تن است.

[ویرایش] خواص دارویی و درمانی عسل

در باب خواص درمانی عسل نکات بسیاری وجود دارد ، از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد :

۱.عسل در جلوگیری از پوسیدگی دندان : پوسیدگی دندان امریست شایع به خصوص در افرادی که از شیرینی‌های مصنوعی استفاده می‌کنند اما در تحقیقات دو تن از محققان به نام‌های وسبورن و نوزیسکین‌وست این نتیجه حاصل شد که افرادی که از عسل استفاده می‌کنند(روزانه ۷۰ گرم)به پوسیدگی دندن مبتلا نشده‌اند. علاوه بر اینکه عسل قندی طبیعی است ، خاصیت ضد میکروبی آن نیز در پیشگیری از پوسیدگی مؤثر است و همچنین در رشد استخوانها و درمان نرمی استخوان و تقویت لثه بسیار سودمند می‌باشد. اگر عسل با ذغال طبی مخلوط شود باعث سفیدی و براقی دندان‌ها می‌شود.
۲.عسل در طب کودکان : مصرف عسل در کودکان می‌تواند باعث افزایش وزن آنها شده و حال عمومی کودک را بهبود بخشد ، نیز نیاز کودک به ویتامین B۶ را پاسخ می‌گوید. البته به علت احتمال ایجاد واکنش‌های حساسیتی استفاده از عسل برای کودکان تا زیر ۲ سال ممنوع است.
۳.عسل و بیماری‌های پوستی : در گذشته درمان زخم‌های کهنه و چرکی با عسل متداول بوده‌است ، هم اکنون نیز این ماده برای درمان زخم‌های پوستی مزمن کاربرد دارد، رشد میکروب‌ها را متوقف کرده و پوست و اعصاب را تغذیه می‌نماید. عسل برای درمان زخم سپتیک از ساولون بهتر عمل کرده و در درمان عفونت‌های پوستی بهبود سریع‌تری نسبت به پماد آمپی‌سیلین نشان داده‌است ، عسل ضد کاندیدا و تریکوفیتون منتاگروفیتیس است و در درمان عفونت‌های پوستی ناشی از این دو بسیار مؤثر است. نیز این ماده به علت ساز و کار رطوبت‌گیری خود، موجب کاهش ادم زخم شده، در تسریع فرایند التیام مفید است.
وجود مادهٔ اینهیبین که خاصیت ضد باکتریایی دارد، احتمالاً از طریق از بین بردن باکتری‌های زخم‌های بستر موجب تسریع التیام آنها می‌شود.
۴.عسل و بیماری‌های گوارشی : عسل به علت داشتن بعضی آنزیم‌ها به هضم غذا کمک می‌کند، مثل : لیپاز ، آمیلاز ، ساکاراز و...

عسل از شدت هیپر اسیدیتهٔ معده می‌کاهد و می‌تواند در افراد مبتلا به ترش کردن یا رفلاکس مؤثر باشد،برای زخم معده و التهاب آن نیز مفید است.
از سایر مصارف درمانی عسل می‌توان به اثرات کمک درمانی در بیماری سل، التهاب ریه، آسم و ذات‌الریه اشاره کرد، همچنین می‌توان از اثرات کمکی آن در انواع زخم و التهاب‌های قرینه و سوزشهای چشم نام برد.
عسل در درمان بیماری‌های زنان و زایمان، بیماریهای قلبی، بیماریهای کلیوی و بیماریهای اعصاب نقش به سزایی داشته‌است، نیز در درمان بیماریهای خونی مفید بوده، گلبولهای قرمز و هموگلوبین را افزایش می‌دهد و خاصیت ضد خون ریزی دارد، از این رو می‌تواند نقص ویتامین ک بدن را جبران کند.

[ویرایش] اطلاعات تکمیلی

عسل یک واژه عربی است که به فارسی آن را انگبین می‌گویند که عبارت است از ماده شیرینی که توسط زنبوران عسل از شهد گل‌های گیاهان جمع آوری شده و پس از تغییرات لازم در سلول‌های مومی شانه‌های کندو ذخیره می‌گردد.

عسل یکی از هدیه‌های ارزنده و پر ارزش طبیعت می‌باشد که در قرآن از آن به عنوان فیه شفا للناس (شفای مردم در آن است) یاد می‌کند.

تعریف جامع تر از عسل در سال ۱۹۰۶ در آمریکا ارائه شد که عبارت است از ترشح مواد قندی درختان و شهد گل گیاهان که توسط زنبوران عسل جمع آوری و تغییرات یافته و درون سلول‌های قاب ذخیره می‌شود.

ترکیبات :

فروکتوز ۱-۳۸/۲٪

گلوکز ۲-۳۱/۰٪

آب ۳-۱۷/۱٪

مالتوز Maltose ٪۴-۷/۲

کربوهیدرات‌ها Carbohydrates ٪۵- ۴/۲

ساکاروز ۶-۱/۵٪

املاح معدنی ، ویتامین ، آنزیم ۷- ۰/۵٪ Minerals – Vitamins – Enzymes

ترکیبات عسل بسته به نوع تغذیه زنبور عسل بدین معنی که از چه گلی یا گلهایی استفاده کرده متفاوت است . یعنی عسل تولیدی بسته به این که زنبور ، از چه گیاهی استفاده کرده گوناگون است.

[ویرایش] عسل از دیدگاه بزرگان

[ابوعلی سینای بلخی] [فیلسوف] و بزرگ‌ترین شخصیت [پزشکی] خاور میانه (ولایت بلخ-افغانستان) ۱۰۰۰ سال پیش در کتاب قانون خود نسخه‌های زیادی بر پایه عسل و موم آن تجویز کرده‌است.

بقراط حکیم پدر پزشکی و بنیان‌گذار طب یونان ۲۵۰۰ سال پیش در مورد عسل چنین گفته‌است :
هر دارویی از مواد غذایی درست می‌شود و متعاقب آن هر غذایی نیز جانشین دارو می‌گردد ، عسل پاسخگوی این دو شرط است.

موریس مترلینگ در مورد عسل گفته : همین امروز اگر زنبور عسل از بین برود هزاران نوع از گیاهان از بین خواهد رفت و از کجا معلوم که تمدن، از بین نرود.

[ویرایش] عسل از دیدگاه گذشتگان

[ویرایش] عسل در اسلام

در قرآن یک سوره به نام زنبور عسل (سوره نحل) وجود دارد.

خداوند در آیه‌های ۶۸ و ۶۹ سوره نحل می‌گوید:

و خداوند به زنبور عسل وحی کرد که از کوه‌ها و درختان و سقف‌های رفیع منزل گیرید و سپس از میوه‌های شیرین و از حلاوت و شهد گل‌های خوشبو تغذیه کنید و راه پروردگارتان را به اطاعت بپویید آنگاه از درون آن‌ها شربت و شیرینی برنگ‌های مختلف بیرون آید که در آن شفای مردمانست در این کار نیز آیت خدا برای متفکران پیداست.^[۱]

[ویرایش] عسل در مصر

عسل در زندگی روحانی ، اجتماعی و اقتصادی مصریان باستان نقش مهمی بازی می‌کرده‌است. از حکایت‌های به جا مانده در پرستش‌گاه‌ها و آرامگاه مردگان چنین بر می‌آید که عسل در آن روزگار از اهمیت بسیاری برخوردار بوده و در سنن قدیمی با اشاره به اهمیت دارویی عسل ، به بیماران جهت درمان تجویز می‌شد.

مصریان قدیم ترکیبی از جو ، عسل و گندم تهیه و به جای الکل استفاده می‌کردند.

[ویرایش] عسل در یهود

کتاب مذهبی یهودیان از سرزمین موعود چنین یاد می‌کند که در آن نهرهایی از عسل و شیر جاری است. در کتاب انجیل مسیحیان از عسل و گیاهان دارویی به عنوان هدایای گرانبهای طبیعت یاد شده‌است.

[ویرایش] عسل در یونان باستان

یونانیان باستان تصور می‌کردند که خدایان چون خوراک بهشتی می‌خوردند فناناپذیر و ابدی گشته‌اند آن‌ها ایمان داشتند که عسل یکی از اجزای مهم این خوراک بهشتی است.

[ویرایش] انواع عسل از حیث رنگ

عسل بر حسب این که متعلق و کدام گل باشد به دلیل ترکیبات درونی آن گل متفاوت است و در نتیجه خاصیت درمانی آن نیز تفاوت خواهد داشت.

دامنه طیف رنگ‌های عسل از سفید به انواع زرد (زرد نارنجی ، زرد مایل به سبز طلایی ، کهربایی ، عقیقی مایل به قرمز و حتی قهوه‌ای متغیر است.)

نوع عسل:	رنگ:
اقاقیا	سفید
بهارنارنج	زرد طلایی
جنگل‌های مازندران	زرد مایل به سبز
آویشن	عقیقی قرمز
جنگل‌های کاج اروپا	قهوه‌ای

همه عسل‌ها خوب و طبیعی هستند اما به خاطر گلی که زنبورها از آن تغذیه کرده‌اند رنگشان متفاوت است. این باور غلط است که عسل خوب رنگ تیره دارد ، هرکدام از این عسل‌ها علاوه بر خواص دارویی مخصوص عسل ، خواص دارویی گیاهی که از آن تغذیه کرده‌اند را دارا می‌باشند ، چرا که خواص دارویی گیاه به صورت مستقیم از شهد گیاه به عسل تولیدی توسط زنبور منتقل می‌شود.

[ویرایش] نگهداري عسل

زير زمين بهترين محل براي نگهداري عسل است ، زيرا كه عسل به دور از حرارت ونور براي مدت طولاني باقي مي ماند وعلي رغم اين كه معمولاً تاريخ انقضا بر روي شيشه هاي عسل نوشته شده اما به هر حال اين مسأله به روش نگهداري عسل وابسته است ، به طوري كه اگر عسل را دردماي بين 10 تا 15 درجه سانتي گراد نگهداري كنيد ، مي تواند براي سال ها كيفيت خود را حفظ نمايد .

[ویرایش] عسل با موم

گاهي اوقات عسل را بدون آن كه تصفيه كنند با موم آن مي فروشند ودر چنين حالتي موم در درون عسل مايع غوطه مي خورد ودر هنگام مصرف بايد عسل را مكيد وموم آن را همانند آدامس جويد ، اين نوع عسل براي بهبود گوارش وآلرژي ودرمان سينوزيت مفيد است .

[ویرایش] تركيب عسل

هنوز كه هنوز است بسياري از عناصر تشكيل دهنده عسل ناشناخته است واين عناصر از عسلي به عسل ديگر تفاوت مي كنند زيرا كه شهد مكيده شده براي توليد عسل متفاوت است وامروزه ما بسياري از تركيبات مشترك بين انواع مختلف عسل را شناخته ايم كه عبارتند از :

ـ كربوهيدرات ها يا قندها : 85 % تا 95 % درصد از منوساكاريدها ( گلوكز وفروكتوز ) مي باشند ونسبت فروكتوز بيشتر است ، و انواع ديگري از قندها نيز در عسل وجود دارند كه مقادير آن ها كمتر است مانند ساكاروز ( كه ميزان آن به 5 % نمي رسد ) ومالتوز وگونه هاي ديگري از قندها كه مقدار آن ها بسيار ناچيز است .

- اسيدها : كه از آن ميان مي توان اسيد گلوكونيك واسيد استيك واسيد ماليك واسيد اوكزاليك واسيد بيوتريك واسيد پيروگلوتاميك واسيد سوكسيريك ، ومقادير بسيار ناچيزي از اسيد فورميك (كه يكي از تركيبات زهر زنبور ) واسيد كلريدريك واسيد فسفريك را نام برد. - مواد معدني : از آن جمله پتاسيم ، كلسيم ، سديم ، منيزيم ، مس ، منگنز ، كلر ، فسفر ، گوگرد ، سلسيوم وبيش از سي ماده معدني ديگر است وميزان اين مواد معدني با توجه به تفاوت گل هايي كه زنبور بر روي آن مي نشيند وبا توجه به اختلاف بين خاك هايي كه گياه برروي آن مي رويد ، متفاوت است .

- پروتئين ها : نظير آلبومين وگلوبولين كه از پروتئين هاي گلبلول هاي قرمز به شمار مي روند ومقادير بسيار كمي از اسيدهاي آمينه نظير پرولين كه در بزاق زنبور عسل يافت مي شود .

- آنزيم ها : در عسل آنزيم هاي متعددي نظير اينورتاز واميلاز A ( آنزيم نشاسته ) و اميلاز B ، وگلوكوزيد A ، وگلوكوز اوكسيداز وكاتالاز وفسفاتازوجود دارند وگرم كردن عسل با دماي بالا باعث از بين رفتن اين آنزيم هاي مي گردد ، ودر نتيجه با اندازه گيري ميزان آنزيم ها در عسل مي توان به راحتي جوشاندن عسل را فهميد .

- ويتامين ها : معمولاً گرده داراي ويتامين هاي گروه B است .

- مقدار كمي چربي كه باقيمانده ترسبات اندكي از موم در عسل است .

- تركيبات عطري كه نوع ومقدار آن براساس گل هايي كه زنبور عسل از آن ها شهد جمع آوري مي كند متفاوت است .

- ماده هيدرو كسي متيل فيورفورال كه يكي از مشتقات قند است وبا افزايش مقدار آن در عسل مي تواند دريافت كه عسل كهنه است ويا اين كه در معرض حرارت قرار گرفته است . گاهي اوقات نيز در عسل فلزات سنگين نظير سرب وكادميوم به مقادير بسيار اندك مشاهده مي گردد وبا توجه به اين كه زنبور عسل مي تواند آلودگي زيست محيطي را دريابد وتا حد امكان از آن دوري نمايد ، يافتن مقاديري هرچند كم از اين مواد مي تواند نشانه هاي خوبي از آلودگي محيط زيست باشد . اما فلزات سنگين ديگر نظير پتاسيم ، كلسيم ، فسفر ويا منيزيم به نظر مي رسد كه در عسل هاي تيره بيشتر از عسل هاي روشن وجود دارند .