گسل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.

این مقاله در مورد گسل به معنی شکستگی‌های روی پوسته زمین است. برای کاربردهای دیگر گسل (ابهان زدایی) را ببینید.

به گسیختگی و یا شکست بخشی از پوسته زمین که به جابجایی چینه‌های آن می‌انجامد گُسَل یا گُسَله گفته می‌شود.

گسل‌های بزرگ در پوسته زمین نتیجه حرکت برشی زمین هستند و زمین‌لرزه‌ها نیز نتیجه نیروی رهاشده در حین لغزش سریع لبه‌های یک گسل به هم است. بزرگ‌ترین نمونه‌های گسل، مرزهای میان ورقه‌های زمین‌ساختی کره زمین است. از آنجا که یک گسل معمولاً از یک شیار مستقیم و مرتب تشکیل نشده و ناحیه‌ای از تغییر شکل‌های پیچیده زمین را در بر می‌گیرد معمولاً بجای گسل از «منطقه گسلی» صحبت می‌کنند.

فهرست مندرجات ۱ گونه‌ها ۱.۱ طبقه‌بندی زایشی گسل‌ها ۱.۲ طبقه بندی براساس شیب سطح گسل ۱.۳ طبقه‌بندی براساس حالت گسل نسبت به چینه‌بندی ۱.۴ طبقه‌بندی براساس وضعیت گسل نسبت به طبقات اطراف ۱.۵ طبقه‌بندی گسلها براساس طرح آنها ۲ منابع

[ویرایش] گونه‌ها

[ویرایش] طبقه‌بندی زایشی گسل‌ها

• گسل معکوس (RERVERSE) :

گسلی است که در آن کمر بالا(فرادیواره) به طرف بالا حرکت کرده باشد.

گسل معکوسیکه شیب آن کمتر از ۴۵ درجه و بیشتر از ۱۰ درجه باشد را گسل راندگی(THRUST) گویندو اگر شیب گسل کمتر از 10 درجه باشد ان را رورانده(OVER THRUST)مینامیم. توجه:گسل های رورانده ای که وسعت زیادی دارند را NAPPE (سفره)هم مینامند.

• گسل امتدادلغز (Strike Slip Fault یا Transcurrent Fault).

در این گسلها جابجایی کلی (لغزش کلی) در راستای امتداد گسل است، یعنی لغزش امتدادی بر لغزش شیبی برتری دارد. این نوع گسل دو حالت راست‌لغز(DEXTRAL) و چپ‌لغز(SINISTRAL) دارد. گسل نرمال(NORMAL): در این نوع از گسل فرا دیواره به سمت پایین حرکت میکند توجه:گسل های نرمال کم شیب را گاهی اوقات LAG هم مینامند

[ویرایش] طبقه بندی براساس شیب سطح گسل

• گسل‌های پرشیب (High angle faults)
• گسل‌های کم شیب (Low angle faults)
• گسل‌های قائم (Vertical faults)

[ویرایش] طبقه‌بندی براساس حالت گسل نسبت به چینه‌بندی

• گسل چینه‌ای (Bedding Fault) (طبقه‌ای)
• گسل مطابق و نامطابق

[ویرایش] طبقه‌بندی براساس وضعیت گسل نسبت به طبقات اطراف

• گسل امتدادلغز (Strike Slip Fault)
• گسل مورب‌لغز (Oblique Slip Fault)
• گسل طولی (Longitudinal Fault)
• گسل عرضی (Transvers Fault)
• گسل شیب‌لغز (Dip Slip Fault)
• گسل چرخشی (Pivotal Fault) یا محوری

[ویرایش] طبقه‌بندی گسلها براساس طرح آنها

در این روش گسلها را بر مبنای وضعیت آنها نسبت به یکدیگر طبقه‌بندی می‌کنند. در این تقسیم‌بندی:

• گسل‌های موازی (Parallel Fault)
• گسل‌های محیطی (Peripheral Fault)
• گسل‌های پَرمانند (Feather Fault)
• گسل‌های پوششی (En Echelon Fault) (پله‌ای)
• گسل‌های شعاعی (Radial Fault)

[ویرایش] منابع

• جعفری، عباس، فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیایی)، انتشارات گیتاشناسی، تهران، چاپ دوم ۱۳۷۲ خورشیدی
• پورکرمانی، م. و ادیب، ا.، زمین شناسی ساختمانی، انتشارات دانشگاه پیام نور
• ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۴ اکتبر ۲۰۰۶.
• اطلاعات فهرستوار انواع گسل‌ها از پایگاه داده‌های علوم زمین کشور.