گرمسار

گرمسار
کشور	ایران
استان	سمنان
شهرستان	گرمسار
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	خوار
مردم
جمعیت	۳۹٬۵۲۳ نفر
زبان‌ گفتاری	فارسی-ترکی-الیکایی
مذهب	اسلام، تشیع
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۸۵۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۱۸٫۷
اطلاعات شهری
شهردار	---
ره‌آورد	خربزه
پیش‌شماره تلفنی	۰۲۳۲۴۲۲
وبگاه	شهرداری گرمسار
شناسه ملی خودرو	ایران ۹۶
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر گرمسار خوش آمدید
گرمسار روی نقشه ایران °۵۲٫۲۰شرقی °۳۵٫۱۲شمالی / ۵۲٫۲۰;۳۵٫۱۲

گَرمسار یکی از شهرهای استان سمنان و مرکز شهرستان گرمسار است. در قدیم به آن خوار می‌گفتند که یکی از ایالات ملک ری بوده‌است. جمعیت این شهر بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۹٬۵۲۳ نفر بوده است .

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

قبل از اسلام

نام گرمسار در زمان اشکانیان، «خواران» بوده است. چنان که سلوکی ها شهری به اسم «خاراکس» در این ناحیه بنا نهادند و سمنانی ها نیز امروزه آن را «خواره» می گویند. از این منطقه به نام «خاریس» نیز یاد کرده اند. این نام در شاه نامه به صورت «خوار» بر وزن چار به معنی ذلیل و حقیر و ضعیف آمده است که به معنی آسان و سهل نیز گفته اند. منطقه فعلی گرمسار در روزگار فرمان روایی مادها، حد فاصل بین ایالات ماد و پارت بود و این دو سرزمین را از هم جدا می کرد. هخامنشیان خوار را که جزء ایالت پارت بود تصرف کردند. در دوره ساسانیان، خوار زمانی جزو قومس و زمانی جزو ری بود و اغلب، حکام طبرستان بر این ناحیه فرمانروایی داشتند.

بعد از اسلام

پس از اسلام، خوار یکی از بلاد معتبر ری به شمار می رفت. در سال ۳۲۹ هجری قمری و در زمان سلطنت نصر بن احمد سامانی، ماکان کاکی علیه دولت سامانیان قیام کرد و چند شهر از ایالت قومس و نیز خوار، سمنان و سمنک و ری را تصرف کرد. در زمان حکومت غزنویان و به ویژه سلطنت سلطان مسعود، خراسان و قومس و ری مورد تاخت و تاز طغرل بیک سلجوقی و ترکان غز قرار گرفت و عده ای از اهالی سمنان، دامغان، خوار و برخی ده های ری جان خود را از دست دادند. بعد از انقراض سلسله غزنویان، تمامی ولایات باختری ایران به تصرف سلجوقیان در آمد و شماری از قلعه های اردهان و گردکوه در قومس و گرمسار تسخیر شد. به این ترتیب ناحیه ای که خوار نیز جزء آن بود تا آخر سلطنت سلطان سنجر عملا جزء متصرفات سلجوقیان محسوب می شد. در زمان حمله مغول به ایران؛ در سال ۶۱۶ هجری قمری، خوار توسط قشون چنگیز به تصرف مغول ها درآمد وهلاکوخان با تخریب و تصرف قلعه های فرقه اسماعیلیه، طومار این فرقه را درهم پیچید. ایل خانان مدت ها بر این نواحی حکومت کردند تا این که سر به داران با ظهور در خاور ایران علم مخالفت با مغولان را برافراشتند. سربه‌داران شهرهای استرآباد، بسطام، شفاسفان، دامغان، سمنان، خوار و طبران را تصرف کردند. مقارن سال ۷۶۶ هجری قمری عده ای از صحرانشینان مغول با تصرف کرمان به نواحی بسطام، دامغان، سمنان، فیروزکوه و خوار تاختند واین مناطق را از قلمرو سر به داران خارج کردند. در سال ۹۰۹ هجری قمری حکومت فیروزکوه و خوار با حمله شاه اسماعیل مؤسس سلسله صفوی از بین رفت. پس از انقراض صفویه به دست افغان ها و با ظهور نادرشاه، حوادثی تازه در خوار به وقوع پیوست. آغا محمد خان قاجار پس از شکست لطفعلی خان زند و تأسیس دولت قاجاریه، مقر حکومت خود را به تهران منتقل کرد و برای ایجاد امنیت و حفظ پایتخت از تجاوز ترکمانان، عده ای از افراد ایل، اصانلو از محال خمسه زنجان را به خوار کوچاند و در دهات خالصه این ناحیه مسکن داد. به این ترتیب، منطقه خوار در دوره قاجاریه مورد توجه خاص حاکمان این سلسله قرار گرفت.

گرمسار هم اکنون یکی از مناطق آباد استان سمنان است که در برگیرنده شهرهاو روستاهای آباد بسیاری است رودخانه حبله‌رود که از رشته کوه‌های البرز مرکزی سرچشمه می‌گیرد مناطق اطراف گرمسار را سیراب می‌کند. از محصولات اصلی کشاورزی این منطقه، گندم، پنبه، خربزه، انار و انجیر را می‌توان نام برد.

در گرمسار قلعه‌ای به نام استوناوند وجود دارد که قدمت آن را بیش از ۳۵۰۰ سال تخمین می‌زنند.^{[نیازمند منبع]} این قلعه در شمال گرمسار کنونی (بن کوه) قرار دارد.

مشاهیر

• دکتر محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهور ایران
• پروفسور پرویز کردوانی، پدر کویرشناسی ایران، چهره ماندگار در زمینه جغرافیا و استاد بازنشسته دانشگاه تهران
• دکتر سید محمود طباطبایی، چهره ماندگار جراحی مغز و اعصاب
• پروفسور اسماعیل عاشوری، پژوهشگر و استاد دانشگاه سمنان
• سرتیپ خلبان جلیل زندی، موفق ترین خلبان جنگ ایران و عراق
• عزیزالله حمیدنژاد، کارگردان سینما
• مهندس احسان رجبی مخترع و مترجم
• مهندس مصطفی لباف مخترع

دانشگاه‌ها

• دانشگاه امیرکبیر - پردیس گرمسار
• دانشگاه غیرانتفاعی علاءالدوله سمنانی گرمسار
• دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار
• دانشگاه پیام نور گرمسار
• دانشگاه غیر انتفاعی ادیبان گرمسار
• دانشگاه گرمسار

جستارهای وابسته

• جمعیت شهرهای استان سمنان
• الیکایی
• اصانلو
• ایل پازوکی
• لجران
• فروان

منابع

مختصات و ارتفاع گرمسار در وبگاه Fallingrain

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ گرمسار موجود است.