همه‌پرسی در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در تاریخ معاصر ایران، تاکنون پنج همه‌پرسی (رفراندوم) برگزار شده‌است. نخستین بار آن در سال ۱۳۳۲ برای انحلال یا ابقای دوره هفدهم مجلس شورای ملی، و آخرین آن در سال ۱۳۶۸ برای بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.[۱]

وضعیت قانونی[ویرایش]

در قانون اساسی مشروطه (۱۲۸۵)، همه‌پرسی مطرح نشده‌بود و جایگاه قانونی نداشت. با این وجود در زمانی که این قانون جاری بود (تا ۱۳۵۷) دو همه‌پرسی در ایران برگزار شد (۱۳۳۲ و ۱۳۴۰). سومین همه‌پرسی (۱۳۵۸) در زمانی برگزار شد که قانون اساسی مشروطه با برپایی انقلاب، منسوخ شده‌بود و هنوز قانون اساسی جدیدی تصویب نشده‌بود. همه‌پرسی چهارم (مجدداً ۱۳۵۸) برای تصویب قانون اساسی و همه‌پرسی پنجم (۱۳۶۸) برای بازنگری در آن بود. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۵۸ و بازنگری ۱۳۶۸)، همه‌پرسی بخشی از «حق حاکمیت ملت» است و در اصول ۱، ۶، ۵۹، ۹۹، ۱۱۰، ۱۲۳، ۱۳۲ و ۱۷۷ در خصوص آن مواردی مطرح شده‌است.[۲]

مطابق قانون همه‌پرسی در جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸)، همه‌پرسی به پیشنهاد رئیس‌جمهور ایران یا ۱۰۰ نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و تصویب حداقل دو سوم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی انجام خواهد شد. برگزاری آن بر عهده وزارت کشور است و نظارت و تأیید آن توسط شورای نگهبان قانون اساسی انجام می‌شود. پس از تأیید نتایج، با امضای رئیس‌جمهور ایران نتیجه آن برای اجرا ابلاغ می‌شود.[۳]

فهرست همه‌پرسی‌ها[ویرایش]

ردیف سال برگزاری موضوع نتیجه (درصد) تعداد کل رأی صحیح منبع
بله نه
۱ ۱۳۳۲ «انحلال مجلس هفدهم شورای ملی» ۹۹٫۹٪ ۰٫۱٪ ۲٬۰۴۴٬۶۰۰ [۱]
۲ ۱۳۴۰ «انقلاب سفید شاه و ملت» ۹۹٫۹٪ ۰٫۱٪ ۵٬۵۹۳٬۸۲۶ [۱]
۳ ۱۳۵۸ «تغییر رژیم سابق به جمهوری اسلامی» ۹۹٫۳٪ ۰٫۷٪ ۲۰٬۲۸۸٬۸۵۱ [۱]
۴ ۱۳۵۸ «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» ۹۹٫۵٪ ۰٫۵٪ ۱۵٬۶۸۰٬۳۲۹ [۱]
۵ ۱۳۶۸ «بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» ۹۷٫۶٪ ۲٫۴٪ ۱۶٬۴۲۴٬۳۲۶ [۱]

پیشنهادهای همه‌پرسی[ویرایش]

ردیف زمان توسط شرح موضوع منبع
۱ ۱۳۶۰ ابوالحسن بنی‌صدر در برابر حزب جمهوری اسلامی [۴]
۲ ۱۳۷۵ حزب کارگزاران پیشنهاد همه‌پرسی اصلاح قانون اساسی برای نوعی ریاست جمهوری مادام‌العمر هاشمی رفسنجانی [۴]
۳ ۱۳۸۱ اصلاح‌طلبان پیرامون نظارت استصوابی و اختیارات رئیس‌جمهور [۴]
۴ اسفند ۱۳۸۸ محمود احمدی‌نژاد پیرامون طرح هدفمندی یارانه‌ها [۴]
۵ دی ۱۳۹۳ حسن روحانی پیرامون مذاکرات برجام [۴]
۶ بهمن ۱۳۹۶ حسن روحانی دربارهٔ مسایل درجه دو به عنوان «راهکار نرم برای مواجهه با اعتراضات» پس از جریان ادامه‌دار دختران خیابان انقلاب و تظاهرات ۱۳۹۶ ایران [۴]
نسرین ستوده، شیرین عبادی، نرگس محمدی، پیام اخوان، جعفر پناهی، محسن سازگارا، محمد سیف‌زاده، حسن شریعتمداری، حشمت‌الله طبرزدی، ابوالفضل قدیانی، محسن کدیور، کاظم کردوانی، محسن مخملباف، محمد ملکی و محمد نوری‌زاد تحت نظر سازمان ملل متحد جهت «گذار مسالمت‌آمیز از نظام جمهوری اسلامی به یک دموکراسی (مردم‌سالاری) سکولار (جدایی دین از سیاست) پارلمانی (مجلسی مردمی) مبنی بر آرای آزاد مردم» [۵]
رضا پهلوی در همان چهارچوب مردم‌سالاری و جمهوریت اما در نظری متفاوت هرگونه رفراندوم بدون تقلب و آزاد را نیازمند «فروپاشی» پیش از رفراندوم عنوان کرد. [۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

یادکرد منابع[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • Kauz, Ralph, Hamid Khosravi Sharoudi and Andreas Rieck. “Iran”. Dieter Nohlen, Florian Grotz and Christof Hartmann. In Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook. vol. I: Middle East, Central Asia, and South Asia. Election Data Handbooks. New York: Oxford University Press, 2004. ISBN ‎0-19-924958-x.