ایل تیموری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تیموری
کل جمعیت
۳۵۰٬۰۰۰
مناطق با جمعیت قابل توجه
 افغانستان 145,000[۱]
 ایران 196,000[۱]
زبان‌ها
گویش ایماقی زبان فارسی
دین
اسلام سنی در افغانستان
اسلام شیعه در ایران

ایل تیموری یا ایماق تیموری از بازماندگان سپاه امیرتیمور گورکان و سایر اقوام ترک و مغول هستند.[۲]امیر تیمور در سمرقند به امارت نشست و در سال ۷۸۳ه‍.ق در سی و چهار سالگی به کشور گشایی پرداخت و به ایران حمله کرد. ابتدا هرات سپس طوس و کلات و اسفراین و بعد کاشمر را تسخیر کرد. سپس به تدریج به مناطق دیگر ایران دست یافت. تیموری‌های ایران و افغانستان که ابتدا ۲۰ هزار خانوار بودند، به پیروی از نام تیمور به تیموریان مشهور شدند.[۳]

کلنل ییت سر کنسول انگلیس در مشهد، دربارهٔ تیموریان چنین می‌نویسد:

امیر تیمور این مردم را در بلخ اسکان داد و سپس زمانی که دخترش را به عقد، می‌رسید کلال نامی که در کنار رود سیحون زندگی می‌کرد درآورد آن‌ها را به عنوان جزئی از جهیزیه به دخترش به وی بخشید. میر سید کلال، تبار عربی داشت و در امور مذهبی مراد و مرشد امیر تیمور بود، بعد از آنکه سید درگذشت، این طایفه که ثروت او به‌شمار می‌رفت، میان پسران وی تقسیم گردید، یکی از پسران وی، سید میرشهید یا میرشاه خان بود که چهار هزار خانوار سهم وی گردید و او آن‌ها را از بلخ به هرات منتقل نمود. شمار این عده ظاهراً در هرات رو به افزایش نهاد، بطوری‌که بعد از محاصره هرات در سال ۱۸۳۳ ،م(۱۲۵۲ق) بوسیله محمد شاه قاجار نزدیک به هشت هزار خانوار آن‌ها تحت سرپرستی قلیچ خان که از نوادگان میرشاه بود به خراسان منتقل گردیدند، قلیچ خان بعدها قدرت زیادی کسب کرد، و سرپرستی نواحی، جام و باخزر و خواف و زور آباد(جنت آباد) را با عنوان امیر عهده‌دار شد. بعدها نیز یکصد و بیست خانوار از تیموری‌های افغانستان به ایران آمدند. جمعیت تیموری‌های ایران به شش هزار خانوار می‌رسد.[۴]

هنری فیلد، به نقل از بلیو، تیموریان خراسان را یکی از چهار ایماق افغانستان می‌داند و می‌گوید طوایف جمشیدی و فیروز کوهی نیز از شعب ایل تیموری هستند.[۵]

طوایف ایل تیموری در خراسان[ویرایش]

طوایف ایل تیموری در خراسان عبارتند از:

کلالی، یعقوب خانی، بربر، کریم دادی، بهادری ده خانه، شاهی خانه، علی میرزایی، سرنوزی، فاضلی، شیخی، سالاری، سلجوقی، کلانتری، طلفی، وافری، مادرویشی، بروتی، ده برادر، قلعه گاهی، سنگچولی، علی خواجه، میرزا دوستی، روتی که هم‌اکنون در شهرستانهای مشهد، تربت جام، جنت آباد، باخزر، خواف، سنگان خواف و تعدادی هم در تهران زندگی می‌کنند.[۶]

جمعیت ایل تیموری خراسان[ویرایش]

جمعیت این ایل، از قرن چهاردهم میلادی به بعد به شرح زیر برآورد شده‌است:

ابوالقاسم طاهری در آغاز سده ۱۴ حدود سال ۶۸۰ ش، ۱۰۰۰ خانوار.[۷]

دائرةالمعارف بریتانیا، بیش از سال ۱۸۹۲،م برابر با ۱۲۷۱ ش، ۲۵۰ هزار خانوار.[۸]

احمد احتسابیان در سال ۱۳۱۵ ش، ۳ هزار خانوار.[۹]

هنری فیلد در سال ۱۳۲۷ش، ۶ هزار خانوار.[۱۰]

جمعیت تیموری سنگان خواف پانصد نفر است و جمعیت دوازده هزار نفری خواف را طوایف تاجیک، تیموری و خلج تشکیل می‌دهند.

از امرا و رجال ایل ترک تیموری[ویرایش]

  • امیر قلیچ خان تیموری، حاکم باخزر و جام و زور آباد(جنت آباد)
  • امیر علی مردان خان، نصره الملک میر پنج رئیس ایل تیموری حاکم جام و باخزر و خواف
  • میر عطا الله خان تیموری
  • خداداد خان تیموری برادر نصره الملک
  • شجاع الملک تیموری
  • عباس خان سالار اشجع تیموری کلالی
  • محمد ابراهیم امیر تیمور کلالی

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Aimaq, Joshua Project 
  2. ابراهیمی، معصومه. «تیموری». در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
  3. پورصفر قصابی نژاد، علی. «تیموری». در دانشنامه جهان اسلام
  4. کلنل ییت، سفرنامه خراسان و سیستان، ترجمه قدرت‌الله روشنی و مهرداد، نشر یزدان. تهران-1365 ص 38-39
  5. مردم‌شناسی ایران. ترجمه دکتر عبدالله فریاد. ابن سینا. تهران. ص 754
  6. افشار سیستانی. ایرج. ایل‌ها و چادرنشینان عشایری ایران. تهران1367. ج2. ص1014 به نقل از مجموعه اطلاعات و آمار. ایلات و عشایری ایران. ص53
  7. جغرافیای تاریخی خراسان. ص 126
  8. مردم‌شناسی ایران. ترجمه دکتر عبالله فریاد. ص754
  9. جغرافیای انتظامی احتسابیان. ص355
  10. مردم‌شناسی ایران. ترجمه دکتر عبالله فریاد. ص299
  • پورصفر قصابی نژاد، علی. «تیموری». در دانشنامه جهان اسلام. بازبینی‌شده در ۱۴ آوریل ۲۰۱۳. 
  • ابراهیمی، معصومه. «تیموری». در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بازبینی‌شده در ۱۴ آوریل ۲۰۱۳. 
  • کلنل ییت، سفرنامه خراسان و سیستان، ترجمه قدرت‌الله روشنی و مهرداد، نشر یزدان. تهران-۱۳۶۵
  • مردم‌شناسی ایران. ترجمه دکتر عبدالله فریاد
  • میرنیا. سیدعلی. ایل‌ها و طایفه‌های عشایری خراسان. تابستان۱۳۶۹. نشر دانش
  • افشار سیستانی. ایرج. ایل‌ها و چادرنشینان عشایری ایران. تهران۱۳۶۷. ج۲