هداوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایل هداوند
کل جمعیت
نواحی با بیشترین جمعیت

Flag of Iran.svg ایران
زبان‌های رایج
فارسی و هداوندی
ادیان و مذاهب
شیعه

ایل هداوند یکی از ایل‌های لر[۱][۲][۳][۴][۵] استان تهران هستند که بیشتر در منطقهٔ ورامین شامل شهرستان‌های ورامین، پیشوا و پاکدشت ساکنند. امروزه گویش هداوندی که لری است در حال فراموشی است.[۱]

تاریخ[ویرایش]

در خصوص نحوه تبعید لرهای هداوند اطلاع دقیقی در دست نیست.[۲] در قرن هشتم رشیدالدین فضل‌الله همدانی اشارهٔ کوتاهی به لرها در ورامین کرده. اما نخستین دستهٔ لرها را شاه عباس در سال ۱۰۰۱ هجری به ورامین تبعید کرد. اینان شاخه‌ای از هداوندها بودندو مطابق اسناد کریم خان زند گروهی از هداوندها را از لرستان به فارس آورد و آغا محمد خان قاجار آنان را به تهران آورد و ماند گروگان زیر نظر داشت.[۳]

اجتماعی[ویرایش]

اجتماعی هداوندها“ تخمه“ (toxma) است که از مجموع چند «تخمه» تیره و از مجموع چند خانوار یک «بیله» (beila) شکل می‌گیرد. بیله‌ها جد مشترک دارندو خویشاوندی آنان پدر تباری است. درجای دیگر به تفصیل ازاین طایفه سخن خواهم گفت واما طوایف دیگری هم درورامین حضور دارند مانند شصتی‌ها و شاهسوندها.

معاصر[ویرایش]

تا یک نسل قبل در طول تاریخ، تیره"هداوندخانی"، وظیفه هدایت و مسیر دهی و تصمیم‌گیری کلِ طایفه هداوند را به عهده داشت. خانواده هداوندخانی در روستای علی آبادِ زواره بید سکونت داشته ودارند و هم اکنون خانواده ای پرنفوذاند. آخرین کسی که لقب خان به خود گرفت، "بابا خانِ هداوندخانی "بود که در سال ۱۳۴۷ دار فانی را وداع گفت. اگر چه فرزندان و خانواده ایشان هنوز بعد از گذشت ۵۰ سال بسیار صاحب نفوذ و مورد احترامند اما پس از انقلاب سپید دیگر کسی در این طایفه لقب خان نگرفت.

تیره ای دیگر از طایفه هداوندخانی، در شهرری ساکن شدند که بزرگ ایشان "سلطانمحمد هداوندخانی" فرزندِ حیدر قلی، نوه حضرت قلی و نتیجه "امید خان"، خان بزرگِ هداوندها بود که دو دوره قبل از" بابا خان" و در سال ۱۲۵۰ خان بوده و در ضمن جدِّ بابا خان هم بوده‌است. "سلطانمحمد هداوندخانی "به همراه مادر و برادرش احمد در خردسالگی به شهرری می‌آید، گویی بعد از فوت پدرش حیدر قلی چون دعوای شدیدی بر سر خان بودن سر می‌گیرد، مادرش از ترس جانِ فرزندان، همراه ایشان مهاجرت می‌کند… سلطانمحمد در اوایل جوانی به واسطه فتوت و جوانمردی بسیار در شهرری شهره می‌شود و مورد وثوق اهالی شهرری قرار می‌گیرد. سلطان محمد را به لقب "محمدِ سلطان" می‌شناختند.. از ایشان در دستگیری از فقرا و گرفتن دست ضعفا و احقاق حق مظلوم بسیار داستان نقل می‌شود…

با توجه به اینکه ایشان در ورامین نبوده ولی نام ایشان همیشه در طوایف هداوند زبانزد بوده‌است و در دوران نوجوانی دوباره روابط خود را با خاندان پدری از سر می‌گیرد و به سرعت در خاندان باتوجه به سن کم بسیار محبوب می‌شود، طوری که کل خاندان همیشه در امور مهم به شهرری آمده و از ایشان مشورت می‌گرفتند…

ایشان روحیه ای عارفانه داشتند و با دراویش نعمت الهی پا قلعه اصفهان دررفت و آمد بوده اندو صاحبدلی اهل ذکر و ریاضت بوده‌اند. وی در سال ۱۳۶۲ در میانسالی به سرطان حنجره مبتلا و فوت می‌شود ولی هنوز نام ایشان به عنوان پهلوان زبانزد اهالی پیر و جوان شهرری می‌باشد و در بسیاری از مکان‌های عمومی عکسش در کنار دیگر پهلوانان زیبنده دیوارهای اماکن است.

تیره‌های ایل هداوند[ویرایش]

طوایف تیره‌ها محل سکونت
خانی شیرکوند، شرکه وند، کلووند، میلاخور، سلک بند، فیلی، اتابکی و… پیشوای ورامین، علی‌آباد زواره بید و زره در، چنار…
میرزایی میرزاوند، نسیه شاهیوند، طهماسب وند، شروی وند (شاه اردی وند) نقدی، قشلاق جلیل‌آباد، سنجاریون، ترقیون حیدر آباد بهنام سوخته، چالتا سیان، محمودآباد نو، موره و محسن آباد. اصطلک باغکمش، تماشا، پلنگ آواز و پوئینک…
سیری //فتحی//نوروزی //احمدی //قاسمی//قربانی//مرتضی قلی//حسینی//صوری مامازن، حصار امیر، چهلقز، سنگتراشان، یبر، توچال، فرن آباد، باغ کمیش، یوردشاه و ماملو (در محل کنونی سد ماملو)...

پراکندگی ایل هداوند[ویرایش]

در روایت اول گفته‌ای آمد که هداوند وقتی به ورامین آمدند ۶۰۰ خانوار بودند و در ۶۰ روستا وطن کردند. کسی البته نام آن روستاها را به تمامی نمی‌داند، در مآخذ مربوط به ورامین از برخی از این روستاها نام برده شده‌است. مثلاً” بنا به قول امینی بیشتر آنها در روستاهای علی آبادِزواره بید، جلیل‌آباد، اَهیه، شورون، توچال. امر آباد کاظم‌آباد، سرگل، پوئینک، خیرآباد، صالح آباد، پلنگ دره، حمامک، سوره، معین آباد، قوئینک (درخشانی)، کلین، شوش آباد، گل عباس، شوران، حیدرآباد و محمودآباد و شترخوار و چند روستا به نام قشلاق ساکن می‌باشند. بخشی از طایفه هداوند درشهرستان‌های خمین دهستان اشناخور واستان لرستان سکونت دارند.

محل ییلاق و قشلاق ایل هداوند[ویرایش]

محل ییلاق ایل هداوند دره لار واقع در دامنه البرز مرکزی و غرب قله دماوند و قشلاق آنها در روستاهای مناطق جنوبی ورامین و پاکدشت با تمرکز بیشتر در «قلعه نو» و «حاجی‌آباد» است. هداوندها در دوره قشلاق به صورت یکجانشین در می‌آیند و تنها در فاصله ۱۶ خرداد تا ۱۶ شهریور به ییلاق کوچ می‌کنند. البته اکثریت آنان سال هاست که یک جا نشینند.

تعدادی از لارها:

  1. قوشخانه
  2. کمردشت
  3. باریک آب
  4. چهل بره

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ شیرکوند، ورامین بهشت گردشگران، صفحه ۵۵–۵۶
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ امان الهی بهاروند، سکندر. پژوهشی دربارهٔ پیوستگی قومی و پراکندگی جغرافیایی لرها در ایران. آگاه، آذر 1393. صفحهٔ ۱۸۴. شابک ‎۹۶۴-۳۲۹-۱۳۵-۹. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ تناولی، دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین، صفحهٔ ۱۳
  4. http://archive.is/B9ZZ9#selection-555.0-555.28
  5. محمد سعید جانب اللهی. «زیست اقتصادی عشایر؛ مطالعه موردی عشایر هداوند». فصلنامه فرهنگ مردم، بهار و تابستان ۱۳۹۱. 

منابع[ویرایش]

  • ایل هداوند، ۱۰۰ سال در تهران
  • شیرکوند، نادر، بازگلی، ورامین بهشت گردشگران. ورامین: فراگفت، ۱۳۸۹.
  • تناولی، پرویز. دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین. تهران: انتشارات یساولی، ۱۳۸۰.