هداوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایل هداوند
کل جمعیت
نواحی با بیشترین جمعیت

Flag of Iran.svg ایران
زبان‌های رایج
فارسی و هداوندی
ادیان و مذاهب
شیعه

ایل هداوند یکی از ایل‌های ساکن استان تهران هستند که بیشتر در منطقهٔ ورامین شامل شهرستان‌های ورامین، پیشوا، پاکدشت ساکنند.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷] امروزه گویش هداوندی در حال فراموشی است.[۸]

تبار[ویرایش]

در تعیین تبار این ایل اختلاف نظر وجود دارد، منابع شفاهی مردم، این ایل خود را زیر شاخه ای جدا افتاده از لرها می‌دانند،[۹] اما برخی منابع نظیر ایرانیکا، یک ایل لک زبان با اصالت کردی هم برای ایشان ذکر شده‌است.[۱۰] در فرهنگ دهخدا هم در تعریف آنها اینگونه نوشته شده‌است و موضوع تبار ایشان مسکوت مانده‌است:

هداوند. [هََ وَ] (اِخ) از ایلات اطراف تهران، ساوه، زرند و قزوین که مرکب از ۲۵۰۰ خانوار است. ییلاقشان کوه‌های شمالی البرز و قشلاق آنها چهار بلوک می‌باشد. افراد ایل چادرنشین هستند. (از جغرافیای سیاسی کیهان ص ۱۱۱).

تاریخ[ویرایش]

در قرن هشتم هجری رشیدالدین فضل‌الله همدانی اشارهٔ کوتاهی به لرها در ورامین کرده. اما نخستین دستهٔ لرها را شاه عباس در سال ۱۰۰۱ هجری به ورامین تبعید کرد. اینان شاخه‌ای از هداوندها بودند و مطابق اسناد کریم خان زند گروهی از هداوندها را از لرستان به فارس آورد و آغا محمد خان قاجار آنان را به تهران آورد و مانند گروگان زیر نظر داشت.[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴]

تیره‌های ایل هداوند[ویرایش]

طوایف تیره‌ها محل سکونت
خانی خانی، شیرکوند، شرکه وند، کلووند، میلاخور، سلک بند، فیلی، اتابکی و… ورامین، علی‌آباد و زره در، چنار…
میرزایی میرزایی، میرزاوند، نسیه شاهیوند، طهماسب وند، شروی وند (شاه اردی وند)، نقدی قشلاق جلیل‌آباد، سنجاریون، ترقیون حیدر آباد بهنام سوخته، چالتا سیان، محمودآباد نو، موره و محسن آباد. اصطلک باغکمش، تماشا، پلنگ آواز و پوئینک
سیری سیری، فتحی، نوروزی، احمدی، قاسمی، قربانی، مرتضی قلی، حسینی، صوری مامازن، حصار امیر، چهلقز، سنگتراشان، یبر، توچال، فرن آباد، باغ کمیش، یوردشاه و ماملو (در محل کنونی سد ماملو)...

هداوند در اصل دارای سه طایفه خانی، میرزایی و سیری بوده که بعدها هر تیره انشعابات جدیدی پیدا کرده‌است مثلاً” خانی به زیر تیره‌های دیگری بنام‌های شیرکوند، گوهروند، اتابکی، شاهی بکی و شهبازوند تقسیم شده‌است؛ و حتی سیری‌ها به هداوندسوری تغییر کرده‌اند. آیت محمدی کلهر می‌گوید: هداوند یکی از طوایف بزرگ قوم لک است که همراه با کریم خان زند به شیراز رفته‌اند. پس از به روی کار آمدن قاجارها به دستور آقا محمد خان قاجار لک‌ها به مناطقی چون اطراف تهران، دماوند، ورامین، لار، توچال و بخش ایوانکی، روستاهای سنگاب و کرسی علیا، کرسی سفلی و چنداب منتقل شدند. شماری از آنها نیز در ساوه و زرند و قزوین وزنجان ساکن شدند. لک هداوند در شهرستان ایوانکی استان سمنان از سه طایفه اصلی سیری، خانی و میرزایی تشکیل شده‌اند و در مجموع بالغ بر ۴۲ طایفه را شامل می‌شوند.[۱۵][۱۶]

گوشه هداوندی[ویرایش]

در برخی ردیف های موسیقی دستگاهی ایرانی گوشه ای به نام هداوندی وجود دارد که نوعی چهارپاره خوانی در درآمد اصفهان است.[۱۷] حسن کسائی در ردیف خود این گوشه را به آواز اصفهان افزود و آن را به محل تولد خود منسوب کرد. [۱۸]

پانویس[ویرایش]

  1. تبارشناسی قومی وحیات ملی. اسماعیل یوردشاهیان.انتشارات فرزان روز. تهران1380، چاپ اول. ص191تا194
  2. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  3. http://www.ilna.ir/بخش-کرمانشاه-103/352905-نگاهی-به-تغییرات-زیستی-اسمی-قوم-لک-به-گواهی-قدمت-تاریخ
  4. http://aznakhabar.ir/fa/news/903/“قوم%20لک”%20در%20گذر%20تاریخ/
  5. http://ashayer.ir/index.aspx?siteid=1&pageid=160
  6. «KURDISH TRIBES». دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  7. جامعه‌شناسی مردم کرد، مارتین وان برویین سن، نشرپانیذ، تهران1378
  8. شیرکوند، ورامین بهشت گردشگران، ص ۵۵ و ۵۶
  9. http://loor.ir/lorblog/5111-لرهای-بومی-استان-تهران-ایل-هداوند.html
  10. http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes
  11. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  12. تناولی، دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین، ص۱۳
  13. http://aznakhabar.ir/fa/news/903/“قوم%20لک”%20در%20گذر%20تاریخ/
  14. http://www.ilna.ir/بخش-کرمانشاه-103/352905-نگاهی-به-تغییرات-زیستی-اسمی-قوم-لک-به-گواهی-قدمت-تاریخ
  15. http://aznakhabar.ir/fa/news/903/“قوم%20لک”%20در%20گذر%20تاریخ/
  16. http://www.ilna.ir/بخش-کرمانشاه-103/352905-نگاهی-به-تغییرات-زیستی-اسمی-قوم-لک-به-گواهی-قدمت-تاریخ
  17. https://www.parsi.wiki/fa/wiki/topicdetail/73aef6e561a840c9a54f2e7eb6f2f02c
  18. http://honaremrouz.com/?p=1104

منابع[ویرایش]

  • ایل هداوند، ۱۰۰ سال در تهران
  • شیرکوند، نادر، بازگلی، ورامین بهشت گردشگران. ورامین: فراگفت، ۱۳۸۹.
  • تناولی، پرویز. دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین. تهران: انتشارات یساولی، ۱۳۸۰.