هداوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ایل هداوند
کل جمعیت
نواحی با بیشترین جمعیت

Flag of Iran.svg ایران
زبان‌های رایج
فارسی و هداوندی
ادیان و مذاهب
شیعه

ایل هداوند یکی از ایل‌های ساکن استان تهران هستند که بیشتر در منطقهٔ ورامین شامل شهرستان‌های ورامین، پیشوا، پاکدشت ساکنند.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷]

تبار[ویرایش]

در تعیین تبار این ایل اختلاف نظر وجود دارد، منابع شفاهی مردمِ این ایل، خود را زیر شاخه ای از لرها می‌دانند.[۸][۹] پرویز تناولی در کتاب دستبافت‌های عشایر و روستایی ورامین به نقل از تاریخ شفاهی مردم هداوندها را جز لرها دسته‌بندی کرده و دست بافت‌های آن‌ها را شبیه به دست بافتهای لری ذکر کرده‌است.[۱۰] برخی منابع نظیر ایرانیکا، هداوندها را از طوایف لر دسته‌بندی کرده[۱۱] و در جای دیگری به نقل از ایرج افشار سیستانی ایشان را از طوایف کرد استان تهران نام برده‌است.[۳] آیت محمدی در سیری در تاریخ سیاسی کرد هداوندها را شاخه ای بزرگ از لک‌ها معرفی کرده که کریم خان زند به شیراز برده و آقا محمد خان به تهران کوچانده‌است.[۲][۶]

در فرهنگ دهخدا هم در تعریف آن‌ها این‌گونه نوشته شده‌است و موضوع تبار ایشان مسکوت مانده‌است:

هداوند. [هََ وَ] (اِخ) از ایلات اطراف تهران، ساوه، زرند و قزوین که مرکب از ۲۵۰۰ خانوار است. ییلاقشان کوه‌های شمالی البرز و قشلاق آنها چهار بلوک می‌باشد. افراد ایل چادرنشین هستند. (از جغرافیای سیاسی کیهان ص ۱۱۱).

[۱۲]

تاریخ[ویرایش]

در قرن هشتم رشیدالدین فضل‌الله همدانی اشارهٔ کوتاهی به لرها در ورامین کرده. اما نخستین دستهٔ لرها را شاه عباس در سال ۱۰۰۱ هجری به ورامین تبعید کرد. اینان شاخه‌ای از هداوندها بودند و مطابق اسناد کریم خان زند گروهی از هداوندها را از لرستان به فارس آورد و آغا محمد خان قاجار آنان را به تهران آورد و مانند گروگان زیر نظر داشت.[۵]

اجتماعی[ویرایش]

کوچک‌ترین واحد اجتماعی ایل را تخمه می‌نامند که از تجمیع چند تخمه یک تیره به وجود می‌آید و از چند خانوار یک بیله شکل می‌گیرد. اصطلاح دیگری به نام تَلَک دارند که ارتباطی با نظام خانوادگی ندارد و یک تقسیم‌بندی سیاسی است.[۹]

تیره‌های ایل هداوند[ویرایش]

هداوند در اصل دارای سه طایفه خانی، میرزایی و سیری بوده که بعدها هر تیره انشعابات جدیدی پیدا کرده‌است.[۹]

طوایف تیره‌ها محل سکونت
خانی شیرکوند، شرکه‌وند، کلووند، میلاخور، سلک‌بند، فیلی، اتابکی و… ورامین، علی‌آباد و زره‌در، چنار…
میرزایی میرزاوند، نسیه‌شاهیوند، طهماسب‌وند، شروی‌وند (شاه‌اردی‌وند)، نقدی قشلاق جلیل‌آباد، سنجاریون، ترقیون حیدر آباد بهنام سوخته، چالتاسیان، محمودآباد نو، موره و محسن آباد. اصطلک باغکمش، تماشا، پلنگ‌آواز و پوئینک
سیری فتحی، نوروزی، احمدی، قاسمی، قربانی، مرتضی‌قلی، حسینی، صوری مامازن، حصار امیر، چهل‌قز، سنگ‌تراشان، یبر، توچال، فرن‌آباد، باغ کمیش، یوردشاه و ماملو (در محل کنونی سد ماملو)

گوشه هداوندی[ویرایش]

در برخی ردیف‌های موسیقی دستگاهی ایرانی گوشه ای به نام هداوندی وجود دارد که نوعی چهارپاره خوانی در درآمد اصفهان است.[۱۳]حسن کسائی در ردیف خود این گوشه را به آواز اصفهان افزود و آن را به محل تولد خود منسوب کرد.[۱۴]

پانویس[ویرایش]

  1. تبارشناسی قومی وحیات ملی. اسماعیل یوردشاهیان.انتشارات فرزان روز. تهران، ۱۳۸۹، چاپ اول. ص ۱۹۱ تا ۱۹۴
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «KURDISH TRIBES». دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  4. جامعه‌شناسی مردم کرد، مارتین وان برویین سن، نشر پانیذ، تهران، ۱۳۷۸
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ شیرکوند، ورامین بهشت گردشگران، ص ۵۵ و ۵۶
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ خرم داد، نجف. «نگاهی به تغییرات زیستی و اسمی قوم لک به گواهی قدمت تاریخ». 
  7. «ایلات، طوایف و توزیع جغرافیایی». سازمان امور عشایر. 
  8. «لرهای بومی استان تهران (ایل هداوند)». 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ جانب‌اللهی، محمدسعید. «زیست اقتصادی عشایر؛ مطالعه موردی عشایر هداوند». فصلنامه فرهنگ مردم ایران، ش. ۲۸ و ۲۹ (۱۳۹۱): ۱۷۰ تا ۱۸۹. 
  10. تناولی، دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین، ص۱۳
  11. یارشاطر, احسان. «Tribes of Anti-Alborz». در ایرانیکا. ج. 2. 118. 
  12. دهخدا، علی‌اکبر. «هداوند». 
  13. «گوشه هداوندی». پارسی ویکی. 
  14. «گستردگی و تحلیل ردیف». آموزشگاه موسیقی هنر امروز. 

منابع[ویرایش]

  • ایل هداوند، ۱۰۰ سال در تهران
  • شیرکوند، نادر، بازگلی، ورامین بهشت گردشگران. ورامین: فراگفت، ۱۳۸۹.
  • تناولی، پرویز. دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین. تهران: انتشارات یساولی، ۱۳۸۰.
  • جانب‌اللهی، محمدسعید. «زیست اقتصادی عشایر؛ مطالعه موردی عشایر هداوند». فصلنامه فرهنگ مردم ایران، ش. ۲۸ و ۲۹، ۱۷۰ تا ۱۸۹. 
  • آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  • تبارشناسی قومی وحیات ملی. اسماعیل یوردشاهیان.انتشارات فرزان روز. تهران۱۳۸۰، چاپ اول. ص۱۹۱تا۱۹۴