هداوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایل هداوند
کل جمعیت
نواحی با بیشترین جمعیت

Flag of Iran.svg ایران
زبان‌های رایج
فارسی و هداوندی
ادیان و مذاهب
شیعه

ایل هداوند یکی از ایل‌های استان تهران با هویت کردی لکی هستند که بیشتر در منطقهٔ ورامین شامل شهرستان‌های ورامین، پیشوا، پاکدشت ساکنند.[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷] امروزه گویش هداوندی در حال فراموشی است.[۸]

تاریخ

در قرن هشتم رشیدالدین فضل‌الله همدانی اشارهٔ کوتاهی به لکها در ورامین کرده. اما نخستین دستهٔ لکها را شاه عباس در سال ۱۰۰۱ هجری به ورامین تبعید کرد. اینان شاخه‌ای از هداوندها بودندو مطابق اسناد کریم خان زند گروهی از هداوندها را از لرستان به فارس آورد و آغا محمد خان قاجار آنان را به تهران آورد و ماند گروگان زیر نظر داشت.[۹][۱۰][۱۱][۱۲]

اجتماعی

اجتماعی هداوندها“ تخمه“ (toxma) است که از مجموع چند «تخمه» تیره و از مجموع چندخانوار یک «بیله» (beila) شکل می‌گیرد. بیله‌ها جد مشترک دارندو خویشاوندی آنان پدر تباری است. درجای دیگر به تفصیل ازاین طایفه سخن خواهم گفت واما طوایف دیگری هم درورامین حضوردارند مانند شصتی‌ها و شاهسوندها …

تیره‌های ایل هداوند

طوایف تیره‌ها محل سکونت
خانی شیرکوند، شرکه وند، کلووند، میلاخور، سلک بند، فیلی، اتابکی و… ورامین، علی‌آباد و زره در، چنار…
میرزایی میرزاوند، نسیه شاهیوند، طهماسب وند، شروی وند (شاه اردی وند) نقدی، قشلاق جلیل‌آباد، سنجاریون، ترقیون حیدر آباد بهنام سوخته، چالتا سیان، محمودآباد نو، موره و محسن آباد. اصطلک باغکمش، تماشا، پلنگ آواز و پوئینک…
سیری //فتحی//نوروزی //احمدی //قاسمی//قربانی//مرتضی قلی//حسینی//صوری مامازن، حصار امیر، چهلقز، سنگتراشان، یبر، توچال، فرن آباد، باغ کمیش، یوردشاه و ماملو (در محل کنونی سد ماملو)...

هداوند در اصل دارای سه طایفه خانی، میرزایی و سیری بوده که بعدها هر تیره انشعابات جدیدی پیدا کرده‌است مثلاً” خانی به زیر تیره‌های دیگری بنام‌های شیرکوند، گوهروند، اتابکی، شاهی بکی و شهبازوند تقسیم شده‌است؛ و حتی سیری‌ها به هداوندسوری تغییر کرده‌اند. آیت محمدی کلهر می‌گوید: هداوند یکی از طوایف بزرگ قوم لک است که همراه با کریم خان زند به شیراز رفته‌اند. پس از به روی کار آمدن قاجارها به دستور آقا محمد خان قاجار لک‌ها به مناطقی چون اطراف تهران، دماوند، ورامین، لار، توچال و بخش ایوانکی، روستاهای سنگاب و کرسی علیا، کرسی سفلی و چنداب منتقل شدند. شماری از آنها نیز در ساوه و زرند و قزوین وزنجان ساکن شدند. لک هداوند در شهرستان ایوانکی استان سمنان از سه طایفه اصلی سیرس، خانی و میرزایی تشکیل شده‌اند و در مجموع بالغ بر ۴۲ طایفه را شامل می‌شوند.[۱۳][۱۴]

پراکندگی ایل هداوند

در برخی منابع مانند دانشنامه ایرانیکا به عنوان بخشی از کردهای ورامین و تهران به آن اشاره شده‌است.[۱۵][۱۶]در روایت اول گفته‌ای آمد که هداوند وقتی به ورامین آمدند ۶۰۰ خانوار بودند و در ۶۰ روستا وطن کردند. کسی البته نام آن روستاها را به تمامی نمی‌داند، در مآخذ مربوط به ورامین ازبرخی از این روستاها نام برده شده‌است. مثلاً” بنا به قول امینی بیشتر آنها در روستاهای توچال. امر آباد کاظم‌آباد، سرگل، پوئینک، خیرآباد، صالح آباد، پلنگ دره، حمامک، سوره، معین آباد، قوئینک (درخشانی)، کلین، شوش آباد، گل عباس، شوران، حیدرآباد و محمودآبادو شترخوار و چند روستا به نام قشلاق ساکن می‌باشند. بخشی ازطایفه هداوند درشهرستان‌های خمین دهستان اشناخور واستان لرستان سکونت دارند.

محل ییلاق و قشلاق ایل هداوند

محل ییلاق ایل هداوند دره لار واقع در دامنه البرز مرکزی و غرب قله دماوند و قشلاق آنها در روستاهای مناطق جنوبی ورامین و پاکدشت با تمرکز بیشتر در «قلعه نو» و «حاجی‌آباد» است. هداوندها در دوره قشلاق به صورت یکجانشین در می‌آیند و تنها در فاصله ۱۶ خرداد تا ۱۶ شهریور به ییلاق کوچ می‌کنند. البته اکثریت آنان سال هاست که یک جا نشینند.

تعدادی از لارها:

  1. قوشخانه
  2. کمردشت
  3. باریک آب
  4. چهل بره

پانویس

  1. تبارشناسی قومی وحیات ملی. اسماعیل یوردشاهیان.انتشارات فرزان روز. تهران1380، چاپ اول. ص191تا194
  2. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  3. http://www.ilna.ir/بخش-کرمانشاه-103/352905-نگاهی-به-تغییرات-زیستی-اسمی-قوم-لک-به-گواهی-قدمت-تاریخ
  4. http://aznakhabar.ir/fa/news/903/“قوم%20لک”%20در%20گذر%20تاریخ/
  5. http://ashayer.ir/index.aspx?siteid=1&pageid=160
  6. «KURDISH TRIBES». دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  7. جامعه‌شناسی مردم کرد، مارتین وان برویین سن، نشرپانیذ، تهران1378
  8. شیرکوند، ورامین بهشت گردشگران، ص ۵۵ و ۵۶
  9. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  10. تناولی، دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین، ص۱۳
  11. http://aznakhabar.ir/fa/news/903/“قوم%20لک”%20در%20گذر%20تاریخ/
  12. http://www.ilna.ir/بخش-کرمانشاه-103/352905-نگاهی-به-تغییرات-زیستی-اسمی-قوم-لک-به-گواهی-قدمت-تاریخ
  13. http://aznakhabar.ir/fa/news/903/“قوم%20لک”%20در%20گذر%20تاریخ/
  14. http://www.ilna.ir/بخش-کرمانشاه-103/352905-نگاهی-به-تغییرات-زیستی-اسمی-قوم-لک-به-گواهی-قدمت-تاریخ
  15. «KURDISH TRIBES». دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  16. جامعه‌شناسی مردم کرد، مارتین وان برویین سن، نشرپانیذ، تهران1378

منابع

  • ایل هداوند، ۱۰۰ سال در تهران
  • شیرکوند، نادر، بازگلی، ورامین بهشت گردشگران. ورامین: فراگفت، ۱۳۸۹.
  • تناولی، پرویز. دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین. تهران: انتشارات یساولی، ۱۳۸۰.