هداوند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ایل هداوند
کل جمعیت

۲۵۲۹
(جمعیت کوچ‌رو در سال ۸۷)[۱]

نواحی با بیشترین جمعیت

استان تهران، ایرانFlag of Iran.svg
زبان‌های رایج
لری[۲]
ادیان و مذاهب
شیعه

ایل هداوند یکی از ایل‌های ساکن استان تهران هستند که بیشتر در منطقهٔ ورامین شامل شهرستان‌های ورامین، پیشوا، پاکدشت ساکنند.[۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹]

جمعیت[ویرایش]

جمعیت کوچ‌روی ایل هداوند در سال‌های مختلف به شرح زیر است:

سال ۱۳۶۶ ۱۳۷۷ ۱۳۸۷
جمعیت کل ۲۶۹۲[۱۰] ۲۳۵۷[۱۱] ۲۵۲۹[۱]

تبار[ویرایش]

در تعیین تبار این ایل اختلاف نظر وجود دارد، منابع شفاهی مردمِ این ایل، خود را زیر شاخه ای از لرها می‌دانند.[۱۲][۱۳] پرویز تناولی در کتاب دستبافت‌های عشایر و روستایی ورامین به نقل از تاریخ شفاهی مردم هداوندها را جز لرها دسته‌بندی کرده و دست بافت‌های آن‌ها را شبیه به دست بافتهای لری ذکر کرده‌است.[۱۴] برخی منابع نظیر ایرانیکا، هداوندها را از طوایف لر دسته‌بندی کرده[۱۵] و در جای دیگری به نقل از ایرج افشار سیستانی ایشان را از طوایف کرد استان تهران نام برده‌است.[۵] آیت محمدی در سیری در تاریخ سیاسی کرد هداوندها را شاخه ای بزرگ از لک‌ها معرفی کرده که کریم خان زند به شیراز برده و آقا محمد خان به تهران کوچانده‌است.[۴][۸]

در فرهنگ دهخدا هم در تعریف آن‌ها این‌گونه نوشته شده‌است و موضوع تبار ایشان مسکوت مانده‌است:

هداوند. [هََ وَ] (اِخ) از ایلات اطراف تهران، ساوه، زرند و قزوین که مرکب از ۲۵۰۰ خانوار است. ییلاقشان کوه‌های شمالی البرز و قشلاق آنها چهار بلوک می‌باشد. افراد ایل چادرنشین هستند. (از جغرافیای سیاسی کیهان ص ۱۱۱).

[۱۶]

تاریخ[ویرایش]

در قرن هشتم رشیدالدین فضل‌الله همدانی اشارهٔ کوتاهی به لرها در ورامین کرده. اما نخستین دستهٔ لرها را شاه عباس در سال ۱۰۰۱ هجری به ورامین تبعید کرد. اینان شاخه‌ای از هداوندها بودند و مطابق اسناد کریم خان زند گروهی از هداوندها را از لرستان به فارس آورد و آغا محمد خان قاجار آنان را به تهران آورد و مانند گروگان زیر نظر داشت.[۷]

اجتماعی[ویرایش]

کوچک‌ترین واحد اجتماعی ایل را تخمه می‌نامند که از تجمیع چند تخمه یک تیره به وجود می‌آید و از چند خانوار یک بیله شکل می‌گیرد. اصطلاح دیگری به نام تَلَک دارند که ارتباطی با نظام خانوادگی ندارد و یک تقسیم‌بندی سیاسی است.[۱۳]

تیره‌های ایل هداوند[ویرایش]

هداوند در اصل دارای سه طایفه خانی، میرزایی و سیری بوده که بعدها هر تیره انشعابات جدیدی پیدا کرده‌است.[۱۳]

طوایف تیره‌ها محل سکونت
خانی شیرکوند، شرکه‌وند، کلووند، میلاخور، سلک‌بند، فیلی، اتابکی، اکبری، محمدی ورامین، علی‌آباد و زره‌در، چنار، الیگودرز، خمین (آشناخور، دهنو، واپیله، خشتیجان)[۱۷]
میرزایی میرزاوند، نسیه‌شاهیوند، طهماسب‌وند، شروی‌وند (شاه‌اردی‌وند)، نقدی قشلاق جلیل‌آباد، سنجاریون، ترقیون حیدر آباد بهنام سوخته، چالتاسیان، محمودآباد نو، موره و محسن آباد. اصطلک باغکمش، تماشا، پلنگ‌آواز و پوئینک
سیری فتحی، نوروزی، احمدی، قاسمی، قربانی، مرتضی‌قلی، حسینی، صوری مامازن، حصار امیر، چهل‌قز، سنگ‌تراشان، یبر، توچال، فرن‌آباد، باغ کمیش، یوردشاه و ماملو (در محل کنونی سد ماملو)

گوشه هداوندی[ویرایش]

در برخی ردیف‌های موسیقی دستگاهی ایرانی گوشه ای به نام هداوندی وجود دارد که نوعی چهارپاره خوانی در درآمد اصفهان است.[۱۸]حسن کسائی در ردیف خود این گوشه را به آواز اصفهان افزود و آن را به محل تولد خود منسوب کرد.[۱۹]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «سرشماری اجتماعی اقتصادی عشایر کوچنده - ۱۳۸۷ نتایج تفصیلی». مرکز آمار ایران, 1387. 
  2. خانی، رضا (۱۳۹۲). ایل هداوند.
  3. تبارشناسی قومی وحیات ملی. اسماعیل یوردشاهیان.انتشارات فرزان روز. تهران، ۱۳۸۹، چاپ اول. ص ۱۹۱ تا ۱۹۴
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «KURDISH TRIBES». دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  6. جامعه‌شناسی مردم کرد، مارتین وان برویین سن، نشر پانیذ، تهران، ۱۳۷۸
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ شیرکوند، ورامین بهشت گردشگران، ص ۵۵ و ۵۶
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ خرم داد، نجف. «نگاهی به تغییرات زیستی و اسمی قوم لک به گواهی قدمت تاریخ». 
  9. «ایلات، طوایف و توزیع جغرافیایی». سازمان امور عشایر. 
  10. «سرشماری اجتماعی - اقتصادی عشایر کوچنده ۱۳۶۶ نتایج تفصیلی». مرکز آمار ایران, 1366. 
  11. «سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده - ۱۳۷۷ نتایج تفصیلی». مرکز آمار ایران, 1377. 
  12. «لرهای بومی استان تهران (ایل هداوند)». 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ جانب‌اللهی، محمدسعید (۱۳۹۱). «زیست اقتصادی عشایر؛ مطالعه موردی عشایر هداوند» (PDF). فصلنامه فرهنگ مردم ایران (۲۸ و ۲۹): ۱۷۰ تا ۱۸۹.
  14. تناولی، دستبافت‌های روستایی و عشایری ورامین، ص۱۳
  15. یارشاطر، احسان. «Tribes of Anti-Alborz». ایرانیکا (به انگلیسی). ۲. ص. ۱۱۸.
  16. دهخدا، علی‌اکبر. «هداوند». 
  17. منوچهر.، بختیاری، (1393 [2015]). نهضت مشروطه و نقش نقی‌زاده: سوسیال دمکراسی و جدایی دین از دولت. Pagāh. OCLC 1056825180. شابک ۹۷۸۳۹۴۳۱۴۷۹۱۹. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  18. «گوشه هداوندی». پارسی ویکی. 
  19. «گستردگی و تحلیل ردیف». آموزشگاه موسیقی هنر امروز.