عرب‌های ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عرب‌های ایرانی
عرب إیران
Abu Nuwas.jpg
John the Grammarian as ambassador before Theophilos and Mamun.jpg
Sheik bahayi.jpg
Maqamat-Arabic.jpg
Abdulnabi Ghayem1.jpg
Ameli Tehrani.jpg
Naghadi at Basij.jpg
Mohammad Khazaee UNDP 2009.jpg
کل جمعیت: ۱٫۵ میلیون نفر[۱]
مناطق با جمعیت قابل توجه
استان خوزستان، استان هرمزگان، استان بوشهر
و به‌صورت اقلیت در:
استان خراسان رضوی، استان ایلام، استان تهران، استان فارس، استان خراسان جنوبی، استان قم
زبان‌ها
عربی خوزستانی، عربی خراسانی
عربی خلیجی، فارسی
دین
شیعه، اقلیت سنی
گروه‌های قومی مرتبط
اقوام سامی، عجم، مردم عرب، فارسی‌زبانان، ایرانیان بحرین، هوله، مردم عراق، بحرانیان، مندائیان، مردم لر، مردم بختیاری، قشقایی٬کتی٬بقرایی

عرب‌ها، عرب‌زبانان و مستعرب‌ها در ایران گروهی از مردم عرب در ایران اند[۲] که زبان مادری بخش عمدهٔ ایشان زبان عربی است. اکنون عرب‌های ایرانی شامل عرب‌های خوزستان ٬طایفه مستقل عرب کتی در شهرستان ورامین،[۳] عرب‌های خراسان، و عرب‌های خمسه (کمری) می‌شوند.

تراکم جمعیت عرب در ایران[ویرایش]

چهار استانی که عرب‌های ایران بیشترین حضور را در آنها دارند، خوزستان، هرمزگان و بوشهر و ایلام هستند. البته در استان قم جمعیت قابل توجهی از عرب‌های عراقی و نیز معاودین سکونت دارند[۴] تا سال ۱۳۵۷ عرب‌زبان‌های ایرانی ۳/۸۵ درصد از جمعیت ایران را شامل می‌شدند.[۵]

در مورد جمعیت عرب‌های ایران رقم دقیقی در دست نیست. استان خوزستان به دلیل دارا بودن شهرها و روستاهایی با جمعیت ۱۰۰ درصد عرب و یا عمدتاً عرب، در صدر استان‌هایی است که تراکم عرب ایرانی در آن وجود دارد.[۶]

برپایه نتایج نهایی سرشماری عمومی نفوس و مسکن آبان‌ماه ۱۳۷۵ جمعیت استان خوزستان ۳۷۴٬۶۷۷۲ نفر بوده‌است که از این تعداد ۶۴ درصد در سکونتگاه‌های شهری و ۳۵ درصد در سکونتگاه‌های روستایی زندگی می‌کردند و ۱ درصد کوچرو بوده‌اند. شمار عرب‌ها در نواحی روستایی استان خوزستان در سال ۷۸ تعداد ۴۲۹٬۱۹۷ نفر برآورد شده که حدود ۳۷٫۸ درصد کل جمعیت روستایی استان را دربر می‌گرفت. جمعیت تخمینی عرب‌های استان خوزستان برپایه آمار ذکر شده در آن سال یک میلیون و هشتصد هزار تا دو میلیون و هشتصد هزار نفر بوده‌است.[۷]

از میان ۲۵ شهرستان این استان بیشترین تراکم عرب‌های خوزستان در شهرستان‌های اهواز و ملاثانی و شوش و حمیدیه و سوسنگرد وهویزه و بستان، شادگان، ماهشهر و سربندر و رامشیر و امیدیه و خرمشهر و آبادان است.[۷]

افراد سرشناس[ویرایش]

عرب‌های خراسان[ویرایش]

ورود عرب‌ها به خراسان به زمان لشکرکشی عبدالله بن عامر به این سرزمین بازمی‌گردد، نخستین گروه‌های عرب در نیشابور و مرو ساکن شدند. مهاجرت عرب‌ها به خراسان در دوران خلافت امویان و عباسیان نیز ادامه یافت.[۸] انتقال قبایل عرب به خراسان به منظور ایجاد مستعمره و بالا بردن جمعیت عرب‌ها در منطقه و همچنین دفاع از سرحدات خراسان صورت پذیرفت. گزارش‌های موجود از مهاجرت عرب‌ها به خراسان به شرح زیر است:[۹]

در زمان حکومت تاریخ مهاجرت جمعیت محل اسکان نام قبیله
عمر بن احمر ۴۵ نامعلوم مرو نامعلوم
ربیع بن زیاد ۵۱ ۵۰٬۰۰۰ خراسان کوفی و بصری
سلم بن زیاد ۶۱ چندین هزار مرو ازدی
عبدالرحمان ۱۱۲ ۲۰٬۰۰۰ خراسان نیمی بصری نیمی کوفی

برآورد جمعیتی[ویرایش]

جمعیت مردم عرب در ایران، توسط پژوهش‌های انجام شده به وسیله سازمان‌های مرتبط بدین صورت می‌باشد:

قبایل و عشایر عرب ایران[ویرایش]

  • عشیرة السواعد (ساعدی ها): یکی از طایفه‌های بزرگ شیعه مذهب اعراب هستند که بخش قابل توجهی از آنها در شهرهای مختلف خوزستان به خصوص در اهواز زندگی می‌کنند.
  • آل مذحج: مَذْحج یکی از بزرگ‌ترین قبیله‌های عرب است که تا پیش از اسلام در یمن می‌زیستند. بسیاری از ایشان در زندگی محمد پیامبر اسلام به او گرویدند. در روزگار خلفای راشدین عشیره‌های بزرگی از این قبیله به سوی مرزهای ایران کوچ کردند.
  • بنی منصور: عشیره المنصوری (مزرعه) یکی از قبایل شیعه و بزرگ خوزستان است که قسمت قابل توجهی از ان در اهواز و المحمرا و الخفاجیه سوسنگرد آبادان و شوش و... هستند
  • آلبوصالح (صالحی)
  • آلبوغبیش (آل ابوغبیش) یکی از شاخه‌های معروف بنی کعب
  • آل حمید یا الحمید تیره‌ای از قبیلهٔ غزیه از قبیلهٔ هوازن که خود شاخه‌ای از قبیله مشهور مضر است
  • النواصر: یکی از قبایل بزرگ عرب در خوزستان است که خود به تنهایی به دوازده شاخه تقسیم می شود.
  • آل کثیر
  • ابوچلده: عشیره آل بوچلده یکی از عشایر عرب خوزستان است. تعدادی از افراد این عشیره در دشت آزادگان ساکن هستند ولی تعداد قابل توجهی از این عشیره بعد از جنگ ایران و عراق از روستای سابله به اهواز مهاجرت کرده‌اند
  • آلبوفرحان از ایل محسین و از بنی‌کعب بوده و در خوزستان در روستاهای نهر یوسف، سعیدان، یوگه، شاخوره، چمیان، چوئبده و تنگه و در عراق در بصره ساکن هستند.
  • بنی صالح
  • بنی لام: قبیلهٔ شیعه و تاریخی در شمال غربی خوزستان، جنوب خوزستان و بخشهای همسایهٔ عراق
  • بنی‌هلال
  • عشیره الزهیریه
  • بنی‌کعب
  • حزبه
  • خاندان خزیمه علم
  • خمیسی
  • زبید
  • زبیدات
  • زرگان
  • سلامات
  • عبیات
  • مشعشعیان
  • بیت محمد الصالح
  • سواری: طایفهٔ شیعی
  • بنی طرف
  • البعبید: یکی از عشیره شیعه بزرگ دراستان خوزستان است که بال سمت راست بنی طرف محسوب می‌شود آنها ساکن در: حویزه. سوسنگرد. اهواز. سربندر. آبادان. شادگان که به چند شاخه تقسیم می‌شوند (بیت منصور) و (بیت نصر) و (بیت حاجی) و (بیت ناجی)
  • الشرفه
  • عچرش
  • بنی تمیم

نشریات و رسانه‌ها[ویرایش]

در خوزستان تولید برنامه به زبان محلی در صدا وسیما وجود دارد[۱۷][۱۸] ولی در هرمزگان، خراسان و بوشهر چنین تولیدی وجود ندارد. طبق آمار اداره ارشاد و فرهنگ اسلامی در این مناطق مصرف تولیدات عربی خارجی بسیار بالاست.[۶] شبکه استانی خراسان رضوی مدتی اخبار عربی پخش می‌کرد.[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. CIA World Factbook
  2. مهر میهن
  3. طایفه مستقل عرب کُتی بزرگترین گروه عشایری عرب کوچرو در منطقه ورامین تهران سیدعلی‌رضا هاشمی، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، دوره 3، شماره 1، بهار و تابستان 1331، صفحات 93-96
  4. جغرافیای انسانی استان قم - استانداری قم1392
  5. کریمی‌پور، کوثر - کریمی‌پور، یدالله: عرب‌های خوزستان: واگرایی و همگرایی. در نشریه: «پژوهش‌های جغرافیایی». تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۵۲. ص۹۷. آمار برپایه طرح جامع تقسیمات کشوری ۱۳۷۸.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ فکوهی، ناصر، همسازی و تعارض در هویت و قومیت، تهران، نشر گل آذین.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ کریمی‌پور، کوثر - کریمی‌پور، یدالله: عرب‌های خوزستان: واگرایی و همگرایی. در نشریه: «پژوهش‌های جغرافیایی». تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۵۲. ص۹۷.
  8. مدخل KHORASAN i. ETHNIC GROUPS در Encyclopædia Iranica
  9. مدخل ʿARAB iii. Arab settlements in Iran در Encyclopædia Iranica
  10. CIA World Factbook
  11. Looklex Encyclopaedia
  12. New America Foundation
  13. New Abadan Foundation
  14. Library of congress
  15. Arabic, Mesopotamian Spoken
  16. Arabic, Gulf Spoken
  17. صدا و سیما
  18. صدا و سیمای مرکز خوزستان
  • ویکی‌پدیای انگلیسی

مطالعهٔ بیشتر[ویرایش]