عرب‌های ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عرب‌های ایرانی
عرب إیران
Abu Nuwas.jpg
John the Grammarian as ambassador before Theophilos and Mamun.jpg
Sheik bahayi.jpg
Maqamat-Arabic.jpg
Normal aad.jpg
Abdulnabi Ghayem1.jpg
Ameli Tehrani.jpg
Naghadi at Basij.jpg
Mohammad Khazaee UNDP 2009.jpg
کل جمعیت
۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ (ر. ک متن مقاله)
مناطق با جمعیت قابل توجه
استان خوزستان، استان هرمزگان، استان بوشهر
و به‌صورت اقلیت در:
استان خراسان رضوی، استان ایلام، استان کرمانشاه، استان تهران، استان فارس، استان خراسان جنوبی، استان قم
زبان‌ها
عربی خوزستانی، عربی خراسانی
عربی خلیجی، فارسی
دین
شیعه، اقلیت سنی
گروه‌های قومی مرتبط
اقوام سامی، عجم، مردم عرب، فارسی‌زبانان، ایرانیان بحرین، هوله، مردم عراق، بحرانیان، مندائیان، مردم لر، مردم بختیاری، قشقایی٬کتی٬بقرایی

عرب‌های ایران گروهی از مردم عرب در ایران اند[۱] که زبان مادری بخش عمدهٔ ایشان زبان عربی است. عرب‌های ایرانی شامل عرب‌های خوزستان٬طایفه مستقل عرب کتی در شهرستان ورامین،[۲] عرب‌های خراسان، و عرب‌های خمسه (کمری) می‌شوند.

تراکم جمعیت عرب در ایران[ویرایش]

سه استانی که عرب‌های ایران بیشترین حضور را در آنها دارند، خوزستان، هرمزگان و بوشهر هستند. تا سال ۱۳۵۷ عرب‌زبان‌های ایرانی ۱٫۵۳ درصد از جمعیت ایران را شامل می‌شدند.[۳]

در مورد جمعیت عرب‌های ایران رقم دقیقی در دست نیست. استان خوزستان به دلیل دارا بودن شهرها و روستاهایی با جمعیت ۱۰۰ درصد عرب و یا عمدتاً عرب، در صدر استان‌هایی است که تراکم عرب ایرانی در آن وجود دارد.[۴]

برپایه نتایج نهایی سرشماری عمومی نفوس و مسکن آبان‌ماه ۱۳۷۵ جمعیت استان خوزستان ۳۷۴٬۶۷۷۲ نفر بوده‌است که از این تعداد ۶۴ درصد در سکونتگاه‌های شهری و ۳۵ درصد در سکونتگاه‌های روستایی زندگی می‌کردند و ۱ درصد کوچرو بوده‌اند. شمار عرب‌ها در نواحی روستایی استان خوزستان در سال ۷۸ تعداد ۴۲۹٬۱۹۷ نفر برآورد شده که حدود ۳۷٫۸ درصد کل جمعیت روستایی استان را دربر می‌گرفت. جمعیت تخمینی عرب‌های استان خوزستان برپایه آمار ذکر شده در آن سال بین ۷۰۰ هزار تا یک میلیون و دویست هزار نفر بوده‌است.[۵]

از میان ۲۵ شهرستان این استان بیشترین تراکم عرب‌های خوزستان در شهرستان‌های اهواز وملاثانی وشوش وحمیدیه و دشت آزادگان، شادگان، ماهشهرو سربندر و رامشیر وامیدیه، خرمشهر و آبادان است.[۶]

عرب‌های خراسان[ویرایش]

ورود عرب‌ها به خراسان به زمان لشکرکشی عبدالله بن عامر به این سرزمین باز می‌گردد، نخستین گروه‌های عرب در نیشابور و مرو ساکن شدند. مهاجرت عرب‌ها به خراسان در دوران خلافت امویان و عباسیان نیز ادامه یافت.[۷] انتقال قبایل عرب به خراسان به منظور ایجاد مستعمره و بالا بردن جمعیت عرب‌ها در منطقه و همچنین دفاع از سرحدات خراسان صورت پذیرفت. گزارش‌های موجود از مهاجرت عرب‌ها به خراسان به شرح زیر است:[۸]

در زمان حکومت تاریخ مهاجرت جمعیت محل اسکان نام قبیله
عمر بن احمر ۴۵ نامعلوم مرو نامعلوم
ربیع بن زیاد ۵۱ ۵۰٬۰۰۰ خراسان کوفی و بصری
سلم بن زیاد ۶۱ چندین هزار مرو ازدی
عبدالرحمان ۱۱۲ ۲۰٬۰۰۰ خراسان نیمی بصری نیمی کوفی

برآورد جمعیتی[ویرایش]

جمعیت مردم عرب در ایران، توسط پژوهش‌های انجام شده به وسیله سازمان‌های مرتبط بدین صورت می‌باشد:

قبایل و عشایر عرب ایران[ویرایش]

نشریات و رسانه‌ها[ویرایش]

در حوزه نشریات تنها ماهنامه دزفول فردا در کنار فارسی و انگلیسی عربی را چاپ می‌کند.[۴] در خوزستان تولید برنامه به زبان محلی در صدا وسیما وجود دارد[۱۵][۱۶] ولی در هرمزگان، خراسان و بوشهر چنین تولیدی وجود ندارد. طبق آمار اداره ارشاد و فرهنگ اسلامی در این مناطق مصرف تولیدات عربی خارجی بسیار بالاست.[۴]

افراد سرشناس[ویرایش]

  • حامد حدادی:بسکتبالیست در تیم تورنتو کانادا و بازیکن سابق nba از قبیله بزرگ آل حمید
  • سید خلف:شهردار کنونی اهواز
  • میلاد عرب:نوازنده گیتار فلامنکو در مالاگا اسپانیا.
  • ابونواس اهوازی: شاعر مشهور عرب که از پدری عرب و مادری ایرانی از اهالی اهواز متولد شده‌بود.
  • رابعه بنت کعب: از مشهورترین زنان شاعر ایران در قرن چهارم هجری که به رابعه بلخی نیز شهرت دارد.
  • میر مهنا: از شیوخ پرقدرت بندرریگ در دوران زندیه که به نبرد با هلندی‌ها و انگلیسی‌ها در خلیج فارس پرداخت و آنان را شکست داد. جنگ بصره به خون‌خواهی او میان ایران و عثمانی روی داد.
  • شیخ بهائی: از دانشمندان و شاعران نامی ایران در دوره صفوی که اصالتاً از بعلبک لبنان بود.
  • اسدالله علم: نخست وزیر اسبق ایران در دوران پهلوی که اصالتاً از عرب‌های خراسان بود.
  • شیخ خزعل معز السلطنه: والی و حکمران خوزستان در دوران قاجار که پس از کودتای رضاخان وی‌را به عنوان شاه ایران نپذیرفت.
  • عدنان غریفی: نویسنده ایرانی اهل خرمشهر و مقیم هلند.
  • حسین کعبی: بازیکن و یکی از کاپیتان‌های تیم ملی فوتبال ایران
  • علی شمخانی: دریابان و وزیر دفاع و فرمانده سابق نیروی دریایی ایران.
  • سید محمد مشعشع: مؤسس سلسله مشعشعیان در خوزستان
  • نعیم سعداوی:فوتبالیست ملی پوش سابق ومربی کنونی فولاد اهواز
  • ابراهیم تهامی: فوتبالیست ملی پوش سابق وبازیکن استقلال اهواز
  • عبدالصمد مرفاوی: فوتبالیست ملی پوش سابق ومربی معروف
  • کریم باوی: فونبالیست سابق تیم ملی ایران و پرسپولیس در دهه ۶۰ شمسی
  • احمد آل نعمه: فوتبالیست تیم ملی ایران وبازیکن تیمهای استقلال و فولاد اهواز
  • جلال کاملی مفرد: فوتبالیست تیم ملی وتیم فولاد خوزستان
  • مجاهد خضیراوی: فوتبالیست تیم ملی واستقلال تهران
  • علی بداوی: فوتبالیست سابق تیم ملی وفولاد خوزستان اهل اهواز
  • فرشاد عربی قهرمان جهانی رشته ووشو اهل رامشیر
  • عبدالرضا برزگری معروف به حسون فوتبالیست ملی پوش ایران در دهه ۵۰ و ۶۰ شمسی اهل آبادان
  • رضا فیاضی بازیگر معروف تلویزیون وسینما اهل اهواز
  • مهدی یراحی یکی از خوانندگان ملی که به دو زبان فارسی و عربی خوانندگی می‌کند
  • ماجد نیسی مستندساز

منابع[ویرایش]

  1. مهر میهن
  2. طایفه مستقل عرب کُتی بزرگترین گروه عشایری عرب کوچرو در منطقه ورامین تهران سیدعلی‌رضا هاشمی، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، دوره 3، شماره 1، بهار و تابستان 1331، صفحات 93-96
  3. کریمی‌پور، کوثر - کریمی‌پور، یدالله: عرب‌های خوزستان: واگرایی و همگرایی. در نشریه: «پژوهش‌های جغرافیایی». تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۵۲. ص۹۷. آمار برپایه طرح جامع تقسیمات کشوری ۱۳۷۸.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ فکوهی، ناصر، همسازی و تعارض در هویت و قومیت، تهران، نشر گل آذین.
  5. کریمی‌پور، کوثر - کریمی‌پور، یدالله: عرب‌های خوزستان: واگرایی و همگرایی. در نشریه: «پژوهش‌های جغرافیایی». تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۵۲. ص۹۷.
  6. کریمی‌پور، کوثر - کریمی‌پور، یدالله: عرب‌های خوزستان: واگرایی و همگرایی. در نشریه: «پژوهش‌های جغرافیایی». تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۵۲. ص۹۷.
  7. مدخل KHORASAN i. ETHNIC GROUPS در دانشنامه ایرانیکا
  8. مدخل ʿARAB iii. Arab settlements in Iran در دانشنامه ایرانیکا
  9. CIA World Factbook
  10. Looklex Encyclopaedia
  11. New America Foundation
  12. Library of congress
  13. Arabic, Mesopotamian Spoken
  14. Arabic, Gulf Spoken
  15. صدا و سیما
  16. صدا و سیمای مرکز خوزستان
  • ویکی‌پدیای انگلیسی

مطالعهٔ بیشتر[ویرایش]