زبان افشاری
| زبان ترکی افشاری | |
|---|---|
| زبان بومی در | ایران، افغانستان، آذربایجان، سوریه، عراق، ترکیه |
| منطقه | استانهای کرمان، خراسان شمالی، خراسان رضوی، همدان، آذربایجان غربی، اصفهان و فارس در ایران، ولایت کابل در افغانستان |
| قومیت | افشارها |
| عربی، لاتین | |
| کدهای زبان | |
| ایزو ۲–۶۳۹ | tr (B) [[ISO639-3:|]] (T) |
| ایزو ۳–۶۳۹ | – |
| گلاتولوگ | afsh1238[۱] |
| زبانشناسی | part of 44-AAB-a |
زبان افشاری یا ترکی افشاری یک زبان ترکی است که در ایران و افغانستان توسط ایل افشار گفتگو میشود. افشاری زبانی از شاخه اوغوز جنوبی از خانواده زبانهای ترکی است. بیشتر متکلمین این زبان در استان کرمان هستند، اما دو گروه گویشی افشار برجسته دیگر در ولایت کابل افغانستان و استان همدان ایران میزیند.[۲]
بخشی از شهروندان شهرستان بافت و ارزوئیه و گروهی در شهرستانهای سیرجان، بردسیر و حاجیآباد هرمزگان نیز به این زبان تکلم میکنند.[۳] تعداد متکلمین این زبان در استان کرمان حدود ۶۰ هزار نفر برآورد شده است.[۴] این زبان با ترکی بچاقچی خویشاوندی نزدیکی دارد.
افشاری به داشتن وامواژههای فراوان از زبان فارسی شناخته میشود.
واجشناسی
[ویرایش]گرد کردن واکه /a/ به [ɒ] در این زبان همچون زبان ازبکی رخ میدهد. در موارد فراوانی، واجهایی که در آذربایجانی گرد میشوند، در افشاری گرد نمیشوند؛ برای نمونه /jiz/ (یعنی ۱۰۰) که در آذربایجانی معیار /jyz/ تلفظ میشود.[۵]
دستهبندی
[ویرایش]از نظر دانشنامه ایرانیکا افشاری یک زبان مستقل اغوز جنوبی است.[۶] اما اتنولوگ و گلاتولوگ آن را را گویشی از زبان ترکی آذربایجانی میدانند.[۷][۸]
طبق سومین ویرایش دانشنامه اسلام:[۹]
افشاری از نظر زبانشناسی به عنوان گویشی متعلق به گروه زبانهای ترکی اوغوز جنوبی (شاخه جنوب غربی ترکی) (یوهانسون، تاریخ ترکی، ۸۲–۳)، یا به عنوان گویشی از آذربایجانی جنوبی (آذری) طبقهبندی میشود. با این حال، از آنجایی که آنها در یک محیط فارسی زبان قرار داشتند، در بسیاری از موارد فارسی به زبان مادری افشارها تبدیل شد. گروههای دیگر دو زبانه شدند (مانند کرمان). علاوه بر این، به نظر میرسد که تماس میان زبانهای مختلف، گویش اصلی را تغییر داده است (ر.ک. یوهانسون، اکتشافات، ۱۴–۶). در سال ۲۰۰۹، مقایسه زبانی گروههای مختلف افشار همچنان برجسته است.
لارس یوهانسون استاد بازنشسته ترکشناسی و زبانشناسی در دانشگاه ماینتس، و اوا چاتو، استاد بازنشسته زبانهای ترکی در دانشگاه اوپسالا، ترکی افشار را در گروه جنوب غربی اوغوز جنوبی طبقهبندی میکنند که شامل گویشهای ایران (همانند زبان قشقایی، سنقری، ترکی آذری و…) و افغانستان میشود.[۱۰]
منابع
[ویرایش]- ↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "زبان ترکی افشاری". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
{{cite book}}: Invalid|display-editors=4(help) - ↑ زبان افشاری در ویکیپدیای انگلیسی.
- ↑ سیری در تاریخ، فرهنگ و زبان ترکان کرمان، اصغر پورمراد، ص610-612.
- ↑ ترکان در گذر تاریخ، بهنام محمد پناه، ص 109.
- ↑ Robbeets, Martine (24 July 2015). Diachrony of Verb Morphology. De Gruyter Mouton. p. 10.
- ↑ Michael Knüppel, E. "TURKIC LANGUAGES OF PERSIA: AN OVERVIEW". دانشنامه ایرانیکا. Retrieved 2021-03-28.
1.4. Southern-Oghuz. 1.4.1. Afšār. The Afšār language was once spoken in a wide area in western and southwestern Persia from Kermānšāh to the shores of the Persian Gulf.
- ↑ Azerbaijani, South در اتنولوگ (25th ed., 2022)
- ↑ "Glottolog 4.6 - Afshari". Glottolog. Retrieved 1 December 2022.
- ↑ Stöber, Georg (2010). "Afshār". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam, THREE. Brill Online. ISSN 1873-9830.
- ↑ Johanson & Csato 2024, p. 82.
جستارهای وابسته
[ویرایش]| زبان رسمی | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| زبانهای منطقهای |
| ||||
| زبانهای اقلیتها |
| ||||
| زبان اشاره | |||||
| بازسازیشده |  | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| اوغور | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ترکی متداول |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| دستهبندی مورد اختلاف | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| زبانهای احتمالاً ترکی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کریولها و پیجینها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
خاندان افشار | ||
|---|---|---|
| شاهان و حاکمان افشار | _-_No._1.svg) | |
| فرماندهان افشار | ||
| مرتبط | جهانگشای نادری • ارتش ایران افشاری • منبعشناسی تاریخ افشاری • چندپارگی ایران افشاری • اردوکشی نادرشاه به سند • نقشه ایران در دوره افشاریه • تاریخ اجتماعی افشاریان • تخت طاووس (نادری) • دریای نور • شورای کبیر مغان • شورشهای اواخر حکومت نادر • فتح سمرقند توسط نادرشاه افشار • قالی افشار • کوه نور (الماس) • نظام اداری دوره افشاریه | |
| اماکن مربوطه | ||
 | این یک مقالهٔ خرد مرتبط با زبان است. میتوانید با گسترش آن به ویکیپدیا کمک کنید. |